Mari-Anri Beyl Stendalning ,, Qizil va qora “ romani haqida - Педагогика - Рефераты

Информация о документе

Цена	2000UZS
Размер	38.9KB
Покупки	0
Дата загрузки	07 Ноябрь 2026
Расширение	docx
Раздел	Рефераты
Предмет	Педагогика

Mari-Anri Beyl Stendalning ,, Qizil va qora “ romani haqida

Купить

Mari-Anri Beyl Stendalning ,, Qizil va qora “ romani haqida
Reja
1.,,Qizil va qora ‘’ yoxud ,,siz soxta tabassum jilvalanib turgan basharalarga
o’rganib qolgansiz.
2.Stendal asarlarida ayollar obrazining ifodalanishi ,, Qizil va qora ‘’ asari
misolida.
3.So’zlar odamga o’z fikrlarini yashirish uchun beriladi.,,Qizil va qora”
romani haqida.
4.Xulosa.
“Qizil va Qora” yoxud “siz, soxta tabassum jilvalanib turgan basharalarga
o'rganib qolgansiz...”
“Qizil va Qora” yoxud “siz, soxta tabassum jilvalanib turgan basharalarga
o'rganib qolgansiz..

Mening qishki ta'tildagi asosiy vaqtim badiiy kitoblar mutolaasi bilan o'tadi. Bu
safargi ta'tilda kitoblar ro'yxatidan mashhur fransuz yozuvchisi Stendalning “Qizil
va Qora” romanini tanladim. Ushbu kitobga bo'lgan qiziqishim uning nomi bilan
bog'liq bo'ldi. Nega aynan “Qizil va Qora”. Asar roman janrida bo'lib, 1827-yilda
yozilgan. U o'zida 1820-yilda Fransiya jamiyatida yuz bergan ijtimoiy hayotni
mujassamlashtirgan. Asar ilk bor 1830-yilda nashr etilgan. Stendalning “Qizil va
Qora” romani psixologik realizmning (qahramonlarning motivatsiyalari va ichki
fikrlariga qaratilganligi) yetuk namunasi sifatida tanilgan.
Asarning bosh qahramoni 19-20 yoshdagi Julyen Sorel. U oddiy duradgorning
o'g'li bo'lishiga qaramay Injil kitobini yoddan bilar va shu bilan birga lotin tilida
ravon so'zlasha olardi. Hamma voqea uning Veryer meri janob de Renalning
bolalariga tarbiyachi bo'lib ishga olinganidan boshlanadi. U yerda Julyenni
xonadon bekasi bo'lgan de Renal xonim sevib qoladi. Ikki qahramon o'rtasidagi
muhabbat ularning boshiga ko'plab muammolar olib keladi. Shu sababli Julyen
Bezansondagi seminariyaga o'qishga ketishga majbur bo'ladi. U yerda u mashhur
abbat Perarga shogird tushadi. Perar iste’foga chiqqanidan so'ng, u Parijga ketadi.
Abbat Perar janob de Lya Molga Julyen haqida aytib beradi. Shunda de Lya Mol
Julyenni o'z huzurida kotib bo'lib ishlashga taklif qiladi. Shunday qilib, Julyen
Parijga yo'l oladi. U yerda ishlagan vaqt ichida Julyen o'zidagi ochilmagan
qirralarni ochadi va markiz de Lya Molning qizi Matildani o'ziga oshiq qilishga
musharraf bo'ladi. Julyen unga nisbatan hech qanday tuyg'ularni his qilmasada
zodagon xonimning e'tibori uni xursand qiladi. Bir kuni Matilda Julyenga undan
farzand kutayotganini aytadi. Biroq, Julyenning sobiq sevgilisi de Renal xonimdan
kelgan xat hammasini barbod qiladi. Julyen de Renal xonim bilan uchrashgani
ketadi va unga cherkovda o'q uzadi. De Renal xonim o'lmaydi. Julyenni esa hibsga
olishadi. Matilda bor imkoniyatidan foydalanib uni qutqarib qolishga urinadi. De
Renal xonim ham suddan o'zining qotilini kechirishini so'raydi. Sud Julyen
foydasiga hal bo'layotgan edi, lekin, uning burjua jamiyatini tanqid qilgan nutqidan
keyin sud uni o'limga hukm qiladi.
Qamoqda Julyen de Renal xonimni o'ldirmoqchi bo'lganidan tavba qiladi va
faqat uni sevganini anglab yetadi. De Renal xonim esa o'sha xatni kuchli rashk
ta’sirida yozganini tan oladi. Bu orada Julyen qatl etiladi. De Renal xonim esa
uning o'limidan so'ng 3 kundan keyin farzandlarini bag'riga bosgancha dunyodan
ko'z yumadi. Matilda esa qahramoni bo'lgan qirolicha Margaretta singari
sevgilisining tanasidan judo qilingan boshini berishlarini talab qiladi va uni
shaxsan o'zi dafn etadi.Unga hech qachon tinchlik bermagan. Stendal jamiyatning
chiriganligini, butun tizimning qanchalik buzilganini mahorat bilan tasvirlaydi,
lekin eng yomoni bularning bari asrlar o'tsada o'zgarmagan.
Muallif asarni bejiz "Qizil va qora" deb nomlamagan. Qizil - bu shijoatli yoshlik,
oliy maqsadga erishish istagi, jo'shqin qon ramzi. Qora - shu maqsadga yetish

uchun oson yo'l, hiyla-nayrang bilan erishiladigan cho'qqi. Asar mutolaasi
davomida hammamiz shu ikki yo'ldan birini tanlaymiz va bu kelgusi hayotimizga
ham daxl qilmay qolmaydi. Hamma narsa foydaga hal bo'layotgan bir paytda
Julyenning burjua jamiyatini yomonlab so'zlagan nutqi tufayli uni o'limga mahkum
etishadi. Qamoqda Julyen de Renal xonim bilan yarashadi, tavba qiladi. Umri
davomida faqatgina shu insonni sevganini anglab yetadi. Yigit bu hayotda o'zi
istagan barcha narsaga erishganini va o'lim ularning hammasiga nuqta qo'yajagini
aytadi. Julyenning o'limidan uch kun o'tib de Renal xonim ham vafot etadi. Asar
muallif vafotidan so'ng yangi asr avlodlari ongida qayta uyg'ondi. Kitobda o'sha
davr Fransiya aholisi aks etgan bo'lib, unda hech kim o'zini ko'rishni istamagan.
Ha, asar sahifalariga shafqatsiz haqiqat bitilgan, bosh qahramonning hissiy
notinchliklari, otashin tuyg'ulari va ichki mojarolarini ko'rib, tushunish juda qiyin.
Men fransuz klassiklarini o‘qishni yaxshi ko‘raman. Shu bilan birga, men uchun
fransuz adabiyoti samimiy, nafis va hatto eng ahamiyatsiz personajlarning ichki
dunyosini ham mukammal ochib beradiganday ko‘rinadi. Ushbu kitobni ilk bora
maktab davrlarimda o‘qib chiqqanman, keyinchalik yana bir marta o‘qidim va
shundan boshlab u mening eng sevimli asarlarimdan biriga aylandi. Umuman
olganda, Stendal fransuz klassik adabiyotining eng yorqin namoyandalaridan biri
va uning har bir asari alohida e’tiborga loyiq.
“Qizil va qora” Stendalning 1830-yilda nashr etilgan romanidir. Romandagi
voqealar 1820-yillarda Fransiyada bo‘lib o‘tadi. Ushbu roman XIX asrning so‘nggi
choragida psixologik realizmning ilk namunasi sifatida tanila boshlagan.
Psixologik realizm janri o‘sha davrga kelib Yevropa adabiyotida ustunlik qilgan
yo‘nalish sifatida keng tanilgan.
Asar syujeti Stendal Grenobl gazetasida o‘qigan maqoladan olingan. Bu o‘sha
davrga xos bo‘lgan odatiy holat. Fransiyaning Verer deb nomlangan kichik
shaharchasining meri janob de Renal o‘z uyiga Juliyen Sorel ismli yigitni ishga
oladi. Shuhratparast Juliyen teologiyani o‘rganadi, lotin tilini mukammal biladi va
Injil sahifalarini yoddan o‘qiydi, bolaligidan shon-sharaf va tanilishni orzu qiladi,
shuningdek, Napoleonga qoyil qoladi. Uning fikriga ko‘ra, ruhoniylik kasbi yuqori
martabalarga erishish uchun eng ishonchli yo‘l edi. Uning xush muomalasi va aqli
janob de Renalning fe’l-atvoridan keskin farq qiladi, uning xotini asta-sekin
Juliyenga xayrixohlik bilan qaray boshlaydi va natijada u Juliyenni sevib qoladi.
Lekin madam de Renal taqvodor ayol bo‘lib, u doimo vijdon azobidan qiynaladi.
Kunlarning birida aldangan erga xotini xiyonat qilayotgani to‘g‘risida
ogohlantirish bilan noma’lum xat keladi. Juliyen Madam de Renal bilan oldindan
til biriktirib, xuddi shunga o‘xshash xatni go‘yoki ayolga ham kelganga o‘xshatib
yozishadi. Ammo shahar bo‘ylab mish-mishlar tarqaladi va Juliyen ketishga
majbur bo‘ladi. U Bezancondagi diniy seminariya rektori abbat Pirarni o‘z bilimi
bilan qoyil qoldiradi va shu seminariyaga joylashadi.

Abbat Pirarni diniy qarashlari sabab iste’foga chiqarmoqchi bo‘lishadi. Uning
do‘sti, boy va obro‘li Markiz de La Mol abbatni Parijga ko‘chib o‘tishga taklif
qiladi va unga poytaxtdan uzoq bo‘lmagan joydan yer beradi. Markiz o‘ziga kotib
qidirayotganini aytganda Pirar Juliyenni “ham kuchga, ham aqlga ega“ inson
sifatida taklif qiladi. U Parijda kelganidan juda xursand edi. O‘z navbatida, Markiz
Juliyenning mehnatkashligi va qobiliyatli ekanligini sezadi va unga eng murakkab
ishlarni ishonib topshiradi.
Shuningdek, u dunyoviy jamiyatni ochiqchasiga sog‘inadigan Markizning qizi
Matilda bilan uchrashadi. Matilda erka va xudbin, ammo ahmoq emas va juda
chiroyli qiz edi. Qizning mag‘rurligi Juliyenning befarqligidan xafa bo‘ladi va qiz
to‘satdan unga oshiq bo‘lib qoladi. Juliyen o‘zaro ehtirosni his qilmaydi, ammo
oqsuyak zodagon xonimchaning e’tibori uni xushnud etadi. Birgalikda o‘tkazgan
bir kechadan so‘ng Matilda dahshatga tushadi va Juliyen bilan aloqani uzadi.
Julenning do‘sti, knyaz Korazov, boshqa ayollarga jilmayish orqali Matildaning
rashkini keltirish kerakligini maslahat beradi va reja kutilmaganda muvaffaqiyatli
bo‘ladi. Matilda Juliyenga yana oshiq bo‘lib, keyin u farzand kutayotgani va unga
turmushga chiqishni istayotgani haqida xabar beradi. Biroq Julenning yorqin
rejalari madam de Renalning to‘satdan kelgan xati bilan parchalanib ketadi. Ayol
yozadi: Qashshoqlik va ochko‘zlik, ikkiyuzlamachilikka qodir bo‘lgan bu odamni
kuchsiz va baxtsiz ayolni yo‘ldan ozdirishga undadi va shu tariqa o‘zi uchun o‘ziga
xos sharoit yaratib, odamlarga qo‘shildi... U hech qanday din qonunlarini tan
olmaydi. Rostini aytsam, uning muvaffaqiyatga erishish usullaridan biri - u kelgan
uylardagi eng katta ta’sirga ega bo‘lgan ayollarni yo‘ldan ozdirish deb o‘ylashga
majburman.
Markiz de La Mol Juliyenni ko‘rishni istamaydi. Juliyen madam de Renalni oldiga
yo‘l oladi, yo‘lda qurol sotib oladi va cherkovda sobiq sevgilisini otadi. Madam de
Renal jarohatlardan o‘lmaydi, ammo Juliyenni hibsga olishadi. Matilda pul va
oilasining ta’siri yordamida Juliyenni har qanday yo‘l bilan qutqarishga qaror
qiladi, buning uchun u eng obro‘li abbat Frilerdan yordam so‘raydi. Abbat esa
yepiskoplik rutbasi evaziga hakamlar hay’ati tomonidan Juliyenning oqlanishiga
erishmoqchi bo‘ladi, bundan tashqari, Renal xonimning o‘zi ham hakamlar
hay’atidan muvaffaqiyatsiz bo‘lgan o‘z qotilini oqlashni so‘raydi. Bu katta
ommaviy rezonans keltirib chiqargan jarayon ayblanuvchiga to‘liq hamdardlik
bildiradigan ko‘plab tomoshabinlarni jalb qiladi. Sudda hamma narsa Juliyenning
foydasiga hal bo‘layotgan edi, lekin uning burjua jamiyatini tanqid qilgan nutqidan
keyin sud hay’ati bir ovozdan uni o‘lim jazosiga hukm qiladi.
Qamoqda u yana madam de Renal bilan yarashadi va qotillik qilishga uringanligi
uchun tavba qiladi. U har doim faqat uni sevganligini tushunadi. Madam de Renal
qamoqxonada uning oldiga keladi va o‘sha xatni boshqa odam yozib berganligini,
u esa faqat uni ko‘chirib yozganligini aytadi. Bu xat orqali uni Matildadan ajratish

fikri esa faqatgina kuchli rashk tufayli paydo bo‘lganini aytadi. Juliyen o‘lim
jazosiga hukm qilingandan so‘ng, u hayotda hamma narsaga erishganligini va
o‘lim bu yo‘lni tugatishini aytib, sudga qayta murojaat qilishdan bosh tortadi.
Madam de Renal Juliyen qatl etilganidan uch kun o‘tgach vafot etadi. Matilda
Juliyenning dafn marosimini uyushtiradi.
Stendalning hayoti davomida e’tiboridan mahrum bo‘lgan “Qizil va qora“ romani
keyingi avlodlar ongida qayta uyg‘ondi deyish mumkin. Ushbu kitob o‘sha davr
jamiyati yuziga tutilgan oyna bo‘lib, unda o‘sha davr Fransiya aholisi aks etishni
xohlamagan. Menimcha, bu afsonaviy asar sahifalariga shafqatsiz haqiqat
to‘kilgan. Bosh qahramon Juliyen Sorel va uni telbalarcha sevuvchi ayollar ham
sizni bezovta qiladi, g‘ashingizni keltiradi, siz ularni yomon ko‘rasiz. Haqiqatan
ham, uning hissiy notinchliklarini, yosh yigitning otashin tuyg‘ularini va ichki
mojarolarini kuzatib, tushuna olish juda qiyin.
Bu vazifa ko‘pchilikning qo‘lidan kelmaydi, shuning uchun ushbu deyarli 700
sahifalik romanni o‘qish og‘ir mehnatga aylanadi. Ko‘pchilik uning obrazini tanqid
qiladi, bu qanaqa yaramas odam deb aytadi. Faqat ayrimlar o‘zlarini unda
ko‘rishganini yashirishmaydilar. Bu odamlar o‘zlari bilan samimiydirlar va ushbu
roman har birimizning ichki dunyomizni to‘liq, psixologik jihatdan batafsil ochib
berishga qaratilgan. Juliyen ko‘p qirrali yoshlikdir, uning xususiyatlariga qizlar
ham, yigitlar ham ega bo‘lishi mumkin. Noyob xotiraga ega, dinni mukammal
biladigan bu oddiy duradgorning o‘g‘li mohir suhbatdosh, ayyor va ayollar qalbini
zabt etuvchi bo‘lib yetishdi. U burch va sharaf, oliyjanoblik va beadablik, yaxshilik
va yomonlik orasida aylandi.
Aytishim mumkinki, Juliyen asta-sekin martaba pog‘onasiga ko‘tarilib borgani sari
o‘zini o‘zi o‘ldira boshlaydi. U jamiyatni, uning kelib chiqishini shubha ostiga
qo‘yadi va har qanday holatda ham ko‘plab cho‘qqilarni zabt etishga qaror qiladi
xuddi Napoleon Bonapart bir vaqtlar dunyoni zabt etishga intilgani kabi. Hamma
narsada eng zo‘r bo‘lishga va buyuklikka intilish uni yo‘q qildi. Ammo u urinib
ko‘rdi. Bu yomonmi? “Har doim boshqalar kutgan narsaga mutlaqo zid ish tuting“
- u seminariyada eshitgan shu gaplar unga yo‘l ko‘rsatuvchi nur bo‘lib qoldi.
Burjua jamiyatiga tez kirib borar ekan, hamma uni hurmat qila boshlaydi, garchi
shunchaki qishloqi bola bo‘lsa ham, uning shunday qat’iy, tengsiz odamlar orasida
o‘zini tuta olishini kim kutgan edi? Oddiy ishchilar o‘z qo‘llari bilan, zodagonlar
esa aql bilan ishlaydi. U bu stereotipni buzdi.
Asarning eng nafratlanarli qismi bu sevgi. Qahramonlar fransuz romanlarining eng
yaxshi an’analariga ko‘ra yoritilgan, ular sevgilisi uchun jonini berishga tayyor
bo‘lgan fidoyi, samimiy qizlardir. So‘nggi sahifalarga qadar ular bizning
qahramonimizni, u qanchalik azob chekmasin, tark etmaydilar. Juliyenning
kayuniy qiyofasining shakllanishida ular asosiy rol o‘ynadilar.

Juliyendagi jamiyatning bosimi tabiat tomonidan unga berilgan barcha ezgu
tamoyillarni yo‘q qildi. Bu 16 yoshli o‘quvchi tabiatdan ilhomlanib, ozod bo‘lishni
orzu qilgan (bu uning romantik qahramon sifatidagi xususiyatlarini namoyish
etadi), katta mavqega ega odamlar yashaydigan dunyoning haqiqiy tasvirini
ko‘rmaguncha u ruhan Xudoga intilgan. Aqliy notinchlik unga hech qachon taskin
bermaydi, chunki bu qahramon doimo bor va rivojlanishda, doimiy harakatda, u
suv singari oqadi va uni na yaxshi, na yomon odamga ajratib bo‘lmaydi. Uning de
Renal xonimning bolalariga bo‘lgan samimiy sevgisini, Abbat Pirarga, Shelanga
bo‘lgan hurmatini eslang... Va bundan farqli o‘laroq, tarozining ikkinchi pallasiga
uni hamma yomon ko‘rishiga sabab bo‘lgan xislatlarni qo‘ying.
Ushbu tarozilar doimo o‘zgarib turadi va hech qachon muvozanatda bo‘lmaydi.
Hamma uni bir tomonlama qoralashi mumkin. Uzoq yo‘l bosib, u hamma
ishlaridan tavba qiladi, bu unga o‘xshash odamlar uchun ideal maqsaddir. Inson
ruhiyati avvalambor o‘zining oldida poklanadi - bu chinakam cho‘qqiga
erishishgan.Taxminlar orasida Stendhal ikki tuyg'uni yashirin ranglar ostida
yashirgan, g'azablangan va Julien Sorel ruhiga ega bo'lgan versiyani topish
mumkin. Ehtiros - ruhiy turtki, axloqiy tashnalik, cheksiz, hisobsiz joziba va
shuhratparastlik - mansabga, shon-shuhratga, e'tirofga chanqoqlik, maqsadga
intilishda axloqiy ishonchdan kelib chiqmagan harakat - bu ikki tuyg'u Julienda
kurashgan va har birida bor edi. uning ruhiga egalik qilish huquqi. Muallif
qahramonni ikki qismga, ikkita Julienga ajratdi: ehtirosli va shuhratparast. Va
ikkalasi ham o'z maqsadlariga erishdilar: tabiiy his-tuyg'ularga moyil bo'lgan
Jülyen, ochiq fikr bilan, xonim de Renalning sevgisiga erishdi va baxtli edi; boshqa
holatda, ambitsiya va xotirjamlik Julienga Matilda va uning dunyodagi mavqeini
zabt etishga yordam berdi. Ammo Julien bundan xursand bo'lmadi.
Ushbu asarda Fransiya jamiyatidagi “Aristokratik salon” yoritib berilgan. Agar
kitobxon asar boshlanishidagi Julyen bilan asar so'ngidagi Julyenni solishtirsa umr
yo'li davomida insonda kuzatiladigan o'zgarishlarga guvoh bo'lishi mumkin. Har
birimiz maqsadimizga erishish yo'lida to'g'ri qaror qabul qilishimiz kerak.
Demak, asar bejizga “Qizil va Qora” deb nomlanmagan.
Qizil – jo'shqin qon, yoshlik, maqsadlarga erishish istagidir.
Qora – maqsadlarga erishish yo'lida qo'yilgan tuzoqlar, nayranglar.
Iqtiboslar
- Dilingga ozor bermay, ko'nglingni ololmaydilar.
- ... bu foniy dunyoda inson mayli hamma narsani ham hal qilavermas ekan.

- ... sayyoh baland tog' tepasiga chiqqach, uning cho'qqisida huzur qilib dam oladi.
- Agar bu sayyohni o'sha yerda umrbod dam olishga majbur etishsa, u baxtli
bo'larmikin?
- “Tushunadigan odamga oz gap ham yetadi”
- ... siz, soxta tabassum jilvalanib turgan basharalarga o'rganib qolgansiz...
- Inson irodasi har qanday to'siqni yengishi mumkin.
Asar haqida qiziqarli faktlar
Stendalning tugallanmay qolgan keyingi romani shunga o'xshash nom bilan
nomlangan edi - “Qizil va Oq”;
1850-yilda Nikolay II Rossiyada ushbu kitobni taqiqladi;
1864-yili esa Vatikan ham Stendalning bu romanini taqiqlangan kitoblar
ro'yxatiga kiritilgan.
Romanda doimiy fitna va sevgi ishlari bilan tavsiflash mumkin bo‘lgan odatiy
fransuzlar o‘rtasidagi munosabatlar tasvirlangan. Ushbu asar syujeti menga Onore
de Balzakning “Sag‘rin teri” asarini eslatadi. Ayollar va yolg‘onchi erkaklar
tomonidan qilinadigan hiyla-nayranglar, intrigalar, bularning barchasi, albatta,
qahramonlarning xarakterini ochib beradi. Bu asar o‘z zamonining juda yuqori
sifatli satirasidir.
Stendal jamiyatning chiriganligini, butun tizimning qanchalik buzuqligini mahorat
bilan ko‘rsatgan, nafaqat adolat, balki lavozimlarga tayinlanish va oila institutida,
lekin, eng yomoni, bularning hammasi asrlardan keyin ham o‘zgarmaydi. Bundan
tashqari, muallif sizga Juliyenning ichki zarbalari orqali toza qalbingiz bo‘lsa ham,
uni baribir yo‘q qilishingiz mumkinligini ko‘rsatadi. Bizning qahramonimiz avliyo
emas, bundan tashqari, u katta gunohkordir, o‘sha davrdagi barcha yomonliklar
unda mavjud. Stendal asarni “Qizil va qora“ deb bejiz nomlamagan. Mening
nazarimda, qizil – ichki g‘alayon, jo‘shqin qon, yoshlik, adolatni qaror toptirishga
intilish, orzularini amalga oshirish, biron narsaga erishish istagidir.Qora - bu
maqsadlarga erishish uchun hiyla-nayrang va silliq yo‘l, yosh ongga solingan soya,
faqat umidsiz va yuraksiz odamlar yurishni tanlaydigan qorong‘i yo‘l. Va bu
yo‘llarda har kim o‘z rangini o‘zi tanlaydi.
Iqtiboslar
U odatdagidek, odamlarni aslidan ko‘ra ko‘proq aql-idrokli deb o‘ylab adashgan
edi;Bir ingliz sayohatchisi yo‘lbars bilan qanday do‘stlashgani haqida gapirib
beradi; u yo‘lbarsni yaxshi parvarishlagan, erkalagan, lekin u har doim stolida
o‘qotar to‘pponcha saqlar edi…
So‘zlar odamga o‘z fikrlarini yashirish uchun beriladi;

Qayg‘u ongni susaytiradi.
Qiziqarli faktlar
- Stendalning tugallanmagan keyingi romani qo‘lyozmada xuddi shunga o‘xshash
nomga ega edi - “Qizil va Oq”;
- 1864-yilda Vatikan Stendalning barcha “sevgi qissalari“ni, shu jumladan, “Qizil
va qora” kitobini ham taqiqlangan kitoblar qatoriga joylashtirdi;
- 1850-yilda Nikolay II Rossiyada ushbu kitobni taqiqladi;
- 1939-yilda F. Franko diktaturasi davrida ham roman Ispaniya kutubxonalaridan
olib tashlangan edi.
Stendalning "Qizil va qora" romani 1830-yilda nashr etilgan. Asar voqealari 1820-
yillarda Fransiyada bo'lib o'tadi. Ushbu roman XIX asrning so'nggi choragida
psixologik realizmning ilk namunasi sifatida tanilgan.
Asar syujeti Stendal gazetada o'qigan maqoladan olingan bo'lib, bu o'sha davrga
xos bo'lgan odatiy holat.
Fransiyadagi Veryer deb nomlangan shaharchaning meri janob de Renal uyiga
Julyen Sorel ismli yigitni ishga oladi.
U o'ta ketgan shuhratparast inson edi. Dinshunoslikni o'rganadi, Injil sahifalarini
yoddan o'qiydi. Julyenning muomalasi va xush xulqi janob de Renalnikidan farq
qilardi va shu sababli de Renal xonim yosh yigitchaga e'tibor bilan qaray
boshlaydi, vaqtlar o'tib Julyenni sevib qoladi. Ammo xonim taqvodor edi, u doim
vijdon azobida yashaydi. Julyen va de Renal xonim o'rtasidagi munosabatlar
haqida noma'lum xat olgan janob de Renal yigitchani uydan uzoqlashtiradi...
Orada Julyen Bezansondagi diniy seminariyada tahsil oladi. Biroz o'tib markiz de
La Molga kotib bo'lib ishga o'tadi. Julyendagi mehnatkashlik va tirishqoqlikni
ko'rgan de La Mol unga murakkab vazifalarni ham ishonib topshira boshlaydi.
Bu xonadonda yigit markizning qizi dunyoviy jamiyatda yashashni istaydigan
Matilda bilan uchrashadi. Qizning mag'rurligini Julyenning befarqligi yengib
chiqadi va Matilda unga oshiq bo'lib qoladi. Qiz turmushga chiqishni istayotgani
haqida xabar beradi. Biroq Julyenning yorqin rejalarini madam de Renaldan kelgan
bir xat parchalab yuboradi.
Xatning qisqacha mazmuni: "Bu yigit muvaffaqiyatga erishish uchun ojiz ayol
sevgisidan foydalanadi", - talqinida edi.
Julyen o'ch olish uchun de Renal xonimning oldiga yo'l oladi, cherkovda sobiq
sevgilisini otadi. Madam de Renal o'lmay qoladi.

Julyenni hibsga olishadi. Matilda sevgilisini qutqarish uchun oilasi nomidan,
pullaridan foydalanadi, hatto de Renal xonim ham Julyenni oqlashlarini so'rab
hakamlarga murojaat qiladi. Hamma narsa foydaga hal bo'layotgan bir paytda
Julyenning burjua jamiyatini yomonlab so'zlagan nutqi tufayli uni o'limga mahkum
etishadi.
Qamoqda Julyen de Renal xonim bilan yarashadi, tavba qiladi. Umri davomida
faqatgina shu insonni sevganini anglab yetadi. Yigit bu hayotda o'zi istagan barcha
narsaga erishganini va o'lim ularning hammasiga nuqta qo'yajagini aytadi.
Julyenning o'limidan uch kun o'tib de Renal xonim ham vafot etadi.
Asar muallif vafotidan so'ng yangi asr avlodlari ongida qayta uyg'ondi. Kitobda
o'sha davr Fransiya aholisi aks etgan bo'lib, unda hech kim o'zini ko'rishni
istamagan. Ha, asar sahifalariga shafqatsiz haqiqat bitilgan, bosh qahramonning
hissiy notinchliklari, otashin tuyg'ulari va ichki mojarolarini ko'rib, tushunish juda
qiyin.
Bu ish hammaning ham qo'lidan kelavermaydi, shu sababli asarni yarmiga yetmay
yopib qo'ya qolgan insonlarni bilaman. Aksar kitobxonlar qahramonni tanqid
qilishadi, qoralashadi. Faqat ayrim insonlargina unda o'zlarini ko'rishganini
yashirmaydi. Kamina ham Julyen timsolida o'zini topgan o'quvchiman. Bu asar
psixologik dunyomizni ochib berishga bag'ishlangan klassikadir. Julyen iste'dod va
shijoatga boy yoshlik, oddiy duradgorning o'g'li mohir suhbatdosh, ayyor va
ayollar qalbini zabt etuvchi bo'lib yetishdi. U burch va norasmiylik, oliyjanoblik va
beadablik, yaxshilik va yomonlik o'rtasida aylandi.
Aytish mumkinki, Julyen mansab pog'onasidan ko'tarilib borgan sari o'z-o'zini yo'q
qila boshlaydi. Jamiyat va uning kelib chiqishiga shubha bilan qaray boshlaydi.
Asarning eng og'riqli nuqtasi bu - sevgi. Qahramonlar sevgisi uchun jon fido
etishga tayyor. Julyenning haqiqiy qiyofasi shakllanishida ular bevosita rol
o'ynashadi.
Jamiyatning qabih bosimi yigitga berilgan barcha qobiliyatlarni birma-bir yo'q
qildi. U dunyoning haqiqiy qiyofasini ko'rmaguncha faqatgina ruhan Xudoga
intilgan, aqlan notinchlik unga hech qachon tinchlik bermagan.
Stendal jamiyatning chiriganligini, butun tizimning qanchalik buzilganini mahorat
bilan tasvirlaydi, lekin eng yomoni bularning bari asrlar o'tsada o'zgarmagan.
Muallif asarni bejiz "Qizil va qora" deb nomlamagan.
Qizil - bu shijoatli yoshlik, oliy maqsadga erishish istagi, jo'shqin qon ramzi.
Qora - shu maqsadga yetish uchun oson yo'l, hiyla-nayrang bilan erishiladigan
cho'qqi.

Asar mutolaasi davomida hammamiz shu ikki yo'ldan birini tanlaymiz va bu
kelgusi hayotimizga ham daxl qilmay qolmaydi.
Foydalanilgan Adabiyotlar
1. Reizov B.G. "Stendal: badiiy ijod". "Badiiy adabiyot". L., 1978 yil
2. Stendal "Qizil va qora". "Haqiqat". M., 1959 yil.
3. Timasheva O.V. Stendal. M. 1983 yil
4. Frid J. "Stendal: hayot va ishning konturi". "Badiiy adabiyot". M., 1967 yil
5. Esenbayeva R.M. Stendal va Dostoevskiy: "Qizil va qora", "Jinoyat va
jazo" romanlarining tipologiyasi. Tver, 1991 yil

Mari-Anri Beyl Stendalning ,, Qizil va qora “ romani haqida

Купить