Информация о документе

Цена 40000UZS
Размер 431.6KB
Покупки 0
Дата загрузки 31 Октябрь 2026
Расширение docx
Раздел Курсовые работы
Предмет Политология

Продавец

DocX Seller

Дата регистрации 31 Октябрь 2026

0 Продаж

Markaziy Osiyo mamlakatlarida barqaror taraqqiyot jarayonining qiyosiy tahlili

Купить
OLIY TA’LIM, FAN VA INNOVATSIYALAR VAZIRLIGI O’ZBEKISTON MILLIY UNVERSITETI IJTIMOIY FANLAR FAKULTETI SIYOSATSHUNOSLIK KAFEDRASI “Siyosatshunoslik” bakalavir yo’nalishi “Giloballashuv va barqaror taraqqiyot” fanidan KURS ISHI MAVZU : MARKAZIY OSIYO MAMLAKATLARIDA BARQAROR TARAQQIYOT JARAYONING QIYOSIY TAHLILI. TOSHKENT-2024 MUNDAREJA Boblar va paragriflarning nomlanishi betlar Kirish 6 1-bob 1.1 “Barqaror taraqqiyot “tushunchasining nazariy asoslari 12 1.2 Barqaror taraqqiyotga tasir etuvchi omillar:turlari va shakillari 14 1.3 Ijtimoiy –siyosiy rivojlanish jarayonlarining barqaror taraqqiyotdagi o’rni . 15 2-bob 2 .1 Markaziy Osiyoda mintaqaviy xavfsizlikni taminlash- barqaror taraqqiyot garovi. 19 2.2 Ekalogik tahdidlar hamda ekalogik barqarorlikni taminlash mehanizimlari. 21 2.3 Barqaror rivojlanish omili sifatida jamiyat siyosiy ongi va madaniyatni yuksaltirish usullari. 24 Xulosa 26 Foydalanilgan adabiyotlar ro’yxati 27 Ilovalar KIRISH Mavzuning dolzarbligi. Bugungi kunda Xalqaro Munosabatlarda eng dolzart muammolardan hisoblangan xavfsizlik, barqarorli va tinchlikni taminlash masalalari tobora qiyin tus olmoqda. Dunyo xalqlarining iqtisodiy, siyosiy – ijtimoiy taraqqiyoti va rivojlanishi aynan shu muammolarning qay darajada yechilishiga bog’liq. Zero, butun dunyoda tinchlik va barqarorlik uchun kurash kuchayib borayotganiga qaramasdan, turli xavf-xatar va tahdidlar barham topgani yuq . Bunday sharoitda tinchlik osoyishtalikni taminlash uchun yangidan- yangi talablar vujudga kelishi tabiy . 2015 yilda dunyo 17 ta barqaror rivojlanish maqsadlariga iqlim o'zgarishi bo'yicha tarixiy yangi shartnoma imzolandi. Ushbu ikki voqea barqarorlik va rivojlanish bo'yicha xalqaro majburiyatlarda katta o'zgarishlardan dalolat beradi. Biroq, bu ko'rinadigan konsensus ortida maqsadlar va kelishuvlar nimani anglatishi, kimga foyda keltirishi va mas'uliyat qayerda ekanligi borasida ko'p kelishmovchiliklar yotadi. Barqarorlik va rivojlanish siyosati markaziy o'rinni egallaydi. Barqarorlik atamasi birinchi marta XVIII asrda Evropada o'rmon boshqaruviga nisbatan qo'llanilgan, ammo barqarorlik va rivojlanish g'oyalari faqat 1980-yillarning oxirida bog'langan. Brundtland komissiyasi barqaror rivojlanishni "kelajak avlodlarning o'z ehtiyojlarini qondirish qobiliyatiga putur etkazmasdan hozirgi kun ehtiyojlarini qondiradigan rivojlanish" deb ta'riflagan . Ayniqsa, 1992 yilda Rioda bo'lib o'tgan Birlashgan Millatlar Tashkilotining (BMT) atrof-muhit va rivojlanish bo'yicha birinchi konferentsiyasidan beri ko'plab ta'riflar, akademik sharhlar va siyosat tashabbuslari mavjud . Bu davrda barqarorlik ilm-fan va siyosatni va turli manfaatlarga ega bo'lgan turli aktyorlarni bog'laydigan chegaraviy atama bo'ldi . Biroq, barqarorlik va rivojlanish nimani anglatishini - texnik, me'yoriy va siyosiy nuqtai nazardan aniqlash - bu atamalarning davlat va siyosat nutqida tobora ortib borayotgan ahamiyatiga qaramay, muammo bo'lib qolmoqda. Bugun bizda barqaror iqtisodiyot, resurslar, biznes, tirikchilik, shaharlar, qishloq xo‘jaligi va, albatta, rivojlanish bor. Barqarorlik uchun chegaraviy ish - gnosemik hamjamiyatlarda o'rnatilgan, birgalikda majburiyatlarga ega bo'lgan umumiy tushunishni shakllantirish - ulkan tashabbusga aylandi. Sobiq ittifoq davrida Markaziy Osiyo davlatlari ko ’ pgina qiyinchilik ko ’ radi xususan ularda ishlab chiqarishning sustligi yoki bitta sohada ixtisoslashganligi mintaqaning o ’ zini tutib ketish uchun ozroq qiyinchilik yaratdi . Bundan tashqari davlatlar mustaqillikkka erishgandan so ’ ng ham davlatlar o ’ rtasidagi ziddiyatlar ulaning rivojlanishiga kata to ’ siq bulib hizmat qildi . Biroq bugungi kunga kelib bu to ’ siqlar asta sekinlik bilan ochilishi mintaqada rivojlanishning yangi bosqichini boshlab bermoqda . Hozzirgi tahlikali zamonda Markaziy Osiyo davlatlari nafaqat ijtimoiy - iqtisodiy balki siyosiy va madaniy jihatlardan yaqinligi ularni bu tahdidlardan eson omon chiqishiga zamin yaratadi . Yana shunga alohida tuxtalib o’tish kerakki bugun mintaqada nafaqat ijtimoiy ,iqtisodiy ,siyosiy hamda madaniy muammo va tahdidlar mavjud balki mintaqada ekalogik muammolar ham talaygina . Mintaqada eng dolzat bulib turgan Orol dengizi ,ekalogiyani yomonlashish kabi bir qancha muammolar girdobida qolmoqda .Ekologlarning fikricha agar Markaziy Osiyo ekologiyani saqlash va iqlim o’zgarishlariga tayyorgarlik ko’rish borasida kelishuvga erishilmasa ,mintaqada suv uchun qurolli mojorolar boshlanish mumnik deya tahminlar qilinmoqda. Bu ham Markaziy Osiyo davlatlarining barqaror siyosat yuritishi uchun bir to’siq yoki birlashishi uchun bahona bulib xizmat qilishi mumkin . Bugungi kunda yerlarlardan samarasiz foydalanish,ruda qazish va tog’ yo’llarini qurilishdagi portlash ishlari, shuningdek atmasferada chiqindi gazlar konsentiratsiyasitufayli muzliklar tez eriyapti .Bundan tashqari, Orol dengizidagi tuz changlari muzliklarga tushmoqda, deydi ekologlar. “Barqaror taraqqiyot “tamoyili ijtimoiy, iqtisodiy va ekalogik rivojlanishning uzliksiz birligini ko’zda tutadi. Zaxiralar sarfining o’sib borishi natijasida yuz beradigan ekalogik xolatlar va salbiy ijtimoiy oqibatlarga olib keluvchi miqdoriy o’sishni namoyon etadigan iqtisodiy taraqqiyotni barqaror deb bo’lmaydi. Hozzirgi giloballashuv jarayoning asosiy xususiyati uning ko’p o’lchamliligidadir.Davlatlarning tashqi siyosati gilobal jahon iqtisodiyotining o’sish surati va tuzilishi bilan yanada ko’proq darajada bog’lanib bormoqda.Jahon siyosiy tizimida “ichki” va “xalqaro” siyosat o’rtasidagi devorlar yuqolmoqda ,g’oya va qadriyatlar trasmilliy oqimi yanada qudratli bo’lib bormoqda. Shu o’rinda mamlakatimiz iqtisodiyotidagi barqarorlikni taminlash masalasiga qisqacha tuxtalamiz. Sobiq itifoq davrida O’zbekistonda asosan paxta tolasi yetishtirib berish vazifasi yuklatilgan edi .Buning natijasida sabzavot , bog’, uzumlar, yem-xashak ,don ekin maydonlari keskin qisqartirildi ,un mahsulotlarining asosiy ,qismi katoshka , shakar, go’sht va boshqa oziq, ovqat mahsulotlari qo’shni respublikalardan olib kelinar edi. Masalan, republikaga keltiriladigan un va un mahsulotlarining o’rtacha yillik miqdori 500ming tonna , kartoshka 450ming tonna, shakar 300ming tonna , go’sht va go’sht mahsulotlari 6,5ming tonna , sut va sut mahsulotlari 3,7 ming tonnani tashkil qilgan . Shu bois giloballashuv jarayonida har bir davlarning oziq –ovqat taminoti sohasidagi milliy siyosatining asosini aholining oziq –ovqat mahsulotlari bo’lgan ehtiyojini uzluksiz va barqaror qondirish shart- sharoitlar yaratish tashkil qiladi .Shu sabali oziq-ovqat taminoti tizimida yangi mehanizimni ishlab chiqish ham ilmiy , ham amaliy ahamiyat kasb etadi. So’ngi yillarda mantaqa davlatlari o’rtasida madaniy gumanitar sohadagi hamkorlik ham yangi bosqichga ko’tarildi . Xalq deplamatiyasi jadal rivojlanmoqda .Qardosh xalqlarning tarixiy va tirasgumanitar aloqalarini mustahkamlash, do’stlik , yaxshi qo’shnichilik va bir birini tushunish muhutini yanada yaxshilash imkonini beradigan madaniyat va kino kunlari, festivallar o’tkazilishi muntazam kasb etti . Shuningdek mintaqaning madaniy merosini asrash va rivojlantirishga bag’ishlangan tadbirlar tashkil etish ham an’anaga aylandi. Biroq shuni tan olish keraki ,bugungi dunyoning barqaror rivojlanish sitrategiyasi doir bildirilayotgan ba’zi bir fikr- mulohaza va qarashlarda tushkunlik kayfiyati ham sezilmoqda. Malumki ,barqaror taraqqiyotga qaratilgan barcha tahdidlar qaysi yusinda bo’lishidan qatiy nazar davlat hamda jamiyat birligi va Mintaqadagi bu o’zgarishlarnioldini olishda avvalombor aholini siyosiy iqtisodiy onggini yukasaltirish madaniyatni ekng targ’ib qilmoq kerak bugun internet va ijtimoiy tarmoqlar rivojlangan zamonda insonlarni onggini yot g’oyalar bilan chalg’itish qanchalik oson bulsa ularni bir maqsad yulida birlashtirish shunchalik qiyin kechmoqda .Yoshlarni bantligini taminlash davlatda malakali kadrlarni yetishtirish va ularni ish bilan taminlab berish bugun barcha davlatlarda kata muammolga aylanib qolyapti va bu malakali kadirlarni chet davlatga chiqib ketishiga sabab bulmoqda . Mavzuning o’rganilganlik darajasi . Barqaror taraqqiyotga ta’sir etuvchi omillar nimalardan ibotar va bugun Markaziy Osiyo davalatlarinining mintaqada barqarorlikni ta’minlash bo’yicha olib borgan ishlari o’rganilib tahlil qilindi. Bu mavzu doirasida Sh. I. Faxruddinov Turdiqul Butayorov Sara Lister, Ian Scoones, Silvia Boltus kabi tadqiqotchilarning ishlari o’rganilib tadqiq qilindi. Kurs ishining asosiy maqsad va vazifalari. Ushbu kurs ishining asosiy maqsadi Barqaror tarqqiyot tushunchasining qanchalik dolzarligi,unga ta’sir etuvchi omillar ,ijtimoiy-iqtisodiy va siyosiy jarayonlarda barqaror taraqqiyotning o’rni tahlil qilindi. Markaziy Osiyoda mintaqaviy xavfsizlik masalalari bu bo’yicha mintaqada olib borilyotgan ishlar o’rganildi. Hamda ekalogik tahdidlar muammolar ularning ijtimoiy-iqtisod va siyosiy tasirlari ko’rib chiqishdan iborat. Ushbu maqsadga erishishi uchunquyidagi vazifalar belgilandi  Barqaror taraqaiyotning mazmuni va mohiyatini ochib berish :  Barqaror taraqqitorga ta’sir etuvchi omillarni omillarni o’rganish :  Barqarorlikning ijtimoiy , iqtisodiy va siyosiy tasirilarini ko’rib chiqish:  Markaziy Osiyoda mintaqaviy xavfsizlik masalari bo’yicha tahlillarni amalga oshirish:  Markaziy Osiyodagi mintaqaviy muammolar va ularning ta’sirlari o’rganilib tahlil qilindi.  Markaziy Osiyoda yuzaga kelayotgan ekalogik muammolarni o’rganish Kurs ishining tarkibi, tuzilishi va hajmi. Kurs ishining tarkibi kirish, ikki bob ,xulosa va foydalanilgan adabiyotlardan iborat . Kurs ishining birinchi bobi Barqaror tarqqiyot tushunchasi uning tasiri va uning ahamiyati o’rganilgan. Ikkinchi bob ,Markaziy Osiyoda mintaqa xafsizligi, ekalogik muammalari,va barqaror rivojlanish omilining siyosiy ong va madaniyatga tasiri masalari ko’rib chiqildi va tahlil qilindi. 1 BOB 1.1 Barqaror taraqqiyot tushunchasi va uning nazariy asoslari Bugungi kunda xalqaro munosabatlarda eng dolzarb muammolardan hisoblangan xavfsizlik, barqarorlik va tinchlikni taminlash masalalari toboro kuchayib bormoqda. Dunyo xalqlarining iqtisodiy, siyosiy-ijtimoiy taraqqiyoti va rivojlanishi aynan shu moammolarning qay darajada yechilishiga bog’liq . 1 Ayni vaqtda ,bugungi dunyoni BMTsiz tasavvur qilishning imkoni yuq uning ummuminsoniy qadriyatlarni himoya qilish va dunyoda tinchlik hamda barqarorlikni taminlashga qaratilgan qarashlari zamonaviy xalqaro munosabatlar tizimida asosiy aktorlardan biri hisoblanadi .Bu BMTning Reo-de-Janeroda va Yuxonnesburgda bulib o’tgan forumlari xujjatlariga ham tegishli. BMT hujjatlari va mazkur muammo buyicha ilmiy tadqiqotlarda bayon qilingan batqaror taraqqiyot kansepsiyasining asosiy xulosalari quyidagilardan iborat: Barcha bosqichlardagi barqaror taraqqiyot tamoyili ijtimoiy ,ijtisodiy va ekalogik rivojlanishning uzliksiz birligini ko’zda tutadi. Zaxiralar sarfini o’sib borishi natijasida yuz berayotgan ekalogik holatlar va salbiy ijtimoiy oqibatlarga olib keluvchi keluvchi miqdoriy o’sishni namoyon etadigan iqtisodiy taraqqiyotni barqaror deb hisoblab bulmaydi. Tarixda insonga munosib baxtli hayotni bashorat qiluvchi turli ta’limotlat, loyihalar,yo’l-yulakalar juda ko’p bo’lgan. Shu o’rinda T.Kampanellining “Quyosh shahri”, K.Markisning “Ilmiy kominizim”i ,F.Fukuyamaning erkinlikerkinlik tamoyillari asosida “Tarixning nihoyasi”ga erishish borasidagi fikirlarini eslash kifoya.O’tgan asrning oxiriga kelib ,jahon hamjamiyati nomidan insoniyat taraqqiyotining rasmiy hayotbob va aniq konsepsiyasi taklif etildi . 1992 da Rio- de-Jaredo bo’lib o’tgan atrof muhit va rivojlanish bo’yicha BMT Konferensiyasi Barqaror taraqqiyot sitrategiyasini ilgari surdi. Bu sitrategiya: a) Aniq (hayotiy) b) Rasmiy va qonuniy(chunki jahon hamjamoiyatining xalqaro vakillik orqali –BMT tomonidan ilgari surilgan) 1 O’zbekiston jamiyatni demokratlashtirish vayangilash ,mamlakatni modernizatsiya va isloh qilish yulida .- T.:Akademiya,2005 c) Ummumtamaddun hususiyatiga ega(tor sinfiy, mamlakat maqsadiga yoki cheklangan doirada emas). Bu 3 kursatkichni o’zida ifodalagan dasturiy g’oyalar hanuzgacha tarixda bo’lmagan. 2002 yilda Yoxannesburgda bulib o’tgan barqaror taraqqiyot bo’yicha Ummujahon Sammitting xujjatlarida taraqqiyotning ushbu ummumjahon modeli asosiy qoidalari yana bir bor tasdiqlandi. Shuni e’tirof etish lozimki , hozzirgi davirda BMT tashkiloti va uning ayrim qarorolari jahondagi jarayonlarga ta’sir eta olmayapti . Bu esa BMTni isloh qilish zaruratini kun tartibiga qo’ymoqda.Hozzirgi gilobaallashuv jarayonini tug’ri yo’lga yo’naltirishga yordam beruvchi muqobil kansepsiyani hech kim taklif qila olmayapti. Jamoatchlik va olimlarning barqaror taraqqiyot masalasiga e’tiboribiroz susaygan natijada “charchash “sezilmoqda .Shu bois, barqaror taraqqiyot borasidagi tadqiqotlarni chuqurlashtirish va kengaytirish masalasi dolzart bo’lib bormoqda. Barqaroro taraqqiyot ekalogik halokat tahdidini bartaraf etishga imkon beradigan mukammal ekalogik xavfsizijtimoiy-tabiy rivojlanishni tashkil etadi. Barqaror taraqqiyot konsepsiyasini doirasida iqtisodga chiqitsiz ,energiya va xom ashyo tejaydigan,ekologik xavfsiz ,ijtimoiy samarali tizim sifatida qaraladi. Ijtimoiy sohadagi barqaror taraqqiyot jahonda ijtimoiy boyliklarning teng taqsimlashiga erishish, kishilarning ta’lim, sog’liqni saqlash, ijtimoiy taminot va hokozolardagi asosiy ijtimoiy ehtiyojlarni tula qondirishni kuzda tutadi. Manaviy-axloqiy ma’noda barqaror taraqqiyotga erishishning eng muhum sharti kishilarning asta –sekin manaviy jihatdan ”qayta tug’ilishi”, kelajakda aqliy va ma’naviy yetuk ,moddiy tobelik mentalitidan qutilgan, insoniy qadriyatlarning yangi tizimiga tayanuvchi avlodlarning paydo bulishidir. Axloqiy meyorlardan eng oliysi –kelgusi barcha avlodlarning hayot kechirishiga munosib sharoit yratish ekanligi etirof etilgan. Hozirgi davr jahon hamjamiytining barqaror taraqqqiyot yuliga utish masalasi tobora usib borayotgan gilobbalshuv jarayoni bilan chambarchas bog’liq .Agar asosiy maqsad barqaror taraqqiyotni vujudga keltirish bulsa ,unga erishishda giloballashuv jarayoning asosiy unsurlari vosita sifatyida xizmat qilmog’i zarur .Giloballashuv jarayonida uchrayotgan buzg’inchi unsurlar jahon taraqqiyotida beqarorlikning ustuvor bulishiga olib kelmoqda .Shu bois ,galdagi dolzarb vazifa gilobbballashuv jarayonini tizimidagi buzg’unchi unsurlarni bartaraf etish va yaratuvchi olimlarni kupaytirish. Hozzirgi sharoitda barqaror taraqqiyot modelining sifat mezonlariga e’tibor berish masalarini xavfsizlik konsepsiyasi bilan uyg’unlikda tahlil etish maqsadga muvofiq . Shu bois xavsizlik konsepsiyasi oddiy, top va sitatik, (turg’in ) msnodsgi xavfning shunchaki mavjud emas, balki unga kishilar qay faoliyatining barcha sohalarida uchraydigan xatarning oldini oluvchi xavfsizlik sifatida qaralmog’i darkor. Barqaror taraqqiyot g’oyasi butun insoniyatning ma’naviy boyligi har bir xalqning tili madaniyati an’ana va e’tiqodini asrab-avaylash hamda saqlab qolishni kuzda tutadi . Shuningdek,”barqarorlik”, “taraqqiyot” “rivojlanish” tushunchalari haqida tuxtaladigan bo’lsak “barqarorlik” tushunchasi “o’zgarmas” va “turg’unlik”kabi kategoryalar yaqin, ular ijtimoiy faoliyatini turli sohalarda sodir buluvchi ayrim jarayonlarni mazmunan tavsiflaydi. “O’zgarmas” tushunchasi malumot makon va zamon oralig’ida muayyan obektlarning funksional holatini doimiy tarizda ,ya’niy bir xil maromda saqlab kelishdan iborat jarayonni nazarda tutadi. 2 Barqaror rivojlanish – kelajak avlodlarning o z ehtiyojlarini qondirish ʻ qobiliyatiga ziyon yetkazmagan holda, hozirgi avlodning ehtiyojlarini qondirishga qaratilgan insoniyat taraqqiyotining samarali yo nalishidir. Maqsad – yashash ʻ sharoitlari va resurslar inson ehtiyojlarini qondirgan holda, sayyoramizning yaxlitligini xavf ostiga qo ymasdan, jamiyat yaratishdir. Iqtisodiyot, atrof-muhit va ʻ ijtimoiy farovonlik ehtiyojlari o rtasidagi muvozanatni ta minlash barqaror ʻ ʼ rivojlanishning asosiy maqsadi hisoblanadi. 1987-yildagi Brundtland hisoboti barqaror rivojlanish tushunchasining keng tarqalishiga hissa qo shdi. ʻ Barqaror rivojlanish tushunchasi me yoriy konsepsiya hisoblangan ʼ barqarorlik g oyasi bilan chambarchas bog liqdir. UNESCO ikkala tushuncha ʻ ʻ o rtasidagi farqni quyidagicha tushuntirgan: „Barqarorlik ko pincha uzoq muddatli ʻ ʻ maqsad sifatida qaraladi (ya ni, yanada barqaror dunyo), barqaror rivojlanish esa ʼ shu maqsadga erishish uchun amalga oshiriladigan turli jarayonlar va yo llarni ʻ ifodalaydi“ 3 . 1992-yildagi Rio-de-Janeyroda o tkazilgan Yer sammitidan boshlangan Rio ʻ jarayoni barqaror rivojlanish tushunchasini xalqaro darajaga olib chiqdi. Barqaror rivojlanish – bu barqaror rivojlanish maqsadlarining asosiy g oyasi hisoblanadi. ʻ 2030-yilga mo ljallangan ushbu global maqsadlar 2015-yilda Birlashgan Millatlar ʻ Tashkiloti Bosh Assambleyasi tomonidan qabul qilingan. Maqsadlar qashshoqlik, 2 Samaov .R Xavfsizlikmetadalogik asoslari \\ Akademiya 2010 –B91 3 Sustainable Development UNESCO (2015 yil 3 avgust) iqlim o zgarishi, biologik xilma-xillikning yo qolishi va tinchlik kabi global ʻ ʻ muammolarni hal qilishga qaratilgan. Barqaror rivojlanish konsepsiyasi bilan bog liq ba zi muammolar mavjud. ʻ ʼ Ba zi olimlar uni oksimoron deb ataydilar. Chunki, ularning fikricha, rivojlanish ʼ barqarorlik xususiyatiga emas. Boshqa tahlilchilar esa hozirgacha erishilgan yutuqlarni yetarli deb bilmaydilar. Olimlarning ta kidlashicha, barqaror rivojlanish ʼ tushunchasi ochiq talqinga ega bo lib, ko pincha noaniq va nomuvofiq deb tanqid ʻ ʻ qilinadi, shu sababli uni osonlikcha o zlashtirish mumkin. ʻ 1987-yilda Birlashgan Millatlar Tashkilotining Atrof-muhit va Rivojlanish bo yicha Jahon Komissiyasi „Bizning umumiy kelajagimiz“ nomli hisobotni e lon ʻ ʼ qildi. Bu hisobot ko pincha Brundtland hisoboti deb ataladi. Hisobotda „Barqaror ʻ rivojlanish“ tushunchasiga ta rif berilgan bo lib, bu ta rif hozirgi kunda keng ʼ ʻ ʼ qo llanilmoqda. ʻ Shu ma’noda, XXI asrni axborot targ’ibot asri desak aslo ,mubolag’a bo’lmaydi. Zero bu davrda ko’z bilan ilg’ab bo’lmas qudratli targ’ibot kuchlari demakratik rivojlanishni izdan chiqaradigan, xalqlar va millatlar tinchligiga raxna soladigan xavf-xatar hamda tahdidlar bizni har tomondan qo’rshab turgani barchaga ayon .Xullas ,dunyo xalqlari taraqqiyotining g’oyat masulyatli palllasida insoniyat ko’plab muammolarga duch kelmoqda .Birinchisi XXI asrda hali o’z yechimini topmagan an’anaviy muammolar bo’lsa ,ikkinchisi, so’ngi vaqtda vujudga kelgan yangi xavf-xatar va tahdidir.Jumladan, butun insoniyatga tahdid solayotgan xalqaro terrorizim va ekisterimizim va dunyo sevilizatsiyasining ,davlatlararo integratsiyaning ashaddiy dushmaniga aylanib bormoqda . U toboro kengayib jahondagi ko’plab mamlakatlarga balo qazodek yopirilib kelmoqda. O’zbekiston birinchi Pirezidenti Islom Karimov takidlaganidek ,”bu ofat qachon ,qaysi tomondan, qanday hujum qilishini hech kim bilmaydi” shuning uchun ushbu tahdidlarga jiddiy yondoshgan holda ularni bartaraf etishning izchil va samarali yo’llarini izlab topish g’oyat muhum ahamiyat kasb etadi” har bir mammlakatning manfaatlari va xavfsizligining yaxlitligi tomoyilidan kelib chiqib , hammamiz uchun umumiy bulgan tahdidilarga qarshi kurashda yagona pazitsiyada turib ish tutmoq muhum ahamiyat kasb etadi .Ijtimoiy –siyosiy va ijtimoiy-iqtisodiy muammolarni baholashda kelishilgan yondashuvlar hamda radikalizim ekistimizim mafkura huruji millatchilik kurinishlariga qarshi javob harakatlarini ishlab chiqish zarur “. “Barqaror taraqqiyot “tushunchasi faqat miqdoriy o’sishni emas , balki inson hayotining barcha sohalarida sifat o’zgarishlarini ham anglatadi .Mutahasislarning tarifiga ko’ra ,”Barqaror taraqqiyot” tabiy muhiyni vayron qilmaydigan va tamaddunning noaniq , uzoq muddat yashab va xavfsizligini taminlovchi ijtimoiy ,tabiy boshqariladigan taraqqiyot. Barqaror rivojlanish — bu kelajak avlodlarning o z ehtiyojlarini qondirish ʻ qobiliyatiga ziyon yetkazmagan holda, hozirgi avlodning ehtiyojlarini qondirishga qaratilgan insoniyat taraqqiyotining samarali yo‘nalishidir. U o‘z ichiga ikkita asosiy tushunchani qamrab oladi: "Ehtiyojlar" tushunchasi, ayniqsa, dunyo kambag‘allarining asosiy ehtiyojlariga eng yuqori darajadagi e’tibor qaratilishi lozim bo‘lgan masala; Texnologiya va ijtimoiy tuzilmaning mavjud holati atrof-muhitning hozirgi va kelajak ehtiyojlarini qondirish imkoniyatlariga qo‘yadigan cheklovlar tushunchasi. 4 Shunday qilib, barqaror rivojlanish iqtisodiy rivojlanish, atrof-muhitni muhofaza qilish va ijtimoiy farovonlik o rtasida muvozanat saqlashga intiladi. ʻ Biroq, olimlar barqaror rivojlanishning ko p qirrali tushunchalari mavjudligini ʻ ta kidlab o tishgan. Bundan tashqari, hukmron bozorga asoslangan ijtimoiy- ʼ ʻ iqtisodiy-siyosiy tizimda ham ziddiyatlar mavjud. Umumbashariy barqaror rivojlanishga qaratilgan harakatlar har bir joyda, barcha insonlar uchun istiqbol va farovonlikni shakllantiradigan g oyat xilma-xil muammolar, sharoitlar va ʻ tanlovlarni hisobga olishi lozim. Barqarorlik haqidagi fikrlash va amaliyot portlashining intellektual asoslari nima edi? Ekologlar uzoq vaqtdan beri ekotizimlarning zarba va stresslarga qanday munosabatda bo'lishlari bilan shug'ullanishgan va matematik ekologiya 1970 va 1980-yillarda gullab-yashnagan, model va real biologik tizimlarning barqarorligi va chidamlilik xususiyatlari bo'yicha muhim ishlar olib borilgan . Barqarorlik atamasining dastlabki qo'llanilishida bo'lgani kabi, bu tushunchalar bir qator ekotizimlarda barqaror hosildorlik va resurslarni boshqarish amaliyoti haqida ma'lumot berdi . Barqarorlik - yoki muqobil ravishda chidamlilik - tizimning zarba va stresslardan, jumladan, yig'ish va yig'ib olishdan - barqaror muvozanat holatiga qaytish qobiliyati sifatida ta'riflangan. Ushbu atamalar konservativ, texnik tushunchalar bo'lib, ular hozirgi holatga qaytishga qaratilgan. Tabiat muvozanati haqidagi farazlarga asoslangan bunday muvozanat nuqtai nazari ekologiya va ijtimoiy fanlar tomonidan e'tirozga uchradi, buning natijasida yanada murakkab muvozanatsiz tizimlar ko'rinishi paydo bo'ldi . 4 Atrof-muhit va Rivojlanish bo'yicha Jahon Komissiyasi, Bizning umumiy kelajagimiz (1987) Bundan tashqari, barqaror rivojlanish haqidagi fikrlashning o'sishi bilan atrof- muhit, iqtisodiyot va jamiyatga tegishli me'yoriy, siyosiy maqsadlar qo'llaniladigan yanada yaxlit tushuncha ilgari surildi. Bu erda o'zgarish, o'tish va yo'l tushunchalari muhim bo'lib, barqarorlik va rivojlanishning me'yoriy belgilangan maqsadlari sari o'zgarishlarning progressiv yo'nalishlariga e'tibor qaratdi. Dinamik noaniqlik sharoitida yagona holatga erishib bo'lmaydi va barqarorlik uchun bosqichma-bosqich o'zgarish va moslashuvchan boshqaruv va o'rganishga yondashuv qo'llab-quvvatlanadi . Barqaror rivojlanish g oyasi global va milliy boshqaruv tizimlarida katta ʻ ahamiyatga ega bo lsa-da, uning mazmuni va amalga oshirilishi muayyan sharoitga ʻ bog liq bo lib, vaqt o tishi bilan o zgarib bormoqda. Bu fikr-mulohazalarning ʻ ʻ ʻ ʻ rivojlanishini, masalan, Ming yillik taraqqiyot maqsadlaridan (MTM, 2000-2015 yillar) Barqaror rivojlanish maqsadlariga (BRM, 2015-2030 yillar) o tish ʻ jarayonida kuzatish mumkin. 2.2 Barqaror taraqqiyotga ta’sir etuvchi omillar: Barqarorlikka erishishning qiyinchiliklari ko plab sabablar bilan ʻ tushuntiriladi. Bu sabablar „barqarorlik to siqlari“ deb ataladi. Ushbu to siqlarni ʻ ʻ ko rib chiqishdan avval, ularni tahlil qilish va tushunish muhimdir. Ba zi to siqlar ʻ ʼ ʻ tabiatning o zidan va uning murakkabligidan kelib chiqadi („hamma narsa bir-biri ʻ bilan bog liq“). Ba zi to siqlar esa inson holatidan kelib chiqadi. Misol uchun, ʻ ʼ ʻ qiymat-aksiyalar bo'shlig'i shuni ko rsatadiki, odamlar ko pincha o z e tiqodlariga ʻ ʻ ʻ ʼ mos ravishda harakat qilmaydilar. Mutaxassislar bu turdagi to siqlarni ʻ barqarorlikning ichki jihatlari deb hisoblaydilar. Boshqa to siqlar barqarorlik tushunchasiga bevosita aloqasi bo lmagan ʻ ʻ omillardir. Bu esa, ularni bartaraf etish mumkinligini bildiradi. Masalan, jamoat tovarlarining iste moliga narx qo yish orqali bu muammoni hal qilish mumkin. ʼ ʻ Ba zi tashqi to siqlar hukmron institutsional tizimlarning o ziga xos xususiyatlari ʼ ʻ ʻ bilan bog liq. Masalan, bozor mexanizmlari jamoat tovarlarini samarali ʻ taqsimlashda muvaffaqiyatsiz bo lsa, bunday to siqlar yuzaga keladi. Hozirgi ʻ ʻ jamiyatlar, iqtisodiy tizimlar va madaniyatlar ortiqcha iste molni rag batlantiruvchi ʼ ʻ omillarga ega. Raqobatga asoslangan bozor iqtisodiyotlarida o sish talabining ʻ tuzilmaviy majburiyati mavjud. Bu esa ijtimoiy o zgarishlarning amalga oshishini ʻ qiyinlashtiradi. Shuningdek, barqarorlik siyosatlarini joriy etishdagi qiyinchiliklar bilan bog liq bir qator to siqlar mavjud. Atrof-muhit siyosatlari va iqtisodiy rivojlanish ʻ ʻ maqsadlari o rtasida muvozanatni topish zarur. Atrof-muhit maqsadlari tabiatni ʻ saqlashni o z ichiga olsa, rivojlanish esa kambag allikni kamaytirishga qaratilgan ʻ ʻ bo lishi mumkin. Shuningdek, qisqa muddatli daromad va uzoq muddatli ʻ barqarorlik o rtasida muvozanatni saqlash zarur[68]:65. Siyosiy ta sirlar ko pincha ʻ ʼ ʻ qisqa muddatli foydalarni uzoq muddatli natijalardan ustun qo yadi. Shunday qilib, ʻ bu bosimlar barqarorlikni ta minlashga qaratilgan harakatlarga to siq ʼ ʻ bo ladi.Barqarorlikka to siqlar hozirgi zamon tendensiyalarining natijasi bo lishi ʻ ʻ ʻ mumkin. Bunga iste molchilik va qisqa muddatli fikrlash kabi yondashuvlar misol ʼ bo ladi. ʻ 5 Barqaror rivojlanishga o zaro bog liq bo lgan turli omillar ta sir ko rsatadi, ʻ ʻ ʻ ʼ ʻ ularni keng ma noda ekologik, iqtisodiy, ijtimoiy va institutsional jihatlarga ʼ ajratish mumkin. 1. Ekologik omillar Tabiiy resurslar : suv, tuproq va biologik xilma-xillik kabi resurslarning mavjudligi va ularni boshqarish juda muhimdir. Haddan tashqari ekspluatatsiya kamayishi va atrof-muhitning buzilishiga olib kelishi mumkin. Ekotizim salomatligi : ekotizimlarning holati barqarorlikka ta'sir qiladi. Sog'lom ekotizimlar toza havo va suv, changlatish va iqlimni tartibga solish kabi muhim xizmatlarni taqdim etadi. Iqlim o'zgarishi : Global isish va iqlim o'zgaruvchanligi qishloq xo'jaligi, suv ta'minoti va biologik xilma-xillikka ta'sir qiladi va barqaror rivojlanish uchun moslashuvchan strategiyalarni talab qiladi. 2. Iqtisodiy omillar Iqtisodiy o'sish : Barqaror rivojlanish ko'pincha iqtisodiy o'sishni atrof- muhitni muhofaza qilish bilan muvozanatlashni talab qiladi. Qisqa muddatli yutuqlarni birinchi o'ringa qo'yadigan iqtisodiy modellar uzoq muddatli barqarorlikni buzishi mumkin. Investitsiyalar : Barqaror loyihalar, shu jumladan qayta tiklanadigan energiya, infratuzilma va texnologiyalar uchun moliyaviy resurslarning mavjudligi hal qiluvchi ahamiyatga ega. Texnologik innovatsiyalar : Texnologiyadagi yutuqlar resurslardan samaraliroq foydalanishga va atrof-muhitga ta'sirni kamaytirishga olib kelishi mumkin, bu esa barqarorlikni ta'minlaydi. 3. Ijtimoiy omillar 5 Ramsay Jeffry L. 2015 On Not Defining Sustainability Ta'lim va xabardorlik : Barqarorlik muammolarini jamoatchilik tushunishi xulq-atvor va siyosatga ta'sir qiladi. Ta'lim shaxslar va jamoalarga barqaror amaliyotlarni qabul qilish imkoniyatini berishi mumkin. Ijtimoiy tenglik : boylik, resurslardan foydalanish va imkoniyatlardagi tengsizliklarni bartaraf etish barqaror rivojlanish uchun zarurdir. Marginal guruhlar ko'pincha atrof-muhitning tanazzulga uchrashining og'irligini ko'taradi. Madaniy qadriyatlar : Ijtimoiy qadriyatlar va me'yorlar barqarorlikka bo'lgan munosabatni shakllantiradi, iste'mol usullariga ta'sir qiladi va barqaror amaliyotlarni qo'llab-quvvatlaydi. 4. Institutsional omillar Boshqaruv va siyosat : samarali boshqaruv asoslari va siyosati barqaror rivojlanish strategiyalarini amalga oshirish uchun juda muhimdir. Bu qoidalar, rag'batlantirish va ijro mexanizmlarini o'z ichiga oladi. Xalqaro hamkorlik : Iqlim o'zgarishi va biologik xilma-xillikning yo'qolishi kabi global muammolar mamlakatlar o'rtasida muvofiqlashtirilgan sa'y-harakatlarni talab qiladi, bu esa xalqaro kelishuvlar va hamkorlikni talab qiladi. Manfaatdor tomonlarning ishtiroki : Turli manfaatdor tomonlarni, jumladan, hukumatlar, korxonalar, NNT va jamoalarni jalb qilish turli istiqbollarni ta'minlaydi va hamkorlikdagi yechimlarni rag'batlantiradi. 5. Texnologik omillar Barqaror texnologiyalar : qayta tiklanadigan energiya manbalari va barqaror qishloq xo'jaligi amaliyotlari kabi toza texnologiyalarni ishlab chiqish va qabul qilish atrof-muhitga ta'sirni kamaytirish uchun juda muhimdir. Infratuzilmani rivojlantirish : Barqaror infratuzilma, jumladan transport, energiya va chiqindilarni boshqarish tizimlari uzoq muddatli barqarorlik maqsadlarini qo'llab-quvvatlaydi. 1.3 Ijtimoiy-siyosiy jarayonlarda barqaror taraqqiyotning o’rni. Iqtisodiyortda barqarorlik har doim ham bunga erishish mumkin emas. Davlatda bo’lib turadigan inqirozlar va muammolar uning yuksalishiga qiyin vaziyatlardan qanday tez chiqib ketish uchun yo’l ko’rsatadi .Iqtisodiy o’sish va siyosiy barqarorlik bir-biri bilan chambarchas bog’liq .Bir tomondan, beqaror siyosiy muhit bilan bog’liq noaniqlik invetsesiyalar va iqtisodiy rivojlanish suratalrining kamaytirishi mumkin. Boshqa tomondan yomon iqtisodiy ko’rsatkichlar hukumatning qo’llashi siyosiy tartibsizlikka olib kelishi mumkin. Biroq ,siyosiy barqarorlikka zulim orqali yoki qayta saylanish uchun baqoqatlashmaydigan siyosiy partiyaga ega bo’lish orqali erishish mumkin bunday holda siyosiy barqarorlik ikki qirrali qilichdir. Siyosiy barqarorlik insoniyat tarixidan hech qanday norma emas .demokratik rejimlar, barcha siyosiy rejimlar kabi zaifdir.Siyosiy rejimidan qat’tiy nazar, agar mamlaktni mojarolardan va rejimlarning tubdan o’zgarishi haqida tashvishlanishga hojat qolmasa, odamlar bor e’tiborini ishlashga, tejashga va sarmoiya ishlariga qaratishi mumkin . Korrupsiya oid so’mgi empirik adabiyotlar korrupsiya bilan sezilarli darajada bog’liq bo’lgan o’zgaruvchilarning uzoq ro’yxatini aniqlaydi. Korrupsiyani kamaytiradigan omillar orasida o’nlab yillar davom etgan demokratiya va siyosiy barqarorlik an’analari bor.Biroq ,bugungi dunyoda korrupsiyaning ushbu ikki kuchli detirminatsiyadan biri ikkinchisini aksi bilan birlashtirgan ko’plab mamlakatlar mavjud: siyosiy barqaror aftokratiyalar yoki yangi shakillangan va barqaror demokratiyalar . Ikki tomonlama barqarrolikka erishish qiyin biroq aynan ijtisodiy hamda siyosiy davlatlar da rivojlanish darajasi anchagina yuqori ko'rsat’ichlarda bo’ladi. 2-BOB 2.1 Markaziy Osiyoda mintaqaviy xavsizlikni ta’minlash- barqaror taraqqiyot garovi. Markaziy Osiyo o'zining boy tabiiy resurslari, strategik joylashuvi, iqtisodiy, transport va logistika bilan doimiy jahon va davlatlarning diqqat markazida bo'lib kelgan. Mintaqaning zamonaviy tarixida sifat yangi davr 2016-yilda Shavkat Mirziyoyevning O'zbekistonda hokimiyat tepasiga kelishi bilan boshlandi. O‘zbekiston Prezidentining tuzilma siyosati masalalari bo‘yicha maxsus vakil Abdulaziz Komilov ta’kidlaganidek, Shavkat Mirziyoyev «yangi yaxlit tashkilot siyosati doktrinasini shakllantirdi... Bosh maqsad “qo‘shnilar bilan nol muammoga” erishdi. Mintaqaviy siyosatning kontseptual asosini boshqa davlat siyosatiga o'z teng huquqli qonunchilikka yo'l va konstruktivizm, ochiqlik, pragmatologik huquqlilik, o'ziga hurmat kabi masalar asos bo’ldi. Shu nuqtai nazardan, Sh.Mirziyoyevning saylanganidan so'ng birinchi tashriflarini qo'shni davlatlarga qilgani chuqur ramziy ma'noga ega bo'ldi - 2017- yil 6-martda Turkmanistonga, 2017-yil 23-martda Qozog'istonga, 2017 yil 5 - sentabrda Qirg'izistonga va 2018 yil 9 martda Tojikistonga. Qo’shni bilan o'zaro chiqib ketishga erishilib, tezkor chegaralardagi nazorat-o'tkazish punktlari ishi tiklandi, Tojikiston bilan viza rejimi bekor, avvallari qolgan temir yo'l, havo va quruqlikdagi transport aloqalari qayta yo'lga qo'yildi. Mustaqillikka erishgach, chegara, suv resurslari va boshqa masalalarda o zaro ʻ da volar tufayli qo shni davlatlar bir-biri bilan juda qiyin va keskin munosabatlarni ʼ ʻ saqlab qolishga harakat qildilar. Ba'zan gap yo'llarni to'sib qo'yish, chegaradagi to'qnashuvlar va chegaralarni minalash bilan bog'liq bo'lib, bu xorijlik ekspertlarga Markaziy Osiyodagi vaziyatni "bolkanlashtirish" yoki "afg'onlashtirish" bilan bog'liq muammolarni yaxshilash uchun asos bo'ldi. 6 Markaziy Osiyo o‘z xavfsizligi va barqarorligiga jiddiy tahdid solayotgan bir qancha muammolar bilan kurashayotgan geosiyosiy chorrahada turibdi. Asosiy nuqta Yaqin Sharqdan kelib chiqqan va Afg'oniston orqali o'tayotgan radikal guruhlarning ko'payishi atrofida. Bu oqim nafaqat mintaqadagi alohida xalqlarning barqarorligini xavf ostiga qo'yadi, balki mintaqaviy va xalqaro asosiy o'yinchilarning mintaqadagi manfaatlariga tahdid soladi. Radikal guruhlar ba'zi tashqi davlat o'yinchilarining qo'llab-quvvatlashi tufayli mahalliy ziddiyatlarni kuchaytirishga qodir bo'lgan geosiyosiy aktyorga aylanishi va shu sababli mintaqani potentsial xavfsizlik o'chog'iga aylantirishi mumkin. Markaziy Osiyo tahdidlari Radikal guruhlar oqimi. Markaziy Osiyoda xavfsizlik bilan bog'liq eng muhim masala Yaqin Sharqdan kelib Afg'oniston orqali o'tuvchi radikal guruhlarning kirib kelishi bilan bog'liq. Bu oqim mintaqadagi alohida xalqlarning barqarorligiga bevosita va belvosita tahdid soladi. Terrorizm va ekstremizmning kuchayishi bilan birga, bu radikal guruhlarning uyushtirilgan moliyalashtirilishi va boshqarilishi tashqi ishtirokchilarning ishtirokini ochib beradi. Tashqi ta'sir. Bir tomondan, AQSh va uning ittifoqchilarining Markaziy Osiyodagi xavfsizlik masalalarida faol ishtirok etishi, ikkinchi tomondan, Rossiyaning doimiy harbiy ishtiroki va Xitoyning mahalliy hukumatlarga moliyaviy yordam ko rsatishi, ikkinchi tomondan, ko p qirrali xavfsizlik ʻ ʻ xavotirlarini keltirib chiqaradi. Sovet Ittifoqi parchalanib, mustaqil respublikalar barpo etilganidan beri, ayniqsa, Rossiya va G arb qarama-qarshiligi bilan ʻ tavsiflangan so nggi yillarda Markaziy Osiyo yirik davlatlar va mintaqaviy ʻ aktyorlar o zaro to qnash keladigan asosiy “jang maydoni”ga aylandi. ʻ ʻ 6 pm.gov.uz Onlayn Maslahati Turdiqul Butayarov, MOHI bo'limi boshlig'i Turk omili va ta'siri. Turkiya boshchiligidagi postsovet hududida Turkiy Davlatlar Tashkilotining paydo bo‘lishi o‘ziga xos xavfsizlik muammosini keltirib chiqaradi. Tuzilishi jihatidan Yevropa Ittifoqiga o xshasa-da, uning tarkibiga ʻ Transkavkaz va Markaziy Osiyo davlatlari qo shilishi mintaqaviy taranglikdan ʻ xavotir uyg otadi. Turk qurollarini yetkazib berish va “Bayraktar diplomatiyasi”ni ʻ joylashtirish beqarorlashtiruvchi omillarga aylanishi mumkin, ayniqsa yaqin qo‘shnilar o‘rtasida hal etilmagan chegara bahslari. Iqtisodiy va siyosiy inqirozlar. Qurg'oqchilik va suv tanqisligi sababli kutilayotgan iqtisodiy va siyosiy inqirozlar mintaqaviy xavfsizlikka jiddiy tahdid bo'lishi kutilmoqda. Mintaqa resurslarining jozibadorligi tashqi kuchlarning e'tiborini ham iqtisodiy manfaatlar, ham o'zlarini xalqaro hakamlar sifatida ko'rsatish istagi bilan bog'lashi mumkin. Ukraina, Gruziya, Armaniston va Moldova kabi postsovet respublikalari tajribasiga o xshab, xorijiy sub yektlar bilan ʻ ʼ yaqin hamkorlik suverenitetning buzilishiga, tizimli iqtisodiy muammolarga va ijtimoiy-siyosiy vaziyatning beqarorlashishiga olib kelishi mumkin. Afg'onistondan mumkin bo'lgan tartibsizliklar. Afg'onistonda davom etayotgan vaziyat Markaziy Osiyo uchun doimiy xavfsizlik xavfini keltirib chiqaradi. Suriyada jangovar tajribaga ega bo lgan Markaziy Osiyodan kelgan ʻ muhojirlarning Mustaqil Davlatlar Hamdo stligi (MDH) bilan chegarada ʻ to planishi jangarilarning qaytib kelishi va chegara xavfsizligi bilan bog liq ʻ ʻ xavotirlarni kuchaytirmoqda. Bundan tashqari, ekstremistik qarashlarga ega pushtunlarning Afg‘oniston shimolidagi viloyatlariga ko‘chirilishi qo‘shimcha beqarorlik qatlamini yuzaga keltiradi. Mintaqada xavfsizlik holatining yomonlashishi uchun bir nechta senariylar mavjud. Global geosiyosiy siljishlarning ta'siri. Ukrainada davom etayotgan voqealar natijasida yuzaga kelgan geosiyosiy o'zgarishlar Markaziy Osiyo uchun qo'shimcha xavfsizlik tashvishlarini keltirib chiqaradi. G'arbning Moskvaga qarshi sanksiyalari Markaziy Osiyo iqtisodlariga, ayniqsa Rossiyadan migrantlar pul o'tkazmasi milliy yalpi ichki mahsulotning muhim qismini tashkil etgan respublikalarga ta'sir ko'rsatdi. Bundan tashqari, Markaziy Osiyo va uning xavfsizlik apparatiga bevosita ta'sir ko'rsatuvchi Bob al-Mandeb bo'g'ozi hududida global transport harakatining yopilishi global dinamikani qayta shakllantirishga qaratilgan kengroq urinishdan dalolat beradi. . Avtoritar tuzilmalar va G'arb ideallarining to'qnashuvi. G'arb dunyosining Markaziy Osiyo mamlakatlarida demokratlashtirish jarayonlari va inson huquqlarini yaxshilashga bosim o'tkazishi beqarorlikni keltirib chiqarishi mumkin. Markaziy Osiyo davlatlari avtoritar rejimlarga o'xshash piramidal hokimiyat tuzilmasini namoyish etadi, buni ayrim mahalliy saylovlar natijalari tasdiqlaydi va bu ularning Yevropa liberal va demokratik standartlariga mos kelishiga to'sqinlik qiladi. Rossiya va Xitoyga nisbatan sanksiyalarga rioya qilishni talab qilish yoki ichki ishlar nazoratini kuchaytirish orqali kuchaygan bosim mahalliy hukumatlarda nazoratni yo'qotishdan qo'rqib, ularni G'arb ishtirokini cheklashga undashi mumkin. Shu bilan birga, mahalliy aholining o'sib borayotgan qismi G'arb ideallari va yashash sharoitlariga tobora ko'proq jalb qilinmoqda, bu hukumat nazorati va jamiyat intilishlari o'rtasidagi ziddiyatni kuchaytirmoqda. Nozik muvozanat Markaziy Osiyoning mintaqaviy geosiyosiy landshaftini belgilab beradi, bunda xavf darajasi aniq o'rtada turadi. Markaziy Osiyo davlatlarining ko'plab geosiyosiy ob'ektlar bilan nozik aloqalari bu bahoga hissa qo'shadigan asosiy omil hisoblanadi. ODKB, ShHT va YeOII kabi tashkilotlarda faol ishtirok etish orqali bu davlatlar ma'lum darajadagi xavfsizlikni ta'minlab, diplomatik aloqalarini diversifikatsiya qilishga intildi . Biroq, bu ko'p qirrali hamkorlik bir vaqtning o'zida mintaqani tashqi ta'sirlarga, yuzaga kelishi mumkin bo'lgan mojarolarga va hukumatlararo munosabatlarning murakkab dinamikasiga olib keladi. Ushbu ittifoqlarni muvozanatlash Markaziy Osiyo uchun o'zgaruvchan geosiyosiy landshaftning murakkabliklarida harakat qilish uchun muhim ahamiyatga ega. Xususan, Rossiya va Xitoyga ochiqdan-ochiq qarshilik ko‘rsatishga qaratilgan NATO strategiyasi bu ikki aktyor bilan muhim madaniy, iqtisodiy va strategik aloqalarga ega bo‘lgan Markaziy Osiyo davlatlarini beqarorlashtirish xavfini tug‘diradi. Ushbu ittifoqlarni muvozanatlash Markaziy Osiyo uchun o'zgaruvchan geosiyosiy landshaftning murakkabliklarida harakat qilish uchun muhim ahamiyatga ega. Xususan, Rossiya va Xitoyga ochiqdan-ochiq qarshilik ko‘rsatishga qaratilgan NATO strategiyasi bu ikki aktyor bilan muhim madaniy, iqtisodiy va strategik aloqalarga ega bo‘lgan Markaziy Osiyo davlatlarini beqarorlashtirish xavfini tug‘diradi. Katta sarmoyalar evaziga bu munosabatlarni qisqartirishga intilayotgan G'arb ishtirokchilarining ortib borayotgani Markaziy Osiyoni xorijiy super kuchlar o'rtasidagi kurash maydoniga aylantirish xavfini tug'diradi. Ayni damda kurash transport yo‘laklari va Kaspiy mintaqasiga ta’sir etuvchi o‘zgaruvchan dinamika o‘rtasidagi raqobatda yaqqol namoyon bo‘lmoqda. Shunday bo'lsa-da, inson huquqlari va bu mamlakatlarni demokratlashtirish bo'yicha Yevropa bosimi yanada beqarorlashtiruvchi element sifatida harakat qilishini tan olish muhimdir . Bryusselning hamkorlari tomonidan inson huquqlari buzilishi va ichki repressiyalarga e'tibor bermaslikka tayyorligiga qaramasdan, bu mamlakatlarning G'arb liberal va demokratik tizimiga moslashish imkoniyatlari cheklangan. Bu ularning, masalan, muxolifat va etnik ozchiliklarga nisbatan qanday munosabatda bo'lishida yaqqol ko'rinadi. Yevropa va AQShning Markaziy Osiyo davlatlarining Rossiya va Xitoyga qarshi sanksiyalarga rioya etishini ta minlash borasidagi sa y-ʼ ʼ harakatlari mahalliy hukumatlarning dastlabki qarshiliklarini allaqachon ko rsatdi. ʻ Yana shuni takidlab o’tish kerakki O’rta Osiyoda O’zbekistonning ahamiyati o’zgacha chunki aynan O’zbekiston mintadqadagi 5 ta respublika bilan chegaradosh yagona davlat bundan tashqari O’zbekistonning Afg’oniston bilan chegaradoshligi uning tashqi siyosatda chiqargan har qanday qarorlari mintaqa manfaatlari uchun muhumligini anglatadi. 2.2 .Ekalogik tahdidlar hamda ekalogik barqarorlikni ta’minlash mexanizimlari. Markaziy Osiyoda 70millionga yaqin aholi yashaydi.Ekalogik muammolarga kelsam ular talaygina .Xush bu ekalogik muammolarning qaysi biri bugungi kunda eng dolzart?. Darhaqiqat muammolar juda ko’p ,tabiat esa davlatni tanlamay muammolar mintaqa buylab keng yoyilgan buning uchun esa mintaqadagi davlatlarning hamjihatligi kifoya .Bugun dolzart bulib kelayotgan asosiy muammolar : 1. Iqlimdagi salbiy o’zgarishlar 2. Tabiy boyliklarning to’g’ri boshqarilmasligi 3. Atrof –muhtning ifloslanish Markaziy Osiyoda daryolar tog’ suvlari erishi orqali suvga to’ladi. Qishda yog’gan qor kun ilishi bilan suvga aylanib pastga tushadi,lekin o’rtacha haroratning yuqorili uchun qorlarning tez erib ketish oqibatida mintaqada kerakligida suv tanqisligi yuzaga keladi. Yana shuni takidlab o’tish kerakki Markaziy Osiyo davlatlari asosan asosan qishloq joylarda yashaydi va dala, bog’ hamda chorva bilan shug’illanadi suv buyicha yuzaga keladigan bu muammolar esa mintaqada qashshoqlik ko’lamini oshishiga ham olib kelishi mumkin . Bundan tashqari Jahon banki tomonidan Markaziy Osiyoda atrof muhitni yaxshilash buyicha bir qancha pirayiktlar ishga tushirildi. Masalan Qozog’istonda o’rmonlarni saqlab qolish ,ildizlar kuchli va sog’lom bo’lishini taminlash maqsadida pioyekt ishga tushirildi O’rmonlar-boylik 250 ming gektar maydondagi daratxzorni asrab-avaylash yo’lida kata ishlar qilindi. Orolbo’yi hududi ham bor.Qurib ketgan maydon ko’kalamzorlashtirildi.Ozbekistonda ham Orolbo’yi hududlarini yaxshilash bo’yicha bir qancha ishlar olib borilmoqda va bu Orol dengizi qurishi ta’sir qiladiganhududlarni ham qamrab olmoqda.Markaziy Osiyo yer va suv boyliklari o’zaro boglanib ketgan va ularni boshqarish birdamlik va yaqin hamkorlik talab qiladi. Muammolarga qarshi imkoniyatlar sari birga qilmasa bo’lmaydi. Markaziy Osiyo mamlakatlari (Qozog'iston, Qirg'iziston, Tojikiston, Turkmaniston va O'zbekiston) mintaqaning yarim qurg'oqchilikdan qurg'oqchil iqlimi tufayli qurg'oqchilikka moyil. Shuning uchun bu hudud ob-havoning o'zgarishiga ta'sir qiladi. 20-asr boshidan issiqxona gazlari chiqindilarining ko'payishi tufayli harorat 2 oC ga ko'tarildi, bu atrof-muhitga va mintaqa mamlakatlari iqtisodiyotiga aniq ta'sir ko'rsatadi . Ushbu mintaqada inson tomonidan qo'zg'atilgan iqlim o'zgarishi tabiiy resurslarga, masalan, etarli darajada toza suv va toza havoga ta'sir ko'rsatdi. Iqlim o‘zgarishi Markaziy Osiyo mamlakatlari iqtisodiy rivojlanishiga to‘sqinlik qiluvchi omillardan biridir. Urbanizatsiya, toza suv va toza havoning etishmasligi, ekstremal ob-havo hodisalari, o'rmonlarning kesilishi, yashash joylarining yo'qolishi, cho'llanish, elektr energiyasiga bo'lgan talabning ortishi, issiqxona gazlari, iqtisodiy zaiflik - iqlim o'zgarishining salbiy ta'sirining cheksiz uzun ro'yxatining boshlanishi. Markaziy Osiyoning ekologik muammolari boshida Orol dengizi atrofida davom etayotgan inqiroz turadi. Suv sathining kamayishi, birinchi navbatda, iqlim omillari va ortiqcha sug'orish bilan bog'liq bo'lib, halokatli oqibatlarga olib keldi. 38 ming kvadrat kilometrdan ortiq maydonni egallagan Orol dengizining quruq tubi zararli chiqindilarning muhim manbasiga aylandi. Har yili atmosferaga 75 million tonna qum va chang, 65 million tonna mayda tuzlar tarqalib, havo sifati va ekotizimlarga ta sir qiladi. Bu chang-tuz aralashmasi hatto Tojikiston va Qirg'iziston ʼ muzliklariga ham yetib bordi va ularning qo'rqinchli erish tezligini oshirdi. Orol dengizi qoldiqlarini qutqarish uchun barcha mintaqa davlatlari o'rtasidagi hamkorlikni o'z ichiga olgan yaxlit ko'p tarmoqli yondashuv zarur. O'zbekiston hozirda jahon miqyosida eng jiddiy suv ta'siriga uchragan 164 davlat orasida 25-o'rinni egallab turibdi . Bu muammo 2030 yilga borib 40 millionga yaqin aholi soni bilan kuchayib , suv tanqisligini 13-14 foizdan 44-46 foizgacha oshirishi kutilmoqda . Mamlakatning muhim qishloq xo'jaligi va sanoat tarmoqlariga oqibatlarga olib keladigan ta'sirlar yaqinlashmoqda.Markaziy Osiyo muzliklari, xususan, Tojikiston va Qirg‘izistondagi global iqlim o‘zgarishlari tufayli chekinmoqda. Iqtisodiy oqibatlar, jumladan, ortib borayotgan sel oqimlari va tabiiy ofatlar, zarar ko'rgan mamlakatlar yillik yalpi ichki mahsulotining 0,4% dan 1,3% gacha zarar keltirmoqda . Mintaqa uchun muhim suv donori bo'lgan Tojikiston qishloq xo'jaligi va gidroenergetikaga ta'sir qiladigan suv tanqisligiga duch kelmoqda. Markaziy Osiyoda haddan tashqari harorat kuzatilmoqda, ayrim hududlarda 48 darajagacha issiq . Prognozlarga ko'ra, 2030-2050 yillarga kelib havo harorati 1-3 darajaga ko'tarilib , suv toshqinlari va zilzilalar kabi tabiiy ofatlar xavfi ortadi. Mintaqadagi eng muhim tabiiy ofat bo'lgan qurg'oqchilik katta iqtisodiy zarar keltirdi, 2000 yildan 2016 yilgacha hisob-kitoblarga ko'ra 2 milliard dollardan oshadi . Markaziy Osiyoning qurg'oqchil iqlimi yerlarning degradatsiyasi va cho'llanishiga yordam beradi, bu birinchi navbatda daryo deltalarida aholi sonining ko'payishi va iqlim o'zgarishi bilan bog'liq. Ayni paytda 90 million gektardan ortiq er degradatsiyaga uchragan bo‘lib, eng katta zarar Qozog‘iston va Tojikistonga to‘g‘ri keladi. Suv eroziyasi 30 million gektardan ortiq maydonga ta'sir ko'rsatsa , O'zbekistonda qishloq xo'jaligi erlarining 80 foizigacha zarar ko'rgan. 7 Bu ko’rsatkichlardan ko’rinib turibdki Markaziy Osiyoda ekalogik muammolar ko’p, bu muammolarni yechish uchun davlatlar hamkorlikda ishlar ham olib bormoqda biroq har qanday muammoga yechimni faqat davlat bergani bilan insonlar bunga o’z befarqligini bildirsa muammo faqat vaqtinchalik yechilgan bo’ladi. Davlat oz fuqorolari manfaatlari uchun kurashganda fuqorolar o’z davlatiga befarqilk munosabatini bildirsa bu davlarda rivojlanish ham juda past bo’ladi . Insonlarni vatanga muhabbat ro’xini o’yg’otish uchun avvalambor mamlakatda shaxslarning siyosiy onggini rivojlantirish yashlarda vatan tuyg’usini oshirish talab etiladi. 2.3 . Barqaror rivojlanish omili sifatida jamiyat ongi va madaniyatini yuksaltirish usullari. Siyosiy ong bizning hayotimiz ijtimoiy, ijtisodiy va siyosiy tizimlar,ayniqsa inson hayotini qanday shakillanyotganini tushunishni o’z ichiga oladi.Siyosiy ongni rivojlantirish orqali biz qashshoqlik va tengsizlik kabi kundalik muammolarni qanday davom etyotganini anglashimiz mumkin .Shunday qilib,biz adolatni koopirativ jamiayt yo’lida birgalikda ishlash yollarini o’rganishimiz mumkin. Siyosiy ongni rivojlantirish uchun biz tushunishimiz kerakki, yashash sharoitimizdan qattiy nazar- quyi,o’rta yoki yuqori qatlam –biz ummumiy aholining bir qismimiz. Biz jamiyat qanday tashkil etilgani bo’yicha haqiqiy kuchga ega bo’lgan kichik guruhning bir qismi emasmiz. Jamiyatimiz tuzilmasini shakillantiradigan qarorlatga ta’sir qilish uchun muhum kuchga ega emasligimiz sababli, iqtisodiy tengsizlik, ijtimoiy tabaqalanish va kuchlar nomunatosibligi ta’minlaydigan irarxik tizimlarimz inson tabiatiga xos emasligini tan olish juda muhumdir . Ushbu tuzilmalar sun’iy ravishda qurilgan –inson tomonidan yaratilgan shuning uchun ularni qayta tasavvur qilish va qayta o’zgartirish mumkin. Qashshoqlik, urush,jinoyatchilik sog’liqning yomonligi uzoq ish soatlari va ishdan norozilk kabi ijtimoiy sabablar kapitalistik jamaiyatlarning omili sanaladi. Jamiyatning siyosiy onging rivojlanmaganligi shaxslarning davlatga nisbatan befarqligi davlatda karutsiya kabi illatlarning kopayishiga olib keladi. 7 Info@daryo.uz Inson ongi asosan ikki ko’rinishda: oddiy ong va ijtimoiy ong shaklida namoyon bo’ladi. Oddiy ong hamisha odamlarga ularning turmushlari ikir-chikirlarida, o’zlaring shaxsiy ichki kechilmalarida o’z ifodasini topishi mumkin va ular jamiyat , mamlakat, jahon rivojlanishining muammolarining bevosita qmrab olmaydi, ular yechimini o’z oldiga maqsad qilib qo’ymaydi. Ijtimoiy ong inson shaxsining ijtimiy, siyosiy, turmush tarzida ,jamiyatda sodir bo’layotgan ijtimoiy-siyosiy jarayonlarga nisbatan bo’lgan munosabatida ,ularda faol ishtirok etishida o’z ifodasini topadi. Siyosiy ongning shakillantirilishi va rivojlantirishga quyidagi manbalar asosiy omil bo’lib xizmat qiladi. Birinchi manba- insonning oilaviy muhitidir. Siyosiy g’oyalar va hisiyotlar unga oiladagi tarbiya orqali beriladi. Ikkinchi manba- bu keng ma’nodgi axborotdit .U insonga ham muomila orqali,ham ommaviy axborot vositalari orqali “kirib “ boradi. Uchinchi manba-bu indivedning shaxsiy tajribasidir . Bu shaxsiy tajriba olingan bilimni rad qiladi yoki tasdiqlaydi.Biroq u har qanday xolatda ham siyosiy hamsiyosiy ongning shakillanish va rivojlanishi jarayoniga muhum ta’sir ko’rasatadi . Bu manbalar insonga siyosat dunyosini tahlil qilishga va unga nisbatan munosabatini belgilab olishga imkon beruvchi bilimlarni yig;indisini tashkil qiladi. Siyosiy ong yoki siyosiy onglilikni darajasi belgilovchi bosh mezon har bir shaxsninh siyosiy voqea-hodisalarning mohiyatini anglab yetish qobilyatiga bog’liqdir.Ayrimkishlar mamlaktda va xalqaro maydonda ro’y berayotga siyosiy o’zgarishlarni juda tez payqab oladilar, unga to’g’ri munosabat bildiradilar va baho beradilar . Siyosiy ong kishilarning jamiyatdagi o’rni va mavqiyini belgilab boradi.Boshqarish va rahbarlik lavozimlariga ko’tarishda ham siyosiy ong muhum rol o’ynaydi . Biroq bunday siyosiy ongi yuqori bo’lgan kishini boshqarish va rahbarlik ishlarida ishlash zarurdegan xato xulosaga kelmaslik zarur Chunki siyosiy bilimi yuqori bo’lgan har qanday kishi ham boshqarish va raxbarlikning o’ziga xos murakkab jabhalarida qobilyatsiz bo’lishi mumkin . Siyosiy ongning shakillanishi obektivlik va sub’ektivlik xususiyatiga egadir . buning ma’nosi shundaki ,siyosiy shakillanishi, bir tomondan kishilarning bir shaxsning xatti-harakatlari,ularning intilishlari hamdaturli siyosiy omillarning natijasiga bog’liq bo’ldi. Siyosiy ongning funksiyalari  Bilish-axborot berish .Kishilar ertami kechmi, xoxlaydimi yoki yuqmi ammo muqarrar ravishda siyosiy dunyosiga duch keladi .Ular bu soha bilan shug’ullanishni hohlamasalarda siyosat ular bilan “shug’ullanadi. U kishining hayotiga davlat , partiyalar va boshqa jamoat tashkilotlari orqali ta’sir ko’rsatadi.Siyosat insonlarga siyosiy axborot ko’rinishida “kirib” boradi.  Baxolash. Siyosiy ong sotsial-siyosiy voqelikni nafaqat biladi ,izohlaydi,balki uni baholaydi. Kishilar u yoki siyosiy voqealarni anglash jarayonida ularga o’z munosabatini bildiradilar.  Yo’naltirish. Siyosiy ong kishilarga jamiyat va davlat oldidas nafaqat burchlarga va siyosiy manfaatlarga balki muayyan hududlar va erkinliklarni anglashga yordam beradi .  Tartibga solish .Siyosiy ong voqelikni idrok etish asosida hamda uning tomonidan ishlab chiqilgan siyosiy g’oyalar negizida kishilarning ijtimoiy xulq-atvorini tartibga solidi. 8 Siyosiy madaniyat bu- o’zga siyosiy ma’rifatni, ongni hamda ijtimoiy- siyosiy faoliyatni ham qamrab olgan shaxs va ijtimoiy birlikni madaniyatidir; Siyosiy madaniyat bu- o’z ichiga ijtimoiy-siyosiy insitutlar va siyosiy jarayonlar bilan bevosita aloqalari bo’lgan elementlarni qamrab olgan jamiyat ma’naviy madaniyatning bir qismidir; Siyosiy madaniyat yuqorida keltirilgan ummumiy talqinlaridan kelib chiqib unga quyidagicha ta’rif berish mumkin.; Siyosiy madaniyat fuqorolar siyosiy bilimlari ,baholari va harakatlaring darajasi va harakteri, shuningdek siyosiy munosabalarni boshqaruvchi ijtimiy qadriyatlar, an’analar ,qoidlarining mazmuni va sifati demakdir. Siyosiy madaniyatning qaror topishi , rivojlanishi va takomillashtirish jarayoni tarixiy vorislikning ahamiyatinihoyatda kattadir. Inson hayvonat olamidan ajaralib chiqqandan keyin uziga shakillantirilgan tabiy tuyg’u, (instekt)-ibtidoiy to’da bo’lib yashash tuyg’usidan boshlab hozzirgi 8 I. Karimov Ozbekiston XXI asr bo’sag’asida xavfsizlikka tahdid ,barqarorlik shartlari va taraqqiyot kafolatlari 1997 yil. kungacha boirgalikda yashash mehnat qilishi tarixiy vorislikning yorqin misolidir. 9 Davlatning ochiq siyosati shaxslarning erkin fikrini ayta olish imkoni avvalambor fuqorolarni davlat siyosatiga bo’lgan qiziqishini oshiradi. Qabul qilingan qonun va qarorlarning OAVlarida e’lon qilinish va bunga aholini fikri o;rganilishi esa siyosiy ongni oshrishga insonlar o’z huqulari va majburiyatlarini anglashga yordam beradi deb o’ylayman. Siyosiy ongning to’g’ri shakillanganligi bu siyosiy madaniyatini qanchalik rivojlangani ham anglatadi zero har qanday shaxsda siyosiy ongning shakillanganligi uning siyosiy madaniaytini va siyosatga jamiaytdagi bo’lib o’tayotgan vaziyaga qanday munosabatda ekanligini ko’ratadi. XULOSA 9 Palitologiya oquv qo’llamma 2002 Bugun Markaziy Osiyo davlatlariga qudratli davlarlar AQSH ,Rassiya ,Xitoy hamda Yevropa davlatlarining qizizqishi ortib borayotgani hech kimga sir emas . Biroq mintaqa davlatlari ularning darajasida kuchli rivojlanmaganli kuchli davlatlar ta’siriga tushib qolish ehtimolini oshiradi. Kirib kelayotgan katta invetsisiyalardan to’g’ri foydalana olmaslik . mintaqadagi davlatrlarning karrutsiya darajasining yuqoriligi, Markaziy Osiyo davlatlarining hammasi ham ochiq siyosat yuritmasligi va bir birini yaxshi qo’llab quvatlamasli bu mintaqadagi asosiy muammolardan biri bulib qolmoqda. Mintaqa tabiy resusrlarga ayniqsa tabiy gaz va neftga boy ,biroq mintaqda resurlardan tug’ri foydalanilsa iqtisodiy hamda ijtimoiy rivojlanishga erishish mumkin biroq mintaqada resurslardan tug’ri fiydalanishning yo’lga qo’yilmaganligi o’sishning tezligini sustigiga sabab bo’lmoqda. Yana shuni alohida takidlash kerakki tabiy resusrlardan to’g’ri foydalanmaslik oqibatida nafaqat iqtisodiy- siyosiy ekalogik muammalarga ham sabab bo’lishi mumkin. Markaziy Osiyoda savdo va tirasport yo’llarning rivojlanishi iqtisodga va mamlakatlar o’rtasida integratsion jarayonlarning yaxshilanishiga sabab bo’lishi mumkin biroq bu boradagi ba’zi muammlar, savdo to’siqlari bojxona bojlari va tartibi sababli mintaqada iqtisodiy oqsashlar va davlatlar o’rtasida nizolar hali hamon saqlanib qolmoqda . Bugun Markaziy Osiyo yuzaga kelayotgan eng dolzart va asosiy muammolardan biri sifatida ishsizlikni va migratsiyaning yuqoriligidir . bilmadim kim uchundir bu muammo kimuchundir bu odatiy holga aylanib bo’ldi biroq malakali kadirlarning chetga chiqib ketishi va buning ortidan yuzaga keladigan vaziyatlar bu haqiqiy muammo . Xo’sh malakali kadirlar yetishmasligiga sabab nima? Mening fikrimcha mintaqada malakali kadirlar taygina biroq Markaziy Osiyo davlarida hali hamon saqlanib kelayotgan nepatizim, korrutsiyaning yuqoriligi hamda malakali kadirlarga oyliklarning past sitafkadaligi ularning asosan chet davlatlarda ish qidirib o’sha yerda qolib ketishiga sabab bo’lmoqda desak mubolag’a bo’lmaydi .Buning natijasida esa mintaqada ijqisodiy hamda siyosiy o’ishning kamligiga guvoh bo’lamiz . Har qanday davlatning rivojlanishiga asosiy to’siq bu uning o’zagida agarda davlat korrutsiya va nepatizim, botqog’iga botgan bo’lsa uning bu botqoqdan chiqarmasdan rivojlanishiga umid bog’lamasa ham bo’lavaradi Davlatlarning rivijlamishi uning giografik joylashuvi yoki resursga qanchalik boyligi bilan o’lchanmaydi unda yuritilyotgan tog’ri siyosat buning asosiy kaliti sanaladi. Bugun insonlarning davlatda bo’lib bo’layotgan voqea hodisalarni o’rganish ularni tahlil qilsih hamda o’z shaxsiy hayotiga ta’srini anglashi jamiyatning siyosiy ongi va madaniyati qanchalik rivojlanganligining dalili hisoblanadi . Shuni takidlab o’tish kerakki so’ngi yillarda yurtimizda shaxslarning siyosiy faolligi oshdi desak mubolag’a bo’lmaydi . Endi insonlar o’z haq- huqularini qanday talab qilishni qilish uchun qonunlarga qiziqa boshladi o’z mahallalari , qishlog’I va tumaning rivojlanishiga e’tibor qarata boshladi , hatto buning uchun yonidan mablag, ketsa ham o’z yashab turgan hududiga ajratilgan mablag’larni qanday ishlarga sarf qilinayotgani haqida hisobot so’ray boshladi . Mamlakatda jamoatchilik nazoratining kuchaygai mamlakat barqarorligi va taqqiyoti uchun bir yul bo’lib hizmat qilmoqda. Pirezidentimiz Shavkat Mirziyoyev jamoatchilik nazoratini kuchaytirish borasida bir qancha ishlarni olib bormoqda bunga bitta misol esa Open bujet loyihasi hisoblanadi . bunday loyihalarning soning oshish mamlakatda korrutsiya darajasining pasayishiga va napatimizning yemirilishiga olib kelishi mumkin. Bu illatlarni tomiri bilan sug’urish qiyin biroq sekinlik bilan uning tomirlarni bittalab qirqib olinsa u tez orada quriydi degan ummiddaman . FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO’YXATI 1. O’zbekiston jamiyatni demokratlashtirish vayangilash ,mamlakatni modernizatsiya va isloh qilish yulida .-T.:Akademiya,2005 2. Samaov .R Xavfsizlikmetadalogik asoslari \\ Akademiya 2010 –B91 3. Sustainable Development UNESCO (2015 yil 3 avgust) 4. Atrof-muhit va Rivojlanish bo'yicha Jahon Komissiyasi, Bizning umumiy kelajagimiz (1987) 5. Ramsay Jeffry L. 2015 On Not Defining Sustainability 6. pm.gov.uz Onlayn Maslahati Turdiqul Butayarov,MOHI bo'limi boshlig'i 7. Info@daryo.uz 8. I.Karimov Ozbekiston XXI asr bo’sag’asida xavfsizlikka tahdid ,barqarorlik shartlari va taraqqiyot kafolatlari 1997 yil. 9. Palitologiya o’quv qo’llamma 2002 10. Barqaror rivojlanishda demokratiyaning roli Sara Lister BMTTD Siyosat dasturlarini qo’llab quvvatlash boyrosining boshqarub bo’limi rahbari 11. Barqarorlik va tarqqiyot siyosati Ian Scoones 12. Bek .S ,Borie M ,Chilvers J 2014yil Gilobal ekispertiza boshqaruvidagi refliksiv burilish tomon. 13. X. Odilqoriyev va D. Razzaqov Siyosatshunoslik darsligi 2009 yil 14. SH. I. Paxruddinov Barqaror taraqqiyot va rahbar ma’sulyati darsligi 2011 yil

MUNDARIJA

Kirish

I bob

1.1. «Barqaror taraqqiyot» tushunchasining nazariy asoslari

1.2. Barqaror taraqqiyotga ta’sir etuvchi omillar: turlari va shakllari

1.3. Ijtimoiy-siyosiy rivojlanish jarayonlarining barqaror taraqqiyotdagi o‘rni

II bob

2.1. Markaziy Osiyoda mintaqaviy xavfsizlikni ta’minlash – barqaror taraqqiyot garovi

2.2. Ekologik tahdidlar hamda ekologik barqarorlikni ta’minlash mexanizmlari

2.3. Barqaror rivojlanish omili sifatida jamiyat siyosiy ongi va madaniyatini yuksaltirish usullari

Xulosa

Foydalanilgan adabiyotlar ro‘yxati

Ilovalar

Купить