Masofaviy ta’lim tizimini tashkil qilish usullari va uning ahamiyati - Педагогика - Дипломные работы

Информация о документе

Цена	12000UZS
Размер	143.4KB
Покупки	0
Дата загрузки	07 Ноябрь 2026
Расширение	docx
Раздел	Дипломные работы
Предмет	Педагогика

Masofaviy ta’lim tizimini tashkil qilish usullari va uning ahamiyati

Купить

Reja:
Krish
Nazariy qism.
1.Ma`sofaviy ta`lim haqida tushuncha.
2.Masofadan o`qitishning uslubiy materiallari.
3.Elektron darsliklar haqida tushuncha, electron kitob strukturasi.
4.On-layn bo`yich ta`lim olish tizimining tafsilotlari.
5.Masofadan o`qitishning afzallik taraflari va cheklovlari.
Xulosa
Foydalanilgan adabiyotlar.
2

Kirish
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2022-yil 28-yanvardagi PF-60-son
Farmoni bilan tasdiqlangan 2022 — 2026-yillarga mo‘ljallangan Yangi
O‘zbekistonning taraqqiyot strategiyasini “Inson qadrini ulug‘lash va faol mahalla
yili”da amalga oshirishga oid davlat dasturida belgilangan vazifalar ijrosini
ta’minlash, shuningdek, axborot-kommunikatsiya texnologiyalari imkoniyatlaridan
sohada samarali foydalanish maqsadida Vazirlar Mahkamasi qaror qiladi:
1. Quyidagilarni nazarda tutuvchi Oliy ta’lim tashkilotlarida masofaviy
ta’limni tashkil etish tartibi to‘g‘risidagi nizom ilovaga muvofiq tasdiqlansin:
axborot-kommunikatsiya texnologiyalaridan foydalanish asosida talabaning
turar joyidan qat’i nazar, unga ta’lim dasturlarini o‘zlashtirish uchun imkoniyat
taqdim etish;
masofaviy ta’lim shakli joriy etish mumkin bo‘lmagan bakalavriat ta’lim
yo‘nalishlari va magistratura mutaxassisliklarini Oliy va o‘rta maxsus ta’lim
vazirligi tomonidan belgilash;
masofaviy ta’lim bo‘yicha qabul parametrlarini davlat oliy ta’lim
muassasalarida Oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi hamda Iqtisodiy taraqqiyot va
kambag‘allikni qisqartirish vazirligi bilan kelishilgan holda bo‘ysunuvi bo‘yicha
tegishli vazirlik (idora), moliyaviy mustaqillik berilgan davlat oliy ta’lim
muassasalarida tegishli oliy ta’lim muassasasining Kuzatuv kengashi, nodavlat oliy
ta’lim tashkilotlarida nodavlat oliy ta’lim tashkiloti muassisi tomonidan
belgilangan tartibda tasdiqlash hamda ta’lim jarayonini to‘lov-kontrakt asosida
amalga oshirish;
masofaviy ta’limni maxsus platforma yordamida yoki mavjud platformalardan
foydalangan holda tashkil etish;
masofaviy ta’limda bir o‘qituvchiga to‘g‘ri keladigan talabalar soni
nisbatining cheklangan normativlarini 1:50 nisbatda belgilash;
3

masofaviy ta’lim bo‘yicha o‘quv jarayonini davlat ta’lim standarti, kasbiy
standartlar va malaka talablari asosida ishlab chiqilgan o‘quv rejalari hamda o‘quv
dasturlari asosida amalga oshirish;
masofaviy ta’limga talabalarni qabul qilish va o‘quv jarayonini tashkil qilish
tartibini belgilash, shuningdek, masofaviy ta’lim sifati monitoringini tashkil etish.
2. Belgilab qo‘yilsinki:
a) masofaviy ta’lim shakli asosida oliy ma’lumotli kadrlar tayyorlash uchun
2022/2023 o‘quv yilidan boshlab O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2022-
yil 15-iyundagi F-60-son farmoyishiga 1v-ilovada ko‘rsatilgan davlat oliy ta’lim
muassasalariga, 2023/2024 o‘quv yilidan boshlab qolgan davlat va nodavlat oliy
ta’lim tashkilotlariga ruxsat beriladi, faoliyati mazkur qaror qabul qilingunga qadar
qonunchilik hujjatlari asosida tashkil etilgan oliy ta’lim tashkilotlari bundan
mustasno;
b) masofaviy ta’lim shakli bo‘yicha kadrlar tayyorlash kunduzgi ta’lim
shaklida tegishli bakalavriat ta’lim yo‘nalishi va magistratura mutaxassisligi
mavjud bo‘lgan oliy ta’lim tashkilotlarida yo‘lga qo‘yiladi, axborot-
kommunikatsiya texnologiyalari yo‘nalishlari bundan mustasno;
v) masofaviy ta’lim shakli asosida kadrlar tayyorlashda bir bakalavriat ta’lim
yo‘nalishiga qabul parametrlari 300 nafar talabadan, bir magistratura
mutaxassisligiga 30 nafar talabadan ortiq bo‘lmasligi lozim. Bunda:
mazkur talab axborot-kommunikatsiya texnologiyalari yo‘nalishlariga
nisbatan tatbiq etilmaydi;
talabalar sonini aniqlashda xorijiy davlat fuqarosi bo‘lgan talabalar hisobga
olinmaydi;
g) masofaviy ta’lim shakli joriy etilgan davlat oliy ta’lim muassasalariga
Masofaviy ta’limni tashkil etish va rivojlantirish markazini (keyingi o‘rinlarda —
4

Markaz) tashkil etish huquqi beriladi.
1.Ma`sofaviy ta`lim haqida tushuncha.
Masofadan o'qitish bu Internet tarmog'i orqali sizga qulay bo'lgan vaqtda
o'qishdir. Masofadan o'qitishning tarkibiy belgilari: o'qituvchi, o'quvchi,
kommunikatsiyadir.
Masofali ta'lim G'arbda an'anaviy bo'lib qoldi: har bir yuqori mavqega ega
bo'lgan universitet hozirgi kunda albatta, masofali ta'lim dasturiga ega. Ko'plab
maxsus "masofali o'quv yurtlari" ochilmoqda, ulardan ko'pchiligi
dunyoda mashhur va turli mamlakatlarda o'zlarining bo'limlarini
ochmoqdalar (misol uchun, Britaniyada Open University). Tahminlarga
qaraganda, aynan masofali ta'lim
(an'anaviy o'qish shakllari bilan birgalikda) keng tarqalib boradi,
ta'limning bu
shaklini "kelajak ta'limi" deb atamoqdalar.
Ko'pchilik chet el davlatlari masofali ta'limni ustuvor yo'nalish deb e'lon
qildilar
va ushbu yo'nalishni rivojlantiirshga katta mablag`'lar ajratmoqdalar.
Ushbu jarayonni amerikaliklar boshlab berdilar Hozirgi kunda
masofaviy ta'lim
AQShda mukammal shakllangan bo‘lib, uning vujudga kelishi 1970 yillar
oxiriga borib taqaladi. Avvalida masofaviy ta'lim sohasida o‘quv muassasalari
yakka holda faoliyat olib bordilar. 1980 yillarda yo‘ldosh teleko‘rsatuvlar
rivojlanib borishi bilan, bu o‘quv kurslari ustida bir necha o‘quv muassasalari
hamkorlikda ish olib
bordilar. Global kompyuter tarmoqlarining shiddat bilan rivojlanishi inson
faoliyatining hamma sohasiga, shu jumladan, ta'lim olish sohasiga ham katta
ta'sir ko‘rsatdi. So'nggi paytlarda ta'limning ushbu turi Yevropada ham faol
5

rivojlanmoqda; Avstraliya ta'lim dasturlarini ommaviy ravishda kompyuter
tiliga o'tkazib, ularni faol eksport qilmoqda. 1
Mamlakatimizda masofali ta'limni rivojlantirishga katta e'tibor
qaratilmoqda.
Ko'pchilik masofali ta'lim - bu shunchaki bizga ma'lum sirtqi ta'limning
yangi shakli deb hisoblaydilar. Ma'lum darajada bu shunday: haqiqatda ham
inson uyidan chiqmasdan o'qishi mumkin. Lekin bir sharti bor: buning uchun
standart dastur bilan zamonaviy kompyuteri bo'lishi kerak. Ushbu
dasturning mazmuni aynan masofali ta'lim va zamonaviy tehnika hamda
texnologiya bir-biridan ajralmasligidan iborat. Bugo`ngi kunda talaba o'z
mamlakatidan chiqmay turib, deyarli, barcha G'arb universitetlari dasturlari
bo'yicha ta'lim olishi mumkin. Ta'lim siyosiy va iqtisodiy birlashish
jarayonlaridan ilgarilab umumjahon va umumiy foydalaniladigan bo'lib
bormoqda.(ham Masofali ta'lim g'oyasida aynan ta'lim an'anaviy turlarida
qabul qilingan kundo`zgi, ham sirtqi) "o'quvchilarning bilimga
intilishlaridan" "bilimlarni o'quvchilarga qarab harakatlanishi" juda muhim.
Dastavval masofali ta'lim oliy ta'limga ega insonlarning malakalarini
oshirishlari uchun mo'ljallangan edi. Uning eng oddiy turi - bu avvallari ham
mashhur bo'lgan televizion ko'rsatuvlar seriyasi hisoblanadi: butun bir kanal
maxsus ta'lim dasturi uchun ishlaydi. Hozirgi kunda yanada kuchliroq
texnikalar paydo bo'lishi bilan masofali ta'lim imkoniyatlari kengaymoqda.
Rossiyada siyosiy va iqtisodiy islohotlar sababli uning ba'zi oraliq bosqichlari
o'tkazib yuborildi va eng ilg'or - Internet tarmog'i orqali ta'lim olish turi keng
tarqaldi. Jahon amaliyotida masofali ta'lim barcha kurslari uchun albatta
sertifikat beriladi, uni qalbakilashtirish deyarli mumkin emas. Barcha kurslarda
ham albatta bunday ishlar yaqin vaqtlarda amalga oshirilishi lozim. Bugo`ngi
kunda taklif etilayotgan ko'pchilik masofali ta'lim kurslari - bu qiziqishga
asoslangan mashg'ulotdir. Faqatgina izlash serverlarining o'zi "masofali ta'lim"
1
. O‘zbekiston Respublikasining Konstitutsiyasi. – T.: O‘zbekiston, 1992.
6

so'rovnomangizga minglab manzillarni ko'rsatib beradi.
Bu dastur o'quvchiga faylda ma'lum bilimlar hajmi ko'rinishida kelib
tushadi. Uni o'rganib chiqqandan keyin "talaba" dasturni "tekshirishni" ishga
tushiradi -dastur o`nga savollar beradi.
Savollarga javoblar asosida o'quvchiga keyingi bosqichga o'tish taklif
etiladi yoki uning tayyorgarligi yaxshiroq bo'lishi kerakligi xabar qilinadi. Aniq
fanlarda bilimini baholash masalasi nisbatan oson hal qilinadi va bu yerda
testlar qo'llanilishi o'zini oqlaydi, lekin gumanitar fanlarda albatta javobning
matni kerak bo'ladi. Ko'plab oliy o'quv yurtlari tajribalari nazorat o'tkazishni
sirtqi ta'lim shaklida bo'lgani kabi, kundo`zgi o'qish mashg'ulotlari ko'rinishida
o'tkazish yaxshi bo'lishini ko'rsatadi. Lekin, misol uchun, oliy o'quv yurti
AQShda, o'quvchi esa - Rossiyada bo'lgan hollarda nima qilish kerak? Bu yerda
albatta yozma imtihon yagona yo'li hisoblanadi. Mana shu sababli
mamlakatimizda videokonferensiyalar usuli keng tarqalgan, bugungi kunda
qo'llaniladigan o'qitish usullaridan biri quyidagicha bo'lishi mumkin:
"Talaba" axborotni oladi, uni o'rganib imtihon topshiradi. Boshqa usul ham
mavjud. O'quv materiallari serverga kiritiladi, ularni o'zlashtirib ma'lum
vaqtdan so'ng nazorat ishini yozadilar. Shunday qilib, bloklar bilan o'quvchilar
butun dasturni o'zlashtiradilar, keyin esa tashkilotchilar imtihonlar topshirish
vaqtini belgilaydilar. G'arbda ko'chirib olishga odatlanishmagan: agarda bilim
olishni xohlasangiz o'qish kerak.
Endi uyda o'tirish va g'arb namunasidagi diplom olish imkonidan
tashqari masofali ta'lim nimasi bilan afzal ekanligini tushunib olish qoldi.
Uning xususiyatlari haqida fikr yuritar ekanmiz, birinchi navbatda,
moslashuvchanligi to'g'risida ta'kidlab o'tish zarur. Masofali ta'lim tizimida
bilimoluvchilar odatda, leksiyalar va seminarlar kabi muntazam mashg'ulotlarga
qatnamaydilar, balki o'ziga qulay vaqtda, qulay joyda hamda qulay sur'atlarda
ishlaydilar. Haqiqatda bilim olishni istovchilar. Odatiy hayot tarzini bo`za
olmaydigan yoki xohlamaydiganlar uchun katta ustunliklari mavjud. Bundan
7

tashqari, o'qishga kirish uchun talabadan ma'lum bilim darajasi talab qilinmaydi
va har kim fanni o'zlashtirishi va baholanishi uchun qancha kerak bo'lsa,
shuncha o'qishi mumkin.
Masofadan o'qitish uslubiy materiallari quyidagilardir:
- Darslik
- Audio va video darsliklar
- On-line darslar (Internet sahifa)
- Elektron kutubxonalar
- Testlar
- Multimedia
- elektron darsliklar.
Hozirgi kunda Elektron kutubxonalar, elektron darsliklar, on-layn
darsliklar rasmga kirmoqda. Misol sifatida quyidagi darslik bilan tanishib
chiqishingiz mumkin. Bu "Zamonaviy informatsion texnologiyalar" kursi
bo'lib, u bilan Internet orqali tanishib chiqish mumkin. Multimedia darslik
o'zida ko'pgina ma'lumotlarni mujassamlash bilan birga, bu ma'lumotlarni
ekranda namoyish etadi, hamda ovoz yordamida izohlaydi. Multimedia
darslikning hususiyati u voqea va ma'lumotlarni yaqqol aks ettiradi. Ya'ni
multimedia voqea va ma'lumotlarni hayotiylashtiradi. Bu matn, videotasvir,
multiplikatsiya, ovoz va musiqa yordamida amalga oshiriladi. 2
Masofadan o'qitishda virtual kutubxonalar, sputnik orqali
videokonferensiyalar, darslar , Internet yordamida muloqot va informatsiya
olish imkoniyatlari paydo bo'ldi. Bu esa o'quvchi uchun maxsus o'qish doirasini
berdi. O'quvchining fanni o'zlashtirish tezligi va sifati keskin yaxshilandi.
Masofadan o‘qitishning yangi bir usullaridan biri bu bilim dargohlarida
tashkil qilinadi. Bu usulda bir ma'ro`zachi yo`zlab borinki minglab
tinglovchilarga bir vaqtning o‘zida ma'ro`za o‘qishi va shu vaqtning o‘zida
2
. O‘zbekiston Respublikasining «Ta’lim to‘g‘risida»gi Qonuni. G‘G‘Barkamol
avlod – O‘zbekiston taraqqiyotining poydevori. – T.: Sharq, 1997.
8

tinglovchilar bilan fikr almashishi, savollarga javob berishi mumkin. Bu usul
yuqori texnikalardan samarali foydalanishni taqozo etadi. Ya'ni har bir o‘quv
xonalari mikrofon, videokamera, video proyektor va video-audio uskunalari
bilan ta'minlangan bo‘lishi maqsadga muvofiqdir. Bu usulda ishlash nafaqat bir
bilim dargohi, nafaqat bir davlat, borinki butun bir davlatlar orasida ham qo‘l
keladi. Ya'ni bir ma'ro`zachini ma'ro`zasini kommunikatsiya yordamida boshqa
davlatlar tinglovchilari ham tinglashi mumkin bo‘ladi.
Oddiy darslikdan elektron darslikning afzallik tomonlaridan biri u
"intellektual" kuchga ega bo‘lishi bilan bir qatorda kerakli ma'lumotlarni
o‘z vaqtida va joyida taqdim etish imkoniyatlari bilan farqlanadi. Elektron
darslik ma'lum bir predmet bo‘yicha hamma tegishli o‘quv materiallarini
o‘zida ifoda etgan bo‘lishi kerak. Uning intellektual darajada bo‘lishi esa o‘z
navbatida, oddiy darslikka nisbatan bir qator afzalliklarni tug‘diradi.
Masalan, ma'lumotlarni tez izlab topish, mavzularni o‘zlashtirish darajasini
multimedia elementlari yordamida amalga oshirish va hokazo.
Har bir elektron darslik alohida ko‘rinishda bo‘lishi va ma'lum bir standart
talabga javob berishi lozim. Avtomatlashtirilgan o‘qitish tizimlarining
uskunaviy vositalari asosida yaratilayotgan elektron darslikning strukturasiga
to‘xtalib o‘tamiz.
Elektron kitobning strukturasi. Elektron darslikning bahosi uning
mavzularida berilayotgan ma'lumotlarning mazmunini boyitishga bog‘liq.
Elektron darslik bo‘yicha berilayotgan materiallarni quyidagi uch ko‘rinishda
amalga oshirish mumkin:
• matn ko‘rinishida bayon qilish. Bu yerda qog‘ozdagi darslikdan farqli
ravishda rasmlar, grafiklar, jadvallar. Ya'ni ularning animatsiya ko‘rinishidagi
elementlari qatnashishi mumkin;
• elektron darslikning strukturasini tushunib olishga
imkoniyat yaratadigan vositalar orqali;
• o‘quv materiallarini savollar ko‘rinishida ifoda etish va ular asosida o‘z
9

bilimini nazorat qilish vositalari bazasida;
• elektron darslik (ED) ning strukturasi quyidagi elementlarni o‘z ichida
ifoda etishi lozim;
•muqova;
•mundarija;
• qisqacha annotatsiyasi;
• ED ning "to‘liq bayoni"
• ED ning qisqacha bayoni (masalan, sxema ko‘rinishida);
• asosiy ADABIYOTLAR va qo‘shimcha ADABIYOTLAR
ro‘yxati;
• bilimni nazorat qilish mexanizmi;
• matn fragmenti bo‘yicha izlash amalini bajarish;
• mualliflar ro‘yxati va ular haqida ma'lumot;
• atamalar ro‘yxati;
• ED bilan ishlash uchun ma'lumotlar tizimi.
ED ning muqovasi imkoniyat darajasida chiroyli bo‘lishi kerak. Buning
uchun uni grafika va multimedia, animatsiya kabi elementlar bilan
boyitish maqsadga muvofiq. ED ning muqovasida darslikning nomi, yuqori
tashkilot haqida ma'lumot (masalan, vazirlik), mualliflik huquqi, yaratilgan
vaqti, ED ni yaratgan tashkilotning nomi, mualliflari haqida qisqacha ma'lumot.
Bu ma'lumotlarni ma'lum bir qismi (mualliflar haqida ma'lumot, ED ni yaratgan
tashkilot, mualliflik huquqi) kabilar maxsus tugmalar yordamida amalga
oshiriladi.
Zamonaviy elektron qo‘llanmalardan biri bo‘lgan elektron darslik
multimediali mahsulot bo‘lib, mustaqil ta'lim va mustaqil ishlarni
bajarishda o‘qitishni samarali tashkil etish va tinglovchilarning ijodiy
fikrlash doirasini kengaytirishda muhim ahamiyatga ega. Bunday
darsliklardan o`zluksiz o‘qitish rejimida foydalanish tinglovchilar bilimi
sifatini oshirishga yordam beradi.
10

Biror-bir fan bo‘yicha elektron qo‘llanma yaratilyotganda kursning
ajratilgan qismi amaliy (mashqlar) va nazorat (test savollari) mashg‘uloti,
kursning katta bo‘limi esa testli mashg‘ulot va sinov bilan tugashi
lozim. Elektron qo‘llanmadan o‘quv jarayonida foydalanilganda quyidagi
afzalliklarga ega bo‘linadi:
• tanlangan fan yoki kurs bo‘yicha bayon etilayotgan axborotlar to‘plami
yaxshi strukturaga ega bo‘lib, tugallangan fragmentlarni tasvirlaydi;
• o‘quv kursining strukturali elementi gipermatnli, ko‘rgazmalilik, audio va
videoizohli yoki videoko‘rgazmali kalitli mavzulardan tashkil topadi va
malakali o‘qituvchi yoki ma'ro`zachi o‘qilayotgan fandagi o‘z fikrlarini
bildiradi hamda oddiy darslikda o‘zlashtirish qiyin bo‘lgan fikrlarni izohlaydi;
• gipermediali grafikadan foydalanib, darslikka tegishli murakkab model va
ko‘rgazmalarni tushunarli va sodda shaklda tasvirlash imkoniyatidan
foydalanadi;
• elektron qo‘llanma ko‘p oynali interfeysga ega bo‘lib, har bir oynada
o‘zaro bog‘langan axborotlar joylashtiriladi;
• darslikda matnli qism ko‘p sonli kesishgan gipermatnli bog‘lanishga ega
bo‘lib, zarur axborotni izlash vaqtini qisqartiradi va qo‘shimcha videoaxborot
yoki animatsiyali kliplardan kursning matnli qismlarini bayon etish mushkul
bo‘lgan bo‘limlarini ifodalashda to‘liq foydalaniladi; 3
• elektron qo‘llanmada foydalanuvchi tomonidan amallarning to‘g‘ri
bajarilishi, yordam olish jarayoni ovozli signallar bilan, axborotni boshqa
ko‘rinishlarini esa multimediali vositalarning imkoniyatlaridan foydalaniladi;
• axborotning sifati, ishonchliligi va uning strukturasiga talab oshadi;
• elektron qo‘llanma yordamida kurs ishlari va referatlarini tayyorlash
imkoniyati mavjud bo‘lib, bunda zamonaviy kompyuter va pedagogik
texnologiyani birlashtirib yangi ko‘rinish va sifatdagi qo‘llanmalarni yaratish
3
Kadrlar tayyorlash Milliy dasturi. Barkamol avlod – O‘zbekiston
taraqqiyotining poydevori. – T.: Sharq, 1997.
11

mumkin.
Yuqorida bayon etilganlardan ko‘rinib turibdiki, hozirgi zamonaviyPedagogikada
elektron qo‘llanmalardan foydalanish asosiy masala
bo‘lib qolmoqda. Elektron darslik va ensiklopediyaning jahon ta'lim
standartiga to‘liq
javob bera olishi tinglovchilar bilim sifatini oshirishda ahamiyati muhim
ekanligi bayon etiladi. Bugo`ngi kunda amaliy jihatdan elektron darslik va
ensiklopediyaga
tegishli ishlar juda kam ishlab chiqilgan. Hozirgi paytda bilim va
axborotlarni
odatiy darslik va ensiklopediya ko‘rinishidan elektron shakliga o‘tkazish
va samarali qabul qilish imkoniyatini individuallashtirish masalalari davr talabi
bo‘lib qolmoqda.
Ta'lim tizimida informatika fanining qo‘llanilish yo‘nalishlaridan biri
yuqori darajadagi samarali va sifatli multimediali elektron darslik va
ensiklopedik nashrlarni ishlab chiqishdan iborat. Elektron darslikning
qo‘llanilish sohasi keng
bo‘lib, ayniqsa mustaqil ta'lim olish va masofali o‘qitish jarayonida
samarali 4
natijalar beradi. Hozirgi paytda ta'lim tizimida qo‘llanilayotgan elektron
darslik va ensiklopediyalar xavaskorlik va kasbiy yo‘nalish harakterida bo‘lib,
kompakt- disklarda ishlab chiqilgan. Bunday nashrlar Internet tarmoqlarida ham
paydo bo‘lmoqda.
Bunday nashrlarni yaratishda kitob nashriyotlari, dasturchilar, davriy nashr
jurnalistlari va ilg‘or o‘qituvchilar faol ishtirok etishmoqda. Elektron darslik va
ensiklopediyalar qo‘llanma sifatida turli fan o‘qituvchilari tomonidan o‘quv
4
Беспалько В.П. Педагогика и прогрессивные технологии обучения.
– М.: Изд. Института профессионального образования Министерства
образования России,1995.
12

jarayonida foydalanishlari mumkin. Elektron darslik o‘qituvchi yordamida yoki
mustaqil ravishda o‘quv kursi va uning katta bo‘limini o‘zlashtirish
imkoniyatini beradi. Darslik quyidagi qismlardan tashkil topishi lozim:
• kursning asosiy qismini bayon etuvchi taqdimotli tashkil etuvchi;
• olingan bilimlarni mustahkamlashga mo‘ljallangan mashqlar;
• tinglovchilar bilimini obyektiv baholash imkoniyatini beruvchi testlar.
Elektron darslik yordamida yaxshi natijalarga erishish uchun quyidagi
talablar qo‘yiladi:
• qisqa vaqt oralig‘ida amaliy teskari aloqani ta'minlay olish va zarur
axborotni tez topishga yordam berish;
• gipermatnli tushuntirishda ko‘p marotabali murojaat etish orqali vaqtni
tejash;
• matnni tasvirlashda multimediali texnologiyaning ko‘rgazmalilik va
yetarli¬lik prinsipini namoyon bo‘lishi;
• konkret foydalanuvchiga mos keluvchi tezlikda aniq biror bo‘lim
bo‘yicha bi¬limni tekshirish va bajarish imkoniyati;
• zarur o‘quv axborotini muntazam ravishda yangilab t urish. Jahon ta'lim
tizimlarini o'rtacha baholash masofali ta'lim an'anaviy ta'lim shakllaridan ikki
barobar arzon ekanligini ko'rsatadi. Milliy nodavlat masofali ta'lim
markazlarining tajribalari mutaxassislarni tayyorlashga sarflanadigan harajatlar
kundo`zgi o'qish shakli harajatlariga qaraganda, tahminan 60 foizni tashkil
qilishini ko'rsatadi. Materiallarning yuqori jamlanishi va uning
unifikatsiyalashtirilishi (bir xillashtirilishi), ko'p sonli o'quvchilarga
mo'ljallanganligi, o'quv maydonlari va texnik vositalardan yanada samaralifoydalanish
o'qitish tannarxining nisbatan pastligini ta'minlaydi.
O'qituvchining yangi rolini ham aytib o'tish zarur. O`nga endi o'qitish
jarayonini boshqarish, o'quv kursini o'zgartirish, individual o'quv rejasini
13

tuzish bo'yicha maslahatlar, o'quv loyihalariga rahbarlik qilish va boshqa
vazifalar yo`qlatiladi. U o'quv o'zaro yordam guruhlarini boshqaradi,
o'quvchilarga ularning kasbiy o'z yo'nalishlarini aniqlashlarida yordam beradi.
Masofali ta'lim tizimidao'quvchilar va o'qituvchining o'zaro aloqalari
kompyuter tarmog'i orqali oluvchilar manzillariga axborotlarni o'zaro jo'natish
ko'zda tutiladi. Bu esa kelib tushgan axborotlarni tahlil qilish va o`nga qulay
vaqtda javob qaytarishga imkon beradi.
O'qitish yangi shaklida nazorat usuli sifatida masofali tashkil etilgan
imtihonlar, suhbatlar, kurs va loyiha ishlari, eksternat, kompyuterli intellektual
test tizimlaridan foydalaniladi. Masofali ta'lim sifatini nazorat qilish, Davlat test
sinovi yagona tizimini yaratish yo'li bilan uning standartlarga
moslashtirilishi muammosini aytib o'tishmuvaffaqiyatli hal qilish muhim
ahamiyatga ega ekanligini alohida zarur. Kurslarni akademik tan olinishi,
an'anaviy o'quv yurtlarida o'tilganida ularning hisobga olinishi mumkinligi
sho`nga bog'liq bo'ladi.
Masofali ta'lim, o`zluksiz ta'lim tizimi shakllaridan biri hisoblanib,
insonning bilim olish va axborotlardan foydalanish huquqini amalga
oshirishga yo'naltirilgan. Masofali ta'lim har bir xohlagan inson uchun kasbiy
faoliyati bilan bir qatorda asosiy yoki qo'shimcha ta'lim olishi imkonini beradi.
Masofadan o'qitishning afzalligi shundaki, unda o'quvchi o'ziga qulay
vaqtda va hattoki ishdan ajralmagan holda o'qishi mumkin. Aynan shu
afzalliklari tufayli bu uslub dunyoda hozirgi kunda keng tarqalgan. Ko'pgina
yirik korxonalar mutaxassislari malakasini oshirish yoki o'zgartirish uchun shu
uslubdan foydalanib, yiliga millionlab dollarlarni tejamoqdalar.
Masofadan o'qitishning yana bir afzallik tomoni unda o'qish muddatini
o'quvchi o'zi belgilaydi, ya'ni talaba ixtiyoriy paytda o'qishni boshlaydi,
materiallarni o'qituvchi nazoratida o'zlashtiradi. O'zlashtirish topshiriqlarni,
testlarni bajarishga qarab aniqlanadi. O'quvchi berilgan programmani qanchalik
tez o'zlashtirsa, shunchalik tez o'qishni tugatadi va guvohnoma oladi.
14

Programmani o'zlashtirmasa, o`nga mustaqil ishlab, o'qishni davom ettirishga
imkoniyat beriladi. Masofadan o'qitishda odatda ishlayotganlar, onalar,
o'qiyotganlar biror mutaxassislikni egallash yoki malakasini oshirish maqsadida
o'qiydi. Bu uslub nogironlar uchun juda qulaydir. Masofadan o'qitishda hattoki
maxbuslar ham o'qish imkoniga ega. Bu haqida bir necha bor Avstraliyada
eshitdik.
MO‘ ga jalb qilinuvchi kontingentni quyidagi ijtimoiy guruhlarga
mansub bo‘lgan shaxslar tashkil qilishi mumkin:
• ikkinchi oliy yoki qo‘shimcha ma'lumot olish, malaka oshirish va
qayta tayyorgarlik o‘tash istagida bo‘lganlar;
• mintaqaviy hokimiyat va boshqaruv rahbarlari;
• an'anaviy ta'lim tizimining imkoniyatlari cheklanganligi sababli
ma'lumot olaolmagan yoshlar;
• o‘z ma'lumot maqomini zamonaviy talablar darajasiga ko‘tarish
istagida bo‘lgan firma va korxonalar xodimlari;
• ikkinchi parallel ma'lumot olishni xohlagan tinglovchilar;
• markazdan o`zoqda, kam o‘zlashtirilgan mintaqalar aholisi;
• erkin ko‘chib yurishi cheklangan shaxslar;
• jismoniy nuqsonlari bo‘lgan shaxslar;
• harbiy xizmatda bo‘lgan shaxslar va boshqalar.
Masofadan o'qitish tashkiliy iqtisodiy afzalliklarga ham ega. Masofadan
o'qitish uchun talabalar uchun auditoriyalar, yotoqxonalar zarur emas.
Masofadan
o'qitishda moliyaviy hujjatlar asosan o'quv uslubiy materiallar
tayyorlash uchun, maxsus auditoriyalar uchun sarflanadi. Bu harajatlarning
asosiy qismi bu jarayonni tashkil etish bosqichida sarflanadi. Keyinchalik
moliyaviy harajatlar kamayadi.
Shuning uchun ham talabalar sonini oshishi bilan o'qish narxi ham
pasayadi. Masofadan o'qitishda asosiy e'tiborni o'quv uslubiy materialarni
15

tayyorlashga qaratish darkor. Chunki o'quv uslubiy materiallarning sifatining
eng asosiy omillaridan biridir. sifati Masofadan o'qitish
Ushbu uslubning ko‘plab afzallik tomonlari borligi ko‘pchilikka ayon.
Barcha oliy o‘quv yurtlarida masofadan o‘qitish texnika va texnologiyasini
amalga oshirish borasida qator ishlar olib borilmoqda. Axborot texnologiyalarni
rivojlanishi masofadan o‘qitishni tashkil etishga yangicha yondashuvni taqozo
etadi. Masofadan o‘qitishni tashkil etishni hozirgi zamon modellarining asosida
kommunikatsiya va tarmoq texnologiyalari yotadi. Ushbu texnologiyalar
axborotdan foydalanuvchilarga keng qamrovli yo‘l ochib berish bilan birga
ularni muhofaza etish muammosini keltirib chiqaradi.
Masofadan o‘qitishda o‘qituvchi bilan tinglovchining orasida to‘g‘ridan-
to‘g‘ri muloqotning yo‘qligi ham ba'zi muammolarni keltirib chiqaradi.
Masalan, muammoli o‘qitish jarayonini tashkil etishda ma'lum qiyinchiliklar
paydo bo‘ladi. Tinglovchini yetuk mutaxassis qilib tayyorlashda muammoli
o‘qitishni tashkil etish muloqotni telekonferensiya orqali amalga oshirish
mumkin. Ammo, bu bilan muammoni to‘la hal etib bo‘lmaydi. Ushbu
muammoni hal etish uchun qo‘shimcha o‘quv materiallarni ishlab chiqish lozim
bo‘ladi. Bular qatorida turli darajadagi muammoli topshiriqlar, muammoli
vaziyat ko‘rsatmalar va hokazolar bo‘lishi maqsadga muvofiq hosil qiluvchi. 5
5
Karimov I.A. O‘zbekiston XXI asrga intilmoqda. –T.: O‘zbekiston, 1999.
16

Onlayn bo’yicha ta’lim oluvchiga qo’yiladigan talablar:
 O’quvchi o’qishni o’z bo’yniga olishi shart;
 Aloqani o’rnatish va uni qo’llash;
 Yo’zma shakldagi muloqat layoqatining mavjudligi;
 O’qishda intizomli bo’lishi;
 Muammo va qiyinchilik haqida xabardor qilish;
 Bevosita o’qishlarda qatnashish;
 Ushbu kurs bo’yicha ta’lim olayotganlar bilan muloqotda bo’lish;
 O’qish uchun vaqt ajrata oish;
 Dasturning bajarilish ketma-ketligiga qat’iy rioya etish
Onlayn bo’yicha ta’lim beruvchining ma’suliyatlari :
 o’quvchilarning savollariga tezda javob berish;
 o’quvchi bilan muloqotda sezgir bo’lish;
17

O’qituvchilar guruhiO’qituvchilar guruhi Internet dastuchilar
guruhiMarkaz
menejeriTelevizion ta’lim
guruhi  fikrlarning tiniq bayon etilishiga e’tibor berish;
 o’quvchi bilan birgalikda faoliyat ko’rsatish;
 ishonchli texnologiyalardan foydalanish;
 o’quchilarni rag’batlantirish muhimligini yodda to`tish;
Ta’lim koordinatorining vazifalari:
< O’quvchini ro’yxatdan o’tkazishi;
< Paketni o’rganish bo’yicha yo’riqnoma berishi;
< ishonchli texnologiyalardan foydalanish;
< Qo’llab-quvvatlash turlari bilan tanishtirishi;
< Doimiy aloqada bo’lib turish, hazorat qilishi;
< O’quvchi ta’limi uchun sharoitlar yaratib berish, zaruriyatiga asosan ish
yuritishi;
< Materiallarning sifatliligiga e’tibor berish;
< Topshiriqlarning aniqligi va coddaligini ta’minlashi;
< Baholash;
< O’qitishga yakun yasash va kelgusi rejalarni aniqlab olishi zarur.
Onlayn Markazi tuzilishi
18Grafik ta’lim
guruhi Dasturchilar guruhi

Online asosida ta’lim olishning afzalliklari:
-asosiy faoliyat ajralmagan holda ta’lim olish ;
-
ta’lim oluvchi bo’sh vaqtida uy sharoitida yoki ish
joyida ta’lim olishi mumkin;
-
har bir ta’lim oluvchi ga individual yondashuv;
-
resurs materiallar: audio, video materiallardan
foydalanib mustaqil shug’ullanish imkoniyati;
-
ta’lim oluvchi duch kelgan qiyinchiliklar bo’yicha
maslahatchilardan telefon orqali, xat orqali yoki elektron pochta
orqali maslahatlar olish;
-
trening-seminarlar, konferensiyalar, audio, video
konferensiyalar tashkil etish va boshqalar.
Ochiq va masofaviy ta’lim kurslarini tashkil etishda so’nggi
o’n yil ichida turli xildagi texnologiyalar ishlatila boshlandi va
ularning qo’llanilish doirasi tobora kengayib bormoqda. 6
Online asosida ta’lim olishning cheklovlari:
 ta’lim oluvchi va ta’lim beruvchi o’rtasida yo`zma-yo`z muloqotning
kamligi;
 ta’lim oluvchidan resurs materiallari bilan mustaqil ravishda
ishlashda qunt va izchillikni talab etadi;
 ta’lim oluvchi komp’yuter texnikasiga ega bo’lishi kerak;
 ta’lim oluvchida INTERNET tarmog’iga ulanish imkoniyaga ega
bo’lishini talab etadi;
 tarmoq orqali ta’lim berish muhiti mukammal ishlab chiqilgan
6
Karimov I.A. O‘z kelajagimizni o‘z qo‘limiz bilan quramiz–T.: O‘zbekiston,
1999.
19

tuzilishga ega bo’lishi va ta’lim oluvchilarga tezkor muloqot qilsh imkoniyatini
ta’minlashi lozim;
 ta’lim oluvchi yozma muloqot qilish qobiliyatiga ega bo’lishi lozim
Taraqqiyot juda tez rivojlanmoqda va o‘zgarmoqda. Axborot
texnologiyalar jamiyat axborot resurslaridan oqilona foydalanishning eng
muhim usullaridan biri bo‘lib, hozirgi kunda u bir nechta bosqichlarni bosib
o‘tdi. Bu bosqichlarning almashinuvi ilmiy texnikaviy taraqqiyotning
rivojlanishi,
ma'lumotlarni qayta ishlashning yangi texnik vositalari paydo
bo‘lishi bilan
belgilanadi. Insonning bilim darajasi ham ma'lum davr ichida shaxs
tomonidan
o‘zlashtirilgan axborotlarning ko‘p yoki ozligi bilan belgilanadi. Shuning
uchun
ham yangi axborot texnologiyalardan unumli foydalanish bugungi
kunning
20

talabiga aylanmoqda. Jumladan, ta'lim tizimida sezilarli o‘zgarishlar ro‘y
bermoqda ya'ni, ta'lim tizimida bugungi kunda Masofadan o‘qitish uslubi
qo‘llanilmoqda. Masofadan o‘qitish uslubi bu sirtqi ishning yangi bir
usulidir. Masofadan o‘qitish bu mustaqil ish demakdir. Mustaqil ish har bir
insonning mustaqil fikrlash, holatini baholash, xulosa va bashorat qilish
qobilyatlarini
rivojlantiradi. Bugo`ngi kunda insoniyatni huquqiy ongini o‘stirishda,
qonun 7
ustivorligini oshirishda, qonunlarni amaliyotda qo‘llanishi, har bir fuqaro
o‘zini - huquqini bila olishida, qonunchilikni ya'ni qonun, qaror va farmonlarni
halqimizga, oddiy fuqarolarimizga keng yoritib berishda masofadan
o‘qitishning yangi texnologiyalaridan foydalanish uchun qulay sharoit
yaratmoqda.
Yurtimizda qabul qilinayotgan va hayotga tatbiq etilayotgan har bir
qonunlarni halqimiz ongiga singdirib borishda, tinglovchilarga ta'lim berishda
masofadan o‘qitish, videokonferensiyalardan foydalanish maqsadga muvofiqdir.
Tan olish kerakki, hozirgi vaqtda yoshlarning kitob o‘qishga bo‘lgan qiziqishi
tobora susaymoqda. Yoshlarni hozirda kompyuter va u bilan bog‘liq bo‘lgan
masalalar ko‘proq o‘ziga jalb etmoq¬da. Shu borada o‘qitish, ta'lim berish ayni
qo‘l keladigan yo‘nalishdir. Bunda o‘qituvchi kutubxonalardan o‘ziga kerakli
bo‘lgan ma'lumotni izlab qimmatli vaqtini ketgazmaydi. Kompyuter orqali u
o‘ziga kerakli ma'lumotni osongina topib o‘rganishi mumkin. Bu borada
ta'kidlab o‘tish lozimki, Internetda ishlash masalasi yetarli bo‘lishi darkor.
Kompyuter va Internet tarmog‘ida ishlash malakasi yuqori bo‘lgan har bir
tinglovchi ham, u yerda yozilgan yoki chizilgan ma'lumotni to‘laligicha
tushunishi oson emas. Bu borada Internet tarmog‘ida yaratilyotgan elektron
7
Беспалько В.П. Педагогика и прогрессивные технологии обучения.
– М.: Изд. Института профессионального образования Министерства
образования России,1995.
21

usuldagi sahifa yoki o‘quv dasturlari ommabop bo‘lishi, ya'ni hammaga birdek
tushunarli bo‘lmog‘i maqsadga muvofiqdir. Internet sahifalari hozirda
Macromedia FLASH, HTML, Java Script, Macromedia Direktor usullarida
yozilmoqda va yaratilmoqda. Bu har bir usulning o‘ziga yarasha afzalliklari bor.
Agarda biz FLASH dasturi yordamida yaratilayotgan Internet sahifa va
dasturlarini ko‘rib chiqadigan bo‘lsak, avvalambor uning yaratilishi vaqti qisqa
va osondir.
Yaratilayotgan mahsulotni har xil animatsiyalar bilan boyitish, o‘quvchi
uchun qulayliklar yaratish va qiziqarli qilish FLASH dasturida ko‘zda tutilgan
va ayni vaqtda asosiy maqsadga muvofiqdir. Lekin ta'kidlab o‘tish joyzki,
mahsulotni FLASH ni yoki boshqa dastur orqalimi, yaratayotgan shaxs, bu
borada yetarli bilimga va fantaziyaga ega bo‘lishi joizdir.
O‘zbekiston sharoitida MO‘ni tashkil qilish katta samara beradi. Hozirgi
davrda ta'limning bu turidan keng miqyo¬sda foydalanish lo¬zim. Mazkur
ta'lim turini joriy qilish bilan bog‘liq ayrim muammolarning kelib chiqishi
tabiiy. Lekin ularni imkoniyat darajasida hal qilishga erishish mumkin.
Masalan, dastlabki paytda tele¬videniyedan foydalanish katta samara berishi
mumkin. Hozirgi kunda tele¬videniye orqali ayrim fanlar bo‘yicha o‘quv
mashg‘ulotlari tashkil qilinib kelinyapti. Lekin ko‘rsatuvlarning samaradorligi
hali yetarli darajada emas. Bi¬rinchidan, bu ko‘rsatuvlar asosan kundo`zi
namoyish etiladi. Ikkinchidan, uning metodikasini yanada takomillashtirish
kerak. Mazkur o‘quv mashg‘ulotlari bazasida MO‘ tashkil qilinadigan bo‘lsa, u
holda mazkur ta'lim turining tashkiliy - uslubiy tomonlarini qayta ko‘rib chiqish
kerak bo‘ladi. 8
Yuqorida ta'kidlanganidek, MO‘ kundo`zgi va sirtqi ta'lim turlarining
xususiyatlarini o‘zida mujassamlashtiradi. Shunday ekan, uni tashkil qilishda
sirtqi ta'lim turining ayrim elementlaridan ham foydalanish mumkin. O‘tgan asr
80- yillarida abituriyentlarning kirish imtihonlariga tayyorlash maqsadida sirtqi
8
Гуревич П.С. Психология и педагогика. – M.: Проект, 2004.
22

tay¬yorlov kurslari tashkil etilgandi. Kurs xodimlari tomonidan abituriyentga
tegishli fanlarda mutaxassislar ishlab chiqqan vazifa va topshiriqlarning
variantlari pochta orqali yuborilardi. Ma'lum bir muddatda abituriyent o‘zi
bajargan vazifa va topshiriqlarni tekshiruv uchun kurslar manziliga jo‘natishi
yuborilgan vazifa va topshiriqlar o‘qituvchi tomonidan tekshirilib, qisqa
mulohazalar yozilib abituriyentga ma'lum qilinishi lozim edi. MO‘ni tashkil
qilishdagi eng muhim masalalaridan biri professor o‘qituvchilarni tanlashdir.
Mazkur ta'lim turini amalga oshirish uchun o‘qituvchilar eng tajribali va
tashkilotchi professor - o‘qituvchilar orasidan tanlab olinishi lozim. Chunki
MO‘ boshqa ta'lim turlaridan farqli bo‘lib, uning samaradorligini oshirish ko‘p
jihatdan o‘qituvchining bilimdonligi, tashkilotchilik va boshqaruvchilik
xususiyatlariga bog‘liqdir. Chunki MO‘ ga jalb qilinuvchi o‘qituvchi bir
paytning o‘zida mohir pedagog, dono maslahatchi va tajribali boshqaruv¬chi
bo‘lishi kerak. MO‘ ni tashkil qilishning dastlabki davrida respublika
aholisining demografik xususiyatlaridan kelib chiqib, tegishli viloyat yoki
mintaqa markazlarida MO‘ punktlarini yaratish ke¬rak. Mazkur to`zilma
joylarida MO‘ ni tashkil qilish bo‘yicha mas'ul etib belgilanishi lozim. Keyingi
bosqichlarda bir yoki turli yo‘nalishlarga ixtisoslashgan bir necha oliy ta'lim
muassasalarida MO‘ markazlari tashkil qilinishi mumkin.
23

Xulosa
Pedagogik jihatdan qayta ishlangan o‘quv mazmuni o‘z ichiga olgan
masofaviy o‘qitish o‘qituvchi va o‘quvchi qo‘lidagi o‘quv vositalari o‘quv
mazmunini taqdim etish, o‘quvchilarning o‘rganish faoliyatini tekshirish va
boshqarish vazifasini bajaradi. Ma‘lum bir o‘quv materiali bir qancha o‘rgatish
vositalari (bosma materiallar, audio-video va boshqalari) bilan berilishi mumkin.
Vositalarning har biri o‘z didaktik imkoniyatlarga ega. O‘qituvchi bu
imkoniyatlarni bilishi va o‘quv materialini har hil vositalarga ko‘ra bo‘lib chiqishi,
didaktik vazifalarni amalga oshirishga qaratilgan o‘quv axborotlarni tashuvchi
tizim sifatida o‘quv materiallaridan o‘quv vositalari kompleksini yarata olishi
kerak. Masofaviy o‘qitish tizimi vositalari qo‘ydagilardan iborat bo‘lishi mumkin:
1.Darsliklar (an‘anaviy darsliklar,elektron
darsliklar,qo‘llanmalar,spravoch-
niklar va boshqalar).
2.(Kompyuter) tarmoqdagi o‘quv-metodik qo‘llanmalar;
3.Odatdagi va multimediya variantlaridagi kompyuterli o‘qituv tizimlari;
4.Audio va o‘quv axborot materiallari;
5.Video o‘quv-axborot materiallari;
6.Masofaviy labaratoriya praktikumlari;
7.Masofaviy trenajyorlar;
8.Masofaviy axborot va bilimlar bazasi;
9.Masofaviy elektron kutubhonalar;
10.O‘rgatuvchi ekspert tizimlariga asoslangan o‘qitish vositalari;
11.Geoaxborotli tizimlarga asoslangan o‘qitish vositalari;
12.Virtual reallikka asoslangan o‘qitish vositalari.

Masofadan o‘qitish tizimida o‘qitish vositalari yangi axborot texnologiyalari
vositasida amalga oshiriladi.Keltirilgan vositalarning xarakteristikalarini
keltiramiz.
Darsliklar. Didaktik bosma materiallarni tayyorlashda qo‘ydagilarga
24

asoslanishi kerak.
O‘quv qo‘llanmalar shunday tuzilishi kerakki,o‘quvchi faqat zarur hollardagina
qo‘shimcha o‘quv axborotga murojaat qilsin.
O‘quv material strukturasini tashkil etishda modul printsipidan foydalanish kerak.
Materialni mustaqil o‘zlashtirish va mustaqil ish bo‘yicha batafsil ko‘rsatmalar
berilishi lozim. O‘quv qo‘llanmada nazorat vazifalari,bilimni tekshirish uchun
savol va javoblar, mashqlar b o‘ lishi kerak. Umuman olganda o‘quv materiallar
quydagi strukturaga (o‘quv predmetiga ko‘ra invariant) asoslangan bo‘lishi kerak:
25

FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR
1. O‘zbekiston Respublikasining Konstitutsiyasi. – T.: O‘zbekiston, 1992.
2. O‘zbekiston Respublikasining «Ta’lim to‘g‘risida»gi Qonuni.
G‘G‘Barkamol avlod – O‘zbekiston taraqqiyotining poydevori. – T.: Sharq,
1997.
3. Kadrlar tayyorlash Milliy dasturi. Barkamol avlod – O‘zbekiston
taraqqiyotining poydevori. – T.: Sharq, 1997.
4. Karimov I.A. Yuksak malakali mutaxassislar taraqqiyot omili–T.:
O‘zbekiston, 1995.
5. Karimov I.A. O‘zbekiston buyuk kelajak sari. –T.: O‘zbekiston, 1998.
6. Karimov I.A. O‘zbekiston XXI asrga intilmoqda. –T.: O‘zbekiston, 1999.
7. Karimov I.A. O‘z kelajagimizni o‘z qo‘limiz bilan quramiz–T.: O‘zbekiston,
1999.
8. Azizxo‘jayeva N.N. O‘qituvchi mutaxassisligiga tayyorlash texnologiyasi–
T.: TDPU, 2000.
9. Azizxo‘jayeva N.N. Pedagogik texnologiya va pedagogik mahorat.
– T.: TDPU, 2003.
10. Беспалько В.П. Педагогика и прогрессивные технологии обучения.
– М.: Изд. Института профессионального образования Министерства
образования России,1995.
11.Беспалько В.П. Персонифицированное образование. ”Педагогика”,
1998, №2б, с.12-17.
12. Галактинов В.В., Чернова М.В. Международная практика взаимного
признания документов об образовании и профессиональных
квалификаций. – М., 2003.
26

13. Гуревич П.С. Психология и педагогика. – M.: Проект, 2004.
27

Masofaviy ta’lim tizimini tashkil qilish usullari va uning ahamiyati

Купить

Похожие документы
2001-yil sentabr voqealri va uning xalqaro munosabatlarga
1945-1990-yillarda Buyuk Britaniya
1918-1923 yillarda xalqaro munosabatlar, Versal Vashington siyetemasining tuzilishi
Ahmad al-farg‘oniy
Almashlab ekishni loyihalashtirish va joriy etish