Matematik amallar ( EKUB, EKUK, NBS ,TUBLIK,) kabi amallarni bajaradigan dastur”
![uning xususiyatlarini hisobga oladigan dasturlash tili demakdir. Bunday holda, „quyi“
„yomon“ degani emas, balki bu shuni anglatadiki, til operatorlari mashina kodiga
yaqin va maxsus protsessor ko‘rsatmalariga qaratilgan bo‘ladi. Assemblar tilining
paydo bo‘lishi dasturchilarning hayotini sezilarli darajada osonlashtirdi, chunki endi
ular ko‘zda miltillovchi nollar va birlar o‘rniga oddiy tilga yaqin belgilardan iborat
buyruqlar bilan dastur yozishlari mumkin edi. O‘sha vaqt uchun bu til innovatsiya edi
va mashhur edi, chunki u kichik dasturlarni yozishga imkon berardi, bu esa o‘sha
davr mashinalari uchun muhim mezon sanalgan. Ammo u orqali yirik dasturiy
ta minotlar ishlab chiqish murakkabligi bo‘lganligi bois uchinchi avlod tillariʼ
hisoblanmish yuqori darajadagi tillarning paydo bo‘lishiga olib keldi. Ammo
assemblerdan foydalanish shu bilan tugamadi, u bugungi kungacha tor doiralarda
mashhur bo‘lib kelmoqda. Hozirgi vaqtda u dasturlarning alohida qismlarini yozishda
yoki ba zan dasturlarning o‘zini yozishda qo‘llaniladi. Misol tariqasida, drayverlar,
ʼ
o‘yinlar va operatsion tizimlar yuklagichi (bootloader)ni yozishda assemblerga
murojaat etiladi. Shuni unutmaslik kerakki, bu til hakerlar orasida ham mashhurdir,
chunki bu tilda yozilgan dasturning tezligi yuqori darajadagi dasturlash tilida
yozilgan dastur tezligidan ancha yuqori bo‘lishidadir. Buning sababi shundaki,
assemblerda yozilgan dastur hajmi juda kichik bo‘ladi. Antivirus ishlab chiquvchilari
o‘z dasturlarining ba zi modullarida assemblerdan ham foydalanadilar.
ʼ
Birinchi yuqori darajadagi dasturlash tillari
1950-yillarning o‘rtalari dasturlashning jadal rivojlanishi bilan tavsiflanadi.
Mashina kodlarida dasturlashning ro‘li pasaya boshladi, mashinalar va dasturchilar
o‘rtasida vositachi bo‘lgan yangi turdagi dasturlash tillari paydo bo‘la boshladi.
Dasturlash tillarining ikkinchi va uchinchi avlodlari davri boshlandi. XX asrning 50-
yillari o‘rtalariga kelib, birinchi yuqori darajadagi dasturlash tillari (high-level
programming languages)ni yaratishga kirishildi. Ushbu tillar kompyuterning ma lum
ʼ
bir turiga (mashinadan mustaqil) bog lanmagan edi. Ularning har biri uchun o‘z
ʻ
kompilyatorlari ishlab chiqilgandi. Kompilyatsiya — yuqori darajadagi manba tilda
yozilgan dasturni mashina kodiga yaqin quyi darajali tildagi ekvivalent dastur
(absolyut kod, obyekt moduli, ba zan assembler tili)ga o‘girishni anglatadi. Birinchi
ʼ
yuqori darajadagi dasturlash tili 1942-1945-yillarda Konrad Suze tomonidan
yaratilgan en:Plankalkül dasturlash tili edi[3]. Buyruqlarni kompyuterga yetkazish
uchun mo‘ljallangan birinchi ishlaydigan dasturlash tillari 1950-yillarning boshlarida
yozilgan. 1949-yilda taklif qilingan Jon Mauchlyning en:Short code elektron
kompyuter uchun yaratilgan birinchi yuqori darajadagi tillardan biri edi[4]. Mashina
kodidan farqli o‘laroq, Short code matematik ifodalarni tushunarli shaklda ifodalaydi.
Biroq, dastur har safar ishga tushirilganda mashina kodiga tarjima qilinishi kerak edi,
bu jarayon ekvivalent mashina kodini ishlatishdan ancha sekinroq davom etardi. O‘z
kompilyatoriga ega bo‘lgan birinchi yuqori darajali til 1951-yilda doktorlik
dissertatsiyasi uchun Korrado .Böhm tomonidan yaratilgan.
5](https://docx.uz/documents/1a05f852-2359-4b56-bcdc-ebfcfeca7744/page_5.png?v=1)
![(const a) belgisi orqali boshlang‘ich qiymatberiladi (shart emas) . Bitta kalit so‘z
bilan bir –biridan ‘,’ belgisi bilan ajratiladi. E’lonlar ‘ ; ’ belgisi bilan tugaydi.
O‘zgaruvchi nomi 255 belgidan oshmasligi kerak.
O‘ZGARUVCHILARGA QIYMAT O‘ZLASHTIRISH
Yangi o‘zgaruvchi hosil qilish uchun avval uning tipini aniqlash kerak yoki
avvaldan mavjud tiplardan foydalanih kerak. O‘zgaruvchini ishlatishdan oldin
unga nom berish va uning tipini korsatish lozim. Uni e’lon qilish vaqtida unga
qiymat o‘zlashtirish, yoki dastur bajarilishi davomida qiymat o‘zlashtirish mumkin .
Qiymat o‘zlashtirish uchun “=”operatoridan foydalaniladi:
13
namespace misol 1
{
internal class Program
{
static void Main(string[] args)
{
// o‘zgaruvchi e’lon qilish
Int a;
// o‘zgaruvchiga qiymat berish
a=5;
// ekranga chiqarish
Console.WriteLine(a);
// dasturni tugatish
Console. ReadKey();
}
}
}
TIPLAR HAQIDA QISQACHA MALUMOT
Int
int tipi 32 bitlik butun toifadur. Butun sonlarni qabul qilish chegarasi -2,147,483,648
dan 2,147,483,647 gacha. Int32 strukturasida joylashgan. Bu tipga yaqin tip uint tipi.
UInt32 strukturasiga tegishli bolib 0 dan 4,294,967,295 gacha sonlarni oz ichiga oladi.
int i = -2147483648;
int j = 2147483647;
int k = 4294967295; //Compile-time error: Cannot implicitly convert type 'uint' to 'int'.
uint ui1 = 4294967295;
uint ui2 =-1; //Compile-time error: Constant value '-1' cannot be converted to a 'uint'
Console.WriteLine(Int32.MaxValue);//2147483647
Console.WriteLine(Int32.MinValue);//-2147483648
Console.WriteLine(UInt32.MaxValue);//4294967295
Console.WriteLine(UInt32.MinValue);//0](https://docx.uz/documents/1a05f852-2359-4b56-bcdc-ebfcfeca7744/page_14.png?v=1)
![%E2%80%99lib%20xizmat%20qiluvchi%20son%20hisoblanadi.%20Masalan%2C
%205%20%C2%A0%C2%A025%2C%2030%2C%2045%20sonlarining,-bo
%E2%80%99luvchisi%20hisoblanadi%C2%A0%20va
8. https://uz.wikipedia.org/wiki/Interfeys#:~:text=Creative%20Commons%20Attribution
%2DShareAlike%20litsenziyasi
9 . https://fayllar.org/foydalanuvchi-interfeysi-tahlili-va-loyihalashtirish-reja-
foyd.html#:~:text=www.wikipedia.uz,www.google.uz
33
ILOVA
using System;
public class HelloWorld
{
public static void Main(string[] args)
{
Console.Write( " EKUB, EKUK , NBS VA TUBLIK amalarini bajaradigan
dastur.birinchi bo'lib amalni tanlang , EKUB uchun 1 sonni, EKUK uchun 2 sonni,
NBS uchun 3 sonni, tublik uchun 4 sonni ,iltimos keyin 2 ta son kiriting ");
uint son1,son2,Ekub,Ekuk, nbs1=0,nbs2=0,a,b,c;
a=uint.Parse(Console.ReadLine());
if(a!=1&&a!=2&&a!=3&&a!=4)
{
Console.Write( " Iltimos birinchi bo'lib amalni tanlang , EKUB uchun 1 sonni,
EKUK uchun 2 sonni, NBS uchun 3 sonni, tublik uchun 4 sonni , keyin 2 ta son
kiriting \n");
Console.ReadKey();
return ;
}
son1=uint.Parse(Console.ReadLine());
son2=uint.Parse(Console.ReadLine());
if(a==1)
{
Ekub=son1;
while(son1%Ekub!=0||son2%Ekub!=0)](https://docx.uz/documents/1a05f852-2359-4b56-bcdc-ebfcfeca7744/page_34.png?v=1)
Matematik amallar ( EKUB, EKUK, NBS ,TUBLIK,) kabi amallarni bajaradigan dastur”