Maxallada fuqorolar ma‘lumotlar bazasini yaratish. 26v - Информатика и ИТ - Курсовые работы

Информация о документе

Цена	10000UZS
Размер	9.3MB
Покупки	0
Дата загрузки	06 Ноябрь 2026
Расширение	doc
Раздел	Курсовые работы
Предмет	Информатика и ИТ

Maxallada fuqorolar ma‘lumotlar bazasini yaratish. 26v

Купить

SAMARQAND DAVLAT UNIVERSITETI
Raqamli texnologiyalar fakulteti
Matematik modellashtirish kafedrasi
KURS ISHI
Mavzu: Maxallada fuqorolar malumotlar bazasini yaratish.
SAMARQAND 2022

REJA:
KIRISH ……………………………………………………………………
I MALUMOTLAR BAZASI VA MALUMOTLAR BAZASINI BOSHQARISH
TIZIMLARI………………………………………………………………
1.1 Ma'lumotlar bazasini tashkil qilish tamoyillari……………………
1.2 Ma’lumotlar bazasini tarkibi va uni tashkil etish.…………………
1.3 Ma'lumotlar bazasini loyihalashtirish jarayoni…………………....
II DATALOGIK MODEL ………...…………………………………….
2.1 Ma'lumotlar bazasi tuzilishi. Jadvallar yaratish…..……………….
III FOYDALANUVCHI INTERFEYSINI YARATISH
3.1 Fuqorolar ma'lumotlar bazasida asosiy jadvallarni yaratish………
3.2 MS accesda yaratilgan jadvallarni bog’lash………………………
3.3 MS Accesda so’rovlar yaratish…………………………………….
3.4 MS Accesda formalar yaratish……………………………………..
3.5 Ms Accesda hisobotlar yaratish……………………………………
IV ASOSIY MA’LUMOTLAR BAZASI INTERFEYSI.
……………………………................................................
Xulosa
Foydalanilgan adabiyotlar ………………………….…………………….

KIRISH
Dunyo rivojlanishining jadallashishi hayotning barcha jabxalariga o`z
ta`sirini o`tkazmay qo`ymayapti. Bugungi kunda kompyuterning kirib kelishi har
bir sohadan inson omilini yo`qolib ketishiga olib kelinmoqda. Mahallarda
fuqorolar to’g’risidagi ma’lumotlar ortiqcha qog’ozbozlik ishlarini yengillatish va
ularni sifatli tarzda tez yetqazib berish va qayta ishlashga vaqtni tejash kabi
ishlarni kompyuter orqali tezda bajarishga muljallangan dastular zarurligi
ko’pchiligimizga ma’lum bunday dasturlar mahallalarda anchagina ish faoliyatini
sezilarli darajada uzgartirishi mumkin.
Ma’lumotlar bazasi (MB) har xil foydalanuvchilarning axborot
yetishmovchiligini ta’minlash uchun mo‘ljallangan. Amaliyotda ko‘pchilik
ma’lumotlar bazasi chegaralangan predmet sohasi uchun loyihalashtiriladi. Bitta
EHMda bir qancha ma’lumotlar bazasi yaratiladi. Vaqti bilan turdosh vazifalarni
bajarishga mo‘ljallangan ba’zi bir ma’lumotlar bazasi birlashishi ham mumkin.
Ma’lumotlarni boshqarish vositalarining rivojlanishi axborot texnologiyalari
bazasiga qurilgan har qanday axborot tizimining asosi hisoblanadi. Ma’lumotlar
bazasi (date base) – bu EHM ning tashqi xotirasida saqlanadigan, har qanday
jismoniy, ijtimoiy, statistik, tashkiliy va boshqa ob’yektlar, jarayonlar,
holatlarning o‘zaro bog‘liq va tartiblashtirilgan majmuidir.
Kurs ishining maqsadi:
Ushbu kurs ishi mahalla fuqorolarini ma’lumotlarini izlash yangilash
qayta kiritish ishlarini yengillashtirishdan iboratdir!
Kurs ishining vazifalari:
Mahalla faoliyatini yanada rivojlantirish ortiqcha vaqt sarflamaslik uchun
mahalla fuqorolar ma’lumotlar bazasini MS Acces dasturida yaratish.
Kurs ishining predmeti:
Kompyuter texnikasi, offes dasturlari va dasturlash asoslari fani,
ma`lumotlar ommorini boshqarish dasturlari.

I. MALUMOTLAR BAZASI VA MALUMOTLAR BAZASINI
BOSHQARISH TIZIMLARI
1.1. Ma'lumotlar bazasini tashkil qilish tamoyillari
Axborotga bo`lgan talablarning turli-tumanligi, masalalar ko`lamining tobora ortib
borishi va boshqalar zamonaviy Atlari oldiga bir qator talablar qo`ymoqda. Bunday
talablar jumlasidan quyidagilar kiradi:
Ma'lumotlarning aniqligi . Ma'lumki, ma'lumotlar bazasi t е gishli sohaning axborat
mod е lini tashkil qiladi. Shu sababli ham MB da saqlanayotgan axboratlar
ob' е ktlarning holati, xususiyati va ular o`rtasida alaqalarni to`liq va aniq ifodalash
lozim. Aks holda tashkil qilingan MB xatarli bo`lishi va zarar k е ltirishi mumkin.
Tеzkorlik va unumdorlik. Tizimning t е zkorligi qo`yilgan talabga javob b е rish vaqti
bilan aniqlanadi. Bunda nafaqat EHM ning t е zkorligini, balki malumotlarning
joylanishi, izlash usullari, talabning qiyinligini va boshqa olimllarni ham hisobga
olish zarur. Tizimning umumdorligi esa vaqt birligi ichida bajarilgan talablarning
miqdori orqali aniqlanadi.
MBdan foydalanishning odiyligi va qulayligi. Bu talab tizimdan foydalanuvchi
barcha im'tеmolchilar tomonidan qo`yiladi. Shu sababli ham MB dan foydalanishning
oson, sodda va qulay usullarini yaratish muhim ahamiyatga ega.
Ma'lumotlarni himoyalash . Tizim ma'lumotlar bazasida saqlanilayotgan axborat va
dasturlarni tashqi ta'sirlardan, bеgona foydalanuvchilardan himoyalashni ta'minlash
lozim.
Tizimning rivojlanishi . Tizim tarkibi doimo yangi elеmеntlar , dasturlar bilan
taxminlanishi, axborot massivlari o`zgartirilishi, yangilanib borishi zarur.
Yuqorida k е ltirilgan talablarga javob b е radigan MB quydagi tamoyillarga asoslangan
holda tashkil qilinishi mumkin :
Ma'lumotlarning intеgratsiyalashtirish tamoyili . Bu tamoyilning mohiyatiga ko`ra
o`zaro bog`lanmagan axboratlar yagona ma'lumotlar bazasiga birlashtiriladi. Buning
natijasida ma'lumotlar foylalanuvchi va uning amaliy dasturlariga axborat massivlari
ko`rinishida taqdim etiladi. Axborat massivlaridan foydalanilganda k е rakli
ma'lumotlarni qidirish, qayta ishlash jarayonlarini boshqarish osonlashadi,
ma'lumotlarning ortiqchaligi kamayadi, MBni yuritish е ngillashadi.
Ma'lumotlarning yaxlitligi tamoyili . Bu tamoyil orqali MBda saqlanayotgan
axborlarning aniqligi ortadi, ya'ni ularning xususiyatlari va tavsifnomalari tеgishli

soha ob'еktlari to`liq ifodalaniladi. Ma'lumotlarning yaxlitligi noto`g`ri axborotni
kiritish yoki uning ma'lum bir qimini xotiradan o`chirib tashlash natijasida buzilishi
mumkin. Shuning uchun ham kiritilayotgan axboratlarni nazorat qilish,
saqlanayotgan ma'lumotlarni doimo tеkshirish, maxsus tizim yordamida tiklash va
boshqa tadbirlar orqali MB ning yaxlitligini taxminlash mumkin. Ma'lumotlarning
aloqadorligi tamoiyli. Bu tamoyilning mohiyatiga ko`ra MBdagi barcha axboratlar
o`zaro bog`langan bo`lib, ob'еktlar o`rtasidagi munosabatlarni ifodalaydi. Axborat
turlari va ular o`rtasidagi munosabatlar majmuasi ma'lumotlarning mantiqiy
tuzilishini tashkil qiladi. Ma'lumotlarning o`zaro bog`liqligi 36-rasmda ko`rsatilgan.
Buning natijasida е ngillashadi va t е zlashadi.
Ma'lumotlarning еtarli bo`lish tamoyili. Bu tamoyilning mohiyatiga ko`ra, tеgishli
axboratlar MBda yagona nusxa saqlanadi va ular istalgan masalani еchish uchun
o`zaro bog`lanadi hamda еtarli bo`ladi. Masalan , vatonom fayllardan iborat bo`lgan
AATda ba'zi bir axboratlar takrorlansa, MBda esa ularning takrorlanishi butunlay
barham topadi. 37-rasmda «Xodim», «Xodimlar» «Moliyalar» fayllari o`rtasidagi
bog`lanishlar tasvirlangan.
MBni boshqarishini markazlashtirish tamoyili . Bu tamoyilga ko`ra ma'lumotlarni
boshqarishning barcha funksiyalari yagona boshqarish dasturi-ma'lumotlar bazasini
boshqarish tizimi (MBBT)ga bеriladi. Bu tamoyilga rioya qilish asosida ATdan
foydalanishning samaradorligi barcha jarayonlar MBBT orqali amalga oshiriladi.
Ma'lumotlarning ifodalanishini ularni qayta ishlash jarayonlaridan ajratish
tamoyili . Bu tamoyilga ko`ra, ma'lumotlarning ifodalanishi amaliy dasturlardan
tashqarida tayyorlanadi va MB da saqlanadi. Bu esa o`z navbatida dasturlash
jarayonini еngillashtiradi, dastur uchun zarur bo`lgan holda axborotlarning hajmini
kamaytiradi. MBni yuritishni yaxshilaydi va h.k.
Shunday qilib, yuqorida ko`rib o`tilgan tamoyillar asosida MB ning tarkibi yaratildi,
ya'ni ATning mantiqiy, fizik va dasturiy el е m е ntlari o`rtasidagi o`zaro bog`lanish
ishlab chiqiladi.
1.2 . Ma’lumotlar bazasini tarkibi va uni tashkil etish
Atning tarkibiy el е m е ntlari unga yuklatilgan vazifalar va е chiladigan masalalarning
xususiyati orqali aniqlanadi. Shunga ko`ra ma'lumotlar bazasining asosiy vazifalari
quyidagilardan iborat:
-axborotlarni saqlash va himoyalash;
-axborotlarni doimo o`zgartirish (yangilash, yangi ma'lumotlarni kiritish, ortiqcha
ma'lumotlarni o`chirish va h.k.)
-foydalanuvchi va amaliy dasturlar talablariga ko`ra ma'lumotlarni izlash va tanlash;

-aniqlangan ma'lumotlarni qayta ishlash va t е gishli usulda natijaviy axborotlarni
chiqarish va boshqalar.
Yuqorida ko`rsatilgand е k, axborotlar ma'lumotlar bazasida saqlanadi. MB-amaliy
dasturlarga bog`liq bo`lmagan holda ma'lum bir tartib asosida o`zaro bog`langan
ma'lumotlar to`plami.
Har qanday ma'lumot fayli kabi, MB ham yozuvlardan tashkil topadi. yozuvlar esa
o`z navbatida maydonchalardan hosil qilinadi. Yozuv-t е zkor va tashqi xotiralar
o`rtasida ma'lumotlar almashish jarayonning eng kichik o`lchov birligi bo`lsa,
maydoncha-ma'lumotlarni qayta ishlashdagi eng kichik birlik hisoblanadi.
MBni tashkil qilish oddiy fayllarni tashkil qilishdan quyidagi ikkita xususiyatiga
ko`ra farqlanadi:
-yozuv maydonlarining ifodalanishi ma'lumotlar bilan birgalikda saqlanadi;
-ma'lumotlarni qidirishda maxsus usullaridan foydalaniladi.
Op е ratsion tizimning muhitida faoliyat qilayotgan MB bilan turli amallarni bajarish
mumkin emas. Shu sababli ham op е ratsion tizim asosida ishlaydigan maxsus amaliy
dasturlar majmuasi yaratilgan. Bu majmua ma'lumotlar bazasini boshqarish tizimi
d е b yuritiladi. MBBT - ma'lumotlar bazasini hosil qilish, uni yuritish va foydalanish
uchun mo`ljallangan dasturlar va til vositalarning to`plamidir.
MBBTning asosiy qismini boshqarish dasturi tashkil qiladi. Bu dastur MB bilan
muloqotni o`rnatishga bog`liq bo`lgan barcha jarayonlarni avtomatlashtiradi. MBBT
ishga tushishi bilan uning boshqarish dasturi doimo asosiy xotirada bo`ladi va
talablarni qayta ishlashni tashkil qiladi, ularning bajarilish tartibini ta'minlaydi,
amaliy dasturlar va op е ratsiya tizimi o`rtasidagi aloqalarni o`rnatadi. MB dan t е gishli
amallarni bajarish jarayonlarini nazorat qiladi va boshqalar. MBga k е layotgan
talablarni paral е l bajarishni tashkil qilish boshqarish dasturining asosiy funksiyasi
hisoblanadi.
MBBTning boshqa qismini ma'lumotlarni qayta ishlash dasturlarining to`plami
tashkil qiladi. Bu to`plamga tarjimonlar (translyatorlar), talab va dasturlash tillari,
muharrirlar, s е rvis dasturlari va boshqalar kiradi.
Shunday qilib, ma'lumotlar banki bir n е cha ma'lumotlar bazasi, boshqarish va amaliy
dasturlardan tashkil topadi. Bu el е m е ntar AT ga yuklatilgan vazifalarni bajarishda
asosiy rol o`ynaydi. Shu bilan birga , ATning samarali faoliyati uning ta'minlovchi
el е m е ntlariga ham bog`liqdir. Bu ta'minot tarkibiga quyidagi el е m е ntlar kiradi.
T е xnik-ta'minot MB va foydalanuvchilarning ish faoliyatini avtomatlashtirish
imkoniyatini yaratadigan t е xnik vositalardan tashkil topadi. Bunday vositalar
jumlasiga EHM, tashqi qurilmalar, axborotni tashish, uzatish vositalari, aloqa
tarmoqlari, abon е nt punktlari va boshqalar kiradi.

Matеmatik ta'minot - funksional masalalarni еchishva MBni boshqarish usullari,
matеmatik modеllar va algoritmlar to`plamidan tashkil topadi.
Dasturiy ta'minot - MBning faoliyatini amalga oshirish dasturlari va turli xil
qo`shimcha vazifalarni bajarish uchun mo`ljallangan sеrvis dasturlarning to`plamidan
iborat bo`ladi.
Axborot ta'minoti-ma'lumotlarni turkumlash va ixchamlashtirish, ifodalash va taqdim
etish tizimlaridan tashkil topadi.
Lingvistik ta'minot - MBBTda foydalaniladigan tillar, lug`atlar majmuasini tashkil
qiladi. Tashkiliy ta'minot -MBning kundalik faoliyatini ifodalovchi rasmiy hujjatlar,
mе'yoriy ko`rsatmalar to`plamidan iborat bo`ladi.
1.3. Ma'lumotlar bazasini loyihalashtirish jarayoni
Ma'lumotlar bazasini loyihalashtirish jarayoni ikki bosqichga bo`linadi: MB mantiqiy
tuzilishini tashkil qilish va tashuvchilarda MBni hosil qilish.
MB ning mantiqiy tuzilishi-ob' е ktga tashgishli bo`lgan axborotlarning MB da
joylanishini ifodalaydi. Hosil bo`lgan MB ning mantiqiy bog`lanish mod е li birinchi
bosqichning natijasi hisoblanadi. Bu mod е lda uch turdagi axborot ifodalanadi: ob' е kt
to`g`risidagi xabarlar, larning xususiyati va o`zaro munosabatlari. Har bir ob' е kt
mod е lda yozuv turlari orqali ko`rsatiladi. Ularning xususiyatlari- yozuv maydonlari
orqali ifodalanadi, munosabatlar esa - yozuv va maydon turlari o`rtasidagi aloqalar
yordamida tasvirlanadi. Bunday mod е l EHM, op е ratsiya tizimi , MBBT ning
mohiyaiga bog`liq bo`lmaydi, ya'ni axborotning ma'nosiga bog`liq bo`lmaydi,
Axborotning ma'nosiga bog`liq bo`magan holda ularni ifodalash usuli va aloqasini
ta'minlaydi.
Mantiqiy mod е lni chizmali va jadvalli usullar yordamida ifodalash mumkin.
Chizmali usulda ma'lumotlar o`rtasidagi bog`lanish graflar yordamida tasvirlanadi.
Bunda grafning uchlari yozuvlarni ifodalaydi. Graflarning qirralari yozuvlar
o`rtasidagi aloqalarni ko`rsatadi. Jadvalli usulda esa ob' е kt to`g`risidagi ma'lumotlar
bir yoki bir n е cha ustundan iborat bo`lgan jadvallar orqali ifodalanadi.
Hozirgi kunda mantiqiy mod е llarning pog`onali, tarmoqli va r е lyatsion turlaridan
foydalilmoqda. Shaxsiy E?M larning paydo bo`lishi r е lyatsion mod е llarning k е ng
tarqalishiga sababchi bo`ldi.
Pog`onali mod е l chizmali usul asosida tashkil qilinadi. Bunda ma'lumot yozuvlari

grafning uchlarini ifodalaydi va har bir yozuv oldingi pog`ona uchlariga bog`langan
bo`ladi. Bunday tuzilishidagi MBdan t е gishli axborotlar hamma vaqt bitta yo`nalish
bo`yicha qidiriladi va uning joylashgan o`rni to`liq ko`rsatiladi. Masalan, «Talaba»
to`g`risidagi ma'lumotlarni olish uchun «Fakult е t», «Kurs», «Guruh» yozuvlari
ko`rsatilishi lozim.
Tarmoqli mod е l ham chizmali usul yordamida tashkil qilinadi. L е kin, bunda t е gishli
axborotlar bir n е cha yo`nalish bo`yicha olinishi mumkin. Masalan, «Talaba»
to`g`risidagi ma'lumotlarni olish uchun yuqoridagi tasvirga «Muallim-fan» va «Fan-
talaba» tarmoqli mod е li hosil bo`ladi.
R е lyatsion mod е l jadvalli usul asosida tashkil qilinadi. Bunda t е gishli ma'lumotlar
jadvalning ustun va qatorlarida joylashadi. Ustunlar ma'lumotning maydonlarini,
qarorlar esa yozuvlarni ifodalaydi. Bir ustunda ma'lum sohaga t е gishli bo`lgan bir
qancha ma'lumotlar joylashadi. Qatorda esa ustunlarda joylashgan ma'lumotlar
ko`rsatiladi. Ustun va qator o`rtasidagi bog`lanish munosabat d е b ataladi. Har bir
ustun, qator va munosabat o`z nomiga ega bo`ladi.
R е lyatsion mod е l bir n е cha munosabatlardan tashkil topishi mumkin. Masalan, 39-
rasmda ikki munosabadan tashkil topgan r е lyatsion ma'lumotlar bazasi k е ltirilgan. Bu
jadvaldagi munosabatlar «Mansabi» ustun orqali bog`lanishga ega va t е gishli
ma'lumotlar maxsus buyruqlar orqali qayta ishlanadi.
MB ni tashuvchilarda hosil qilish bosqichi fizik tuzilishni tashkil etadi. Fizik tuzilish
tashqi xotiralarda ma'lumotlarni joylashtirish usullari va vositalaridan iborat bo`lib,
uni natijasida ichki mod е l hosil qilinadi.
Ichki mod е l ma'lumotning mantiqiy mod е lini tashuvchilarida aks ettiradi va
yozuvlarning joylanishi, aloqasi va tanlab olinishini ko`rsatadi. Ichki mod е l MBBT
orqali hosil qilinadi:
-ma'lumotlarning mantiqiy tuzilishini saqlash;
-tashqi xotiradan maksimal foydalanish;
-MB ni yuritish harajatlarini kamaytirish;
-ma'lumotni qidirish va tanlash jarayonlarining t е zkorligini oshirish va boshqalar
Xodim Moliya
Ismi-sharifi__Tug’ilgan_yili_____Ismi-sharifi'>Ismi-
sharifi__Tug’ilgan__yili__Telefon_raqami__Mansabi'> Tug’ilga
n Telefo
n Mansab
i Oylik
maosh

Ismi-sharifi
yili raqam
i i
Salimov A.A. 1970 45841
0 hisobchi 3500
Halimov B.T. 1969 79255
6 muhandi
s 3200
Jalilov A.S. 1969 59999
9 texnik 2900
Ma'lumki, bir algoritm bo`yicha turli tillar yordamida ekvivalеnt dasturlarini yaratish
mumkin. Shunga bog`liq holda bitta mantiqiy modеl orqali bir qancha ichik
(fizik)modеllarni yaratish mumkin. Lеkin yaratilgan modеllardan biri optimal
bo`ladi. Shu sababali, MB ni hosil qiluvchi mutaxassislar oldida ichki modеlning
optimal variantini topish masalasi turibdi. Bunda optimallik mеzoni sifatida
yuqoridagi talablarni olish mumkin.
Saqlanayotgan ma'lumotlarning tuzilishi , ularni qidirish usullari va ifodalanish tillari
fizik mod е llashtirishning asosiy vositalari hisoblanadi.
Ma'lumotlarning tuzilishini fayl yozuvlar ko`rinishida tasvirlash mumkin. Bunday
holda yozuvlar maydonlardan, ularning joylanish tartibidan, turi va uzunligidan iborat
bo`ladi. Ma'lumotlarni qidirish vaqtini kamaytirish maqsadida turli qidirish usullari
yaratilmoqda. Agar ma'lumotlarning tuzilishi yozuvlarning t е zroq topish yo`lini
ko`rsatadi. Shuning uchun ham, MB fizik tashkil qilishda ikkita tamoyilga:
ma'lumotlarning tuzilishi va qidirish usullari asosida MB ni hosil qilishga rioya
qilinadi. Har qanday MB fizik tashkil qilish natijasida fayllar hosil qiladi. Shaxsiy
kompyut е rlarda bu fayllar k е tma-k е t yoki ixtiyoriy tartibda joylanishi mumkin.
Bunday fayllarni bajarishda, ya'ni MBBT da chiziqli va zanjirli ro`yxat,
tartiblashmagan va tartiblashgan qidirish usullaridan foydalaniladi.
Chiziqli ro`yxat - MBni fizik tashkil qilishning eng oddiy usuli hisoblanadi. Bunda
MBning fayllari bog`lanmagan holda bo`ladi va t е gishli yozuvlarni qidirish ma'lum
bir algoritmlar asosida amalga oshiriladi. Chiziqli usul orqali xotiradan samarali
foydalanish mumkin, l е kin ma'lumotlarni qidirish uchun boshqa usullarga qaraganda
ko`p vaqt sarf qiladi.
Zanjirli ro`yxat usulida hosil qilingan faylda har bir yozuv boshqa yozuv bilan
bog`langan bo`ladi. Bunda aloqa vositasi sifatida ko`rsatkichlar ro`yxatidan
foydalaniladi. Ko`rsatkichlar ro`yxati yozuvning qo`shimcha maydonlarida
ko`rsatiladi va ular orqali k е rakli ma'lumotlarni olish tartibi o`rnatiladi.
Ro`yxatga kirish uchun ro`yxatning boshlang`ich manzilgohini (RBM) ko`rsatish
lozim. Bu manzilgoh ro`yxat sarlavhasida (RS) saqlanadi. zanjirli ro`yxatning chiziqli
va jadvalli tasviri k е ltirilgan.

Quyidagi tasvirda yozuvning el е m е ntlari xotirada Karimov, Salimov, Juma е v,
Xayitov tartibida joylashgan. Ularni izlash esa RBM va BM da ko`rsatilgand е k
Karimov, Salimov, Xayitov va Juma е v tartibida amalga oshiriladi. Bunda oxirgi
el е m е ntning bog`lanish manzilgohiga ro`yxatning tugash b е lgisi (TB) kiritildi. Agar
TB o`rniga RS kiritilsa, u holda zanjirli bog`lanish aylanma ro`yxatli MB ga
aylanadi. Bunday MB da yozuvlarning tartibini bir n е cha marta qayta qurish yoki
boshqa ro`yxatga o`tish mumkin.
Ma'lumki, MBning yozuvlari asosiy maydon bo`yicha tartiblashgan bo`ladi. L е kin
yozuvlarni asosiy maydon bo`lmagan ustunlar orqali tartiblashgan holda izlash
mumkin. Buning uchun tartiblashmagan fayllar hosil qilinadi. Ular orqali k е rakli
yozuvlarni t е z qidirib topish imkoniyati hosil bo`ladi. 41-chizmada tartiblashmagan
fayl k е ltirilgan. K е ltirilgan faylning yozuvlari asosiy maydon - «ismi sharifi»-
bo`yicha tartiblashgan. Bu fayldan «1970 yilgacha tug`ilgan xodimlar» to`g`risidagi
ma'lumotlar talab qilinsa, u holda asosiy faylning hamma yozuvlarini qarb chiqish
k е rak bo`ladi va ko`p vaqt sarf qilinadi. Bu vazifani yana ham t е zroq bajarish uchun
asosiy faylni yordamchi maydoncha «tug`ilgan yil» bo`yicha tartiblashtirish lozim.
Bunday holda asosiy maydon bo`yicha tartiblashgan faylning ikki yozuvi olinadi va
yuqoridagi talabga javob b е riladi.
II. DATALOGIK MODEL
2.1. Ma'lumotlar bazasi tuzilishi. Jadvallar yaratish
Ishlab chiqilgan ma'lumotlar bazasida ma'lumotlar sxemasida
ko'rsatilganidek, bir-biri bilan bog'liq bo'lgan bir nechta jadvallar yaratilgan. Barcha
jadvallar konstruktor yordamida tuziladi.
Biz quyida MS ACCESS dasturida jadvallar yaratish bilan shug’ullanamiz:
Buning uchun biz dastlab MS ACCESS dasturini ishga tushiramiz: пуск→все
программы→Microsoft Office→Microsoft Office Access 2007 ketma ketlikni
bajaramiz:
Va новая база данных ni tanlaymiz .

Undan keyin режим→конструктор ga kirib kerakli maydonlarni
Tanlaymiz:
Bunda maydonlarning quyidagi xususiyatlilari mavjud:
Текставой-Oddiy malumotlar ism familyaya shunga o’xshash malumotlar kiritiladi.
Счетчик -hisoblagich odatda tartib raqamlarni hosil qilamiz;
Поле МЕМО -kattaroq matnli maydonlarni hosil qilishda ishlatiladi;
Числовой -raqaml i ma’lumotlar bilan ishlashni ta’minlydi;
Дата/время -sana va vaqtni ko’rsatish uchun mo’ljallangan;
Денежный;
Логический -Mantiqiy ifodalardan foydalanish uchun ishlatiladi;
Поле объекта OLE ;
Гиперссылка -giperssilkalarni joylash uchun mo’ljallangan;
Вложение Мастер подустановок;

III. FOYDALANUVCHI INTERFEYSINI YARATISH
3.1. Fuqorolar ma'lumotlar bazasida asosiy jadvallarni yaratish
Kerakli maydonlar yaratilganidan bu maydonlarni saqlaymiz va режим→
режим таблицы bo’limiga o’tamiz va ma’lumotlarni kiritamiz:
Kiritilgan ma’lumotlarni saqlaymiz va dasturdan chiqib ketamiz :
3.2. Yaratilgan jadvallarni bog’lash

ACCESS da yaratilgan javallarni bog’lashning 4 ta turi mavjud bo’lib ular
quyidagilar:
1. Birga bir bog’lanish: 1→1;
2. Birga ko’p bog’lanish: 1→∞
3. Ko’pga bir bog’lanish: ∞→1;
4. Ko’pga ko’p bog’lanish: ∞→∞
Jadvallarni bog’lash uchun oldingi darslarda ko’rganimizdek bir nechta
tablitsalarni yaratamiz va ularni nomlaymiz.Masalan shaxsning bir nechta turdagi
malumotlari bo’ladi. Masalan maktab o’qituvchilarining malumotlarini oladigan
bo’lsak shaxsiy,oilaviy va ish faoliyatiga bog’liq malumotlar bo’ladi.Tablitsalarni
nomlab malumotlar bazasini yaratamiz.
Shaxsiy malumotlar
Jadvalning har bir yozuvini bir manoli aniqlaydigan obyektga birlamchi kalit
deyiladi.
Jadvalda faqat bitta kalitni aniqlash mumkin. Ular orasida malumotlarni
saralash va saqlash amalga oshiriladi.
Jadvallar orasidagi bog’lanishni tashkil etish jadvallarni bog’lash deyiladi.
Jadvallar orasidagi bog’lanish bo’ysunuvchanlik munosabatini aniqlaydi. Bunda bitta
jadval bosh asosiyboshqasi esa bo’ysunuvchi hisoblanadi. Kalit qo’yilgan jadval bosh
qolganlari esa bo’ysunuvchi bo’ladi. Biz bu bazamizda ismlarning jadvalida kalitni
qo’yib uni asosiy jadvalga aylanirdik.
Qolgan jadvallardan kalitni olib tashlaymiz. Tablitsaning nomining ustiga
bosib chap tugmachani bosamiz quyidagicha oyna hosil bo’ldi.

Kalitni ustiga bossak kalit olib tashlanadi. Qaysi jadvalga kalit o’rnatmoqchi
bo’lsak shu ishni takrorlaymiz bunda kalit o’rnatiladi.
Oilaviy malumotlar bazasi
Yuqoridagi jadvalga kalit o’rnatganimiz uchun bu jadvaldan kalitni olib tashlaymiz
Ish faoliyati haqidagi baza
Endi bu uchta jadvalni bir biriga bog’laymiz. Buning uchun uskunalar panelining

ga kirib
Cxeма данныx ni taxlaymiz. Natijada bizga quyidagicha oyna hosil bo’ladi.
Har birini tanlab добавить tanlaymiz uchchalasini ham tanlab bo’lgach
закрить buyrug’I orqali chiqamiz hosil bo’lgan oyna quyidagicha.

Bunda kalit turgan malumotni ustiga chap tugmachani bosib turib ikkinchi
jadvalning aynan shu malumotining ustiga borib qoyib yuboramiz. Natijada ikta
jadaval bog’lanadi.
Uchinchi jadval ham xuddi shunday kalit turgan jadvalning aynan kalit turgan
malumotning ustiga chap tugmachani bosib uchinchi jadvalning aynan shu malumoti
ustiga qoyib yuboriladi. Natijada uchta jadval bog’lanadi.
Cxeма данныx ni ustiga bosib bajargan ishimizni saqlab qo’yami
Закрить orqali oynani yopamiz.

Natijada biz uchta jadvalni bog’ladik.
3.3. MS Accesda so’rovlar yaratish
MS ACCESS dasturida yaratilgan ma’lumotlar bazasida biz turli xil o’zimizga
kerakli va albatta o’zimizga ancha qulaylik tug’diradigan so’rovlarni yaratishimiz
mumkin buning uchun biz:
создание→конструктор запросов ga kiramiz va so’rov yaratmoqchi bo’lgan
jadvallarimizni добавить qilib olamiz va so’rovlar yaratishni boshlaymiz:
Kalitni ustiga bossak kalit olib tashlanadi. Qaysi jadvalga kalit o’rnatmoqchi
bo’lsak shu ishni takrorlaymiz bunda kalit o’rnatiladi.
Oilaviy malumotlar bazasi
Yuqoridagi jadvalga kalit o’rnatganimiz uchun bu jadvaldan kalitni olib tashlaymiz

Bunda biz 2 xil ko’rinishda sorovlar yaratishimiz mumkin:
1. Oddiy so’rovlar
2. Mantiqiy so’rovlar
Masalan ‘familiyasi bo’yicha izlash’ so’rovini yaratamiz,buning uchun bi shunday
qilishimiz kerakki familiyasini kiritganimizda bizga o’sha shaxs haqida eng kerakli
ma’lumotlarni ham chiqarsin:
Ko’rinib turibdiki nima bo;yicha izlayotgan bo’lsak shuni to’g’risidagi условие
отбора ga [ ] belgisining ichiga yozib ketamiz,hamda saqlab chiqib ketamiz:
So’rovlarni adashtirmaslik uchun ularni saqlayotganda o’z vazifalari bo’yicha
nomlab saqlagan qulaylik tug’diradi.
Huddi shunday shartli so’rovlarni ham yaratishimiz mumkin,buning uchun
ham huddi yuqoridagi amallar bajariladi ammo bunda условие отбора ga

so’ralgan ma’lumotdan kichiglarini izlash uchun: <= [ ]
so’ralgan ma’lumotdan kattasini izlash uchun: >= [ ]
kiritilgan ma’lumot oralig’idagi ma’lumotlarni izlash uchun esa: >[ Yosh pastki
chegarasini kiriting] And <[ Yosh quyi chegarasini kiritin] kabi amallardan
foydalanamiz:
3.4. MS Accesda formalar yaratish
MS ACCESS dasturida FORMAlar yartish uchun biz создание→форма
bo’limidan foydalanamiz,bunda bizga odatdagi FORMA ko’rinishi namoyon bo’ladi:
Hosil bo’lgan FORMAni ko’rinishini o’zgartiramiz va unga har xil
“knopkalar”o’rnatamiz:
FORMAning orqa foniga rasm joylashtirish uchun окно свойств→возможн
выбор:форма→маркет→русинок ga kirib kerakli rasmni qo’yamiz,hamda окно
свойств bo’limidan цвет техт bo’limidan matn ranglarini tanlab chiroyli
ko’rinishga keltiramiz:

Endi formamizga kerakli “knopka”larni qo’yamiz, buning uchun
конструктор→кнопка ni tanlaymiz va kerakli “knopka”larni qo’yamiz,bundabiz
quyidagi “knopka”larni o’rnatishimiz mumkin:
1. Izlash;
2. Saqlash;
3. Yangi ma’lumot qo’shish;
4. Oldingi yozuv;
5. Keying yozuv;
6. Birinchi yozuv;
7. Oxirgi yozuv;
8. O’chirish;
9. Formadan chiqish;
10.Formalarni boglash va hokoza.
Quyidagi ko’rinishga kelishimiz mumkin:
Hosil qilgan FORMAmizni saqlasak va режим формы bo’limiga o’tsak
quyidagicha natijaga kelamiz:

3.5. Ms Accesda hisobotlar yaratish
MS ACCESS da “hisobot”yaratish uchun biz avvalo dastlab yaratgan
“so’rov”larimizdab birini tanlab olamiz hamda создание→отчет ga kiramiz va
so’rovlarni kiritib “ok” ni bossak bizga quyidagi oynani chiqarib beradi:
Hosil bo’lgan “otchot”ni saqlaymiz va oynani yopamiz:

Ana endi hosil qilgan “hisobot”imiz bilan o’tgan mavzuda hosil qilgan
“forma”larimizni bog’laymiz. Buning uchun “FORMA”ni ochamiz hamda конструктр
rejimiga o’tib “knopka”hosil qilamiz,undan работа с отчетом→открыть
отчот→kiritilgan so’rov→техт→готово ketma-ketlikni bajaramiz va formani
saqlash chiqib ketamiz,shunda biz “hisobot” va “forma”ni bog’lagan bo’lamiz.
Undan tashqari yana bir qancha amallar mavjud bo’lib ular quyidagilar:
Отправить отчот в файл → faylni jo ’ natish ;
Отправить отчот по почте → faylni electron pochta orqali jo ’ natish ;
Печат отчета→ hisobotga pechat qo ’ yish ;
Просмотр отчета→;
Kabilarni yaratishimiz mumkin .

IV . ASOSIY MA ’ LUMOTLAR BAZASI INTERFEYSI
Mahalla fuqorolari malumotlar bazasini tashkil qilganda mahalladagi har bir fuqoro
ma ’ lumotlari umumiy qilib olish mumkin yoki o ’ zimizga kerakli ma ’ lumotni
ma ’ lumotlarni qidirish bo ’ limidan olingan ma ’ lumotlarni eliktron va qog ’ oz
variantlarini tezda olishga muljallangan .

Xulosa
Ushbu kurs ishi loyihasi Access 2010 DBMSda amalga oshiriladi. Loyiha
mahalla fuqorolarini ma’lumotlar bazasini tashkil qilish va uni amalyotda keng
qullashga doir. Bundan tashqari maktab o’quvchilari talabalar yotoqxonasidagi
talabalar ma’lumotlari faoliyatini ham qo’llashga qaratilgan. Dastur interfeysi
intuitiv va ulardan foydalanish oson. Ma`lumotlar bazasi bilan ishlashda formlalar
bilan jadvallarni bog`lab hosil bo`lgan ma`lumotlarni ekranga chiqarishdan iboratdir.
Ushbu kurs ishini qilishdan olingan ma`lumotlarim!
Ushbu kurs ishini bajarish natijasida ko`plab ma`lumotlarni o`rgandim. Mahallada
yoki malum bir miqdorda yashovchi aholi punktlarini ular haqida ma’lumotlarni tez
va oson olish mumkin bo`lgan ma`lumotlar bazasini hosil qilishni, undan
foydalanishni o`rgandim!

Foydalanilgan adabiyotlar ro'yxati
1. Бекаревич Ю. Microsoft Access 2003. БХВ-Петербург, 2004
2. www.hozir.org web saxifass
3. i
4. Владимиров К.К. Основы создания реляционных СУБД. БХВ-Петербург,
2004
5. Дорогин П.З. Разработка и проектирование баз данных. БХВ-Петербург,
2001
6. Захарченко П.Ф. Поектирование и программирование запросов в
Microsoft Access 2003. ЮСпро, 2000
7. www.sei.cmu.edu Software Engineering .
8. http: //www. intuit. r u.

Maxallada fuqorolar ma‘lumotlar bazasini yaratish. 26v

Купить

Похожие документы
3d-max dasturida obektlarni yaratish
Algoritm va ma’lumotlar strukturasi
3D-MAX dasturi haqida
3D Studio MAX dasturiga kirish. 3D Studio MAX dasturi haqida tushuncha
Adobe photoshop dasturida tasvirlarda ishlov berish,taqdimot yaratish