Maxsus avariya – qutqaruv guruhi texnikasi, asbob – anjomlari turlari va ulardan foydalanish

“ Maxsus avariya – qutqaruv 
guruhi texnikasi, asbob – 
anjomlari turlari va ulardan 
foydalanish.”                   Beriladigan o’quv savollar:
•
1-o’quv savoli . Qidruv qutqaruv gur u hining tog’   asbob – anjomlari 
va ulardan foydalanish usullari.(tugunlar )
•
1-o’quv savoli.  Suvda qutqaruv guruhi asbob - anjomlari va ulardan 
foydalanish usullari .
•
1-o’quv savoli.  RKB(b)M guruhi asbob - anjomlari va ulardan 
foydalanish usullari.              Mavzumizdan ko’zlangan maqsad:
                Shuni  bilamizki  favqulodda  vaziyatlardan  muhofaza  qilishda    xar 
bir  fuqaroning  hayoti  birinchi  o’rinda  turishi  yani  insonparvarlik 
mohiyati  mujassam  bo’lishi  zarur .  Bunday  vaziyatlarda  nimalar 
qilishimiz  kerak.  Albatta  insonlar  ongini  ruhiy  tayyorlash  qolaversa 
undan  so’ng  tabiiy  va  texnogen  tusdagi  faqulodda   vaziyat lar  haqida 
tushuncha  berish  hamda  o’quv  amaliy  mashqlarni  olib  borish  zarur .  
Oldindan  o’tkaziladigan  amaliy  darslar  yani  video  roliklar  xar  hil 
turdagi  ko’rgazmayi  qurollar(plakatlar,  rasmlar  sahna  korinishdagi 
roliklar va h. )bilan mashg’ulotlar olib borishimiz kerak.                  Тоғ-қутқарув анжомлари
•
Альпинистик арқонлардан  юк (одамларни) кўтариш-туширишда,химоя  
этишда ва ёрдамчи сифатда баландликда   ва таянчсиз шароитларда ишларни 
оборишда   фойдалиналади. Хозирги пайтда  полиамид,  кевлардан ўралган 
арқонлар ишлатилади.   Улардан  кўтарилиш - тушиш ташкил этишда, тоғлар 
ва баланд иншоатларда қидирув-қутқарув ва аврия қутқарув ишларини олиб 
боришда химоя ва ўзини-ўзи химоялаш  мақсадида фойдаланилади Асосий арқон диаметри 10-12 мм. Юк, одамларни кўтариш ва химоя этишда ишлатилади. 
1400кг.  гача бўлган силтаб юкланишда ўз махкамлигини йўқотмайди  
Ёрдамчи арқон 8мм. Қидирув-қутқарув ва аврия қутқарув ишларини оборишда воситалар ичида 
полиспастлар ташкил этишда жабрланганни кузатишда ишлатилади. 800кг.дан кўп силтаб юкланиш 
арқон узилишига олиб келади .  Ёрдамчи арқон 6мм.Авария - қутқарув ва қидирув-қутқарув ишларни 
олиб бориш пайтда техник ихтиёжлари учун ишлатилади. Хар-ҳил тўсиқлардан ўтишда химоя этиш 
тугунларини бойлашда (Прусик Бахман тугунларини) ишлатилади. 600кг.дан кўп  силтаб  юкланиш 
арқон узилишига олиб келади КАРАБИН  -  қидирув- қутқарув ишларини ташкиллаштиришда,  тоғ чўққиларидан ошиб ўтишда 
арқонлардан фойдаланган холда хавфсизликни таъминлашда мухим элемент. Химоя қилиш ва ўзини-ўзи 
химоялашда ишлатилади. Хар-ҳил шаклда бўлиб, кесими 10-11 миллиметрли дюрал ва пўлат 
қуймаларидан тайёрланади. Карабин қулуфи ўзидан-ўзи очилиб кетитишни олдини олиш мақсадида 
бурама муфта билан жихозланади.
Учбурчакли пўлаттан тайёрланган бурама муфтали Карабин қўшувчи буғун сифатида 
баландликдаги ишларни олиб ва ўзини-ўзи химоя этиш мақсадда фойдаланиш  ТАВСИЯ 
ЭТИЛМАЙДИ.  Караборишга мўлжалланган.Химоя бин сифат сертификатига эга эмас. Бўига 
узилиш юкланиши номаълум . Симметрли муфтасиз карабин.  Полиспастлар ва оёқга 
таянч бериш учун боғланган “стремя” тугунлар билан 
бирга ишлатилади. Блокировкасиз қўшиш-ажратиш 
мослама орқали таянч нуқтасига енгил қўшилиб 
ажратилади. Қутқарувчини химоя ва ўзини-ўзи химоя 
мақсадларда ишлатиш ТАВСИЯ ЭТИЛМАЙДИ. Техник 
ва ёрдамчи мақсадларда фойдалиналади . 
Симметрсиз,муфтасиз,эгилган  шаклли  ёпиш-очиш 
мосламали  Карабин.  Кулуф  ва  карабин  шакли  уни 
максимал  енгиллик  билан  арқонга  улаш-ажратишни 
таъминлайди.  Қутқарувчини  химоя  ва  ўзини-ўзи 
химоялашда фойдаланиш ТАВСИЯ ЭТИЛМАЙДИ. Техник 
ва ёрдамчи мақсадларда ишлатилади.   1)“САККИЗ” шаклдаги тушириш мослама. Бу мосламадан ўтказилган арқон орқали туширилаётган одам ёки юкнинг 
тушириш жараёнини бажарилиши  енгиллашади ва арқон буралиб кетиши олди олиниб унинг сифатига зарар етказиши 
 камаяди.   2)“САККИЗ” шаклли  мосламадан тўғри усулда ўтказилган арқоннинг “қизиш,ёниш” деффектлар каби 
камчиликлар олди олиниб асосий юк арқон сифати сақланиб қолади.3)юук арқонни карабиндан ўтказиш ШТИФТ ШАЙБАСИ- химоя этишнинг энг оддий мосламаларидан бири.   ШТИФТ ШАЙБАСИ химоя этиш тизимида карабин билан бирга ишлатилишда 
тушириш жараёнини бажарилишига  сарфланаётган харакатни камайишини таъминлайди. Химоя этиш ва тушириш мослама сифатида ишлатилади                       Тоғ -қ у тқ ару в анж ом лари
ТЎХТАТИБ  
ТУШИРИШ  
МОСЛАМАСИ (Т Т М ). Тушириш  автомат 
мосламаси.
Битталик  арқон  ёрдамида 
туширишни амалга оширади.
ТМ  дан  юк  арқонини 
ўтказиш усули.                                  ТОҒ-ҚУТҚАРУВ АНЖОМЛАРИ
Қутқарувчи каскаси - фавқулодда вазиятларда авария-қутқарув жихозларни ва мосламаларни 
ишлатишда  қутқарувчини юз ва бошини химоялашга мўлжалланган.  Химоялаш тизими - қутқарувчини  шахсий химоясини таъминловчи мослама.
Химоялаш қафаси - қутварувчини шахсий химоя этиш мосламасини элементи. Химояни таъминловчи 10 мм.-ли
жуфт  арқон.  Қутқарувчини  баландликда,  ҳамда 
қидирув-қутқарув  ишларни  олиб  боришда  химоя  ва 
ўзини-ўзи химоя этишга мўлжалланган.  
Химоя этиш 
функциясини бажарувчи 
6мм-ли ёрдамчи 
арқондан тайёрланган 
сиртмоқ. Прусик тугуни   
орқали  асосий арқонга 
боғланиб баландликда 
ишларни олиб боришда 
хавфсизликни , хамда 
сунъий ва табии 
тўсиқлардан ошиб 
ўтишда асосий арқон 
химоясини таъминлайди.  Химояловчи кўз ойнак -  авария-қутқарув 
мосламаларни ишлатишда ва бошқа 
вазиятларда  кўзни хомояловчи  жихоз. 
Резинали қўлқоплар-  
мурдалар ва уларни 
фрагментлар билан иш олиб 
боришга мўлжалланган. Химояловчи 
қўлқоплар    -    авария-
қутқарув воситаларни 
ишлатишда  ва 
вайронага  учраган 
иншоатларда иш олиб 
боришда  доимий 
холда 
фойдаланадиган 
жихоз. АЙС-ФИ-ФИ мосламаси. Муз  билан  қопланган 
вертикал қияларга кўтарилишда фойдаланилади
Мушуклар-қор-муз сирпанч қияларда 
харакатланишда махсус пойафзал устидан 
кийиладиган металли мослама. Музёрар-қутқарувчини тоғдаги асосий қуроли.
Қор, муз, сирпанчли қияларда харакатланишда ўзини-ўзи химоялашда, 
зиналар чопишда, қор қалинлигини текширишда ва бошқа кўп 
мақсадларда фойдаланилади 
Тоғ    болғаси. 
Илмоқларни 
қоқиб  кирғизиш 
ва  чиқаришга 
мўлжалланган. 
  Вертикал,горзонтал,швеллер тоғ илмоқлари – химоя ва ўзни-ўзи химоя этишни 
ташкиллаштиришда ва тоғ рельефнинг тик қияларига кўтарилишда, сунъий таянч 
нуқталарни яратишда фойдаланилади. Фақат вертикал йуналишдаги ёриқларга қоқилади.
Швеллер  шаклдаги  горизонтал  тоғ  илмоқлари  -    химоя  ва 
ўзни-ўзи химоя этишни ташкиллаштиришда ва тоғ рельефнинг 
тик  қияларига  кўтарилишда,  сунъий  таянч  нуқталарни 
яратишда  фойдаланилади.  Фақат  горизонтал    йуналишдаги 
ёриқларга қоқилади Универсал тоғ илмоқлари 
.  Химоя ва ўзни-ўзи 
химоя этишни 
ташкиллаштиришда ва 
тоғ рельефнинг тик 
қияларига кўтарилишда, 
сунъий таянч нуқталарни 
яратишда 
фойдаланилади. Хар-ҳил   
йуналишдаги ёриқларга 
қоқилади . Швеллер шаклдаги 
горизонтал тоғ 
илмоқлари -  химоя ва 
ўзни-ўзи химоя этишни 
ташкиллаштиришда ва 
тоғ рельефнинг тик 
қияларига кўтарилишда, 
сунъий таянч 
нуқталарни яратишда 
фойдаланилади. Фақат 
горизонтал  
йуналишдаги ёриқларга 
қоқилади. (Юмшоқ) пўлаттан тайёрланган горизонтал тоғ илмоқлари  химоя ва ўзни-ўзи 
химоя этишни ташкиллаштиришда ва тоғ рельефнинг тик қияларига 
кўтарилишда, сунъий таянч нуқталарни яратишда фойдаланилади. Фақат 
горизонтал  йуналишдаги ёриқларга қоқилади.
Вертикал  тоғ  илмоқлари  -   
қўшимча  ёрдам  кўрсатиш  ва 
техник  мақсадларда 
фойдаланилади.
Химоя  ва  ўзини-иўзи  химоя 
этишда  фойдаланиш  маън 
этилади.
Вертикал  тоғ  илмоқлари  -   
қўшимча  ёрдам  кўрсатиш  ва 
техник  мақсадларда 
фойдаланилади.
Химоя ва ўзини-иўзи химоя 
этишда фойдаланиш маън 
этилади Шлямбурли тоғ илмоқлари  химоя ва ўзни-ўзи химоя этишни 
ташкиллаштиришда ва тоғ рельефнинг тик қияларига кўтарилишда, 
сунъий таянч нуқталарни яратишда фойдаланилади. Фақат 
перфоратор ёрдамида очилган  тешикларга қоқилади. БЛОК-РОЛИК (ВЕНТО). Полиспастлар ташкил этишга ва юкларни кўтаришга 
мўлжалланган Жумар- арқон бўйлаб бир томонга харакатқилувчи, одамни 
кўтарилишини таъминлаб берувчи мослама. Ўнг va chap қўлга 
мўлжалланган.Ўзини-ўзи химоя этишда фойдаланиш МАЪН 
ЭТИЛАДИ Қор кўчки НАЙЗАСИ- қор, ер кўчки остида қолиб кетган 
жабрланганларни ва моддий ашъёларни аниқлаб топиш 
мосламаси. Локал тросли сиртмоқ. Асосий арқонни бетон плиталарнинг ёки  
темирбетон конструкцияларнинг ўткир бурчакларига 
махкамланишга мўлжалланган. Пешонали ёритғичлар хар-ҳил ишлар ва харакатланишлар 
давомида фойдаланаладиган жихоз. Пешонали ёритғичлар 
қутқарувчини каскасига махкамланади.  Алоқа-  Қидирув-қутқарув  ва  аврия-қутқарув  ишларни  тезкор  ўтказишда  ва 
пухта  ташкиллаштиришда  муҳим  восита.  Фавқулодда  вазият  содир  бўлган 
худудда  қутқарувчилар  орасида  алоқа  УКВ  диапозонда(2-5Вт)  ишлайдиган 
радиостанциялар ёрдамида амалга оширилади.                                   ТУГУНЛАР
•
«Академический» тугуни                                               «Прямой» тугуни
•
    Турли D арқонларни боғлаш учун                          Бир хил D арқонларни боғлаш учун    «Встречная восьмёрка» тугуни                                      «Восьмёрка» тугуни
Турли ва бир хил D арқонларни боғлаш учун            Тугунни карабин билан 
боғлаш учун   «Восьмёрка одним концом»  тугуни                       «Австрийский проводник»  тугуни
      Ҳимоя системасини улаш учун                            Тугунни карабин билан боғлаш учун   
( Для связ ы вания страховочной систем ы)   ( Применяется для соединения узла с карабином )   «Булинь»  тугуни                                     «Иккитали (двойной) 
булинь»  тугуни
Применяется как «грудная обвязка», а также для закрепления конца 
основной верёвки за выступы скал, деревьев и для других целей.   « Встречный» тугуни                                               «Шкотовый» тугуни
   Бир хил D арқонларни боғлаш учун                     Турли D арқонларни боғлаш    учун «Двойной прямой»  тугуни                                      «Схватывающий»  тугуни
  Бир хил D арқонларни боғлаш учун
 (Назорат тугунларини боғлаш шарт)   «Двойной схватвающий» тугуни                            
 «Бромшкотовый» тугуни
  QOR KO ’ CHKISIDA FOYDALANADIGAN KURAK
foydalanilishi :   Qor ko ’ chkisida foydalanadigan qor uyumlarini tozalashda va yo ’ l ochishda .  
 
XARAKTERISTKASI
Og ' irligi ,                                                                                             -0,7 kg
Uzunligi , м                                                                                           1 м                                                 QOR TAGIDA ZONDLASH
 
TUSHUNCHASI :  qor ko’chkisi tagida qolganlarni qidirishda foydalanadigan 
zond asbobi.Bu asosan alpinistlar,qutqaruvchilar qor tagida qolib ketganlarni 
qidirib izlab toppish uchun  .
Zond asbobining 
xarakteristkasi
Og’irligi ,кг,  yuqori 
bolmaslii kk                   
                                     
                       - 1
Zond uzunligi , м          
                                     
                                    
-3 
  ГИДРАВЛИК, ПНЕВМАТИК, ЭЛЕКТРИК, МОТО ВА ҚЎЛ 
ХАРАКАТЛАРИ БИЛАН ИШЛАЙДИГАН МАХСУС АСБОБ-
АНЖОМЛАРИNI ИШЛАТИШ
Кенгайтиркич  (Расширитель 
среднийКенгайтиркич  (Расширитель 
большой) Кўп хусусиятли қайчи (ножниц ы 
комбинированные Кўп хусусиятли қайчи (ножниц ы 
комбинированные
Кескич (кусачка)
       Гидроцилиндр двухстороннего
действия с односторонним ( двухсторонними )  
штоком
  Комбинированные ножницы ручные 	(КНР 
– 2/70)(hammasi jamlangan qo’l qaychisi Qo’l naso’si НРС-2\80  ishlash tezligi.  ШТУЦЕРАМИ «БАЙОНЕТ» HOLMATRO
funksiyasi :   qo ’ l naso ’ si  2-х ступенчатый НРС-2\80 (в дальнейшем - насос) 
является источником высокого давления, служит для подачей жидкости 
под давлением в гидравлический инструмент при проведении спасательных, 
монтажных и др. работ.   БЕНЗО ЁКИ МОТТО АСБОБ ( бензо - или  мотто  инструмент )
 
Авария –қутқарув ишлари вақтида ички ёниш двигатели асосида ишлайдиган ускуналар 
ишлатилади. Мотоарра, бензокесгич, олмос дискли айланма ишчи органли кесувчи қўл 
машиналари
    Моторез TS 400 15-20 дақиқа ишлаганда 5-10 дақиқа дам 
берилади .   Битон учун моттоарра .  Stihl GS 461 
тех характеристикаси
Мощность, кВт/л.с. 4,4/5,8
қуввати
Вес, кг 7,6
оғирлиги
Рабочий объем (см3) 76,5
ишчи хажми  Ғаввосли к  асбоб-анж ом лари ни нг 
ту рлари
Оддий желетлар
Оддий  жилетлар-нейлон  ва  экзотик  материалдан 
тайёрланади. Улар оддий деб аталади, лекин технологияси 
кучли  хисобланади.    Оддий  жилетда  1  дан  4  гача 
клапанлари  мавжуд  бўлиб,  ушбу  клапанлар  хавони  тез 
чиқариши  ва  стандарт  инфлятори  билан  ажралиб  туради. 
Бу  жилетларни  кўпроқ  хавоскор  тушувчилар  ишлатиши 
учун мўлжаланган.  ADV  жилет лари -жилетлар оддий жилетдан фарқи шундаки, ундаги мавжуд 
камералар хаттоки елка қисмидаги ременларда хам жойлаштирилган. Шу 
имкониятлар ғаввоснинг танасини бир хил меъёрда ушлаб туриш учун 
мўлжаланган.   NAFAS OLUVCHI HAVO APPARATI  АВМ -12- К
АППАРАТ ВОЗДУШНО-ДЫХАТЕЛЬНЫЙ « SCUBA - PRO »
Емкость, л Рабочее давление, 
кгс/см 2 Диаметр, мм Длина, мм Масса, кг
15 232 204 615 18,6 “ Quruq”tipdagi suv kombinzoni.
“HO’L ” TIPDAGI SUV KOMBINZONI           SUV OSTI FONARI  « VEGA-100 »
Мощность лампы, Вт/ светосила, люмен 50/1600 100/3600
Время работы, ч 1,2 0,5
Габариты, мм 100х295
Вес, кг 2,539 « QO’L   ГЛУБИНОМЕТР I  « SPORASUB »                          SUV OSTI KOMPASI КОНЕЦ СИГ НА ЛЬНЫ Й( A ’ LOQA  
A RQONI )                       G ’ OVVOSNING PICHOG ’ I           G ’ OVVOSNING ICHKI KIYIMI ( BELYOSI )                    
           E’TIBORLARINGIZ UCHUN RAHMAT!