Maxsus maktabda sinf rahbarining ish jarayoni - Педагогика - Дипломные работы

Информация о документе

Цена	9000UZS
Размер	104.4KB
Покупки	0
Дата загрузки	29 Сентябрь 2019
Расширение	doc
Раздел	Дипломные работы
Предмет	Педагогика

Maxsus maktabda sinf rahbarining ish jarayoni

Купить

MUNDARIJA Kirish 1 Bob Maxsus maktabda sinf rahbari ish masalalari pedagogik muammo sifatida 1.1. Maxsus maktabda ta’lim-tarbiyaviy ishlar tizimida sinf rahbarining o‘rni 2 Bob. Maxsus maktabda sinf rahbari faoliyati mazmun mohiyati 2.1. Maxsus maktabda sinf rahbari ishinining asosiy vazifalari 2.2. Sinf rahbari olib boradigan tarbiyaviy ishlar mazmuni, shakllari, metodlari 3 Bob. Maxsus maktabda sinf rahbari ish tizimi 3.2. Maxsus maktbada sinf rahbarining ota-onalar, jamoatchilik va mahalla bilan olib boradigan ish turlari 3.3. Sinf rahbari faoliyatini takomillashtirishda uslubiy birlashmaning o‘rni Xulosa Foydalangan adabiyotlar ro‘yhati 1

K I R I SH Mavzuning dolzarbligi: Mamlakatimizda istiqlol yillarida erishgan yutuqlarimizning eng muhimlaridan biri jamoatchilik fikri, ijtimoiy fikrni azaliy qadriyatlarimiz bo‘lgan bolalar ta’lim-tarbiyasiga, oilaga, nogironlarga nisbatan mehr-muruvatlilik, insonparvarlilik, kelajak avlodning sog‘ligi uchun qayg‘urish har birimiz, hammamizning ishimiz ekanligini anglashimiz bo‘ldi, desak adashmaymiz. Fan va texnika taraqqiyotining jadal kechayotgani, axborot texnologiyalarining keng qo‘llanilayotganligi, o‘quvchilarga berilishi lozim bo‘lgan bilimlar ko‘lamini tobora oshib borayotganligi, ta’limni tubdan yaxshilanishi, fanlar bo‘yicha milliy va mahalliy sharoitlarga mos keladigan hamda malakali mutaxassislarni tayyorlash imkonini beradigan dastur va darsliklar, ta’limning zamonaviy metod

tushunadilar. Bizningcha bu tarbiyaga faqat bolalar emas, kattalar ham muhtojdirlar. Hozirgi davr yigit-qizlar, shuningdek yoshi ulardan ham ulug‘lar odob-ahloq aqidalariga zid ish tutadilar. Bunga dalillar ko‘p topiladi. Demak, tarbiyashunoslik insonni go‘dakligidan boshlab to umrining oxirigacha hayot va turmush odobiga o‘rgatuvchi va shu narsalarni tahlil hamda tadqiq etuvchi fandir. Tarbiya va tarbiyashunoslik haqidagi bu ta’rif, ma’no va mazmuniga odamlarning butun umri davomidagi xulq-atvori, odob-ahloqi, bu boradagi milliy an’analarga sadoqat va shularga tarbiyachi hamda tarbiyalanuvchining to‘la amal qilishi, milliy qadriyat, ma’naviyat va ma’rifatga hurmat, iymon va vijdon singari go‘zal fazilatlar singgan. O‘n ikkinchi chaqiriq O‘zbekiston Respublikasi Oliy kengashining o‘n birin

bunday islohotlarning asosiy maqsadi hisoblanadi» 4 . .... Chunki islohotlarni amalga oshirish, bozor iqtisodiyotiga o‘tish, birinchi navbatda kadrlar potensialiga, ularning kasb jihatidan tayyorgarligiga bog‘liq bo‘ladi.... Shunga ko‘ra O‘zbekiston Respublikasining Oliy majlisining IX sesiyasida Prezidentimiz I.A.Karimov so‘zlagan nutqi va unda qabul qilingan «Ta’lim to‘g‘risida»gi Qonun 5 hamda «Kadrlar tayyorlash milliy dasturi»da ta’lim- tarbiya tizimini islox qilish, uni zamon talablari darajasiga ko‘tarish, kadrlar tayyorlashning yangi tizimini barpo etish sog‘lom salohiyatli, barkamol avlodni tarbiyalash asosiy maqsad qilib belgilanib, uni hayotta tadbiq etish ishlari davlat siyosatining ustuvor yo‘nalishlaridan deb hisoblanadi. Demak bugungi kunda yosh avlodni har jihatdan barkamol

Maxsus maktablarda sinf rahbarining ish tizimiga oid ishlar respublikamizda yetarlicha o‘rganishmagan va bu muammoning ko‘pgina qirralari ham xanuz o‘z yechimini kutmoqda. Tadqiqot maqsadi: Maxsus maktabda sinf rahbarining ish tizimini o‘rganish Tadqiqot obekti: Maxsus maktabda sinf rahbarining faoliyati. Tadqiqotning predmeti: Maxsus maktabda sinf rahbarining ish jarayoni. Tadqiqot vazifalari: - Maxsus maktabda sinf rahbarining ish faoliyatini hozirgi kundagi holatini o‘rganish; - Maxsus maktabda sinf rahbarining ish faoliyatni o‘ziga hosligini aniqlash; - Maxsus maktabda sinf rahbarining korreksion ish tizimini umumlashtirish va metodik tavsiyalar ishlab chiqish. Tadqiqot metodlari: kuzatish, pedagogik tahlil; suhbat, so‘rovnoma; tajriba-sinov, statistik metodi. Tadqiqotning metodologik

1.1. Maxsus maktabda ta’lim-tarbiyaviy ishlar tizimida sinf rahbarining o‘rni va roli Umumiy o‘rta ta’lim muassasalarida sinf rahbari faoliyati O‘zbekiston Respublikasining «Ta’lim to‘g‘risida»gi Qonuni, «Kadrlar tayyorlash milliy dasturi», O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining ta’lim sohasidagi qarorlari, Xalq ta’limi Vazirligi tomonidan ishlab chiqilgan tegishli meyoriy hujjatlar va nizom asosida tashkil etiladi. Sinf rahbari ta’lim muassasasining tarbiyaviy tizimidagi tayanch pedagoglardan biri bo‘lib, o‘ziga biriktirilgan sinf o‘quvchilarining amalda belgilangan ta’lim va tarbiya olishlarini tashkil etadi. Sinfda tarbiyaviy ishlarni asosiy yo‘lga qo‘yuvchi, o‘quvchilarning birinchi tarbiyachisi va murabbiysi sinf rahbaridir. Maktab direktori tajribali va obro‘li o‘qituvchilar

o‘qituvchilari o‘ziga biriktirilgan sinfga rahbar hisoblanadilar. 5-9-sinflarda sinf rahbarlari tajribali o‘qituvchilar orasidan ta’lim muassasasi ma’muriyati tomonidan tanlab olinib, tayinlanadi. Bir o‘qituvchiga faqatgina bitta sinf rahbarligi topshiriladi. Sinf rahbarlari faoliyatini ma’naviy-ma’rifiy tarbiya ishlari bo‘yicha direktor o‘rinbosari nazorat etadi va muvofiqlashtiradi. Sinf rahbarlari o‘quvchilariga mehribon bo‘lishi, ularning o‘sib- ulg‘ayishlarini pedagogik kuzatuvlar asosida nazorat etishi, yordamga muhtoj o‘quvchilarga yakka holda yondosha olishi lozim. Shu asosda ular qalbida milliy g‘urur, vatanparvarlik, mehr-muruvvat, mas’uliyat, tashabbuskorlik, ishbilarmonlik kabi xislatlarni uyg‘otadi. Sinf rahbari ishini o‘quvchilarning yosh hususiyatlarini va umumiy rivojlanish

berishda ko‘maklashadilar. U tarbiyachi sifatida o‘qituvchilarni har tomonlama kamol topishi to‘g‘risida, ularni mehnatsevarlik, jamoalik, e’tiqod ruhida tarbiyalash to‘g‘risida, o‘quvchilar bilimini oshirish va sinfda tartib intizomni mustahkamlash to‘g‘risida g‘amho‘rlik qiladi. Sinf rahbari bu ishlarning hammasini havaskor kishi sifatida emas, balki rasmiy, mas’ul shaxs sifatida bajaradi. U maktab rahbarlari oldida, xalq maorifi organlari oldida o‘ziga topshirilgan sinfda g‘oyaviy – siyosiy ishlarning ahvoli uchun, tarbiyaviy ishlarning mazmuni va yo‘lga qo‘yilishi uchun javobgardir. Sinf rahbarining asosiy vazifasi-o‘quvchilarga tarbiya berish va ularni do‘stona bir jamoa qilib jipslashtirishdan iborat. Albatta, o‘z sinfidagi o‘quv ishlari, o‘quvchilar bilim darajasini oshirish masalal

shu sinfda dars beradigan barcha o‘qituvchilarga yordam beradi. Har qaysi sinfda muayyan o‘qituvchilar jamoasi ish olib boradiki, bu jamoa o‘quvchilarga qo‘yiladigan yagona talabga amal qilishi, ular bilan individual ish olib borishni amalga oshirish ta’minlashning aniq yo‘llarini belgilab chiqadi. O‘qituvchilarning sinflar bo‘yicha bo‘ladigan kengashlarida sinfda va sinfdan tashqarida o‘tkaziladigan tarbiyaviy ishlarini yo‘lga quyish masalalari kelishib olinadi.Sinf rahbari o‘z sinfidagi o‘quvchilar bilan boshqa o‘qituvchilarga qaraganda ko‘proq muomala qilishi kerak. Odatda jamoaning tashkilotchisi va ye takchisi sinf rahbari bo‘ladi. U Sinfida dars beradigan o‘qutuvchilar olib boradigan o‘quv – tarbiya ishlarining xususiyatlarini o‘rganadi, ularning o‘quvchilarga qo‘yadigan talablari ha

O‘qituvchilar unga o‘quvchilar va ota-onalar majlislarini o‘tkazishda, sinfda ijtimoiy foydali ishlarini tashkil etishda, ekskursiya hamda sayrlarga tayyorlanish va ularni o‘tkazishda, kitobxonlar, konferensiyalari, yig‘ilishlar kechalarni o‘tkazishda yordam beradilar. Sinf rahbari ish rejasini tuzib chiqib, direktorga tasdiqlanadi. Uning o‘quvchilar bilan muomalasini tanafus qo‘ng‘iroqlari cheklab qo‘ymaydi. U darsdan keyin ham tarbiyachi, sinf jamoasi hayoti va faoliyatini yo‘lga qo‘yuvchi sifatida ish olib boradi. Shuningdek, sinf rahbari tarbiyaviy faoliyatining muvaffaqiyatli bo‘lishi uning o‘quvchilar ota-onalari bilan mustahkam hamkorligiga ham bog‘liqdir. Bu hamkorlik maktab tarbiyasi bilan oila tarbiyasi birligini ta’minlash imkonini beradi. Direktor va uning o‘rinbosarlari sinf r

rahbari ma’muriy shaxs emas, balki tarbiyachidir, u sinfdan va maktabdan tashqari tarbiyaviy ishlar tashkilotchisi bo‘la olmaydi. Sinfda o‘quv tarbiya ishlarining ahvoliga uning mas’uliyati juda katta, lekin bu mas’uliyatni boshqa o‘qituvchilardan olib qo‘ymaslik zarur. Har qaysi o‘qituvchi o‘z sinfidagi tarbiya hamda ta’lim sifati uchun, tartib – intizom uchun javob beradi, u noshud va intizomsiz bolalarni to‘g‘ri yo‘lga solishga qatnashmay tura olmaydi. Maktabning tarbiyaviy roli ko‘p darajada oshib borayotgan hozirgi sharoitda sinf rahbarlari barcha o‘qituvchilar bilan birgalikda maktabda juda muhim va mas’uliyatli vazifalarni ado etmoqdalar. Ular faol va ongli, har tomonlama barkamol quruvchisini tarbiyalab yetishtirishga katta yordam bermoqdalar. O‘quvchilarga tarbiya va ta’lim berish

tartib bo‘lishiga erishadi. O‘quvchilarning ishga joylashishi va ta’lim olishni davom ettirishlari to‘g‘risida g‘amxo‘rlik qiladi. Sinf rahbari kuni o‘zaytirilgan gruppalar tashkil etishda ko‘maklashadi. Sinf rahbari o‘quvchilar bilan sinfdan tashqari ishlarni tashkil etishda maktabga katta yordam ko‘rsatadilar. U «Mohir Qo‘llar», qo‘l hunari, bichish - tikish to‘garaklarini, avtomobil chilangarligini o‘rganish to‘garagi, ekologiya, ona yurtni o‘rganish bo‘yicha o‘tkaziladigan ekskursiya va sayohatlar o‘tkazishda, badiiy havaskorlik tashkil etishda rahbarlik qiladi. Ayniqsa, ular o‘quvchilarga mehnat tarbiyasi berishda va ularni ishlab chiqarish mehnatiga jalb etishda katta yordam beradilar. Sinf rahbari ko‘pincha ota-onalarni turli bayramlar hamda xotira kunlariga bag‘ishlangan ertaliklar

jamoat tashkilotlari maktabga hamda oilaga bolalar tarbiyasida juda katta yordam ko‘rsatmoqdalar. Sinf rahbarining jamoatchilikni o‘quvchilar tarbiyasiga jalb etishda sinfdan va maktabdan tashqari ishlar tashkilotchisi sifatida roli kattadir. Tashkilotchi maktabning o‘ziga qarashli tumanda bolalar bilan tarbiyaviy ish olib borishni tashkil etuvchi markaz bo‘lib qolmog‘i uchun chora-tadbirlar ko‘radi. Shu maqsadda u o‘quvchilar ota-onalari ishlaydigan korxona va muassasalar jamoat tashkilotlari bilan mustahkam aloqa o‘rnatadi, maktabni otaliqqa olgan tashkilot va uy boshqarmalari bilan bolalarning yashash joylarida ular bilan tarbiyavni ishlar olib borish to‘g‘risida suhbatlashadi. Sinf rahbari jamoat tashkilotlari bilan mustahkam aloqada bo‘lib, ularga mumkin qadar ko‘proq yordam berishlar

va yakka tartibda) «Sinfimiz hayoti va ish-faoliyatini qanday tashkil qilsa bo‘ladi», «Sinfimiz do‘stona jamoa bo‘lishi uchun nimalar qilmoq kerak» va shu kabi temalarda suhbat o‘tkazilsa, yana yaxshi bo‘ladi. Barcha xususiy tarbiyaviy vazifalar maxsus maktab oldiga qo‘yilgan asosiy maqsadni— Eshitishda nuqsoni bo‘lgano‘quvchilarni har tomonlama kamol toptirish, ularni hayotga, yangi jamiyat qurilishiga faol qatnashishga tayorlash, uz –uziga xizmat kursata olish maqsadini amalga oshirishga qaratilmog‘i darkor. U eng avvalo reja mazmunining g‘oyaviy-siyosiy, ijtimoiy- foydali yo‘nalishini ta’minlamog‘i lozimki, bunda ijtimoiy-foydali mehnat ishlari markaziy o‘rinni ishg‘ol qilmog‘i kerak. Ba’zan ayrim sinf rahbarlarida ko‘ngil ochish o‘yinlarini ko‘proq o‘tkazish tendensiyasi nazarga tashla

2 Bob. Maxsus maktabda sinf rahbari faoliyati mazmun mohiyati 2.1. Maxsus maktabda sinf rahbari ishinining asosiy vazifalari Maxsus maktabda sinf rahbari o‘quvchilarning birinchi tarbiyachisi va murabbiysi sinf rahbaridir. U tarbiyachi sifatida o‘quvchilarni har tomonlama kamol topishi to‘g‘risida, ularni mehnatsevarlik, jamoaviy ruhida tarbiyalash to‘g‘risida, o‘quvchilar bilimini oshirish va sinfda tartib-intizomni mustahkamlash to‘g‘risida g‘amxo‘rlik qiladi. Sinf rahbari bu ishlarning hammasini xavaskor kishi sifatida emas, balki rasmiy, mas’ul shaxs sifatida bajaradi. U maktab rahbarlari oldida, xalq maorifi uchun, sinf rahbarining asosiy vazifasi-o‘quvchilarga tarbiya berish va ularni dustona bir jamoa qilib jipslashtirish o‘qitish, tarbiyalash, ular bilan alohida davolash, korreksiy

ma’rifat maskanlari bilan tanishtirib borish; sinfda o‘quvchilarni milliy va umuminsoniy qadriyatlar ruhida tarbiyalash muhitini yaratish, tarbiya jarayoniga boy madaniy merosimiz, milliy odob-ahloq meyorlarini tatbiq etish, mehnatga ijodiy munosabatni tarbiyalash; o‘quvchilarni o‘zbek va boshqa xalqlarning madaniy, tarixiy, milliy an’analariga hurmat ruhida tarbiyalash; O‘quvchilarning bo‘sh vaqtlarini mazmunli tashkil etish, maktabdan va sinfdan tashqari faoliyatga jalb etish bo‘yicha: O‘quvchilarning har tomonlama hayotga tayyorlash, ularining qiziqish, imkoniyat va qobiliyatlariga qarab fan to‘garaklari, sport seksiyalari, badiiy- yestetik, texnik, ekologik, sayyohlik va o‘lkashunoslik yo‘nalishidagi to‘garaklarga va mehnat to‘garaklari, klublarga jalb qilish; qobiliyatli va iste’dodli

o‘quvchilarining yoshiga va individual xususiyatlariga muvofiq bo‘lishini o‘z ichiga oladi. Sinf rahbari qanday sharoitda ishlamasin, u qanday sinfga rahbarlik qilmasin, butun e’tiborni o‘quvchi shaxsiga, uni har tomonlama kamol toptirishga, hayotda qiynalmaslikka qaratilmog‘i lozim. Sinf rahbari olib boradigan asosiy tarbiyaviy ishlar quyidagi Sinf rahbari faoliyatining mazmuni quyidagi qismlarga bo‘linadi. 1. O‘quvchilarni o‘rganish sinfga rahbarlik qilish, sinfni har qaysi o‘quvchini o‘rganishdan boshlanadi. Buning natijasida sinfda tarbiyaviy ishlarni to‘g‘ri, ratsional tarzda yo‘lga quyish uchun, o‘quvchilarga individual yondoshishni amalga oshirish uchun zarur bo‘lgan sharoit yuzaga keladi. 2. Sinf o‘quvchilar jamoasini tashkil etish va tarbiyalash sinf rahbari ishining asosiy qismla

ko‘zlagan jamoaga jipslashtirar ekan, o‘quv-tarbiyaviy vazifalarini muvaffaqiyatli xal etish uchun zamin yaratadi. Sinf birdaniga jamoa bo‘lib shakllanib quya qolmaydi. Sinfda sinf rahbari bilan birgalikda faoliyat ko‘rsatish tajribasi to‘plagan taqdirda, faollar o‘sib chiqqan, ijobiy an’analar barpo etilgan taqdirda, o‘rtoqlik aloqalari rivojlanib mustaxkamlangan, umummaktab jamoa bilan to‘g‘ri munosabatlar o‘rnatilgandan keyingina sinf jamoa bo‘lib shakllanadi. 3. O‘quvchilar bilim sifatini oshirish hamda ularning tartib-intizomini mustahkamlash. Bilimlarning yuksak darajada bo‘lishi va ongli intizom sinfda ta’lim tarbiya ishini to‘g‘ri yo‘lga qo‘yishning eng muhim ko‘rsatkichlaridandir. O‘quvchilarni ongli intizomlilik ruhida tarbiyalash, ularni demokratik jamiyat, turmush qoidalarini i

Sinf bilan yalpisiga ish olib boriladigan tadbirlar, odatda oyiga ikki-uch marta, ba’zan esa har xaftada bir marta o‘tkaziladi. 2. Sinf rahbari faoliyatida sinf burchagi. Maktabda o‘quvchilarning uqish va o‘q ishdan tashqari ish faoliyatlari o‘ tadigan asosiy joy shu sinfga berkitilgan sinf xonasidir. Bu sinf xonasida sinf rahbari sinf faollari bilan birgalikda to‘zadi. Unda sinf jamoasining asosiy xujjatlari va ishini aks ettiruvchi materiallar q o‘ yiladi. Sinf burchagi sinfning hayoti va faoliyatini, uning yutuq va kamchiliklarini aks ettiruvchi ko‘zgudir. 3. O‘quvchilar bilan alohida individual ish olib borish. 4. Faollar bilan ish olib borish. 5. Sinf rahbarining o‘z sinfida dars o‘ tadigan o‘qituvchilari bilan olib boradigan ishlari. 6. Sinf rahbarining ishlab chiqarish jamoalari bil

O‘quvchilar to‘g‘risida qilinadigan do‘q-po‘pisa va o‘quvta ustidan arz dod qilishdan ko‘ra, o‘quvchiga ta’sir etishning oqilona choralari to‘g‘risida og‘ir- vazminlik bilan, ishchanlik vaziyatidagi suh bat juda katta foyda berishini tushuntirildi. Ota-onalarga maktabga tez-tez kelib bolalari haqida ma’lumotga ega bo‘lib turishlarini so‘raldi. Uzok tarixga ega bo‘lgan o‘zbek xalqi ta’lim-tarbiyaga oid boy merosga ega bo‘lib, avlodlarda insonparvarlik, kamtarlik, mehnatsevarlik, dustlik, mexr- oqibat, birodarlik, odoblilik tarbiyalab kelgan. Shurk mutafakkirlarining ta’lim- tarbiyaga oid asarlari ham anna shunday merosga kiradi. Buyuk mutafakkir Abdullu Avloniy asarlari yoshlarimizni odobga, ilm olishga, mehnatsevarlikka, mardlik, mexr-muxabbatli bo‘lishga e’tibor bilan karagan. Ahloqiylik,

Maxsus maktablarda ahloiy tarbiyaning taxminiy mazmunini quyidagicha bayon etish mumkin. 1. Intizomli xulq – atvor, kunikma va odatlarni tarbiyalash; - kun tartibini bajarish kunikmasi; - darsga zarur bo‘lgan jixozlarni tanlash kunikmasi; - uy vazifasini bajarishda tinchlik, osoyishtalik va tartibga rioya qilish; - darsda o‘zini to‘g‘ri tutish kunikmasi; - jamoa joylarda xulq–atvor qoidasiga amal qilish kunikmasi; - shahar transportidan to‘g‘ri foydalana olish kunikmasi; - kuchadan to‘g‘ri utish qoidasiga rioya qilish; 2. Atrofdagilar bilan xush muamola bo‘lish kunikma va malaka, adatlari vujudga keltirish: - odobli salomlashish, xayrlashish, e’tibor, diqqat va xizmat i uchun tashakkur bildirish kunikmasi; - urtoklarining iltimosini bajonu dil, vijdonan bajarish o d o bi. 3. Hamkorlik, mex

1. Vatanga nisbatan sevgi, xal q lar dustligi haqida tushuncha va tasavvurlarni vujudga keltirish. 2. Burch, vijdon, inson haqidagi tasavvurlarni vujudga keltirish, kengaytirish. 3. O‘ rto v lik, d o‘ stlik h a q idagi tasavvurlarni kengaytirish. 4. Birlamchi ahloqiy – estetik tasavvurlarni vujudga keltirish va rivojlantirish. Ahloqiy yordamga muhtoj o‘quvchilarga ahloqiy tarbiya berish orqali mehnatga tayyorlash katta ahamiyatga ega. Bunda o‘quvchilarda quyidagi xislatlar tarbiyalanadi: 1. O‘q uvchilarda mehnatga nisbatan javobgarlik hissini tarbiyalash, jamoada ishlashni o‘rgatish mustaqillikni namoyon etish mehnat yutuqlariga erishishga intilish, o‘z-o‘zini tanqidiy baholash. 2. Jismoniy, n utqdagi nuqsonlarni korreksiyalashga yordam berish. 3. E shitishda nuqsoni bo‘lgan o‘quvchilarda

Mehnat tarbiyasi ahloqiy tarbiya berish or q ali maxsus maktab o‘quvchilarida kelajakda to‘g‘ri kasb tanlashlari amalga oshiriladi. Ahloqiy tarbiyaning q uyidagi tamoyillari mavjud; - ahloqiy tarbiyaning maqsad sari yo‘nalganligi ; - hayot bilan bo g‘ lab olib borilishi; - jamoa uchun va jamoa or q ali tarbiyalash; - bolaning shaxsiga nisbatan xurmat va uning xul q iga nisbatan talabchanlik; - tarbiyaning yagona bir butun jarayon ekanligi; - ahloqiy tarbiyada onglilik va izchillik. E shitishda nuqsoni bo‘lgan bolalarni ahloqiy tarbiyalash uchun quyidagilarga ahamiyat berish lozim; 1. Ma’lum toifadagi nuqsonli bolalarga tegishli umumiy individual xususiyatlarni aniqlash uchun ularni atroflicha o‘rganish. Birlamchi va ikkilamchi nuqsonlarni tahlil etish. 2. Nuqsonli bolalarning nisbatan sakl

Mehnat va inson bir-biri bilan chambarchas bo g‘ langan. Mehnat insonni o‘zini yaratadi. K.D. Ushinskiy bunday deb yozgan «Tarbiyaning o‘zi, agar u kishining baxtiyor bo‘lishini istar ekan, uni baxt uchun tarbiyalash kerak emas, balki turmush mehnatiga tayyorlash lozim» 6 . Mehnat faoliyati bolaning tevarak atrofidagi muhitni, real buyumlarni anglab, bilib olishning mustaxkam vositasi bo‘lib unga nazariy bilimlarni qo‘ llanish imkoniyatini yaratib beradi. Uning ongini hissini tasavvurlar bilan boyitadi, ularni aniqlaydi. Mehnat faoliyatini tayyorlash, biron-bir kasb bo‘yicha malaka va kunikmalar hosil qilish, yani mehnat adaptatsiyasiga erishish lozim. Bu vazifa Eshitishda nuqsoni bo‘lganbolalarga ishlab chiqarish korxonalariga mumkin qadar moslashgan sharoitlarda bilim berish orqali amalg

o‘quvchilar aqliy, estetik jismoniy rivojlanib ularning dunyokarashlari ahloqiy sifatlari harakteri shakllanib boradi. E shitishda nuqsoni bo‘lgan bolalarni mehnat tarbiyasini amalga oshirishda mehnat haqida suhbatlar, ayrim mehnat jamoalari haqida hikoya qilib berish mashhur, ilg‘or kishilar to‘g‘risida ma’lumot berish, qishloq mehnatkashlari haqida savol-javoblar tashkil etish yaxshi natijalar beradi. Maxsus maktablardagi mehnat tarbiyasini amalga oshirishda qo‘l mehnati ham muhim ahamiyatga ega. O‘quvchilarda umumiy ish madaniyati, o‘z ish o‘rnini tashkil eta bilish, qurollarni hamisha tartibli, ozoda xolda saqlash, ish vaqti va materiallarn, tejash-mehnatni uyushtira bilish qiyinchilik tug‘ilganda yordam ko‘rsatish kabi shaxsiy sifatlar shakllanadi. Qo‘l mehnati kirgan topshiri q larni

malakalarini maxsus maktab o‘quvchilarining psixo-fizik xususiyatlarining rivojlanishiga mos kelmasligidir. Shu bilan birga har bir kasb uchun maxsus tushuntirishlar olib borish kerak. « Bolalar huquqlari to‘g‘risida » gi halqaro K onvetsiyaning asosiy maqsadi bolalar man’f a atlarini maksimal ximoyalashdir. Konvensiya nizomlari bolalarning yashashi, rivojlanishi, ximoyalashni, jamiyat hayotida faol ishtiroki kabi huquqlarini ta’minlanishi kerak. O‘zbekiston Respublikasining Nogironlarni ijtimoiy ximoyalash to‘g‘risidagi qonunda nogironlarning mehnat qilish, ularga tibbiy xizmat ko‘rsatish, uy joyga ega bo‘lish soxasidagi alohida huquq va imtiyozlar imkoniyati cheklangan insonning jamiyatda o‘z ijtimoiy mavqeyini ko‘tarilishiga xizmat qildi. O‘zbekiston Respublikasi Oila kodeksi Konstitusi

2.2. Sinf rahbari olib boradigan tarbiyaviy ishlar mazmuni, shakllari hamda metodlari Sinf rahbarining ish rejasini ta’lim muassasasining umumiy rejasi asosida direktorning ma’naviy-ma’rifiy tarbiya ishlari bo‘yicha o‘rinbosari tomonidan tasdiqlanadi. Sinf rahbarining ishi reja asosida olib boriladi. Sinf rahbarining yillik ishlarini rejalashtirish, sinfda tarbiyaviy ishlarni tashkil etish va o‘tkazishga yordam berish, ular samaradorligini oshirish, sinf rahbarlari ishlarini muvofiqlashtirish, Sinf rahbarlarida oylik, (o‘quv yili bo‘yicha) choraklik va yillik rejalari, umumxalq bayramlarini o‘tkazish bo‘yicha tadbirlar rejalari va ssenariylar, tarbiyaviy soatlar uchun namunaviy mashg‘ulot ishlanmalari, o‘quvchilarni qiziqishlari asosida ijodiy birlashmalar (to‘garaklar, sport seksiyalari,

B) O‘quvchilarning o‘zlashtirish va xulqi haqida ma’lumotlar:  1 chorak , 2 chorak, 3 chorak, 4 chorak bo‘yicha;  Yillik o‘zlashtirish;  Ko‘cha harakati qoidalari;  Shanbalikka qatnashish;  Kundalik daftar nazorati;  Bizning bayram kunlarimiz; V) Tarbiyaviy ishlar rejasi:  O‘tiladigan tarbiyaviy soatlar;  Sinf majlisi qarorlari (1-2-3-4-5-6-qarorlar);  Baxtsiz xodisalar to‘g‘risida suhbatlar;  O‘qituvchini o‘z ustida ishlash rejasi;  Amaliy mehnat mashg‘ulotlari; G) O‘quvchilar bilan suhbatlar:  Sinf jamoasi bilan tanishish;  Oila a’zolari bilan tanishish;  Oilaviy sharoiti bilan tanishish; Sinf xonasida sinf burchagi ham tashkil etiladi. Bunda quydagilar mavjud: 28

Shuningdek, maxsus maktablarda o‘quvchilar qabul qilingandan boshlab har bir o‘quvchilarga sinf rahbarlari o‘quvchilar shaxsiga oid ma’lumotlarni alohida daftarga yozib bordilar va saqlaydi . Psixologik fiziologik rivojlanish Bilim saviyasini o‘stirish va fanlarni o‘zlashtirish Xulqi, harakter hususiyatlari Kuzatuv natijalari O‘quvchi juda ko‘p kasal bo‘ladi. Ko‘p shamollaydi, boshi og‘rishidan shikoyat qiladi. Qoni kam ko‘p bezovtalanadi. O‘qishni bo‘g‘inlab o‘qiydi, ona-tilidan xusni xati tushunarli bo‘lgani bilan juda ko‘p xato bilan yozadi. Matematikadan harakat qiladi lekin oddiy misollarni ham sekin ishlaydi va xatolari ko‘p O‘quvchinin g xulqi bo‘sh, qo‘rqoq, mehnatga layoqatli yaxshi harakat qiladi. Ko‘chada sayr qilishni ,ovqat pishirishga qiziqadi. Jamoat ishlariga qarashishni y

topiladi. Ba’zan sinf rahbarlari o‘quv choragiga mo‘ljallab tuzilgan sinf tarbiyaviy ishlari reja asosida haftalik ish rejasini to‘zadilar. Bunda kelgusi haftaga mo‘ljallangan aniq tadbirlar belgilanadi hamda ularning bajarilish muddati, ijrochilari ko‘rsatiladi. Bu reja tarbiyaviy ishga katta tezkorlik baxsh etadi. Sinf rahbari qisqa muddatga o‘z ishini rejalashtirar ekan, kundalik voqea-hodisalarni, sinf oldida turgan aniq vazifalarni hisobga olish imkoniyatiga ega bo‘ladi. Shu bilan birga haftalik rejalashtirish sinfda tarbiyaviy ishlarni tashkil etish shakl va metodlarini yanada puxta o‘ylab ish tutishga imkon beradi. Birinchi u stunga belgilangan tadbirlarning o‘tkazilish kuni va soati ko‘rsatiladi. Ikkinchi u stunga sinf rah b ari o‘ tkazishni mo‘ljallagan tadbir yoziladi; masalan: «

3 Bob. Maxsus maktabda sinf rahbari ish tizimi 3.1. Maxsus maktabda sinf rahbarining ota –onalar, jamoatchilik va mahalla bilan olib boradigan ish turlari 31

Sinf rahbari tarbiyaviy ish-faoliyatining muvaffaqiyatga erishuvi ko‘p jihatdan uning o‘quvchilar ota-onalari hamda jamoatchilik bilan mustahkam hamkorligiga bog‘liqdir. Boshlang‘ich sinflar o‘qituvchilari, odatda, oilalar bilan doimiy aloqa bog‘lab turadilar. Va sinfdan boshlab maktabning oila bilan aloqasi asosan sinf rahbarlari orqali amalga oshiriladi. Albatta, har haysi o‘qituvchi o‘quvchilar oilalari bilan ma’lum darajada aloqada bo‘ladi, ammo bu aloqa o‘qtin-o‘qtin bo‘ladi. Sinf rahbari esa o‘quvchilar ota- onalari bilan doimiy va muntazam suratda aloqa bog‘lab turadi. Bu aloqa, eng avvalo, maktab va oilaning qolaversa maxallaning o‘quvchilar tarbiyasiga bir xildi ta’sir ko‘rsatishini ta’minlash uchun zarurdir. Sinf rahbari ota-onalar bilan uchrashar ekan, ularni maxsus maktab talab

Sinf rahbari murakkab va mas’uliyatli ishda, ya’ni o‘sib kelayotgan yosh avlodni tarbiyalab yetishtirish borasida maktab, oila va maxalla hamda jamoatchilik kuch-g‘ayratlarini birlashtirishda ayniqsa katta rol o‘ynaydi. U keng xalq ommasi orasiga pedagogik bilimlar yotadi, ota-onalarga ularning o‘z farzandalarini tarbiyalab yetishtirish borasidagi o‘z sharafli burchlarini yanada yaxshiroq o‘tashlarida yordam beradi. Jamoatchilikni bolalar tarbiyasiga jalb etish sinf rahbarining eng muhim vazifasidir. Maxsus maktab hamisha jamoatchilikdan yordam olib keldi. Mamlakatimizda 3-dekabr nogironlar kuni deb e’lon qilingan va bu kuni barcha mehr-muruvvat ko‘rsatish uchun maxsus maktabga yordam beradi, homiylik haftalari va homiylik oylari tez-tez o‘tkazib turiladi, muhtoj bolalar kasaba uyushmasi h

Biz tomondan to‘zilgan reja asosida sinf rahbarining ota-onalar bilan olib borgan ishlar haqida misol keltiramiz: maxsus maktab o‘quvchilar ota-onalari bilan olib boriladigan ishlar shakllarini keltiramiz. Sinf rahbari o‘quvchining ota-onasi bilan va uning boshqa oila a’zolari bilan suhbatlardan bu o‘quvchining harakteri, uning qiziqishlari va mayllari haqida, uning o‘z ota-onalariga, oiladagi katta-kichikka nisbatan munosabati to‘g‘risida ma’lumotlar oldi. Shu bilan birga, u ota-onalarga, oiladagi katta kishilarga o‘quvchining uy mashg‘ulotini tashkil etish, uning kundalik rejimi to‘g‘risida, shaxsiy va jamoat gigienasiga rioya qilish to‘g‘risida, bolalarni mehnatga o‘rgatish shakl hamda metodlari to‘g‘risida pedagogik maslahatlar berdi. Ayni vaqtda u ota-onalarga o‘quvchining o‘zlashtiri

ta’limidagi, ijtimoiy-foydali mehnatdagi muvaffaqiyatlari to‘g‘risida axborot berdi. Maxsus maktab o‘quvchilar uylariga birinchi marta, odatda, o‘quv yili boshlangunga qadar yoki birinchi chorak boshida borib kelindi. Agar sinf rahbari sinfda birinchi yil ish boshlagan bo‘lsa, bu ishni amalga oshirish zarurdir. Birinchi marta borishdan maqsad o‘quvchining uyidagi hayot va turmush sharoiti bilan tanishib kelishdan iborat bo‘ldi. Har bir oila o‘zi katta va murakkab bir dunyo ekanligini nazarda tutish muhimdir. Har qaysi oilaning o‘z urf-odati, o‘z an’anasi, o‘zining o‘zaro munosabati bo‘ladi. Bularning hammasini yaxshilab o‘rganib chiqildi, Eshitishda nuqsoni bo‘lganbolalar tarbiyasidagi kuchli va kuchsiz tomonlarni aniqlab olishni lozim deb topdik. Oila ichidagi munosabatlarni o‘rganish o‘z

bolalarga nisbatan rag‘batlantirish va ularni jazolashda xatoliklarga yo‘l qo‘yayotganligini sezib qoldi. Ba’zi bir ota-onalar bolalarning yaxshi baho olib kelganliklari uchun pul berishadi, qo‘g‘irchoqlar, kitoblar va shu kabi narsalar taqdim qilishadi. Boshqa bilari esa bolalarni nohaq jazolashadi. Ayni vaqtda, bolalarni to‘g‘ri, oqilona rag‘batlantiradi va jazolaydigan oilalardan ham ko‘pgina misol namunalari aniqladi. Sinf rahbari bu materiallarining hammasini to‘plab va o‘ylab-tahlil qilib chiqib, ota-onalarning navbatdagi majlislarda, «oilada rag‘batlantirish va jazolash choralarini qo‘llanishi» degan mavzuda suhbat o‘tkazdi. suhbat aniq misollar bilan to‘latilgan bo‘lib, ota-onalarni ko‘p narsalarga o‘rgatdi. Agar maktab yordamga kelib, ota-onalar bilan birgalikda bu kamchilikka bar

Faqat maslahatlar beribgina qolmasdan, balki ota-onalarning gaplarini ham inobatga olindi. Biz ota-onalarga topshiriqni ko‘paytirmay, ularga nasihat qilinmadi, balki ochiq ko‘ngillilik va samimiyat bilan muomala qilishga, ularning ishonchini qozonib, ochiqchasiga gaplashishlariga erishishga harakat qildik. Biz ota-onalarga: «Siz qanday qaraysiz?», «Keling birgalashib yuzaga kelgan ahvolda qanday tadbir ko‘rish keraqligini o‘ylab ko‘ramiz» qabilida ish ko‘rdik. Maktab, sinf hayotining o‘zi majlis temalarini ko‘rsatib beradi. Bu majlislar taxminan quyidagicha temalarda o‘tkaziladi: «Bolalarning yaxshi o‘qishlari uchun ularga qanday yordam berish kerak», «O‘quvchilarni o‘zlariga yarasha mehnatga o‘rgatish», «Bolalarda Vatanga muhabbat hissini tarbiyalash», «Kasb tanlash haqida», «To‘g‘rilik v

maslahatlar oila tarbiyasi tajribasiga tayangan bo‘lsa, ular yanada aniqroq va amaliy bo‘ladi. Masalan, beshinchi sinf rahbarlaridan biri «Bolalarda xulq-atvor madaniyatini tarbiyalash» mavzusida ota-onalar majlisida ma’ruza qildi. Ma’ruza so‘ngida bolalarda xulq-atvor madaniyatini tarbiyalash to‘g‘risida oilada xulq-atvor madaniyatini tarbiyalashdagi kamchiliklarni ochib beruvchi videofilm namoyish qildi. Majlis sinf rahbarining qisqacha kirish so‘zi bilan ochildi. U o‘smirlarda xulq-atvor madaniyatini tarkib toptirish borasidagi vazifalarni va bu ishda tarbiyachilarda uchrab turadigan qiyinchiliklarni ko‘rsatib berdi. Ota-onalar quyidagicha masalalarda so‘zga chiqdilar. Biz o‘z bolalarimizda xushmuomalalikni qanday tarbiyalaymiz. Bolalarning kishilarga (katta yoshdagi kishilarga, o‘z o‘r

tarbiyasini berish oilada shakllanadi, bolaning tafakkur oilada rivojlana boshlanadi. Bizning davlatimizda bola tarbiyasida maktab bilan oilaning maqsadi bitta. O‘zbekiston respublikasining Konstitusiyasining 64 moddasida Ota-onalar o‘z farzandlarini voyaga yetgunlariga qadar boqish va tarbiyalashga majbur deyiladi. Ota-ona farzand oldidagi burchini bajarmog‘i kerak, degan edi. Oila bilan maktab hamda maxalla bilan hamkorlikning mazmuni va ish shakllari. Oila bilan maktab hamkorligi va maxalla hamkorligi barkamol inson tarbiyasidagi muhim omillardan biridir, maktabdagi o‘quv tarbiya ishlarining yuqori saviyada bo‘lishi o‘quvchilarni tarbiyalangan darajasi ota-onalariga bog‘likdir. Maxsus maktablarning oila bilan ishlash tizimida aniq maqsad, mazmun bo‘lishi kerak. Ota-onalar bilan hamkorli

d) Ota-onalarga pedagogik ta’lim berish va boshqalarni ko‘rsatish mumkin. Bola yashab turgan oilani o‘rganish, ota-onalar bilan yakin aloqa o‘ rnatish va ularga yordam, maslaxatlar berishning samarali yo‘llaridan biridir. O‘qituvchi oilaga tekshiruvchi sifatida emas, balki masla h atchi, d o‘ st va bola tarbiyasiga yordam beruvchi shaxs sifatida boradi. Tarbiyachining oilaga borishidan asosiy maqsadi bola tarbiyalanayotgan sharoitni ko‘rish va zarur b o‘ lsa ota-onalarga yordam ko‘rsatishdir. Bolalarni uylariga borib k o‘ rish ishi ma’lum maqsad asosida tashkil etilgan oilaviy tarbiya bilan tanishish, bolaning oiladagi h ul q ining o‘ziga hos xususiyatlarining aniqlashdan iborat bo‘lib qolmay, balki ota-onalar bilan yakkama-yakka va jamoa tarzida tashkil etiladigan ishlarning mazmunini, ul

Maktab va oila hamkorligi. Mamlakatimizda bolalar to‘g‘risida, oila haqida gamxurlik qilish chinakam davlat ahamiyatiga molik ishdir . Xozirgi davrda o‘sib kelayotgan yosh avlodga oilada va maktabda tarbiya berish dolzarb masala bo‘lib kelmoqda. Rivojlanishida nuqsoni bor bolalarni tarbiyalashda maktab, oila va maxalla jamiyatning birligi yaxshi natijalarni beradi. Tarbiyaning asosiy maqsadi, bolada psixofizik kamchiliklarni korreksiyalashdan iboratdir. Bu esa faqatgina maktabning vazifasi bo‘libgina qolmay bolaning oiladagi tarbiyasiga ham bog‘liqdir. Oiladagi tarbiya bolaning psixikasiga, rivojlanish xususiyatlariga, jismoniy va aqliy rivojlanishiga o‘z tasirini ko‘rsatadi. Ba’zi ota-onalar bunday xususiyatlarni tushunib yetmaydilar. Nogiron bolalarga ba’zi oilalarda xaddan tashkari erka

Oilada yangi inson kamol topayotgan, bulajak mehnat kishisi shakillanayotgan ekan, bu har bir ota-onadan masuliyat, burch, vijdon va or- nomusni talab etadi. Pedagoglar ota-onalar bilan bo‘ladigan suhbatlarda bolalarni ahloqiy shakllanishini kattalarning o‘ziga, ularning namunasiga o‘z shaxslarni takomillashtirishga bo‘lgan intilishlariga bog‘liq ekanligini odob bilan eslatib qo‘yishlari lozim. O‘sib kelayotgan yosh avlodga har tamonlama talim - tarbiya berish, qadim- qadimdan rivojlanib kelmoqda. Maktabda tibbiyot xodimlari bolalarning sog‘ligi va jismoniy o‘sishining ahvolini muntazam nazorat qilib boriladi. Ota-onalarga sanitariya va gigiena, bola hayoti, turi, ovqatlanishi va jismoniy tarbiyani tashkil etish masalalari bo‘yicha maslahatlar berib boriladi. Tarbiyaning bosh maqsadi – yos

Barkamol avlodni tarbiyalashda «Oila, mahalla, maktab hamkorligi» konsepsiyasini hayotga tatbiq etish, aniq belgilangan reja asosida sinf ota-onalar majlislarini o‘tkazib borish; o‘quvchilarni ijtimoiy himoya qilish bo‘yicha aniq chora- tadbirlar belgilash, jumladan, kam ta’minlangan oilalar farzandlari, ijtimoiy himoyaga muhtoj bolalar, ota-onasiz bolalarning, homiylik va vasiylikka berilgan voyaga yetmaganlarning ijtimoiy huquqlarini himoyalash; o‘quvchilarning maktabga belgilangan libosda kelishlarini nazoratga olish; o‘quvchilarning kundaliklarini yuritilishini nazorat va tahlil qilish, ularning o‘quv qurollarini mavjudligi va saqlashlarini kuzatib borish; o‘quvchilarning turar joyilari, uy sharoitlari bilan tanishish, ularning sog‘lig‘i, maishiy xolatlarini o‘rganish, yaxshilashga yor

Xalqimizda bir bolaga yetti qo‘shni ota-ona, degan naql bor. Bu ibora yosh avlod tarbiyasida mahalla beqiyos o‘rin tutishini tasdiqlaydi. Voyaga yetmaganlar tarbiyasida eng samarali usul oila-mahalla-maktab hamkorligining to‘g‘ri yo‘lga qo‘yilishidir. Mahallada voyaga yetmaganlarni ijtimoiy himoyalash va deviant xulq-atvor bo‘yicha profilaktika ishlarining olib borilishi, mahalla oqsoqollarining faoliyatini fokus-gruppa metodi orqali o‘rganilganda mahallalarning ichki ishlar bo‘limlari, ta’lim muassasalari bilan hamkorlikdagi ishlari to‘g‘ri yo‘lga qo‘yilmaganligi aniqlandi. Mahallalar faqat maktabning ma’naviy va ma’rifiy ishlar bo‘yicha rahbar o‘rinbosari bilan hamkorlikda ish olib borishadi. Maktab mahallaga tarbiyasi og‘ir bolalar haqida ma’lumot yetkazib bergan taqdirdagina ularning o

3 .2.Sinf rahbari faoliyatini takomillashtirishda uslubiy birlashmaning o‘rni Sinf rahbarlarining uslubiy birlashmasini tuzishdan maqsad, sinf rahbari faoliyatini ish uslubini chuqur o‘rganib chiqish, sinf rahbarining, bolalar yetakchisi, o‘qituvchilar, to‘garak rahbarlari, ota-onalar, jamoatchilik bilan birgalikdagi ishlari, sinf rahbari faoliyatining mazmuni, uslubiy birlashmasining vazifalari, rejaning asosiy yo‘nalishlari haqida to‘liq tushuncha berish. Ish tajribalarini ommalashtirish maqsadida ta’lim muassasasida sinf rahbarlari uslubiy birlashmalari tashkil etiladi. Sinf rahbarlari uslubiy birlashmasiga maktabdagi barcha sinf rahbarlari a’zo bo‘ladilar. Sinf rahbarlarining kasb-mahoratini oshirish maqsadida fanlar bo‘yicha tashkil etiladigan metodbirlashmalar bilan bir qatorda ma’na

Sinf rahbarlari uslubiy birlashmasi ishini tashkil etishdan avval har bir sinf rahbari faoliyatini ish uslubini chuqur, atroflicha o‘rganish, tahlil qilish maqsadga muvofikdir. Buning uchun pedagog ilmiy-tadqiqot usullaridan foydalaniladi. Bular quyidagilardan iborat: 1. Kuzatish , tahlil qilish, ya’ni sinf rahbari ishlayotgan sinfdagi o‘quvchilarning dars va sinfdan tashkari tadbirlarda ishtiroki va xatti-harakatini kuzatish, muhokama etish. 2. O‘rganish . Bunda sinf rahbarlarining tarbiyaviy ish rejasi, sinf majlislarining karorlari, sinf jurnali, o‘qituvchining shaxsiy ijodiy rejasi va uning bajarilishi, o‘quvchilarning ijodiy ishlari, pedagogik kengash karorlari, o‘qituvchining metodik ma’ruzalari, o‘quvchilarga yozilgan pedagogik- psixologik harakteristika va xokazolarni ko‘rib chiqil

Sinf rahbarlari uslubiy birlashmasining maqsadi har tomonlama ma’naviy yetuk, barkamol insonni tarbiyalashda, ilmiy-nazariy, pedagogik-psixologik fanlarining yutuqlari, ilg‘or sinf rahbarlarining tajribalarini o‘rganish va tushuntirish, o‘quvchilar bilan tashkil etib o‘tkazib boriladigan tarbiyaviy tadbirlarni sifatini yaxshilash, kiritilgan tadbirlarni o‘quv tarbiya jarayoniga joriy etishda sinf rahbarlari uchun joriy etilgan metodik birlashmaning o‘rni cheksizdir. Hammamizga ma’lumki, sinfda tarbiyaviy ishlarni takomillashtirishda sinf rahbarining bolalar yetakchisi, o‘qituvchilar, tug‘arak rahbarlari, ota-onalar, maxalla, jamoatchilik bilan hamkorlikdagi ishlari muhim tarbiyaviy ahamiyatga ega. Sinf rahbari faoliyatining mazmuni quyidagilardan iborat: O‘quvchilar shaxsini o‘rganish, sin

5. Ta’lim-tarbiya to‘g‘risidagi normativ, instruktiv-metodik xujjatlarni sinf rahbarlari muntazam o‘rganib borishni tashkil etish. Maktabda sinf rahbarlari uslubiy birlashmalari ishiga mas’ul kishi ma’naviy-ma’rifiy tarbiya ishlari bo‘yicha direktor o‘rinbosari bo‘lganligi uchun, mazkur metodbirlashmalar faoliyati haqida aniq tasavvurga ega bo‘lish kerak. Uslubiy birlashma sinf rahbarlari uchun ijodiy laboratoriya h isoblanadi. Sinf rahbarlari uslubiy birlashmasining bir o‘quv yilida o‘tkaziladigan yig‘ilishlarining namunali ish rejasi (3-ilovada keltiriladi). Unda sinf rahbarlari faoliyatiga doir barcha muammolar hal etilib, savollarga javob topiladi. 48

Umumiy xulosa Shunday qilib, olib borilgan ilmiy tadqiqotlar natijalaridan quyidagi xulosalarga kelindi. Maxsus maktabda sinf rahbarining korreksion tarbiyaviy ish faoliyati murakkab va ko‘p qirralidir. Yuqorida ko‘rsatib o‘tilganidek, maxsus maktabda korreksion ish faoliyati keng doiradagi vazifalarni qamrab oladi hamda xilma-xil shakl va metodlar yordamida amalga oshiriladi. Maxsus maktabda sinf rahbari o‘quvchilar jamoasi bilan, o‘z sinfida ish olib boradigan o‘qituvchilari bilan, shifokor-psixonevrolog mutaxassis, ota- onalar va jamoatchilik hamkorlikda ish olib boradi. Bu ishlarning samaradorligi va muvaffaqiyati ko‘p jihatdan maxsus maktab o‘quvchilari maxsus psixologiyasini tizimli tarzda o‘rganib borishi, g‘oyaviy yetukligi, defektologiyaga oid yangi bilimlar bilan doimiy qurollani

tarbiyaviy ish olib borishi, tarbiyasi og‘ir bolalar bilan ish olib borishi shunchalik muvaffaqiyatli bo‘ladi. U o‘z tarbiyalanuvchilari hayotiga, bilim olishiga, salomatligiga, oilasiga qanchalik yuksak g‘amho‘rlik bilan singib borsa, ular bilan munosabatda qanchalik oddiy hamda samimiy bo‘lsa, avtoritar yondoshudan qochsa, unga o‘quvchilar shunchalik yuksak ishonch bilan yondoshadilar, ular shunchalik bu sinf rahbariga mehr qo‘yadilar, bog‘lanib qoladilar, o‘zlariga yaqin oladilar. Ular maxsus maktabni bitirib ketgach ham o‘z sinf rahbarlarini uzoq vaqt hotirlab, eslaridan chiqarmaydilar. Maxsus maktabda o‘tkazilgan bayram tadbirlari, qiziqarli mehnat ishlari, ekskursiya va sayohatlar, quvnoq yangi yil, qizg‘in turli qiziqarli uchrashuvlar, sinf rahbarining qiziqarli o‘tkazgan suhbatlari

FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO‘YHATI 1. Karimov I.A. Barkamol avlod orzusi. -T.: «Sharq» nashriyot- matbaa konserni, 1999. – 184 b. 2. Karimov I.A. O‘zbek xalqi hech qachon, hech kimga qaram bo‘lmaydi. – T.: O‘zbekiston , 2005. – 448 b. 3. Karimov I.A. O‘zbekiston buyuk kelajak sari. –T.: O‘zbekiston, 1998. – 684 b. 4. Karimov. I.A. Yuksak ma’naviyat - yengilmas kuch. – T.: Ma’naviyat, 2008. – 176 b. 5. A mirsaidova Sh.M. . Maxsus pedagogika fani rivojlanishida sharq mutafakkirlari g‘oyalarining o‘rni va roli . Ped.fan.nomz....diss.T.: – 1 8 b. 6. Aytmetova S.Sh. Yordamchi maktab o‘quvchilarining psixik rivojlanish xususiyatlari. –T .: O‘qituvchi, 1984. – 152 b. 7. Alimxo‘jayeva F.J. Zaif eshituvchi bolalar eshitish qobiliyatini rivojlantirishda didaktik materiallardan foydalanish. P.f.n. d

12. Borovlyova R.A. Roditelyam malenkix ogloxshix detey (nachalo korreksionnoy raboti s detmi, poteryavshimi slux v 2,5 – 3 goda) // Defektologiya, -2004. -№.4 -s. 78-82. 13. Boskis R.M. Gluxie i slaboslisha щ ie deti. M.: Izd. APN RSFSR, 1969. – 336 s. 14. Boskis R.M. Uchitelyu o detyax s narushennim sluxom. – M.: Prosve щ enie, 1988. – 126 s. 15. Boskis R. M., Fingerman L.E. Razvitie pismennoy rechi v nachalnix klassax shkoli slaboslisha щ ix. –M., 19 9 8. – 143 s. 16. Boskis R.M. Razvitie smislovoy storoni rechi u gluxix i slaboslisha щ ix detey. –M., 1981. – 96 s. 17. Bikova L.M. Metodika obucheniya russkomu yaziku v shkole dlya gluxix detey. – M.: Prosveщenie, 1991. – 302 s. 18. Bikova L.M. Razvitie svyaznoy rechi gluxix uchashixsya nachalnix klassov. – M.: Prosveщenie, 1989. – 144 s.

24. Kniga dlya uchitelya shkoli slaboslisha щ ix. Obuchenie russkomu yaziku, chteniyu, proiznosheniyu /Pod red. Korovin K.G. –M., 1995. – 160 s. 25. Kolshanskiy G. V. Logika i struktura yazika. –M., 19 9 5. – 114 s. 26. Komarov K.V. Metodika obucheniya slaboslisha щ ix detey gramote. –M.: Prosve щ enie, 1990. – 130 s. 27. Komarov K.V. Metodika obucheniya russkomu yaziku v shkole dlya slaboslishaщix detey. –M.: Prosveщenie, 1988. -224 s. 28. Matveyev V.F. Trudovoe obuchenie shkolnikov s narusheniyami sluxa v sovremennix usloviyax // Defektologiya. -2005. - №4. – s. 31-34. 29. Mo‘minova L.R. Nutqi umumiy rivojlanmagan maktabgacha yoshdagi bolalarni logopedik tekshirish bo‘yicha metodik qo‘llanma. – T.,O‘qituvchi, 1992. -110 b. 30. Nesterovich T.V. Nekotorie voprosi formirovaniya grammatiches

34. Novaya model obucheniya v spesialnix ob щ eobrazovatelnix uchrejdeniyax VIII vida. / Pod red. A.M. Щerbakovoy. M.: Izdatelstvo NS ENAS, 2001. – 304 s. 35. Nurkeldiyev D.A. Aqli zaif bolalarning maktab ta’limiga nutqiy tayyorgarligini aniqlash metodlari. Ped. fanl. nom.…diss. - T., 2001 . 36. Nurullayeva Sh. Mustaqil ishlar // Boshlang‘ich ta’lim. -2002. -№5. - b. 28-29. 37. Programmi spesialnoy obщeobrazovatelnoy shkoli dlya slaboslishaщix i pozdnoogloxshix detey v 2 sbornikax. Sbornik 1. - M.: Prosveщenie, 1986. – 160 s. 38. Psixologiya gluxix detey. /Pod red. Solovyev I.M., Shif J.I., Rozanovoy T.V., Yashkovoy N.V. –M., 1991. – 306 s. 39. Pulatova X. M. Aktivizatsiya rechevoy deyatelnosti detey doshkolnogo vozrasta s obщim nedorazvitiem rechi. Avtoref. diss…kand. ped. nauk. T., 1994

Купить