Media sohasining tuzilishi va ta'sir - Педагогика - Рефераты

Информация о документе

Цена	2000UZS
Размер	453.1KB
Покупки	0
Дата загрузки	07 Ноябрь 2026
Расширение	pdf
Раздел	Рефераты
Предмет	Педагогика

Media sohasining tuzilishi va ta'sir

Купить

6-Mavzu: Media sohasining tuzilishi va ta'siri
Reja:
1. Axborotga odamlarning ehtiyoji
2. Matbuotda so‘z va axborot erkinligi
3. Axborotni daromad manbaiga aylantirish
4. Axborotning inson ongiga ta'siri muammolari

Tayanch so'z va tushunchalar: Jamiyatlar, axborot, so'z erkinligi, bosma
nashrlar, kitoblar, gazetalar, jurnallar, almanaxlar, to'plamlar, byulletenlar,
matbuot, davriy nashrlar, mobillik, radio, televidenie, blogger, weiner,
daromad manbai, odob -axloq qoidalari. ommaviylik, tur, form at, tipologiya,
formatlash, transformatsiya, bosma ommaviy axborot vositalari, internet.
Maqsad: talabalarga media sohaning tuzilishi va ta'siri haqida ilmiy
ma'lumotlar berish.

1.Axborotga odamlarning ehtiyoji
Zamonaviy jamiyatning bosma ommaviy axborot vositalariga bo'lgan
talabi ular jamiyatda ommaviy muloqot vositasi sifatida qanchalik
muvaffaqiyatli ishlayotgani, shaxslar, guruhlar va boshqa ijtimoiy
sub'ektlarning kognitiv, ta'lim, aksiologik, tashkiliy, ij timoiy va ijtimoiy faol
ishtirok etishga yordam beradigan bunday axborot munosabatlarini
shakllantirish bilan belgilanadi. Bugungi kunda bosma ommaviy axborot
vositalarini o'rab turgan muhitda ro'y berayotgan global o'zgarishlar ularning
xarakteriga sezila rli ta'sir ko'rsatmoqda. Bu, birinchi navbatda, jamiyatning
iqtisodiy, siyosiy, texnologik qatlamlaridagi o'zgarishlar bilan bog'liq.
Ommaviy axborot vositalari tizimining jamiyat hayotining barcha sohalari
bilan o'zaro ta'sirining integral natijasi sifati da oshkoralikni belgilab, biz
Rossiya bosma ommaviy axborot vositalarining rivojlantirishda ishtirok etgan
zamonaviy resurslarini ana shunday pozitsiyalardan ko'rib chiqmoqchimiz.
Ularni ochib berish postsovet davridagi mahalliy matbuot faoliyati bilan
bog ‘liq jarayonlarni chuqur tahlil qilishni talab etadi. Ular orasida ommaviy
axborot makonining transformatsiyasi bor.
Mamlakatda boshlangan jamiyat hayotining eng muhim sohalarini
modernizatsiya qilish amaldagi aloqa tizimlarini, birinchi navbatda, ommaviy
axborot vositalari tizimini tubdan qayta qurishni taqozo etadi. Ommaviy
axborot vositalari orqali ijtimoiy o‘zaro aloqalar yangi kommunikatsiya
texnologiyalari taraqqiyoti tufayli tobora kengayib borayotgan imkoniyatlarga
ega bo‘lsa -da, O‘zbekiston media tizimi ulardan jamiyatni modernizatsiyalash
muammolarini hal etishda yetarlicha foydalanmayapti. Axborotga bo'lgan
ehtiyojning mohiyati. Biz darslik falsafiy kategoriyalariga amal qilamiz.
«Mohiyat - bu ob'ektning barcha xilma -xil va qarama -qarshi
shaklla rining barqaror birligida ifodalangan ichki mazmuni; ob'ektning u

yoki bu kashfiyoti hodisasi, uning mavjudligining tashqi shakllari.
Tafakkurda bu kategoriyalar ob'ektning turli xil o'zgaruvchan shakllaridan
uning ichki mazmuni va birligiga - tushunchaga o'tishni ifodalaydi. O'quvchilar
sonining jadal o'sishi, raqamli texnologiyalarning faol rivojlanishi, tarmoqqa
kirishning kengayishi, Internet segmentida ichki reklama bozorining
rivojlanishi va jahon reklama bozori bilan integratsiyalashuvi tufayli onlay n
medianing jadal rivojlanishi. onlayn media segmenti sanoatida xorijiy
kapitalning ortib borayotgan roli media korxonalari o'rtasida raqobatning
kuchayishiga olib keldi.
Ko'rinib turibdiki, zamonaviy bozorda raqobat muhiti o'ziga xos tarmoq
xususiyatlar iga ega va raqobatbardosh ustunliklarni shakllantirish va
rivojlantirishning strategik jarayoni, shuning uchun ham sanoatning o'ziga xos
xususiyatlariga ega. Bu umuman ommaviy axborot vositalari bozorining
xo'jalik yurituvchi sub'ektlari uchun ham, Intern et tarmog'ida faoliyat
yurituvchi media -korxonalar uchun ham, xususan, ularning mahsulotining
o'ziga xosligi, foydalanuvchi auditoriyasining xususiyatlari, globallashuv va
axborotning mintaqaviylashuvining hozirgi tendentsiyalari tufayli
xarakterlidir. rek lama bozorlari. Bularning barchasi birgalikda ommaviy
axborot tizimidagi siljishlarni oldindan belgilab berdi: o'zgarishlar ularning
tipologik tuzilishiga ta'sir qildi. Ommaviy axborot vositalari turlarini raqobat
muhitida muloqotning o'ziga xos sharoitlar iga moslashtirish boshlandi.
Tipologik xususiyatlarni qisman o'zgartirish yordamida katta tijoriy
muvaffaqiyatga erishish imkoniyati yaratildi. Ushbu jarayonni media turini
formatlash sifatida aniqlash mumkin.Bosma nashrning formati o'ziga xos
"tipologik y angi shakllanish" bo'lib, uning paydo bo'lishi ommaviy axborot
vositalarining iqtisodiy barqarorligini izlash bilan bog'liq bo'lib, yuqori
ixtisoslashgan, yuqori darajadagi nashrlarni yaratish orqali ularning tipologik
tuzilishini differentsiatsiyasini osh irishga olib keladi. ixtisoslashtirilgan
ommaviy axborot vositalari. Bosma ommaviy axborot vositalari formatlari
media muhitining zamonaviy voqeliklariga moslashtirilgan va zamonaviy
kommunikatsiya strategiyalari va texnologiyalari bilan boyitilgan ularnin g
tipologik modellari majmuidir.
Media turi uning tarkibiy qismlarining o'zaro ta'sirining integral natijasi
bilan tavsiflanadi. Bunday natija ijtimoiy faoliyatning ma'lum bir turi
ishtirokchilari o'rtasida yaratadigan aloqa va u tomonidan yaratilgan tegi shli
ijtimoiy munosabatlar: mafkuraviy, siyosiy, axloqiy, tashkiliy va boshqalar. Bu
aloqa va tegishli ijtimoiy munosabatlar birgalikdagi harakatlarni tashkil etishga
yordam beradi. ushbu ijtimoiy guruh - bu guruhning real hayotiy sharoitlariga
mos keladig an xatti -harakatlar. Uning ishtirokchilari va ma'naviy ishlab
chiqarishning boshqa sohalari ishtirokchilarining kuchlari orqali bunday aloqa
ushbu ijtimoiy guruhning ham, butun jamiyatning ham ma'naviy salohiyatini
boyitishni ta'minlaydi.

Jamiyat taraqqiy otining turli murakkablikdagi ziddiyatli ko‘rinishlari
xorijlik olimlar D.Bell, T.Parsons, J.Gelbreyt, P.Draker, M.Kastels, U.Rostou,
A.Toffler, F.Uebsterlar tomonidan ilmiy jihatdan o‘rganilgan bo‘lib, ularning
asarlarida axborot, axborotlashgan jamiyat v a axborot almashinuvi
jarayonlariga oid muammolarini tadqiq etishga qaratilgan. Axborotning yuzaga
kelishi, qimmati, axborot va axborotlashtirish masalalarining ijtimoiy
tizimdagi murakkab o‘zgarishlar strategiyasidagi o‘rni kabi muammolar
R.Abdeev, V.In ozemsev, I.Melyuxin, N.Moiseev, I.Novik, V.Styopin,
V.Goroxov, M.Rozov, D.Chernavskiy, A.Chernov, kabi MDH olimlari
tomonidan o‘rganilgan.
Axborot hamda axborotlashtirish jarayonining alohida falsafiy va
iqtisodiy jihatlari bo‘yicha J.Abdullaev, M.Yoqu bova, O.Kostrina, O.Lanseva,
M.Usmonova, Sh.Qo‘shoqovkabi ilmiy izlanishlarida o‘z ifodasini topgan.

2. Matbuotda so‘z va axborot erkinligi
Rudolf fon Jering yakkalanishni xalqlarning halokatli gunohi deb e'lon
qiladi, chunki tarixning eng oliy qonuni birlashishdir. Globallashuv jarayoni
tabiiydir, chunki muloqotning o‘zi tabiiy va bu jarayon tobora kuchayib,
jamiyat hayotining barcha sohalariga ta’sir ko‘rsatmoqda. Bu, birinchi
navbatda, xalqlar muloqotini ta'minlovchi ommaviy axborot jarayonlarida o'z
ifodasini topadi. Ommaviy axborot vositalari muloqot qilish uchun ko'plab
imkoniyatlar yaratadi. L.V Mrochko ning so'zlariga ko'ra , ular og'zaki
muloqot (ma'ruza, konferentsiya, uchrashuv va suhbat), madaniyat va san'at
(teatr, adabiyot va kino) va ommaviy axborot vositalari (davriy matbuot,
televidenie va radioeshittirish) larni o'z ichiga olishi mumkin. Muloqot - bu
ma'lumot uzatishni o'z ichiga olgan jarayon . So'nggi yillarda axborot
uzatishning ikkita modeli mavjudligi nazariyasi ishlab chiqildi - "vert ikal"
(rasmiy, davlat yoki xususiy ommaviy axborot vositalaridan aholiga) va
"gorizontal" (fuqarodan fuqaroga, masalan, Internet orqali).
Ommaviy axborot vositalari faoliyati jiddiy va mas’uliyatli jamoat va davlat
vazifasidir. Shu munosabat bilan ommaviy axborot vositalarida so‘z erkinligini
ta’minlash, bu erkinlik chegaralarini belgilashga yo‘l qo‘yilishi masalasi bilan
belgilanadi.
So‘z erkinligi uchun va unga qarshi kurash asrlar davomida davom etib
kelmoqda. XXI asr boshlarida jahon hamjamiyati inso n huquqlarini,
jumladan, so‘z erkinligini himoya qiluvchi va ta’minlaydigan keng qamrovli
qonunchilikni yaratdi. O‘zbekiston Respublikasining “Ommaviy axborot
vositalari to‘g‘risida”gi qonuni va boshqa qonun hujjatlarida mustahkamlangan
matbuotga oid davla t siyosati tahririyatlar va jurnalistlarning kasbiy
mustaqilligini, ommaviy axborotni olish va tarqatish erkinligini kafolatladi.
Milliy matbuot bozori shakllandi, u umumiy tovar bozorining segmentiga
aylandi. Haqiqiy so'z erkinligi ikkita muhim shart - sh axsga ma'lumot to'plash,

tahlil qilish va uning asosida shaxsiy fikrni shakllantirish imkonini beradigan
oshkoralik rejimi va xizmatda bo'lgan matbuot erkinligi mavjud bo'lganda
amalga oshiriladi jamiyatning fikri va shaxsiy fikrini bildirishni xohlovchila r
uchun imkoniyat yaratadi. Jamoatchilik fikrini ochib berish va namoyon qilish
kontekstida oshkoralik va matbuot erkinligi jamiyatni demokratlashtirish omili
bo‘lib xizmat qiladi. Biroq, ommaviy so'rovlar, siyosiy teledebatlar va ko'cha
namoyishlari amali yotini tahlil qilish shuni ko'rsatadiki, agar biror narsada
muvaffaqiyatga erishilgan bo'lsa, bu ijtimoiy texnologiyalarning tobora
takomillashib borayotganidadir. Ularning maqsadi xalqni gapirish imkoniyati
berilganiga ishontirishdir. Ta’kidlash joizki, o mmaviy axborot vositalari
kommunikatsiya tizimining bir bo‘lagi sifatida jamiyatning mustaqil siyosiy
instituti sifatida faoliyat yuritadi. Bu institut demokratik plyuralistik tizim
doirasida faoliyat yuritib, jamoatchilik ongida mavjud bo‘lgan turli fikr va
mulohazalarni aniqlashga xizmat qiladi. Ushbu ma'lumotlar, ichki, yopiq aloqa
orqali keladigan ma'lumotlarga nisbatan, ongli qarorlar qabul qilish imkonini
beradi.
Ommaviy axborot vositalari elektoratni boshqarish, siyosiy tarbiya va
safarbarlik vazifa larini bajaradi. Xuddi shu funksiyalar siyosatchining
ommaviy kommunikatsiyaga qo'shilish motivatsiyasini aniqlaydi, bu esa
qarorlarni nashr etish va tushuntirish, ijtimoiy hayotdagi kutilmagan
vaziyatlarni izohlash, aholini siyosiy qo'llab -quvvatlash uchu n murojaat qilish
va ko'z oldida o'zining jozibali qiyofasini yaratish imkonini beradi. Bu, ayniqsa,
saylovoldi tashviqoti, saylovchilar oldiga hisobot berish, nutqning xalqaro
rezonans kuchayishi davrida kuzatilmoqda. Ommaviy axborot vositalari
jamiyat om maviy kommunikatsiyasining muhim bo‘g‘ini bo‘lib, bir butun
sifatida qabul qilingan holda turli ijtimoiy -siyosiy rollarni bajaradi, ularning u
yoki bu qismi ijtimoiy -siyosiy vaziyatga qarab alohida ijtimoiy ahamiyatga ega
bo‘ladi. Bular jamiyatni birlashti ruvchi, uning tarbiyachisi, tashkilotchisi
rollari bo'lishi mumkin. Tarixiy taraqqiyotning inqirozli davrlarida ommaviy
axborot vositalari turli kuchlar, hokimiyat va xalq o‘rtasidagi muloqotda
vositachi sifatida alohida ahamiyat kasb etadi. Shu o‘rinda om maviy axborot
vositalarining o‘zining asosiy ijtimoiy funksiyalarini bajarishi, jamiyatni
birlashtirishga hissa qo‘shishi, mamlakat siyosatining asosini tashkil etuvchi
ijtimoiy -iqtisodiy va boshqa vazifalarni hal etishda muhim ahamiyat kasb
etishini alohi da ta’kidlash lozim. Davlat esa, o‘z navbatida, axborot sohasida
fuqarolarga teng imkoniyatlar yaratib berishi, davlat va moliyaviy -tijorat
tuzilmalarining matbuotga ta’siri kamayishi, matbuot, eng avvalo, fuqarolik
nazorati ostiga o‘tishi kerak. jamiyat.
3. Axborotni daromad manbaiga aylantirish
“Ayni vaqtda barchamiz bir haqiqatni unutmasligimiz zarur: axborot
maydonidagi turli bahs va tortishuvlar, avvalo, haqqoniylik va xolislik
tamoyillariga asoslanishi, qonun va odob qoidalari doirasida bo‘lishi, shaxsiy
g‘araz va xusumatga, soxta obro‘ ortti rish usuliga aylanib ketmasligi, inson

shaxsi va sha’nini tahqirlashdan yiroq bo‘lishi, bunday salbiy holatlarga
bizning media maydonimizda mutlaqo o‘rin bo‘lmasligi kerak” 1 deydi
Sh.Mirziyoyev.
Axborotlarni yig’ish usullari
Axborot atamasi lotincha inf ormation axborot so‘zidan olingan bo'lib,
tushuntirish, xabardorlik, taqdim etish degan ma'noni anglatadi. Keng ma'noda
axborot - bu odamlar o'rtasida axborot almashish, jonli va jonsiz tabiat, odamlar
va qurilmalar o'rtasidagi signal almashishni o'z ichig a olgan umumiy ilmiy
tushuncha. Axborot - bu atrof -muhit ob'ektlari va hodisalari, ularning
parametrlari, xususiyatlari va holati to'g'risidagi ma'lumotlar, ular haqidagi
bilimlarning noaniqligi va to'liq emasligi darajasini kamaytiradi. Informatika
fanida axborot bilan bir qatorda ma'lumotlar tushunchasi ham tez -tez
ishlatiladi. Ma'lumotlar qandaydir sabablarga ko'ra ishlatilmaydigan, faqat
saqlanadigan belgilar yoki qayd etilgan kuzatuvlar sifatida qaralishi mumkin.
Agar biror narsaga nisbatan noaniqlikni kamaytirish uchun ushbu
ma'lumotlardan foydalanish mumkin bo'lsa, ma'lumotlar ma'lumotga aylanadi.
Shu sababli, ma'lumot foydalanilgan ma'lumotlar deb ta'kidlash mumkin.
Bugungi kunda bloggerlik butun bir professional yo'nalishdir, garchi bu kasb
hali uni versitetda o'rgatilmagan.
O‘zbekiston Respublikasining 2003 yil 11 dekabrda qabul qilingan
“Axborotlashtirish to‘g‘risida”gi 560 — II-sonli Qonuniga bir qator
o‘zgartirishlar kiritildi. Ushbu o‘zgartirishlar blogerlarning faoliyatini tartibga
solish maqsadi da kiritildi. Bu haqda “Xalq so‘zi” gazetasining rasmiy sayti
xabar beradi. Unga ko‘ra: Bloger — Internet jahon axborot tarmog‘idagi o‘z
veb -saytiga va (yoki ) veb -sayt sahifasiga hamma erkin foydalanishi mumkin
bo‘lgan, ijtimoiy -siyosiy, ijtimoiy -iqtisodiy va boshqa xususiyatga ega
axborotni joylashtiruvchi, shu jumladan axborotdan foydalanuvchilar
tomonidan ushbu axborotni muhokama qilish uchun joylashtiruvch i jismoniy
shaxs. O‘zbekistonda blogerlik faoliyati "Axborotlashtirish to‘g‘risida"gi
qonun doirasida tartibga solinadi. Qonunga "blogerlik" iborasi ilk bor 2014
yilda kiritilgan. ochiq manbalardan qo‘lga kiritilgan axborotni tarqatayotgan
shaxsning mas’ul iyati belgilab berilgan.
«Axborotlashtirish to‘g‘risida »gi Qonunda «blog er» tushunchasini quyidagi
tarzda kengaytirilgan: xabar va materiallarni to‘plash, tahlil qilish, tahrirlash,
tayyorlash va tarqatish bilan shug‘ullanuvchi hamda ularni axborotdan
foydalanuvchilar tomonidan, shu jumladan, muhokama qilishi uchun Internet
ja hon axborot tarmog‘idagi o‘z vebsaytiga va (yoki) veb -sayt sahifasiga
joylashtiruvchi jismoniy shaxs.
Hozirda bloger – jamoatchilik -siyosiy, ijtimoiy -iqtisodiy va boshqa tusdagi
axborotlarni ulardan foydalanuvchilar tomonidan, shu jumladan,
1 https ://adu .uz/uz/news /article /941

muhokama qilis hi uchun Internet jahon axborot tarmog‘idagi o‘z veb -
saytiga va (yoki) vebsayt sahifasiga joylashtiruvchi jismoniy shaxs. 2
O‘zbekiston Respublikasining 30.03.2021 yildagi O‘RQ -679 -son yangi
tahrirdagi Qonuninida bilogerlik faoliyatiga quyidagicha o‘zgarti rishlar
kiritilgan. «12 1-modda.
Hamma erkin foydalanishi mumkin bo‘lgan axborotni Internet jahon
axborot tarmog‘ida tarqatish
Veb -saytning va (yoki) veb -sayt sahifasining yoxud boshqa axborot
resursining egasi, shu jumladan bloger hamma erkin foydalanish i mumkin
bo‘lgan axborot joylashtiriladigan Internet jahon axborot tarmog‘idagi o‘z veb -
saytidan va (yoki) veb -sayt sahifasidan yoxud boshqa axborot resursidan:
O‘zbekiston Respublikasining mavjud konstitutsiyaviy tuzumini,
hududiy yaxlitligini zo‘rlik bilan o‘zgartirishga da’vat etish; ommaviy
tartibsizliklarga, fuqarolarga nisbatan zo‘ravonlik qilishga, shuningdek
belgilangan tartibni buzgan holda o‘tkaziladigan yig‘ilishlar, mitinglarda,
ko‘cha yurishlarida va namoyishlarda ishtirok etishga da’vat qilish,
shuningdek mazkur noqonuniy harakatlarni muvofiqlashtirish;
Jamoat tartibiga yoki xavfsizligiga tahdid soluvchi yolg‘on axborot
tarqatish; urush, zo‘ravonlik va terrorizmni, shuningdek diniy ekstremizm,
separatizm va fundamentalizm g‘oyalarini targ‘ib qilish; davlat sirlarini yoki
qonun bilan qo‘riqlanadigan boshqa sirni tashkil etuvchi ma’lumotlarni oshkor
etish; milliy, irqiy, etnik yoki diniy adovat qo‘zg‘at uvchi, shuningdek
fuqarolarning sha’ni va qadr -qimmatiga yoki ishchanlik obro‘siga putur
yetkazuvchi, ularning shaxsiy hayotiga aralashishga yo‘l qo‘yuvchi axborotni
tarqatish; jamiyatga, davlatga, davlat ramzlariga hurmatsizlikni namoyon
etuvchi, shu juml adan beodoblik bilan ifodalangan axborotni tarqatish;
giyohvandlik vositalarini, psixotrop moddalarni va prekursorlarni targ‘ib
qilish; pornografiyani, zo‘ravonlikni va shafqatsizlikni targ‘ib qilish,
shuningdek o‘z joniga qasd qilishga da’vat etish; fuqar olarni, shu jumladan
voyaga yetmagan shaxslarni ularning hayotiga va (yoki) sog‘lig‘iga yoxud
o‘zga shaxslarning hayotiga va (yoki) sog‘lig‘iga tahdid soluvchi
g‘ayrihuquqiy harakatlarni sodir etishga undashga yoki boshqa tarzda jalb
qilishga qaratilgan ax borotni tarqatish; qonunga muvofiq jinoiy va boshqa
javobgarlikka sabab bo‘ladigan o‘zga harakatlarni sodir etish maqsadlarida
foydalanilishiga yo‘l qo‘ymasligi shart.
Veb -saytning va (yoki) veb -sayt sahifasining yoxud boshqa axborot
resursining egasi, sh u jumladan bloger: hamma erkin foydalanishi mumkin
bo‘lgan axborot joylashtiriladigan Internet jahon axborot tarmog‘idagi o‘z veb -
saytiga va (yoki) veb -sayt sahifasiga yoxud boshqa axborot resursiga hamma

erkin foydalanishi mumkin bo‘lgan axborot joylashti rilguniga qadar uning
to‘g‘riligini tekshirishi, shuningdek joylashtirilgan axborotning noto‘g‘riligi
aniqlangan taqdirda, uni darhol o‘chirib tashlashi; hamma erkin foydalanishi
mumkin bo‘lgan axborot joylashtiriladigan Internet jahon axborot tarmog‘idagi
o‘z veb -sayti va (yoki) veb -sayt sahifalari yoxud boshqa axborot resursining,
shu jumladan tezkor xabarlar almashish tizimlarining monitoringini ushbu
moddaning birinchi qismida ko‘rsatilgan axborot va materiallarni aniqlash
maqsadida amalga oshirishi; us hbu moddaning birinchi qismida ko‘rsatilgan
axborot aniqlangan taqdirda, darhol mazkur axborotni o‘chirib tashlash
choralarini ko‘rishi shart.
Ushbu moddaning birinchi va ikkinchi qismlarida belgilangan majburiyatlar
veb -saytning va (yoki) veb -sayt sahifa sining yoxud boshqa axborot resursining
egasi, shu jumladan bloger tomonidan bajarilmagan taqdirda, mazkur veb -
saytdan va (yoki) veb -sayt sahifasidan yoxud boshqa axborot resursidan
foydalanish O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi belgilagan tartibd a
maxsus vakolatli organ tomonidan cheklanishi mumkin.
Ushbu moddaning birinchi va ikkinchi qismlarida belgilangan
talablarni buzganlik qonunchilikka muvofiq javobgarlikka sabab bo‘ladi.
Ushbu moddaning birinchi va ikkinchi qismlarida nazarda tutilgan
ta lablar vebsaytning va (yoki) veb -sayt sahifasining yoxud boshqa axborot
resursining egasi, shu jumladan bloger tomonidan bajarilmaganligi natijasida
huquqlari va qonuniy manfaatlari buzilgan shaxslar o‘z huquqlarini, sha’ni,
qadr -qimmatini va ishchanlik ob ro‘sini himoya qilish uchun, shu jumladan
zararning o‘rnini qoplash, ma’naviy ziyonni kompensatsiya qilish to‘g‘risidagi
da’volar bilan belgilangan tartibda sudga murojaat qilishga haqli».
Har bir bloger faqat o‘z manfaatini, shon -shuxratini yoki daromad ini
o‘ylab emas, ularni muntazam kuzatayotgan xalq oldidagi mas’uliyatini ham
te’ran anglagan xolda faoliyat yuritishlari shart.
2019 yil 14 iyun Xalqaro blogerlar kuni
2019 yildan boshlab har yili 14 iyun kuni butun jahon bo‘ylab Xalqaro
blogerlar kuni nishonlanadi. Bu kunni bayram qilish g‘oyasi ilk bor 2004
yilda tug‘ilgan edi. Bir kunning o‘zida 40 mamlakatda faoliyat olib boruvchi
500 bloger o‘z bayramlarini, o‘z kunlarini nishonlashga qaror qilishgan va
aynan shu kunni blogerlar kuni, deya e’lon qil ingan. Bu kun turli tillarda
blog yurituvchi kishilarni o‘zaro birlashtiradi, ular o‘rtasida do‘stona
munosabat shakllantiradi, butun Internet foydalanuvchilari bilan aloqalarini
mustahkamlaydi.
O‘zbekistonda ham har yili mana shu kun Xalqaro blogerlar k uni
sifatida nishonlanadi. Shu bilan bir qatorda, mamlakatda blogerlar o‘rtasida
chempionatlar ham o‘tkazib kelinadi. Xalqaro bogerlar kunidan tashqari 31
avgust kuni Blog kuni (original atalishi — Blog Day) ham o‘tkaziladi. Aynan
shu kuni har bir bloger o‘z sahifasida turli mavzularga oid beshta kundalik

e’lon qiladi. Blog kuni nega aynan 31 avgust kuni o‘tkaziladi? Bu g‘oya
2005 yilda tashkil etilgan. O‘shanda «blog» so‘zi raqamlashtirilganda 3108
raqamlari kelib chiqqan. 3
Vine nima?
Vine nima? O'z tarixini 2012 yil iyun oyida boshlagan Vine 2012 yil
oktyabr oyida Twitter tomonidan 30 million dollarga sotib olindi. Ilovaning
rasmiy ishga tushirilishi 2013 -yil yanvarida boʻlib oʻtdi, bir necha oy oʻtib
Vine eng mashhur video almashish ilovasiga a ylandi va 2015 -yil oxiriga
kelib dasturning 200 milliondan ortiq faol foydalanuvchilari bo‘lgan. Vayner
Media - Nyu -York, Los -Anjeles, London, Singapur va Mexikoda ofislari
bo'lgan global ijodiy va media agentlik.
"Vine" so'zining o'zi ingliz Vine so'zida n kelib chiqqan bo'lib, u o'z
navbatida qisqa videolarni joylashtirish xizmatining nomi bo'lib, u Twitter
tomonidan sotib olingan. Oddiy qilib aytganda, tok - bu odamlar baham
ko'radigan video turitning bir turi. Aslida, hamma narsa oddiy. Tvitlar
singari , uzumlarning davomiyligi cheklangan va masalan, u erda YouTube
kabi uzoq videolarni yuklay olmaydi. Ularning ma'nosi shundan iboratki,
uzum uzunligi ikki soniyadan yigirma soniyagacha bo'lgan, kulgili yoki
kulgili narsa sodir bo'ladigan va boshqa uzun yoz uvlardan farqli o'laroq
darhol tushunarli bo'lgan hazil xarakteriga ega qisqa videodir. Ko'p odamlar
bog'langan Instagram misolida bo'lgani kabi, tok qahramonlari ko'pincha
mualliflarning o'zlari bo'lib, bunday videolarning harakatlari
sahnalashtirilgan. B iroq, hech kim ulardan haqiqatni talab qilmaydi,
asosiysi, bu kulgili va kulgili bo'lishidir
Vayner kim ? Xuddi shu nomdagi ilovada qisqa videolarni suratga
olgan odam vainer (viner) deb ataladi. Har kim bitta bo'lishi mumkin.
Buning uchun smartfon yoki b oshqa mos qurilmaga dastur o'rnatiladi va
kulgili stsenariy o'ylab topiladi. Videodagi aktyor prodyuser / rejissyorning
o'zi yoki boshqa odamlar, hayvonlar, narsalar ishlatiladi. Hikoyalar qiziq va
qiziqarli bo'lishi kerak.
Vayner ijtimoiy tarmoqlardan qa nday foydalanishni biladigan har bir
kishi uzum muallifi bo'lishi mumkin. Suratga olish professional uskunalar va
yoritishni talab qilmaydi. Vaynerlar videoni o'zlari suratga oladi va
tahrirlaydi va boshqalar bilan baham ko'radi. Ular motivatsion, reklama,
ta'lim va boshqa videolarni suratga olishi mumkin. Video formatining
vazifasi eng qisqa vaqt ichida fikrni etkazish va tomoshabinni qiziqtirishdan
iborat. Mashhurlik, ular turli yoshdagi va ijtimoiy guruhlarni qiziqtirganligi
bilan izohlanadi. Vaynerlar v ideoni o'zlari suratga oladi va tahrirlaydi va
boshqalar bilan baham ko'radi. Ular tomonidan tayyorlangan mavzular
hayotiy dolzarb va kulgili bo‘lishi mumkin. Video mualliflari vaziyatga o'z

qarashlarini bildirishdan qo'rqmaydilar va mashhur filmlar va das turlarga
parodiya qilishlari mumkin. Vaynnerlar har bir mavzuga oson va hazil bilan
munosabatda bo'lishadi.
Masofaviy ta’lim tobora ommalashib bormoqda. Onlayn darslarni qulay
vaqtda ko'rish mumkin, yo'lda vaqtni behuda sarflashning hojati yo'q, yozuvda
m avjud bo'lgan kurslarni qayta -qayta ko'rib chiqish mumkin. Media -
biznesning asosi - odamlardan ma'lumot etishmasligi va reklama
beruvchilardan auditoriyaga kirish imkoniyati yo'qolganligi sababli, kontentni
ham, auditoriyani ham sotish qiyinlashdi. Kontent va auditoriyadan tashqari,
boshqa savdo mahsulotlarini qidirishingiz kerak. Shu sababli, ommaviy
axborot vositalari hozirda saytda ba'zi tovarlarni sotishni rivojlantirmoqda.
Jahon amaliyotida bosma nashrlar (yoki onlayn -do'konlar - ommaviy axborot
vosita lari tomonidan ishga tushirilgan mustaqil saytlar) saytlarida onlayn -
do'konlar yaratish bo'yicha ko'plab misollar mavjud.
Ommaviy axborot vositalari auditoriyasiga sotish uchun yangi tovarlar va
xizmatlarni izlashning yuqoridagi misollari gazeta biznesi u chun yangi biznes
modellarini topish masalasi dolzarbligicha qolmoqda degan xulosaga
kelishimizga imkon beradi. Bosma ommaviy axborot vositalarining tiraj va
reklama ko'rinishidagi hozirgi modeli hali ham yo'qolib borayotgani yo'q,
ammo bu gazeta biznesi u chun endi aksioma emasligi aniq.
4. Axborotning inson ongiga ta'siri muammolari
YUNESKO hujjatlarida mediata’lim “pedagogik nazariya va amaliyotda
o‘ziga xos va avtonom sohaning bir qismi sifatida qaraladigan zamonaviy
ommaviy axborot vositalarini o‘zlashtirish nazariyasi va amaliy ko‘nikmalarini
o‘rgatish; Matematika, fizika yoki geografiya kabi boshqa taʼlim sohalarini
oʻqitishda yordam sifatida ommaviy axborot vositalari va aloqa vositalaridan
foydalanishdan farqlanishi kerak”.
Ilm -fanning fundamental yo‘nalishlari bilan bog‘liq holda “media ta’lim”
va “media pedagogikasi” tushunchalari s o‘nggi paytlarda rivojlandi. A. A.
Novikova o'z maqolasida ta'kidlaganidek, 60 -yillarda. 20 -asrda dunyoning
yetakchi mamlakatlari (Buyuk Britaniya, AQSH, Avstraliya, Kanada,
Fransiya, Germaniya) pedagogika fanida oʻziga xos yoʻnalish –
mediataʼlim maktab o ʻquvchilari va talabalariga yaxshi moslashishga
koʻmaklashishga qaratilgan . media madaniyat olami, ommaviy axborot
vositalari tilini puxta egallash, media matnlarni tahlil qilishni o‘rganish va
boshqalar.
A. V. Sharikov media -ta'limni ommaviy kommunikatsi ya sohasidagi
ta'lim, "bu o'ta muhim hodisaning sirlari va qonuniyatlari" bilan tanishish deb
tushunishni taklif qiladi. S. N. Penzinning ta'kidlashicha, media ta'lim
auditoriyaga savodxonlikni o'rgatish bilan cheklanib qolmaydi, "estetik va
axloqiy sintez " zarur.
Rivojlanayotgan jamiyat ommaviy axborot vositalaridan (ommaviy
axborot vositalaridan) keng foydalanish bilan barcha axborot jarayonlarini

faollashtirishni talab qiladi. Ommaviy axborot vositalarining o'sib borayotgan
imkoniyatlari tufayl i axborot iste'molchiga yuqori tezlikda etib boradi, ko'p marta
takrorlanadi va omma ongiga faol kiritiladi.
Axborotning o'sishi urbanizatsiyalashgan hududlarga xos bo'lgan yangi
aloqa shaklini - ommaviy kommunikatsiyani keltirib chiqardi. Ommaviy
kommunikatsiya deganda ommaviy axborotni ishlab chiqarish va uni
to'g'ridan -to'g'ri muloqot orqali yoki ommaviy axbor ot vositalari orqali raqamli
va tarqoq auditoriyaga tarqatish jarayoni tushuniladi. Bir xil ma'lumotlarni
katta maydonlarga o'tkazish va uni takroriy va deyarli bir vaqtning o'zida
ko'paytirish imkoniyati ommaviy axborot vositalarining ommaviy ongning
omma viy sub'ektiga ta'sirini tartibga solish imkonini beradi. Ommaviy axborot
vositalarining ommaviy ongga sezilarli ta'sir ko'rsatish qobiliyati uzoq vaqt
oldin sezilgan. Ommaviy axborot vositalarining texnik imkoniyatlarini
takomillashtirish ishonuvchan va o son ta'sirlanadigan ommaviy ongni
manipulyatsiya qilish ko'lamini sezilarli darajada kengaytirdi. Ommaning o'z
fikri yo'q, chunki u nazariy fikrlashga moslashtirilmagan, shuning uchun har
qanday fikrni unga tashqaridan va bosim ostida siqib chiqarishga to' g'ri keladi
va ma'lumotni mohirona manipulyatsiya qilish taklif qilish imkoniyatlarini
yaratadi. ommaviy axborot vositalari tomonidan amalda cheklanmagan.
Axborot asrida ijtimoiy qadriyatlar, yo‘nalish va qarashlarni shakllantirishda
ommaviy axborot vosit alarining roli sezilarli darajada oshib bormoqda.
Ommaviy axborot vositalari odamlar hayotiga chuqurroq kirib, ommaviy
ongga dinamik va maqsadli ta'sir ko'rsata boshladi. Bu ommani tashkil etuvchi
shaxslar ommaviy axborot vositalari tomonidan joylashtirilg an "axborot
fantomlari" dunyosida yashay boshlaganiga olib keldi.
Axborot asrida ijtimoiy qadriyatlar, yo‘nalish va qarashlarni shakllantirishda
ommaviy axborot vositalarining roli sezilarli darajada oshib bormoqda.
Ommaviy axborot vositalari odamlar hayo tiga chuqurroq kirib, ommaviy
ongga dinamik va maqsadli ta'sir ko'rsata boshladi. Bu ommani tashkil etuvchi
shaxslar ommaviy axborot vositalari tomonidan joylashtirilgan "axborot
fantomlari" dunyosida yashay boshlaganiga olib keldi.
Ommaviy axborot vosita larining (televideniye, matbuot, radio, Internet) keng
doirasi, ko'rinishidan, insonning xarakterini, faoliyati va ongini
individuallashtirishga olib kelishi, unga tanlash imkoniyatini berishi kerak:
televizor ko'rish yoki ko'rmaslik, va agar ko'rsangiz, u nda qaysi kanal yoki
dastur, matbuotni o'qiysiz yoki o'qimaysiz, radio eshittirishlarini tinglaysiz
yoki eshitmaysiz. Ammo, bizning fikrimizcha, bu faqat illyuziya, odamning
tanlovi yo'q. Odamlarning katta qismi televizorni, xuddi shu kanallar,
dasturlarni va dastur qo'llanmasi qoidalari bilan tasdiqlangan tartibda tomosha
qiladi. Ular boshqa ko'pchilik o'qigan jurnal va gazetalardagi xuddi shu
maqolalarni o'qiydilar, o'z ishlari bilan shug'ullanayotganda yoki uyda dam
olayotganda bir xil radio spektakllari va yangiliklar eshittirishlarini tinglashadi.

Mavjud vaziyat OAVga baho berishda noaniqlikni keltirib chiqarmoqda. Bir
tomondan, ommaviy kommunikatsiya va ommaviy axborot vositalarining
rivojlanishi odamlarning atrofidagi dunyo haqida xabardorligiga ijob iy ta'sir
ko'rsatadi, lekin ayni paytda, ularning rivojlanishi ortida ommaning ongini
manipulyatsiya qiluvchi omil mavjud. Aynan ommaviy axborot vositalari va
ommaviy kommunikatsiyalar birinchilardan bo'lib shaxsning
ommaviylashishini qo'zg'atadi, odamlarn ing qarashlarini, xatti -harakatlarini
standartlashtiradi va ularning reaktsiyalarining bir xilligini rivojlantiradi.
Uinston Cherchill ma'lumotga ega bo'lgan odam dunyoga egalik qiladi, degan
edi. Bugun biz ishonch bilan aytishimiz mumkinki, ommaviy axbor ot
vositalarini boshqarayotgan kishi odamlarning qarashlariga, ularning xulq -
atvoriga, umuman, jamiyatdagi ommaviy ongga faol ta'sir ko'rsatishga qodir.
Yoshlarda axborot madaniyatini shakllantirish turli «axborot
bosimi» tarkibidan milliy taraqqiyot manf aatlariga moslarini to‘g‘ri
tanlab olishni taqozo etadi. Shu nuqtai nazardan yoshlarda axborot
madaniyatini shakllantirish masalasiga oydinlik kiritib olish lozim. Bu esa
quyidagilarda o‘z ifodasini topadi:
• axborot olish, uni tasarruf etishda axborotning mazmun -
mohiyatiga, uning haqiqiy ekanligi, qaysi omillarga asoslanganligi va qanday
maqsadda tarqatilayotganiga e’tibor qaratish;
• axborotning qanday natija berishi haqida aniq tasavvurga ega
bo‘lish, uni tahlil qilish, ijobiy va salbiy tomonlarini aniqla b, so‘ngra muayyan
bir xulosaga kelish;
• axborotga ongli, yuksak tafakkur bilan yondashish va uni kerak
hollarda sintez qilish, salbiy fikrlarga qarshi, axloqiy -ruhiy sharoitlar yaratish;
• axborotda ijobiy fikrlarni jonlantirish, targ‘ib etishda milliy
qad riyatlarga asoslanish. Bu ishni aniq tarixiy vaziyat bilan rivojlantirish uchun
davom etayotgan ichki va tashqi sharoitlar bilan muttasil bog‘lab olib borish;
• mavjud axborotda jamiyatdagi plyuralistik ilmiy g‘oyalarni
saqlagan holda, individning o‘z fikrini erkin ifoda etishi va uni himoya qilishiga
qarshilik qilmaslik;
• yoshlarda axborot madaniyatining shakllanganligini hisobga olib,
undan samarali foydalanish , bajariladigan ishlarning ta’sirchanligini puxta
nazorat qilib turish orqali jamiyatda mustahkam barqarorlikni ta’minlashga
erishish zarur.
Axborot madaniyatiga erishish sari intilayotgan yoshlarga «axborot
tahdidi», «axborot xavfsizligi», «axborot xavfi »ni tushuntirish zarur. Zero,
hozirgi davrda insonning har bir faoliyati axborot bilan, ya’ni axborot yig‘ish,
qayta ishlash, saqlash va uni yetkazish bilan bog‘liq. Binobarin, global axborot
almashinuvi jarayonida ijobiy axborot bilan birga salbiy axborot ham mavjud.
Zamonaviy yangi texnologiyalar jamiyat, insonlar va ularning guruhlari
o‘rtasidagi munosabatlarning yangi shakllarini yuzaga keltirdi. Masalan,

ijtimoiy tarmoqlar va ularda axborot almashinuvining yangi shakllari tobora
ommaviylashib bormoqda. Shuningdek, ijtimoiy tarmoqlarda o‘sib kelayotgan
yosh avlod vakillarining ijtimoiylashuvi ham ro‘y bermoqda. Har bir ijtimoiy
tarmoq shakli jamiyat a’zolarining sotsial mansubligi, kasbi, gender va yosh
xususiyatlaridan qat’i nazar, ularni o‘z auditoriya siga jalb qilish imkoniyatiga
ega. Bu hol, hatto, siyosiy ishtirok jarayoniga ham ta’sir etib, uni mutaxassislar
«raqamli demokratiya» 4 deb nomlashgan.
Mavzuni tuzatish uchun savollar:
1. Global media makonida madaniy xilma -xillik bo'yicha YuNESKO
U mumjahon deklaratsiyasi.
2. Internetning tarbiyaviy vazifalari.
3. Media ta'lim murakkab tizim sifatida.
4. Shaxsning mediamadaniyatini shakllantirishda media -ta'limning o'rni.
5. “Media ta’lim” va “mediasavodxonlik”. Ushbu tushunchalarning
o'xshashliklari va farq lari.
6. Ibtidoiy davrga oid yozuvlar va turli tasvirlar ma’lumotmi?
7. Qadimgi bitiklar va manbalarning mazmuni va mohiyati nimadan iborat?
8. Sharq va G‘arb xalqlari hayotida yozuvning ahamiyati nimada?
9. Axborot tushunchasining mazmuni va mohiyati nimadan ib orat?
10. Axborot va ma'lumotlarni uzatishning eng qadimgi usullari haqida gapirib
bering.
11. Axborot manbalari sifatidagi ilmiy va badiiy adabiyotlar darajasini
solishtiring.
Adabiyot
1. Мирзиёев Ш.М. Нияти улуғ халқнинг иши ҳам улуғ, ҳаёти ёруғ
ва келажаги фаровон бўлади. –Т.: Ўзбекистон, 2019.
2. Маматова Я., Сулайманова С. Ўзбекистон медиатаълим
тараққиёт йўлида. Ўқув қўлланма. Extremum -press, 2015. – 94 б.
3. Яҳё, Муҳаммад Амин. Интернетдаги таҳдидлардан ҳимоя.
Ёрдамчи ўқув қўлланма. Movarounnaxr, 2016. – 672 б.
4. Федоров А.В. Медиаобразования и медиаграмотность.
Учебное пособие. – М., 2018. 5. Медиа ва ахборот саводхонлигини
шакллантиришнинг педагогик жихатлари. Ўқув -амалий қўлланма. –
Extremum -press, 2017. – 142 б.
6. Арасту. Ахлоқи Кабир. Поэтика. – Т.: «Янг и аср авлоди», 2004.
7. Имомназаров М. Саидов У. Миллий тараққиётнинг маънавий -
ахло -қий асослари. – Т.: “А kademiua ”, 2005.
8. Егорова А.М. Духовные потребности человека // Молодой
ученый. – 2012. – № 2
(37). – С. 224 -226

Media sohasining tuzilishi va ta'sir

Купить

Похожие документы
2001-yil sentabr voqealri va uning xalqaro munosabatlarga
1945-1990-yillarda Buyuk Britaniya
1918-1923 yillarda xalqaro munosabatlar, Versal Vashington siyetemasining tuzilishi
Ahmad al-farg‘oniy
Almashlab ekishni loyihalashtirish va joriy etish