Mehnat bozori infratuzilmasi tashkiliy tarkiblari faoliyatlarining istiqbollari - Педагогика - Рефераты

Информация о документе

Цена	2000UZS
Размер	235.0KB
Покупки	0
Дата загрузки	07 Ноябрь 2026
Расширение	docx
Раздел	Рефераты
Предмет	Педагогика

Mehnat bozori infratuzilmasi tashkiliy tarkiblari faoliyatlarining istiqbollari

Купить

MEHNAT BOZORI INFRATUZILMASI TAShKILIY TARKIBLARI
FAOLIYaTLARINING ISTIQBOLLARI
REJA
1. I sh bilan bandlik xizmati shakllanishining zamonaviy tashkiliy
tuzilmasi
2. Ish bilan bandlik xizmati organlari faoliyatlarining turli darajalarini
o‘z ichiga oluvchi funksional tuzilmalar
1

1. I sh bilan bandlik xizmati shakllanishining zamonaviy tashkiliy
tuzilmasi
Bozor iqtisodiyotiga o‘tish davrining eng keskin va muhim muammolaridan
biri bu – aholining oqilona ish bilan bandligini ta’minlash hisoblanadi.
Mehnat bozorini tartibga solish bu boradagi tashkiliy-huquqiy negizlarni
shakllantirish O‘zbekistonda iqtisodiy islohotlarning birinchi bosqichidan amalga
oshirildi.
Iqtisodiy islohotlarning ikkinchi bosqichi vazifalaridan biri esa, aholini
kichik va xususiy biznesga ko‘proq jalb etish, mamlakatda tadbirkorlar va
mulkdorlar qatlamini shakllantirish hamda shu orqali aholining ish bilan bandligini
ta’minlashga erishishdan iborat bo‘ldi.
Mehnat bozorini rivojlantirishning uchinchi bosqichida (2001-
2005y.y.) quyidagi vazifalarni amalga oshirish ko‘zda tutildi; ishchi kuchiga
talabni oshishi va uning taklifini kamayishiga yo‘naltirilgan tadbirlarni amalga
oshirishni ko‘paytirish; ish bilan bandlik xizmati va uning infratuzilmasida qudratli
va tez rivojlanuvchi tizimni yaratish; aholining oqilona ish bilan bandligini
shakllantirish; ishsizlikni yo‘l qo‘yiladigan darajasigacha qisqartirish; ish bilan
band bo‘lmagan mahalliy xodimlarning malakasi, raqobatbardoshligi, ijtimoiy
himoyasi va eksportini oshirish, mehnat bozorida ish bilan bandlik va ishsizlikni
tartibga solishning samarali tashkiliy – iqtisodiy va huquqiy mexanizmlarini
yaratish va h.k. 1
.
Mehnat bozorini rivojlanishining uchinchi bosqichida yuqorida qayd etilgan
vazifalarni bajarish ijtimoiy yo‘naltirilgan mehnat bozorining shakllanishiga olib
keldi.
O‘zbekistonda ishchi kuchining yillik o‘sish darajasi ancha yuqoridir, ya’ni
2,2 – 2,3% atrofidadir. Bu esa , har yili kamida 4-5 foiz darajada yangi ish joylari
yaratishni talab qiladi. Shunga qaramasdan, mehnat bozorida ish bilan bandlikka
ko‘maklashuvchi tashkiliy va institutsional tuzilmalar vositachiligida faol davlat
1
Холмўминов Ш.Р. Меҳнат бозори иқтисодиёти (ўқув қўлланма). -Т.: 2004. 62-63 б.
2

siyosatining yuritilishi mehnatga layoqatli aholini yuqori darajada ish bilan
bandligini ta’minlashga qaratilgandir.
Ish bilan b andlik xizmatining yillar davomida rivojlanishi davrida qonunlar,
talablar hamda ijtimoiy-iqtisodiy holatlar o‘zgarmoqda, shunga mos ravishda
faoliyat yo‘nalishlari o‘zgarishiga batafsil va aniq tuzatishlar kiritilmoqda. Biroq
davlat ish bilan bandlik xizmati organlarining tashkiliy tuzilmasi shakllanib borishi
va rivojlanishi ko‘p yillar davomida deyarli o‘zgarishsiz qolmoqda. Hududiy
darajada davlat ish bilan bandlik xizmati shakllanishining zamonaviy tashkiliy
tuzilmasi ish bilan bandlikka ko‘maklashish bo‘yicha bir qator yangi bo‘limlar
tashkil etilishini talab etadi (13.1-rasm).
O‘zbekistonda mehnat bozorida yuzaga kelayotgan ijtimoiy-iqtisodiy va
demografak holatlar hamda ularning o‘zgarishi ish bilan bandlikka ko‘maklashish
sohasidagi tashkiliy tuzilmalar faoliyatiga sezilarli ta’sir etmoqda.
Mehnat salohiyatini tez sur’atlar bilan o‘sishi ish bilan bandlikni ta’minlash
muammosini ko‘ndalang qilib qo‘ymoqda. Davlat ish bilan bandlik xizmati
organlarida bo‘sh ish joylari mavjud. Ayrim davrlarda ishchi kuchiga bo‘lgan
talabning qoniqtirilmaganlik darajasi rasmiy ishsizlar sonidan 1,3-1,5 marta ortadi.
Bu asosan, ishchi kuchiga talab va taklifning sifat ko‘rsatkichlari bilan mos
tushmaganligi sabablidir.
Keyngi yillarda bo‘sh joylar soni nisbatan kamaydi, biroq talab va taklifni
sifat nuqtai-nazaridan muvofiqlashtirish muammosi saqlanib qolmoqda, bandlikka
ko‘maklashish markazlariga malakali ishchilar oqimining ortishini hisobga
oladigan bo‘lsa, bu muammo kuchayishi mumkin. O‘zbekiston Respublikasi
Mehnat va aholini ijtimoiy muhofaza qilish Vazirligi hisob-kitoblariga ko‘ra,
O‘zbekistonda ishsizlikning real darajasi iqtisodiy faol aholi sonining 3,8-5 %ni
tashkil etadi. Jahon amaliyotida ishsizlikning chegaraviy yuqori darajasi etib, 10%
hisoblanadi 1
.
Hozirgi vaqtda davlat ish bilan bandlik xizmati faoliyatining samaradorligi
chegaralangan doiradagi ko‘rsatkichlar bilan baholanmoqda. Bunda gap qoida
1
Ўзбекистон иқтисодиёти. –Т.: 2005. -14 б.
3

sifatida ish bilan band bo‘lganlar haqida emas, balki ish bilan band bo‘lmagan
aholi haqida borayapti. Ish bilan bandlikni ta’minlash holatini baholashning
mezoni ishsizlik darajasining o‘zgarishi hisoblanib, agarda u kamaysa – ish bilan
bandlik xizmatining faoliyati samarali, agarda u oshsa – samarasiz hisoblanadi.
Davlat ish bilan bandlik xizmati faoliyatining samaradorligini baholashda asosiy
ko‘rsatkichlar ishsizlik darajasining o‘zgarishi va ishsizlikning davomiyligi bo‘lib
hisoblangan.
4

Ishsizlik darajasi va uning davomiyligini pasayishi ish bilan bandlik xizmati
faoliyatining muvoffaqiyatli ekanligini, ishsizlik darajasi va davomiyligini
turg‘unligi yoki o‘sishi uning faoliyat samaradorligi pasayishini va salbiy xulosa
chiqarish zarurligini ifodalaydi.
Davlat ish bilan bandlik xizmati va uning tumanlardagi bandlikka
ko‘maklashish markazlari xodimlari bilan mehnat bozori infratuzilmasi rivojlanishi
bo‘yicha sotsiologik so‘rovlar asosida tadqiqotlar o‘tkazish uning kelgusida
rivojlanishi uchun tegishli xulosalar chiqarish imkonini beradi.
Sotsiologik so‘rovning maqsadi ish bilan bandlikka ko‘maklashish tashkiliy
tuzilmalari faoliyatlarini takomillashtirish va kelgusida rivojlantirish istiqbollari
haqida ularning fikrlarini aniqlash hisoblanadi.
Sotsiologik so‘rov natijalariga asosan ish beruvchilarga malakali kadrlar
zarur bo‘lganda ko‘proq malakali kadrlarning o‘ziga (32%), oliy o‘quv yurtlariga
(27%) va mehnat bo‘limlarida (17,5%) murojaat qilishlarini bildirganlar.
Ko‘pchilik respondentlarning Samarqand Kadrlar Agentligi haqida to‘liq
axborotga ega bo‘lmaganliklari sababli respondentlarning 2 %i ushbu agentlikka
malakali kadrlarga zarurat yuzasidan murojaat qilishlarini bildirganlar.
Shuning bilan birga mazkur ish beruvchilarning fikricha, yangi ish joylarini
tashkil qilish, ishlab chiqarish va xizmatlar hajmini kengaytirishga to‘sqinlik
qiluvchi quyidagi asosiy sabablar mavjud: kredit olishning murakkabligi (15%),
ma’muriy buyruqbozlikning mavjudligi (19,5%), asosiy ishlab chiqarish
vositalarining qimmatligi (10%), xom ashyoning yetishmasligi (13,5%), bank
kreditlari foiz stavkalarining yuqoriligi (24%) va boshqalar. Ma’lumki, mehnat
bozori infratuzilmasining rivojlanishi iqtisodiyot tarmoqlari rivojlanishi bilan
chambarchas bog‘liqdir. Iqtisodiyot tarmoqlari rivojlanishida to‘sqinlik qiluvchi
yuqorida keltirilgan sabablar muqarrar ravishda ishsizlik sonini oshishiga olib
keldi.
Tadqiqotlarning ko‘rsatishicha, ishsizlik nafaqasining kamligi (8,5%),
ishsizlarning kasbi va malakasi bo‘yicha ish joyining qoniqtirmasligi (29%),
ishsizlikning uzoq davom etishi (9%), bo‘sh ish joyi haqida aniq ma’lumotlarning
6

yetarli emasligi (13,5%), taklif etilgan ish joyida ish haqining pastligi (36,5%) kabi
sabablarga ko‘ra, ishsizlar ish topish maqsadida mehnat bozori infratuzilmasi
tashkilotlari xizmatidan foydalanishni xohamaydilar.
Respublikamizda ko‘p ukladli iqtisodiyotning shakllanib borishi ish bilan
bandlikka ko‘maklashish sohasida nodavlat ish bilan bandlik xizmati rivojlanishiga
zamin yaratmoqda.
Rivojlangan mamlakatlar tajribasidan ma’lumki, turli yo‘nalishlarda
ixtisoslashgan mehnat birjalarining shakllanishi va rivojlanishi oqilona ish bilan
bandlikni ta’minlashning muhim asosi hisoblanadi.
Mehnat bozori infratuzilmasi rivojlanishida quyidagi tadbirlarni amalga
oshirish eng dolzarb hisoblandi: ish bilan bandlik xizmati qoshida hududiy axborot
tizimini yaratish (18%), axborot almashtirishning qulay shart-sharoitlarini vujudga
keltirish (5,5%), bo‘sh ish joylari yagona axborotlar bankini yaratish (18,5%),
rivojlangan mamlakatlar tajribasidan foydalanish (23,5%), ish bilan bandlik
xizmati rivojlanish mezonlari va ko‘rsatkichlariga o‘zgartirishlar va qo‘shimchalar
kiritish (18,5%), rivojlanish strategiyasini ishlab chiqish (14%) va boshqalar.
Mehnat bozori infratuzilmasining samarali shakllanishi va rivojlanishida
quyidagi chora-tadbirlarni amalga oshirishni alohida ahamiyatga ega:
1. O‘zbekiston Respublikasi «Aholini ish bilan ta’minlash to‘g‘risida»
Qonunda ko‘rsatilgan maqsadlardan kelib chiqqan holda ish bilan bandlik
xizmati organlari faoliyatining strategiyasini takomillashtirish bo‘yicha:
1.1. Ish bilan bandlik xizmati organlari tomonidan ish bilan bandlik
dasturini strategik rejalashtirish jarayonida kelajakdagi potensial ishchi kuchi
taklifi (korxonalardan ozod etilayotganlar, o‘quv yurtlarini bitiruvchilar, harbiy
qismdagilar, maktab bitiruvchilari va boshqalar) haqida aniq va to‘liq ma’lumotlar
asosida xulosa berish zarur.
1.2. Malakali mutaxassislarning rezyuma bo‘yicha ma’lumotlar bankini
yaratish va ularning individual sifat tarkibining turli xilligini ta’minlash.
1.3. Korxonalarning buyurtmasiga ko‘ra maqsadli kasbga o‘qitish va qayta
o‘qitishni tashkil etish.
7

1.4. Korxona va firmalarda xodim ish joyining ish haqi bo‘yicha uni
qanoatlantirish darajasini ishlab chiqish.
1.5. Ish haqi va boshqa qonuniy daromadlar chegarasini kun kechirish
uchun zarur bo‘lgan miqdordan kam bo‘lmasligini ta’minlash.
1.6. Yoshlarni mehnatga o‘rgatish bo‘yicha harakatlarni faollashtirish,
ularni yoppasiga kasbga yo‘naltirish siyosatini ishlab chiqish.
1.7. Ijtimoiy himoyaga muhtoj bo‘lgan fuqarolarni ishga joylashtirish
bo‘yicha qo‘shimcha imtiyozlar yaratish.
2. Ish bilan b andlik xizmati organlari faoliyatining yo‘nalishlarini
takomillashtirish bo‘yicha:
2.1. Ish bilan b andlik xizmati organlari xodimlari tomonidan mijozlarning
quyidagi guruhlari bilan ishlashda tabaqalashtirilgan tarzda va individual jihatdan
yondashish: maktab o‘quvchilari; harbiy xizmatdan ozod etilgan fuqarolar; o‘quv
yurtlari bitiruvchilari va boshqalar.
2.2. Ish bilan b andlik xizmati organlari ishini ish bilan band bo‘lgan
fuqarolar, haqiqatda ish izlayotganlar va ishsizlar bilan ishlashga bo‘lish.
2.3. Ish beruvchilar bilan ishlashda korxonada ish bilan bandlik masalalariga
tegishli turli xil jarayonlarni istiqbollashtirishdan tortib, korxonani
modernizatsiyalash, rivojlantirishda maxsus buyurtmalarni bajarish uchun
xodimlarni maqsadli tayyorlashgacha bo‘lgan jarayonlar bo‘yicha samarali
metodikani ishlab chiqish.
2.4. Ish bilan b andlik xizmati organlarining eng faol yo‘nalishlardagi
faoliyatlari bo‘yicha imkoniyatlarini kengaytirish uchun ijtimoiy himoyaga muhtoj
bo‘lgan fuqarolar, ya’ni nogironlar va pensiya oldidagi yoshda bo‘lganlarni
kamaytirish orqali ularga sarflanadigan moliyaviy mablag‘larni tejash.
Ish bilan b andlik xizmati organlari faoliyatining asosiy maqsadi-fuqarolarni
ishga joylashtirishga ko‘maklashish, ishlashni x o h laydigan va tezda unga
kirishmoqchi bo‘lganlarga qaratilgandir. Yuqorida keltirilgan kategoriyadagi
fuqarolarni, kam ta’minlanganlarni moddiy jihatdan qo‘llab-quvvatlash ijtimoiy
ta’minot xizmatiga muvofiq moddiy qo‘llab-quvvatlash ob’ekti bo‘lishi zarur.
8

Aholini ish bilan ta’minlashga ko‘maklashish Davlat jamg‘armasi mablag‘lari
mehnatga layoqatli fuqarolarni ish bilan bandligiga ko‘maklashish bo‘yicha faol
ish bilan bandlik siyosati o‘tkazishga taqsimlanishi zarur.
2.5. Ish bilan b andlik xizmati organlarining mijozlar bilan ishlash doirasi ni
kengaytirish, masalan, nafaqa tayinlashda kishini puxta tekshirish yoki aldov
yo‘llari bilan nafaqa olayotganlarni muntazam nazorat qilish.
3. Ish bilan b andlik xizmati organlari faoliyat samaradorliklarining
ko‘rsatkichlariga baho berish bo‘yicha:
3.1. Barcha bo‘limlar uchun axborotga ega bo‘lishni ta’minlash.
3.2. Bo‘limlar o‘rtasida hamda tuman mehnat bo‘limlari o‘rtasida tajriba
almashish jarayonini tashkillashtirish.
3.3. Tuman mehnat bo‘limlari faoliyatlarining samaradorligini baholash va
muntazam nazorat etish.
4. Mehnat bozori holatiga baho berishda uning mezonlari va
ko‘rsatkichlarini takomillashtirish bo‘yicha:
4.1. Ish joylarining soni va holatini baholash ko‘rsatkichlarini ishlab chiqish
zarur. Iqtisodiyot taromoqlarida yuzaga kelayotgan tarkibiy o‘zgarishlar natijasida
korxonalardagi mavjud ish joylarining hammasi ham sharoiti va ish haqi to‘lovi
bo‘yicha maqbul hisoblanmaydi.
4.2. Ishchining mehnat unumdorligini oshirish bo‘yicha uning ish joyi
xarakteriga muvofiqligini aniqlash uchun metodika ishlab chiqish.
4.3. Korxonalarda kadrlar ko‘nimsizligini kamaytirish bo‘yicha chora-
tadbirlarni ishlab chiqish.
5. Davlat va nodavlat ish bilan bandlik xizmati organlari
faoliyatlarining samaradorligini oshirish bo‘yicha:
5.1. Viloyat davlat ish bilan bandlik xizmati organlari va Samarqand K adrlar
A gentligi o‘rtasida tajriba almashishni tashkil etish.
5.2. Davlat va nodavlat ish bilan bandlik xizmati organlari o‘rtasida yagona
bo‘sh ish o‘rinlari bankini vujudga keltirish hamda axborotlar almashishni yo‘lga
qo‘yish.
9

5.3. Yuqori malakali (eksklyuziv) kadrlar bo‘yicha ikki tomonlama
ma’lumotlar bankini tuzish.
5.4. Ish bilan bandlikka ko‘maklashish sohasida faol ish bilan bandlik
siyosatini amalga oshirish bo‘yicha o‘zaro hamkorlikni ta’minlash.
5.5. Aholini ish bilan ta’minlashda tarmoqlardagi kasbiy malaka bo‘yicha
ixtisoslashish.
Yuqorida keltirilgan fikr-mulohazalar bo‘yicha quyidagicha xulosa chiqarish
mumkin; ish bilan bandlik xizmati tizimida yangicha strategiya ishlab chiqish
zarur, shunday ekan, yangi masalalarni bajarishni ta’minlashda yangi ish bilan
bandlik xizmatining tashkiliy tuzilmasini yaratishga ehtiyoj seziladi. Shuning
uchun bugungi iqtisodiy o‘zgarishlar qat’iy ravishda zarur bo‘lgan eng muhim
islohotlarni o‘tkazish kerakligini va ish bilan bandlik xizmatining tez sur’atlar
bilan rivojlanishini talab etmoqda.
2. Ish bilan bandlik xizmati organlari faoliyatlarining turli darajalarini
o‘z ichiga oluvchi funksional tuzilmalar
Ish bilan bandlik xizmati organlari faoliyatlarining turli darajalarini o‘z
ichiga oluvchi va belgilangan, bir-biriga yaqin masalalarni bajarilishini
ta’minlovchi funksional tuzilmalar tuzish zarur. Bu funksional tuzilmalarning
yaratilishi mehnat bozorida samarali davlat siyosatini yuritishning tashkiliy asosi
bo‘lib hisoblanadi. Shuningdek, funksional tuzilmalar faoliyatining belgilangan
masalalar bo‘yicha maqsadidan kelib chiqqan holda o‘zaro birikishi ular o‘rtasida
aloqadorlikni mustahkamlaydi va funksiyalar takrorlanishini minimumgacha
tushirishni ta’minlaydi.
Shunday qilib, aniq belgilari bo‘yicha bir qancha tashkiliy bloklarning
o‘zaro aloqadorligini o‘z ichiga oluvchi tashkiliy tizimlar quyidagilardan iborat
bo‘lishi kerak:
10

- ishga joylashtirish imkoniyatlarini rivojlantirish, ish bilan
bandlik dasturi hamda ishga joylashtirishga kumaklashish bo‘yicha tashkiliy
tizim;
- statistik tadqiqotlar o‘tkazish, mehnat bozorini tahlil qilish va
istiqbollashtirish va sotsiologik so‘rovlar o‘tkazish bo‘yicha tashkiliy tizim;
- ish bilan bandlik xizmatining rivojlanishi, personalni
boshqarish, ish bilan bandlikka ko‘maklashni moliyalashtirish bo‘yicha
tashkiliy tizim;
- ixtisoslashgan ish bilan bandlik (adminstrativ – boshqaruv
xodimlarini ishga joylashtirish masalalari, migrantlar, nogironlar, qishloq
aholisi, jamoat ishlari, vaqtinchalik ishga joylashtirish).
Yuqorida keltirilgan tuzilmaviy tizimlar, bir tomondan – funksiyalar
bajarilishining bir xilligi bo‘yicha, ikkinchi tomondan – aloqa turi bo‘yicha turli
darajalardagi aloqalarni yuzaga keltiradi.
Hududiy darajadagi ish bilan bandlik xizmati organlarining ierarxik
(pog‘anali) tuzilishi viloyat Mehnat va aholini ijtimoiy muhofaza qilish Bosh
boshqarmasi va uning joylardagi mehnat bo‘limlaridan iboratdir.
Hududiy ish bilan bandlik xizmati organlari alohida yo‘nalishlar bo‘yicha
ixtisoslashgan bo‘limlar ko‘rinishidagi tashkiliy tuzilmalar safatida iborat
bo‘lmasligi kerak. Chunki, alohida funksional yo‘nalishlar bo‘yicha ixtisoslashgan
bo‘limlarning mavjudligi ular o‘rtasida tajriba va axborot almashish
samaradorligini pasaytiradi.
Shunday ekan, ish bilan bandlik xizmati organlari bir qancha yo‘nalishlarni
birlashtiruvchi alohida bloklardan iborat bo‘lishi zarur (3.3-rasm).
Hududiy ish bilan bandlik xizmati va uning joylardagi mehnat bo‘limlari
o‘rtasida samarali munosabatlarni ta’minlash hamda mehnat bo‘limlari
mutaxassislari ishlarining samaradorligini oshirish uchun joylardagi mehnat
bo‘limlari ish faoliyatlarini qayta qurish zarur.
Tuman bandlikka ko‘maklashish markazlarining ishsizlar bilan ishlashi
alohida funksional qismlari faoliyati yakka tartibda va aniq izchillikda olib
11

boriladi. Ishsizlar bilan ishlashning birinchi bosqichida bandlikka ko‘maklashish
markazlariga murojaat qilgan kishi ishsiz sifatida ro‘yxatga olingandan keyin,
ishga joylashtirish bo‘yicha inspektor mos ish joyini izlaydi. Inspektorning bu
faoliyati 1-1,5 oyni tashkil etadi. Keyingi bosqichda mijozning ish bilan band
bo‘lmaganlik (agarda u ishlayotgan bo‘lmasa) sabablari aniqlanadi. Bunda ishsiz
fuqaro kasbga yo‘naltirilishi yoki qayta o‘qitishga yuborilishi mumkin. Bu jarayon
1 haftadan 1 oygacha muddatni olishi mumkin. Ishsiz bilan ishlashning keyingi
davriga 1,5 dan 2 oygacha vaqt ketishi mumkin. Demak, mijozning ishsiz sifatida
ro‘yxatda bo‘lish davri o‘rtacha 5 oy chegarasida tebranib turadi 1
.
1
Муаллиф томонидан ўтказилган тадқиқотлар натижасида ҳисобланган.
12

Tuman mehnat bo‘limlarida ham ishsiz sifatida ro‘yxatdan o‘tgan
fuqarolarning ishsizligining davomiyligini qisqartirish maqsadida, bir
necha mutaxassislarni birlashtiruvchi alohida bloklardan iborat bo‘lishi kerak.
Tuman mehnat bo‘limlarida turli yo‘nalishlardagi ishlar bo‘yicha bir necha
mutaxassislarni o‘z ichiga oluvchi komanda yoki qism ko‘rinishidagi tuzilmalarni
tashkil etish zarur. Masalan:
1) Ishga joylashtirish bo‘yicha xodim (yoki xodimlar), ular ishsizlarning
hujjatlarini dastlabki tekshiruvini o‘tkazish, bo‘sh ish o‘rinlari bo‘yicha har
tomonlama (ish haqi to‘g‘risida, mehnat xarakteri to‘g‘risida) axborotlar to‘plash
kabi faoliyatlar bilan shug‘ullanishlari mumkin;
2) Ish beruvchilar bilan ishsizlarning uchrashuvlarini tashkillashtiruvchi va
ish beruvchilar bilan ish uchun javobgar xodim;
3) Kasbga yo‘naltirish bo‘yicha maslahatchi xodim va qayta o‘qitish
bo‘yicha mutaxassis. Bunday komandalarning funksional majburiyatiga ishchi
kuchiga talab haqida axborotlarni to‘plash, korxonalar uchun xodimlar tanlash,
mehnatni tashkil etish masalalari bo‘yicha tadbirkorlarga maslahatlar berish va
boshqalar kiradi.
Bunda komandalarning samarali ishlashi uchun tuman mehnat bozori
segmentlari bo‘yicha ajratish mumkin (hududiy belgilari bo‘yicha, iqtisodiy
belgilari bo‘yicha va boshqalar). Mehnat bozorida tarmoq belgilari bo‘yicha
segmentlarga ajratilishi natijasida har bir tarmoqda mutaxassis – xodimlarning
ixtisoslashishi tarmoq xususiyatlaridan kelib chiqqan holda, ularning ish bilan
bandlikka ko‘maklashish sohasidagi faoliyatlarining samaradorligini oshiradi.
Mehnat bozorida ish bilan bandlik masalalarini yechishning bunday shaxsiy
yondashuvi tuman ish bilan bandlik xizmati mutaxassislarining javobgarligini
oshiradi hamda ish bilan bandlik xizmati organlarining yo‘llanmasi bilan
ishsizlarni ishga qabul qilishda ish beruvchilarning rad etishini kamaytiradi.
Shuningdek, eng birinchi – ishsizlarga xizmat ko‘rsatish vaqti qisqaradi, bu
esa, ishsizlikning o‘rtacha davri qisqarishiga olib keladi.
14

Qisqacha xulosalar
Ish bilan bandlik xizmatining yillar davomida rivojlanishi davrida qonunlar,
talablar hamda ijtimoiy-iqtisodiy holatlar o‘zgarmoqda, shunga mos ravishda
faoliyat yo‘nalishlari o‘zgarishiga batafsil va aniq tuzatishlar kiritilmoqda. Biroq
davlat ish bilan bandlik xizmati organlarining tashkiliy tuzilmasi shakllanib borishi
va rivojlanishi ko‘p yillar davomida deyarli o‘zgarishsiz qolmoqda. Hududiy
darajada davlat ish bilan bandlik xizmati shakllanishining zamonaviy tashkiliy
tuzilmasi ish bilan bandlikka ko‘maklashish bo‘yicha bir qator yangi bo‘limlar
tashkil etilishini talab etadi. Ishsizlik darajasi va uning davomiyligini pasayishi ish
bilan bandlik xizmati faoliyatining muvoffaqiyatli ekanligini, ishsizlik darajasi va
davomiyligini turg‘unligi yoki o‘sishi uning faoliyat samaradorligi pasayishini va
salbiy xulosa chiqarish zarurligini ifodalaydi.
Davlat ish bilan bandlik xizmati va uning tumanlardagi bandlikka
ko‘maklashish markazlari xodimlari bilan mehnat bozori infratuzilmasi rivojlanishi
bo‘yicha sotsiologik so‘rovlar asosida tadqiqotlar o‘tkazish uning kelgusida
rivojlanishi uchun tegishli xulosalar chiqarish imkonini beradi.
Tuman mehnat bo‘limlarida ham ishsiz sifatida ro‘yxatdan o‘tgan
fuqarolarning ishsizligining davomiyligini qisqartirish maqsadida, bir
necha mutaxassislarni birlashtiruvchi alohida bloklardan iborat bo‘lishi kerak.
Tuman mehnat bo‘limlarida turli yo‘nalishlardagi ishlar bo‘yicha bir necha
mutaxassislarni o‘z ichiga oluvchi komanda yoki qism ko‘rinishidagi tuzilmalarni
tashkil etish zarur.
15

Adabiyotlar ro‘yxati:
1. O‘zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi. -T.:O‘zbekiston, 2009.
2. O‘zbekiston Respublikasining Mehnat kodeksi.-T.:Adolat, 2007.
3. O‘zbekiston Respublikasining «Aholini ish bilan ta’minlash to‘g‘risida»gi
qonuniga sharhlar, -T.: “Sharq”, 2000.
4. Abdurahmonov Q.X. Mehnat iqtisodiyoti (darslik). - T.: “Mehnat”, 2009.
5. Arabov N.U. Mehnat bozori infratuzilmasining rivojlanishi. 08.00.10.-
“Aholishunoslik va mehnat iqtisodiyoti” ixtisosligi bo‘yicha Iqtisod fanlari
nomzodi ilmiy darajasini olish uchun dissertatsiyasi. – T.: 2008.
6. Volgin N.A.Ekonomika truda: (sosialno-trudov ы e otnosheniya)/ Pod red.
N.L. Volgina, Yu.D.Odegova. M.: «EKZAMEN», 2009.
7. R ы nok truda:Uchebnoe posobie/Pod.obsh.red.Abduraxmonova K.X., Odegova
Yu.G. – T.: TFREA, 2009.
8. Xolmo‘minov Sh.R., Xomitov K. Malakali agrar mehnatbozorining
shakllanishi. - T.: “Fan”, 2003.
16

Mehnat bozori infratuzilmasi tashkiliy tarkiblari faoliyatlarining istiqbollari

Купить