Mehnat ta’limi darslarida zamonaviy pedagogik texnologiyalar asosida amaliy mashg’ulotlar samaradorligini oshirish - Педагогика - Дипломные работы

Информация о документе

Цена	9000UZS
Размер	1.1MB
Покупки	0
Дата загрузки	29 Сентябрь 2019
Расширение	doc
Раздел	Дипломные работы
Предмет	Педагогика

Mehnat ta’limi darslarida zamonaviy pedagogik texnologiyalar asosida amaliy mashg’ulotlar samaradorligini oshirish

Купить

Mehnat ta’limi darslarida zamonaviy pedagogik texnologiyalar asosida amaliy mashg’ulotlar samaradorligini oshirish

Mundarija . Kirish ......................................................................................................... ...............4 I - BOB. Mehnat ta’limidan davlat ta’lim standarti va o’quv rejasining mazmuni va mohiyati. 1.1. Mehnat ta’lim darslarida amaliy mashg’ulotlarning o’rni va ahamiyati 1.1.1.Yog’ochga va metalga ishlov berish texnologiyasi…………………………….6 1.1.2. Gazlamalarga ishlov berish texnologiyasi va pazandachilik asoslari………………………………………………………………………………7 1.1.3. X alq hunarmandchiligi ………………………………………………………8 1.2. Mehnat ta’limini asosini tashkil etuvchi umumdidaktik tamoyillar ………………………………………………………………………...12 1.2. 1. Texnik-texnologik mehnat(texnologiya): ……………………………….14 1.2.2. Xizmat ko’rsatish mehnati (servis) : 1.2.3. Q ishloq xo’jalik asoslari …………………………………………………15

К irish Yosh avlodni ijodiy mehnatga tayyorlash, tafakkurini har tomonlama kengaytirish va chuqurlashtirish barkamol avlodni tarbiyalash borasidagi ta’lim islohotlarining muhim vazifasi hisoblanadi. Bu vazifa «Kadrlar tayyorlash milliy dasturi»da o’zining aniq; ifodasini topgan. Jumladan ushbu xujjatda «Inson, uning har tomonlama uyg’un kamol topishi va farovonligi shaxs manfaatlarini ruyobga chiqarishning sharoitlarini va ta’sirchan mexanizmlarini yaratish, eskirgan tafakkur va ijtimoiy xulq atvorning andozalarini o’zgartirish respublikada amalga oshirilayotgan islohotlarning asosiy maqsadi va harakatlantiruvchi kuchidir», - deb ta’kidlangan Hukumatimizning ijtimoiy-iqtisodiy rivojlanishiga qaratilgan starategik yo’nallishlga oshirish uchun juda katta ma’suliyatni nazarda tutib, korxona v

harakat qildik. Mehnat ta’limi darslarida zamonaviy pedagogic texnologiyalar asosida amaliy mashg’ulotlar samaradorligini oshirishdan iboratdir. Bitiruv-malakaviy ishining m a q s a d i: mehnat ta’limi darslarida zamonaviy pedagogic texnologiyalar asosida amaliy mashg’ulotlar o’tkazish yo’li bilan o’quvchilarni kasb – hunarga yo’llash, dars samaradorligini oshirish, o’quvchilarning ijodkorligini o’stirish. Bitiruv-malakaviy ishining v a z i f al a r i: Bu maqsaddan kelib chiqqan holda bitiruv-malakaviy ishimizning vazifalari sifatida quyidagilar belgilandi: - dars samaradorligini oshirishni; - o’quvchilarni ilmiy dunyoqarashining shakllantirishni; - ijodkorlik ishlariga jalb qilishni; - milliy qadriyatlar asosida xalq hunarmandchiligi asoslarini o’rganish; - ongli kasb tanlashga yo’llashni

texnologiyalarni o’quv jarayoniga qo’llash bilan dars samaradorligini oshirish hamda ongli kasb tanlashga yo’llagan bo’lamiz. Bitiruv-malakaviy ishning amaliy ahamiyati: Ta`lim jarayonida o`quvchilarga yangi texnika va ilg`or texnologiya yutug`larini amalda qo`llanilishi bo’yicha ishlab chiqilgan tavsiyalar; Maktablarda mehnat ta`limidan amaliy mashg`ulotlarda yangi texnika va ilg`or texnologiya yutug`lariga oid ma`lumotlar asosida ma`lumotlarni yuqori saviyada o`zlashtirib olishlariga va ta`lim sifatini oshirishga yordam berishini aniqlash. I - BOB. M ehnat ta’limi dan davlat ta’lim standarti va o’quv rejasining mazmuni va mohiyati 1.1. M ehnat ta’lim darslarida amaliy mashg’ulotlarning o’rni va ahamiyati Mehnat ta’limi va kasbga yo’naltirish ta’limi mazmuni quyidagi beshta yo’nalishlarga

— sonli dasturli boshqariluvchi stanoklar va robotlar tuzilishi va ishlash prinsipi to’g’risida umumiy tushunchalar; — m eh na t q on un ch i l i g i v a xa vf si zl i g i , sanitariya-gigiyena qoidalari. — O’ quvchilarda shakllantiriladigan k o’ nikma va malakalar : — yo g’ och va metalga chizma, e skiz va texnologik xaritalar yordamida mexanik ishlov berish, ish uchun zarur b o’ lgan moslama va asboblarni tanlash; — yog’ochga ishlov berish, chilangarlik stanogida shakldor yuzalarga ishlov berishni, chilangarlik v i n t q i r q i s h s t a n o g i d a s i l i n d r v a k o n u s shaklidagi detallarga ishlov berishni, frezalash stanogida satxlar va o’yiqlar frezalash. 1.1.2. Gazlamalarga ishlov berish texnologiyasi va pazandachilik asoslari O’quvchilar egallashlari lozim bo’lgan bilimlar:

— kiyimning quyi qismi va cho’ntak astarini tuzatish; — to’ sht, bal iqdan suyuq va quyuq t aomlar tayyorlash; — meva va sabzavotlarni konservalash; — e lektr uy-r o’ zg’or asboblarini ishlata bilish; — oila byudjetini ishlata olish. 1.1.3. X alq hunarmandchiligi O’q uvchilar e gallashlari lozim b o’ lgan bilimlar: — X alq hunarmandchiligi va ularning turlari t o’ g’risida ma’lumotlar; — yog’ och o’ ym akorl igi va ular ni ng t url ari to’g’risidagi ma’lumotlar, yog’och o’ymakorligining o’ziga xos xususiyatlari, badiiy manzarali talablar; — iste’mol buyumlari (tovoq, lagan, qoshiq), qurilish buyumlari (ustun, yopiq rom), mehnat buyum (beshik sandik, shkaf)lari yasash texnologiyasi, ketma-ketligi. — amaliy hunarmandchilik tarmoqlari (bo’yrachiliq savat to’qish, zargarlik temirchilik kulolch

3. Mashina, mexanizm, stanoklar va moslama larning umumiy tuzilishi va ishlatish asoslari. 4. Mahsulotlar ishlab chiqarish texnologiyasi. 5. Xalq hunarmandchiligi kasblari bo’yicha umumiy ma’lumotlar berish va o’zaro turdosh uchta kasb yo’nalishi bo’yicha kasbgacha tayyorgarlikni amalga oshirish. Bundan tashqari har bir asosiy yo’nalish bo’yicha uy-ruzg’or madaniyati va unga tegishli ta’mirlash ishlarini bajarish ko’nikmalari shakllantirilib boriladi. Har bir yo’nalish bo’yicha ishlatiladigan e lektrotexnika vositalari, ulardan tutri foyda lanish hamda ta’mirlash asoslari o’rgatiladi. Har bir asosiy yo’nalish bo’yicha kompyuter texnikasidan foydalanish masalalari yuzasidan dastlabki ma’lumotlarni berish ko`zda tutiladi. Har bir dar s m azm uni ga bog’ l i q hol da iqtisodiy, huquqiy va eko

rivojlantiriladi, xalq xo’jaligi va hunarmandchilikning sohalari, ularda ishlatiladigan asbob-uskunalar, texnika va texnologiya bilan tanishtiriladi, mehnat faoliyatining turli qirralarida ishtirok etishlari ta’minlanadi. Yuqori sinflarda mehnat ta’limi va kasblarga yo’naltirish kursi-ishchi va mutaxassislarning amaliyotida qo’llanadigan turli xil qo’l asbob-uskunalar, jihozlar, moslamalarini o’rgatishni, mexanizasiyalashtirilgan va elektrlashtirilgan vositalar bilan ishlashni, mehnat qonunchiligi xavfsizligi , sanitariya-gigiyena qoidalari va yo’l-yo’riqlari asoslarini o’rgatishni ta’minlaydi. Shuningdek, bu davrda o’quvchilarda xalq xo’jaligining va hunarmandchilikning asosiy sohalari bo’yicha maxsus kurslarni o’qitishni tashkil etib, turli xil kasbiy bilimlar berish, amaliy ko’nikma va

ustalarining ko’p qirralari boy merosini o’rganish, o’zlashtirish va amaliy faoliyatlariga qo’llash vazifasini hal etadilar. Mehnat ta’limining amaliy va ishlab chiqarish mazmunidagi an’anaviy sinf- dars mashg’ulotlariga nisbatan shogird-ustoz tizimi tarbiyaviy mahsuldorligi, samaraliligi, bo’lg’usi hunarmandning shaxsiy xislatlarini shakllanishida, ularning oilalarini moddiy ta’minlanishida hamda tarixiy qadriyatlarning yanada boyishida ijobiy ta’sir ko’rsatadi. “Ustoz-shogird” tizimi mashg’ulotlarini tashkil etishni oliy o’quv yurtlaridagi musiqa ta’limida talabalar bilan o’qituvchilarning yakka tartibdagi mashg’ulotlar o’tkazishi bilan taqqoslash mumkin. Mehnat ta’limida elektron hisoblash texnikasi, mexanizasiyalashtirilgan va elektrlashtirilgan qurilmalar va avtomatikaning qo’llanilis

1.2. Mehnat ta’limini asosini tashkil etuvchi umumdidaktik tamoyillar Mehnat ta’limini amalga oshirishda ta’limning qo’yidagi tamoyillariga rioya etish talab etiladi: I.Ta’limning asosini tashkil etuvchi tamoyillar: -nazariy ta’limni unumli mehnat bilan qo’shib olib borilishi; -ta’limning politexnizm asosida qurilishi; -ta’limning kasbiy yo’naltirilganligi; -ijodiy rivojlantirishga yo’naltirilganligi. II.Umumdidaktik tamoyillar: - amaliyligi; ilmiyligi; tarbiyaviyligi; - ijodiyligi; -ko’rgazmaliligi; - m oddiy-texnika jihozlari - bilan ta’minlanganligi; - i zchilligi; - u zviyligi va boshqalar. Mehnat ta’limi mashg’ulotlari o’zining qator xususiyatlari bilan boshqa fanlardan ajralib turadi. 1.Mehnat ta’limidan o’rganiladigan bilimlar mazmuni bir qancha umumta’lim fanlari (tib bi yot, iqtis

keyingina mehnat ta’limi mashg’ulotlarini tanlash imkoniyati hisobga oilnmog’i lozim. 3.Mehnat ta’limi bir qancha umumta’lim fanlariga amaliy laboratoriya, sinov maydonchasi sifatida xizmat qilishdan tashqari uning o’zi ham mujassamlashgan fan hisoblanadi hamda qator mustaqil fanlarni qamrab oladi. Mehnat ta’limi bevosita qamrab oladigan, tayanadigan, ba’zi qismlarni umumta’lim maktablarida o’rganiladigan fanlar jumlasiga qo’yidagilarni keltirish mumkin: materialshunoslik, uyshunoslik, agronomiya asoslari, tuproqshunoslik, mashinashunoslik, texnika va texnologiya asoslari, xalq hunarmandchiligi (naqqoshlik, ganchkorlik, o’ymakorlik, zargarlik va boshqalar), chorvachilik, mexanizasiya, ishlab chiqarish asoslari, qishloq xujaligi, kasb tanlash va boshqalar 4.Mehnat ta’limining amaliyligi va

Ushbu ta’limda keyingi ikki tip mashg’ulotlarining tashkil etilishi, yo’lga qo’yilishi, ta’minlanishi, butun ta’lim mazmunining o’zlashtirilish sifatini belgilaydi. Qator yillardan buyon olib borgan kuzatishlar natijasida yuqorida ko’rsatib o’tilgan mehnat ta’limining asosiy xususiyatlariga qo’shimcha ravishda aytish mumkinki, ushbu sohaning har bir bosqichini, mashg’ulotini, mavzusini, mavzu qismlarini o’tishda ham o’ziga xoslik sezilib turishini ta’kidlash o’rinlidir. Mehnat ta’limining o’ziga xos xususiyatlari, ahamiyati uning ta’lim mazmunini tanlashda, har bir bosqich uchun belgilab olishda namoyon bo’ladi. 1) I-IV – sinflarda – keng ko’lamda ishlatiladigan turli xil materiallar (qog’oz, karton qirqimlari, plastilin, loy va boshqalar) bilan tanishtirish, ulardan an’anaviy va milliy o

xususiyatlari, xossalari to’g’risida boshlang’ich bilimlarga ega bo’ladilar, ularni rejalash, arralash, teshish, yo’nish, pardozlash ishlari va ularda ishlatiladigan asboblarni tuzilishi, ishlashi, qo’l, elektr va mexanizasiyalashtirilgan jihozlar, yangi texnika va ilg’or texnologik xaritalari, ularni tuzish, ular bilan ishlash, mehnat qonunchiligi va xavfsizligi, sanitariya qoidalari to’g’risida va shu kabi nazariy bilimlarga ega bo’ladilar. Texnik -texnologik mehnatni o’rganish jarayonida o’quvchilar turli xil qo’l asboblarini (rejalash, teshish, yo’nish, arralash, sovuqlayin va qizdirib ishlash va boshqalar) amaliy malakalarini, texnologik xaritalar bilan ishlash, mo’ljallash, texnikaviy andozalash (shablonlar), hujjatlar bilan ishlash hamda boshqa turdagi kasbiy malaka va ko’nikmalarni

elektrlashtirilgan uy - ro’zg’or vositalarini ishlatish, boshqarish; kiyimlarni bichish, tikish, tuzatish va shu kabilar. 1.2.3. Q ishloq xo’jalik asoslari : o’quvchilarni moddiy ne’matlar ishlab chiqarishning asosiy tarmoqlari bo’lgan dehqonchilik va chorvachilik mahsulotlari yetishtirish bilan tanishtiradi. Bu kursni o’rganish jarayonida o’quvchilarda qo’yidagilar haqida tushuncha va boshlang’ich kasbiy ish harakat usullarini tarkib topishi ko’zda tutiladi. Qishloq xo’jalik ishlab chiqarishning ahamiyati, o’ziga xos xususiyati va sohalari. Dehqonchilik va chorvachilikni bir-biriga uyg’un holda rivojlantirish istiqboli hamda zaruriyati. Bir, ikki va ko’p yillik ekinlarni yetishtirish – agronomiya asoslari; qishloq xo’jalik mexanizasiyalash, kimyolashtirish, elektrlashtirish, meliorasiyala

Yopiq joylarda (issiqxonalarda) va teplisalarda hosil yetishtirishning ahamiyati, istiqboli, o’ziga xos xususiyatlari va ularda ishlatiladigan kichik o’lchamli mashinalar. Yetishtirilgan hosilni yig’ib terib olish birlamchi ishlov berish va saqlash qoida hamda chora-tadbirlari. Chorva mollarining kelib chiqishi, xonakilashtirishi va tarqalishi, chorvachilik biologiyasi va tarmoqlari (qoramolchilik, quychilik, echkichilik, yilqichilik, tuyachilik, asalarichilik, quyonchilik, chuchqachilik, muynachilik va hokazo); chorvachilikda naslchilik va seleksiya asoslari. Chorvachilikni mexanizasiyalash, avtomatlashtirish va maxsuldorligini oshirish usul va vositalari. Chorva mollarini boqish, oziq birligi, ozuqabop ekinlar. Chorvachilikda sanitariya-gigiyena, zootexnika, zooveter i nariya asoslari. I

1.2.4. Xalq hunarmandchiligi asoslari : Ushbu o’quv mehnat ta’limining etnik, milliy, tarixiy, ma’naviy, mahalliy, jug’rofiy asoslarini ifodalaydi va 150 xildan ziyod turga ega: ganch uymakorligi, naqqoshlik; yog’och, tosh va suyak uymakorligi, kandakorlik, temirchilik, misgarlik, kulolchilik, sandiqsozlik, beshiksozlik, miynogarlik, pichoqchilik, zargarlik, xalchilik, gilamchilik, chopon tikish, muxrkandlik, kigiz bosish, do’ppichilik, m o’ jaz rang tasvir, sharq miniatyurasi, rextagarlik, zard o’ zlik, patd o’ zlik, kashtachilik; milliy musiqa asboblarini tayyorlash va ta’mirlash, me’morchilik, savat to’qish, b o’ yrachilik, novvoychilik, o’ tov lar tayyorlash, oshpazlik, milliy o’inchoqlar tayyorlash, egarchilik, ot-ulov anjomlari tayyorlash (anjomasozlik), kosibchilik, imoratsozlik (b

bozor iqtisodiyoti sharoitida tayyorlangan buyumlarni va asarlarni iste’molga chiqarish va boshqalar. Umumta’lim maktablarida mehnat ta’limining yuqorida ko’rsatib o’tilgan yo’nalish lar i, o’quv kurslari joylarning sharoitlari, ixtiyoji va istiqbolini hamda o’quvchilarning qiziqishlari, jinsiy xususiyatlarini va boshqa omillarni hisobga olgan holda, har bir kursni alohida yoki bir sinfda har bir kursni o’quv yiliga taqsimlab tashkil etish mumkin. Bunday hollardagi o’g’il bolalar va qiz bolalar mehnatining o’ziga xos juz’iy xususiyatlarini e’tiborga olish lozim. o’g’il bolalar va qiz bolalar mehnatini tashkil etishda maktablarning o’quv-moddiy bazasi va o’quvchilar, mutaxassis kadrlar bilan ta’minlanishi ham muhim ah a miyatga ega. Xalq hunarmandchiligining umumta’lim maktablari mehnat ta’

o’rgatishga urinishlar ushbu sohaning maxalliy sharoitlarda deyarli amalga oshirilmaydigan, mavhum sohaga aylanishiga olib keldi. Ko’pgina qishlok maktablari, tuman markazlaridagi, kurg’onlardagi maktablarda ham (bunday maktablar respublikamizda qariyb 50 -60 foizni tashkil etadi) mehnat ta’limining elektrlashtirilgan va mexanizasiyalashtirilgan yumushlarini bajarishga har qanday sharoitda ham, jumladan, hozirgi bozor iqtisodiyoti sharoitida, juda qimmat turadigan uskunalar, stanoklar, qurilmalar, trenajyorlar, minitraktorlar va avtomobillar bilan yalpi ta’minlanish imkoniyatiga ega emaslar. Demak, o’z- o’zidan ma’lumki, "stanoklashtirilgan" ta’minot yetarli bo’lmagach, bunday ta’lim mashg’ulotlari qu ru q gapdan, og’zaki tushuntirishdan iborat bo’lib qolaveradi, shuning uchun, biz

Mehnat ta’limida amaliy mashg’ulotlarni tashkil etishda qo’lda bajariladigan yumushlar mazmunini tanlashda xalq hunarmandchiligining imkoniyatlari nihoyatda cheksizdir. Xalq hunarmandchiligi sohalarini o’rganish bo’yicha olib borilayotgan mashg’ulotlarning moddiy, xom ashyo, materiallar bilan ta’minlanishini yo’lga qo’yishda deyarli barcha maktablarda mahalliy imkoniyatlar mavjuddir. Moddiy ta’minot bo’yicha davlat yo’nalishi kuchsizlangan hozirgi davrda ham, keyingi bosqichlarda ham mahalliy xom ashyo ta’minotini o’quvchilar va o’qituvchilar o’z kuchlari bilan bevosita amalga oshirishlari mumkin. Xalq hunarmandchiligining mehnat va kasb -hunar ta’limida muntazam o’rganilishi o’g’il va qiz bolalar mehnatini, qishloq va shahar maktablarida muqobil mashg’ulotlarning tashkil etilishini va qol

O’zbek xalq amaliy bezak san’atining eng rivojlangan turlaridan biri naqqoshlikdir. Qadimdan, Xorazm, So’g’d, Baqtriya va boshqa viloyatlarda naqsh san’ati ravnaq topgan. IX— X asrlarda O’rta Osiyoda naqqoshlik san’ati avj olib yuqori cho’qqiga ko’tarildi. Arxitekturada g’isht qalab, naqsh solish rivojlandi, binolarning ichki tomoniga ganch, yog’och o’ymakorligini qo’llash yuksak darajada rivoj topdi. XVIII asr oxiri va XIX asrlarda Qo’qon, Farg’ona, Buxoro shaharlarida yetuk namoyondalar qatori xalq ustalari yetishib chiqdi. Miskarlik, naqqoshlik, ganchkorlik va boshqa san’at turlari rivojlana boshladi. XIX asrga kelib Buxoro, Nurota, Shahrisabz, Samarqand, Jizzax, Toshkent, Piskent, Farg’ona kabi katta-katta badiiy kashtado’zlik, zardo’zlik markazlari bunyodga keldi. Shuni aytib o’tish k

an’analarga ega bo’lgan zargarlik san’atidir. Qadimiy zargarlik bezaklari kiyim- kechak, ayniqsa, ayollar kiyimining eng muhim badiiy zeb-ziynatlaridan biri bo’lib, bu kiyimlarning bichimi va shakli bilan uzviy boglangan, rangi, shakli va vazifasi bilan hamohang bo’lgan. Mustaqillik yillari respublikamizning deyarli barcha amaliy san’at markazlari, yangidan tashkil etilgan firma xamda qushma korxonalarning ijodkor kosib va xunarmand ustalari tomonidan xalk san’atning kashtaduzlik, gilamchilik, ganch uymakorligi, zagarlik kabi o’nlab turlari rivojlanib kelmokda. 1.3.1. Kashtachilik san’ati tarixi va uning rivojlanishi Kashta tikish san’atining ko’p asrlik tarixi bor. Arxeologik topilmalarda yozilishicha, qadimdan uy-ro’zg’or buyumlarini – sochiqlar, to’r hoshiya, dasturxonlar, bayram va kun

1.3.2. Zardo’zlik san’ati tarixi va uning rivojlanishi O’zbekiston kashtachiligini noyob turi zardo’zlik san’atisiz to’la tasavvur qilib bo’lmaydi. Bu san’at o’tgan asrning o’rtalarida Buxoroda gurkirab rivojlangan. U yerda mohir ustalar amir saroyining ustaxonalarida amir va uning saroy ahli kiyadigan dabdabali kiyimlarga pardoz berishgan. Zardo’zlik odatda erkaklarga mansub bo’lgan va ular o’z hunarini bolalariga meros qilib qoldirishgan. Zardo’zlik san’ati o’zining uzoq tarixiga ega bo’lib, deyarli barcha Sharq mamlakatlari uning vatani hisoblanadi. Zardo’zlik san’atining an’analari Vizantiyada ham mavjud va mashhur bo’lgandir. Hozirgi Eronda esa XV-XVII asrlardagi zardo’zlik namunalari anchagina yodgorliklaridan saqlanib qolgandir. XIX va XX asr boshlarida kashtachilik san’atining bir

XIX-XX asr boshlaridagi zardo’zlik ishida chetdan keltirilgan turli xil fabrika materiallari singari mahalliy jaydari gazlamalardan ham foydalanilgan. Bizgacha yetib kelgan zardo’zlik materiallarining juda ko’pchiligi, xususan, erkaklar choponlari chetdan keltirilgan barhutdan tikilgan. Bular ichida baxmal birishim eng a’lo navi hisblanib, to’nlar uchun faqat shundan foydalanganlar. Zardo’zlik uchun barhutdan tashqari shoyi, atlas, doka, surp, movut, jaydari olocha va nihoyat, teridan foydalanilgan. Sidirg’a va gulli atlasdan asosan ro’mol va belbog’lar tikilgan. Buxoro zardo’zligida dokadan faqat salla qilingan. O’zining mahkamligi, mayinligi bilan ajralib turuvchi bu gazmolni doka misqoniy yoki doka xonjariy deb atagan. Barhutga nisbatan surp Buxoroliklar turmushida juda kam qo’llanilgan

ikkinchisi oddiy uy-ro’zg’orda ishlatiladigan metall qaychidir. Ignalarning o’rtacha kattalikdagilari ishlatilgan. Hozirgi kunda esa zamonaviy texnologiyalar bilan jixozlangan sexlarda, zardo’zlar metallardan tayyorlangan dastgoxlar atrofida stullarda o’tirib tikishadi. Zardo’zlik sexlari keng va yorug’ xonalarda joylashgan bo’lishi kerak. Xona tabiiy va sun’iy yoruglik manbalari bilan yoritilishi kerak. 1.3.4. Do’ppilar turlari va ularning o’ziga xosligi Do’ppi – O’zbekistonda keng tarqalgan yengil bosh kiyim. Do’ppi kiyish dastlab Eronda va turkiy xalqlar o’rtasida, Rossiyada esa XSh-asrda rasm bo’lgan. Asrlar davomida do’ppining turli xillari vujudga kelgan. Baxmalga, satinga, sidirg’a shoyiga ip, ipak va zar bilan do’ppi gullari tikilgan. O’zbekistonda, Toshkent, Chust, Buxoro, Samarqa

do’ppisidan ajraladi. Oq ipak bilan yo’rmak chokida gul tikiladi (kashta, chok va kaviklar maqolalariga karang ). O’zbekistonda ommaviy bosh kiyimi asosan uch xil shaklga ega bo’ladi: kuloh; araqchin; tusdo’ppi. Kuloh – konussimon bosh kiyim. U asosan darveshlar qalpog’i. Uning matohi toq uchburchak parchalaridan bichilib yonlamasiga tikiladi. Kuloh (erkaklar bosh kiyimi) hozir juda kam uchraydi. Araqchin – sharsimon do’ppi, uni asosan keksalar kiyadi. Toshkentda sharsimon do’ppilar kanda xayol, bosma, iroqi chok usullarida tikiladi. Tus do’ppi – keng tarqalgan yassi yuzali do’ppi. Ko’pincha tus do’ppi chust do’ppi bilan yuritiladi. Tus do’ppilarning birgina klassik variantining o’zida sakkizta yuvelir chok uslubi qo’llaniladi. Masalan: zanjira, to’g’ri chok, chita, kungura, yetalatma, tar

II-bob. Mehnat ta’limi darslarida yangi pedagogic texnologiyalarni roli va ahamiyati 2. 1 . Mehnat ta`limi darslarida zamonaviy texnologiyalarni qo’llanishi Mehnat ta`limi ko`rsatmalilik o`quv jarayonini tashkil qilish imkonini beradi, chunki mehnat ta`limining mazmuni texnik jarayonlar va ob`ektlar bilan boglikdir. Xar bir darsda ko`rsatmalilikdan ob`ektlarning, jarayonlarining o`zidan, ularning modellari va shartli tasvirlaridan keng foydalaniladi. Masalan, mehnat operatsiyalarini o`rgatishda o`qituvchi o`quvchilarga materiallarga ishlov beradigan asboblarni tarqatadi va ularni bu asboblarni konstruktsiyasi bilan tanishtiradi. Bu xolda asbob tarqatma material bo`lib xizmat qiladi. O`quvchilarga asbobning uzidan tashaqari uni modelini xam namoyish qilishi mumkin. Buning uchun parma, keski

2. Fil’mda parcha kursatishning fil’mning va o`quv materialining mazmunini tushuntirish (suxbat) bilan olib borish , 10 minutli kino parcha namoyish qilishdan boshlanadi, sung plakat modeldan foydalanib o`qitishni davom ettiradi. 3. Namoyish qilish tushuntirishlar bilan olib boriladi. Diktor teksti mavzuga xamma vaqt mos kelavermasligi mumkin, shunda fil’mni sharxlash zaruriyati tugiladi. Mehnat ko’nikma va malakalarning shakllantirishning didaktik asoslari: Mehnat ko’nikma va malakalarni shakllantirish, mehnat ta`limi metodikasida juda muxim urin tutadi. Uni asosiy insstruktaj va mashqlar tashkil qiladi. Mehnat, malaka va ko’nikmalarni shakllantirishning xozirgi qo`llanilayotgan metodikasi juda muxim urin tutadi. Unda o`q ish jarayoni o`qituvchining mehnat usullarini namoyish etishi va o`

Hozirgi kunda mehnat ta`limida o`quv-texnik xujjatlardan foydalanishga xam katta axamiyat berilmokda. CHizma grafik instruktsiyalarning bir necha asosiy formalarini qo`llashning maqsadga muvofiqligi maxsus tekshirish amaliyotlarida isbotlangan. Instruktaj Instruktaj deyilganda mehnat faoliyati usullarining tushuntirish va kursatish anglanadi. Bu usullar shu faoliyatlarini tug`ri va xavfsiz bajarish bo`yicha tasavvur xosil qilishga va o`quvchilarning amaliy faoliyatlarini tug`ri yo`naltirishga q aratiladi. Instruktaj darsning bir qismi (elementi)dir. Instruktaj jarayonida bir nechta ta`lim metodlaridan foydalaniladi. Bunday metodlar mehnat usullarini namoyish qilish va ularni bajarish qoidalarini tushuntirish; texnik masalalarni quyish o`quvchilar o`qituvchi topshiri g` ini q ay darajada tu

YAkunlovchi instruktaj sifatli bajarilgan va brak q ilingan buyumlarni namoyish q ilish, o`quvchilar ishining umumiy xarakteristikasini, o`quvchilar yul q uygan xatolar taxlilini, o`quvchilar ishini baxolashni o` z ichiga oladi. Mashqlar Mehnat ta`limi jarayonida xar bir yangi operatsiyani qisqa muddatli mashqdan boshlash maqsadga muvofiq b o` ladi. Bu mashqlarni shartli ravishda ta`limiy mashqlar deyiladi. Amaliy mashqlarni bajarish jarayonida o`quvchilar xar xil buyumlar tayyorlaydilar, mehnat usulida va xarakatlarini baxolash bo`yicha mashq qilishni davom ettiradilar. SHu urinni tashkil qilishga, sababli sozlash, dastlabki mehnat usullari va xarakatlarini uzlashtirishga kunikma va malakalarni takomillashtirishga doir mashqlar bir-biridan kura fark qiladi. Mashqlarga ta`lim metodi sifati

Laboratoriya tajribalari Laboratoriya tajribalarini o`quvchilar ustaxonalardagi mashg`ulotlarda ishlov beriladigan materiallar, asboblarning tuzilishi, jixozlar va boshqalar bilan tanishish maqsadida bajariladi. Bu tajribalarga laboratoriya ishlari formasida taxlil kilinadi. Laboratoriya ishlarini q iyinligi o`quvchilar yosh i ga va mavjud moddiy bazasiga q arab xar x il bo`ladi. Masalan: yog`ochni namlik va qattiqlikka sinash o`quvchilarning qo`lidan keladi. Laboratoriya ishlari xozirgi zamon asboblari va moslamalaridan foydalanish ma`qo`l. Ishlarni bajarishda eng muximi o`quvchilarni fan asoslari bo`yicha olgan bilimlaridan foydalanishdir. Agar laboratoriya ishlari unumli mehnat bilan bo g` lik b o` lsa, o`quvchilarning kizikishlari ortadi. Masalan o`quvchilar mazkur metalni qattiqligini

jamiyatda amalga oshirilayotgan yangilanish, rivojlangan demokratik-huquqiy davlat qurish jarayonlariga moslashdan iborat. DL – 5410 JUKI universal tikuv mashinasi (to`g`ri chok 22 klassga o`xshagan) 8 ta. O`ng tomondagi yashil tugmachani bosib ishga tushiriladi, gazlamani lapka ostiga qo`yib, tepkini bosiladi, mashina tikishni boshlaydi, tikishni to`xtatish, oyoqni tepkidan olib qizil tugma bosiladi. 360 Volt kuchlanishda ishlaydi. Afzallik tomonlari: yengil ishlaydi, mashina bochkachasiga qo`yilgan moyni avtomatik tarzda kerakli joylarga etkazib beradi, choklar puxta tikiladi. Kamchiliklari: moyi kam bo`lsa mashina tikishdan to`xtaydi. LZ – 22904 – SS – 7 (5 ta) YArim avtomat dasturlashtirilgan. Ko`p funktsiyali bo`lib to`g`ri, zigzag, oysimon va yana bir nechta choklarni tikishga mo`lja

MV – 377 yarim avtomat tugma tikishga mo`ljallangan. Bu mashina qo`lda moylanadi. Tugma teshiklarini berish, ya`ni maxsus moslamaga kiritish kerak. Tugma qo`yiladi va tikiladi, ipini avtomatik ravishda uzadi. Tugma oralig`i diametrlari ham belgilanadi. Himoya oynasi tugma yoki igna singanda zararlanishdan himoya qiladi. Har xil tugmalarni tikadi. Kamchiligi: moylash va tugmalarni qo`yish qo`lda bajariladi. Boshqa tugmalarni o`tkazishda lapkalarni almashtirish kerak. SE JC – 9330-0 brother yashirin bahyaqator tikuvchi yarim avtomat mashinasi. Gazlama bukib mashinaga qo`yiladi va tikiladi. Gazlama qalin, yupqaligiga qarab chok kengligi va chuqurligi o`zgartiriladi, himoya vositasi bor, qo`lda moylanadi (2 ta). «Brother Industries Ltd.» (Япония) LW – 102 A dazmol shit orqali yoqiladi. Suv sol

Press boshqa presslar singari va a kumda ishlaydi. Gazlama yoki dublirin saq l ash muddatiga qarab boshqariladi. Press ikki tomonlama par chiqaradi. Press ishlagan vaqtda himoya vositasi bo`ladi. Tepa qismi tugmalar yordamida boshqariladi, past qismi pedal’ yordamida boshqariladi. Kompressor vishivka mashinalar uchun ham havo yetkazib beradi. MO – 6704 S – yarim avtomat bir ignali yo`rma la sh mashinasi. Yo`riqnoma: 1. Qo`llanmani o`qib, ipni mashinaga o`tkazing. 2. ON tugmasini bosing. 3. Lapkani qo`taring. 4. Lapka ostiga gazlamani joylashtiring. 5. Lapkani tushiring. 6. Tepkini bosing (mashina tikishni boshlaydi). 7. Tepkidan oyog`ingizni oling. 8. Ortiqcha iplarni maxsus pichoq yordamida kesing . Mashina murakkabligi shundaki : ip o ` tkazish biroz murakkabroq . Bu mashina to ` rt ipli

LBH 1709 S juki markali bir ignali izma ochish yarim avtomat tikuv mashinasi. Yo`riqnoma: 1. Displeydagi rangli ko ` rinishi uch rejimda o ` zgarishi mumkin .  Ko`k: ma`lumot kiritish rejimi, ma`lumotlarni o`zgartirish mumkin.  YAshil: tikish rejimi, tiki shishi bajariladi.  Sariq: xato ko`rsatish rejimi, xatoliklar haqida ma`lumot beradi. 2. ON tugmasini bosing. 3. Kerakli nomerni tanlang. 4. Ready tugmasini bossangiz displeydagi ko ` k rangdan yashil rangga o ` tadi , shundan so ` ng tikish mumkin . 5. Lapka ostiga gazlamani qo`ying va kerakli tepkini bosing. 6. Izma ochiladi, avtomatik ravishda to`xtaydi. Mashina programmalashtirilgan. ekranda xatoliklar ko`rinishi ta`minlangan. Bu quyidagicha bo`lishi mumkin (petl i ni razmeri noto`g`ri tanlangan bo`lsa, to`g`ri kelmasa ip uzadi) ma

Afzalligi: har xil razmerdagi petlyani tika oladi. Kamchiligi: avtomatik ravishda moylanmaydi (1 ta). LK 1900 ASS bir ignali puxtalash yarim avtomat tikuv mashinasi. Yo`riqnoma: 1. ON tugmasini bosing. 2. Figura tanlash uchun unga nomer kiriting. 3. Ready tugmasini bosing, displey yonadi, lapka ko`tariladi. 4. Agar figura mos bo`lsa, tikishni boshlash mumkin. 5. Har safar tikishni tugallagandan so`ng, hammasi boshidan boshlanishi mumkin va bir necha bor tiksa bo`ladi. Qo`llanmadan kerakli nomer tanlanib, komp’yuterdan teriladi. Bunda lapkalar razmeri almashtiriladi. Afzalligi: barcha turdagi gazlamalarda puxtalash chokini bajara olishda va bundan tashqari turli shaklli chokli puxtalash imkoniyati mavjud. NG` – 195 S 230 V Bilan ishlaydi. elektr pichoqli bichish mashinasi. INV. N – 13000864

ko’tarib, materialni ma’lum burchakka buriladi. Tepki tushirilib, yangi yo’nalishda baxyaqator yuritiladi. Tikuv mashinalari maxsus himoyalash qurilmalari bilan jihozlangan bo’lishi kerak. Har bir tikuv mashinasida ishlayotganda tikuvchi qo’liga igna sanchilmasligi uchun tepkiga himoyalagich elementi o’rnatilgan. Tikuv mashinasida ishlayotganda quyidagi texnika xavfsizligi qoidalariga rioya qilish kerak. Mashinani ishlatishdan oldin ish o’rnini yig’ishtirish, yuritish tasmasining to’siqlari, barmoqlarni igna teshishdan saqlovchi saqlagichlari borligini tekshirish kerak. Ish vaqtida qaychi va iplarni yuritish tasmasi yaqiniga qo’yish yaramaydi. Ish tugagandan keyin hamma asboblarni maxsus qutichalarga solib qo’yish kerak. Siniq chiziqli baxyaqator tikayotganda mashina yurishini sekinlashtir

siljishlik bo’lsa yoki ular noto’g’ri o’rnatilgan bo’lsa; igna pastligida materiallar surilsa; tikib bo’lgandan keyin materiallarni tepki tagidan ehtiyotsizlik bilan olinsa. Mashinani tozalash va moylash. Tikuv mashinasining mexanizmlarini tozalash, moylash ularning aniq va beto’xtov ishlashini ta’minlaydi. Mashinaning hamma joylarini tozalash va moylashda elektr yuritgichni o’chirib qo’yiladi. Yuritma tasmasi olinadi, igna eng yuqori chekka holatga o’rnatiladi. Tepki ko’tarib qo’yiladi va naycha qalpoqchasi chiqarib olinadi. Avval mashinaning bosh qismidagi kir va gazlama tuklari tozalanib, detallar latta bilan artiladi. So’ngra mashinani ag’darib qo’yib, platforma tagidagi detallar va taglik artiladi. Moylash ishlari tugagandan so’ng mashinani qo’lda aylantirib, asosiy va uning yengil ay

yo’naltiruvchi vtulkadan o’tkazilib, ip yo’naltiruvchi teshikka kiritiladi, taranglik rostlagichi shaybalari orasidan aylantirib, ip yo’naltiruvchi teshikka kiritiladi. Keyin ip ip yo’naltiruvchi vtulkadan, ip yo’naltirgichning teshigidan o’tkaziladi, o’ngdan chapga tomon ip yo’naltirgichning keyingi teshigiga va ip uzatgich teshigiga kiritilib, old tomondan ip yo’naltirgichning teshigidan o’tkaziladi. Maxovik g’ildirakni burib o’ng chalishtirgichni o’ng chekka holatga keltirib, pintset yordamida uning teshigiga ip taqiladi. Yo’rmash tikish mashinasiga iplarni taqish (1- g’altak) 1-ip yo’naltiruvchi richag; 2-burchaklik; 3-ip yo’naltiruvchi vtulka; 4-ip taranglik rostlagichi shaybalari; 5-sim ip yo’naltirgich; 6- ip yo’naltirgich; 7-qo’shimcha taranglik rostlagich plastinasi; 8-igna. Ipli

G`altakdan tushgan ipni o’ngdan chapga tomon sim ip yo’naltirgichdan o’tkaziladi, qo’shimcha taranglik rostlagichi shaybalari orasidan o’ngdan chapga asosiy taranglik rostlagichi shaybalari orasidan aylantirib, ip tortgich prujinasining halqasiga kiritiladi va ip yo’naltirgich ilgagining ortiga o’tkaziladi. Keyin ip o’ngdan chapga ip tortgichning qulog’idan ip yo’naltirgich skobasiga kiritiladi, igna yuritgichga mahkamlangan plastinasimon prujina tagidan olib o’tib chapdan o’ngga igna ko’ziga taqiladi. Naycha naycha qalpog’iga shunday o’rnatilishi kerakki, ip soat mili harakatiga qarama-qarshi yo’nalishda o’ralgan bo’lishi kerak. Ip naycha qalpog’idagi ariqchadan va taranglash plastinasi ostidan olib o’tilib. Naycha qopqog’i teshigidan o’tkazildi. Ipning tarangligi naycha qopqog’idagi vint

 Uskunalarni avaylash, ishda batartiblikni tarbiyalash. Ko’zda chamalab mo’ljallashni mashq qilish va rivojlantirish. O’QUV SOATLARI: 2 soat. ( 80 daqiqa). MODULNI O’RGANIS Н JARAY O NIDA EGALLANADIGAN AMALIY KO’NIKMALAR: - Mashinada ish o’rnini tashkil etish; - Mashinani ishga tushirish va to’xtatish, - Mashinaga igna o’rnatish; - Tepkini ko’tarish va tushirish; - Tepki tagiga gazlamani qo’yish va tepki tagidan gazlamani chiqarib olish; - Qog’ozda (mashinaga ip o’tkazmasdan) parallel baxyaqatorlar yuritish; - Ustki va ostki iplarni taqish; - Baxyaqatorlar zichligini, iplar tarangligini, tepki bosimini rostlash; - Baxyaqator boshida va oxirida puxtalashni bajarish; - Siniq oval baxyaqator tikish; - Mashinani moylash va tozalash. MODULNI O’RGANISh DAVOMIDA S Н AKLLANADIGAN NAZARIY BILIMLAR

boshqaruvli va murakkab texnologik jarayonlarni bajaruvchi maxsus tikuv mashinalarida tikish sifatini nazorat qiluvchi elektron quril-malar o`rnatilgan. « Rimoldi » ( Italiya ) firmasi avtomatik boshqaruvli murakkab texnologik jarayonlarni bajaruvchi tikuv mashinalari . «Torrington» firmasida esa barcha ko`rinishdagi tikuv mashi-nalari uchun ignalar tayyorlanadi. Keyingi 25—30 yil ichida Yaponiyada tikuvchilik sanoati mashinasozligi ancha rivojlandi. «Yamoto», «Juki», «Kansai Spetsial», «Seyko» firmalarida pnevmatik va elektron-mexanik qurilmali avtomatik va yarimavtomatik mashinalar, avtomatik boshqaruvli tizimlar katta hajmda ishlab chiqarilyapti. «Juki» firmasining zanjirsimon baxyali yo`rmab tikish mashinalari barcha turdagi gazlamalarni sifatli tikishga mo`ljallangan bo`lib, ularda te

« Juki » ( Yaponiya ) raashinasozlik firmasining gazlama chetlarini yo ` rmab tikish va maxsus yarimavtomatik tikuv mashinalari «Durkopp-Adler» firmasining yarimavtomatik tikuv mashinalari. «Tekstima» mashinasozlik birlashmasida maishiy va sanoat tikuv mashinalari, «Pannoniya» (Vengriya) mashinasozlik kombinatida tugma qadash, halqa hosil qilish yarimavtomatlari, bichish mashinalari va dazmollash uskunalari, «Minerva» (Chexoslovakiya) firmasida asosan siniq baxya qatorli tikuv mashinalari ishlab chiqarilmoqda. «Podolsk» (Rossiya) mexanika zavodi dunyo miqyosida taniqli mashinasozlik korxonasi hisoblanib, ishlab chiqaradigan ko`p turdagi sanoat tikuv mashinalari, yarimavtomatlari puxtaligi va uzoq muddat ishlashi bilan alohida o`rin egallaydi. «Rostov» mexanika zavodi ishlab chiqargan yo`r

2.32. TIKUV MASHINALARINING BELGILANISHl Hozirgi paytda firma va zavodlarda ishlab chiqarilayotgan tikuv mashinalari raqamlar va harflar bilan belgilanadi. Bu raqam va harfiar orqali mashinalarning texnika va texnologik parametrlarini aniqlash mumkin. Rossiyadagi Podolsk tikuvchilik mashinasozlik korxonasi maishiy tikuv mashinalari sinfi bir raqamli, sanoat tikuv mashinalari esa ikki raqamli tartibda belgilangan (masalan, 2, 22, 26, 51 va hokazo). Agar shu mashinalar asosida boshqa variantlari yaratilgan bo`lsa, ularni 22- A, 22-B, 26-A, 51-A rusumli tikuv mashi-nalari, deb harflar qo`shib belgilanar edi. Keyinchalik yangi yaratilgan yoki takomillashtirilgan mashinalar variantlariga esa 2 raqamidan boshlangan tartib nomeri va 8 raqamini qo`shib belgiJashga qaror qilingan. Masalan: 1276-1,

tushirish mexanizmli; 5 — qalinligi 5 mm gacha bo`lgan gazlamani tikuvchi mashina ekanligini anglatadi. Vatanimiz tikuvchilik korxonalarida «Minerva» (Chexos-lovakiya) firmasi — siniq baxyaqator bilan tikish mashinalari, «Pannoniya» firmasi — dazmollash presslari, «Pfaff», «Adler», «Juki» (Yaponiya) firmalari har xil turdagi tikuv mashinalari, «Shtrobel» firmasi — ko`rinmas chok hosil qilib tikuvchi, Rossiya va Belorussiya yengil mashinasozlik zavodlarida ishlab chiqa-rilayotgan universal va maxsus vazifali tikuv mashinalari keng qo`llanilmoqda. 2.3.3.TIKUV MASHINALARINING SIFATI VA PUXTALIGI ESTETIKA VA ERGONOMIKA Mashina sifati uning belgilangan vazifani bajarishdagi ishlash darajasini bildiradi. Mashina sifati haqida fikr yuritilganda, uning puxtaligi, inkorsiz ishlashligi, umrboqiyligi

dizaynerlari yo`rmab tikish mashinalari ustki qismiga snos qo`llaganlari uchun ko`rinishi va yengilligi bilan ajralib turgan. Hozirgi paytda rassom-dizaynerlar konstruktorlar bilan loyihalash jarayonida yangi mashina maketiga turli xil ranglarni qo`llab ko`radilar. Barcha davlatlardagi rassom-dizaynerlar jihozlarni, sexlarni bo`yashda ochiq ranglar ishlatilganda ish unumdorligi ancha oshishi mumkinligini ta'kidlaganlar. Bundan tashqari mashinalar har bir qismi turli rangda bo`lganda boshqarishga qulayroq bo`hshini aniqlaganlar. Tikuvchilik sanoatiga qarashli mashina, avtomat va avtomatik qatorlarni yaratish va takomillashtirishda ergonomika talablariga ham e'tibor qilinadi. Bu talablar mashinani boshqarish, qurilma yoki elektron apparatlarni tanlash, ishlatish va ta'mirlashda q

“ Juki ” firmasining tikuv mashinasi Mashinaning asosiy valiga aylanma harakat maxovik g ` ildiragi — 3 orqali elektr yuritgichidan uzatiladi . Mashinaning ustiga boshqaruv pulti — 5 o`rnatilgan bo`lib, undan ishchi organlari holati, baxya-qator ko`rinishi va yirikligi avtomatik tarzda o`zgartiriladi. Zamonaviy tikuv mashinalarida boshqaruv pulti mashina tanasi tayanchida yoki uning yon tomonida joylashgan . Mashina ish stoliga tayanch — 6 o ` rnatilgan bo ` lib , unda ipli g ` altak yoki bobinalar uchun sterjenlar joylashtirilgan . Tana tayanchi — 4 dan igna harakat chizig ` igacha bo ` lgan L masofaga mashinaning ishchi qulochi deyiladi . Mashina platformasi — 7 da moki ( zanjirsimon baxyali tikuv mashinalarida chalishtirgich ), gazlamani surish va avtomatik moylash mexanizmlari , ba &#3

— moki baxyali siniq baxyaqator bilan tikuvchi mashinalar; — gazlama chetlarini yo`rmash mashinalari; — yashirin baxyali tikuv mashinalari; tugma va boshqa furnituralarini qadaydigan, puxtalaydigan va kalta choklarni tikadigan, halqa yo`rmaydigan va buyumning ayrim detallariga ishlov beradigan yarimavtomatik tikuv mashinalari. Tezlik ko`rsatkichlari bo`yicha tikuv mashinalari uch guruhga bo`linadi: — asosiy valning aylanishlar chastotasi 2500 ayl/min gacha bo`lgan past tezhkli; — 2500 ayl/min dan 5000 ayl/min gacha bo`lgan o`rtacha tezlikli; — 5000 ayl/min dan yuqori bo`lgan katta tezlikli. Ishchiga nisbatan joylashishi bo`yicha tikuv mashinalari o`ng, chap va frontal qulochli bo`ladi. Tikuv mashinasi ishchi qulochi ishlov berilayotgan rriahsulotning maksimal o`lchamini aniqlaydi. Ishchi q

asosan o’ng oyoqda yurgizib, chap oyoqda to’xtatiladi. Zo’riqish ham ikki oyoqqa bir xilda taqsimlanib, mashinada ishlash birmuncha osonlashadi. Tikilayotganda tepkini ko’tarish uchun tizza richagi bosiladi, u o’ng oyoq tizzasi balandligida bo’lishi kerak. Materiallarni tikish uchun oldin kerakli ip va unga mos igna tanlash kerak bo’ladi. Agar ip to’g’ri tanlanmasa, ba’zi turdagi tikuv mashinalarida baxya hosil qilish jarayonlarida ip o’rami ochilishi natijasida o’zining puhtaligini yo’qotishi mumkin. Shu sababli tikuv mashinasiga qo’yiladigan talablarga mos holda ip tanlash kerak. Ish boshlashdan oldin iplarning to’g’ri taqilganligini tekshirish, agar zarur bo’lsa, mashinani moylash kerak. Bunda mashinaning elektr yuritmasi o’chirilgan bo’lishi kerak. Tikayotgan detallar mashina tepkisini

kerak. Ish vaqtida qaychi va iplarni yuritish tasmasi yaqiniga qo’yish yaramaydi. Ish tugagandan keyin hamma asboblarni maxsus qutichalarga solib qo’yish kerak. Siniq chiziqli baxyaqator tikayotganda mashina yurishini sekinlashtira borib, hosil bo’ladigan burchak cho’qqisida ignani gazlamadan chiqarmasdan turib pastki holatda qoldiriladi-da, mashina tepkisini sal ko’tarib, detalni ignada aylantiriladi. Oval baxyaqatorlar mashina tezligini pasaytirib turib bajariladi-bunda detalni bir tekis aylantira borib, bo’rlangan chiziq bo’ylab yoki detal ziyiga parallel qilib baxyaqator aniq yuritiladi. KERAKLI O’QUV-JIHOZ, ASBOB-USKUNA VA ASHYOLAR - t ikuv mashinalari 1022-M kl - k odoskop - m e’yoriy hujjatlar (DTS) Bitta o’quvchi uchun - yo’l-yo’riq texnologik xarita - tikuv mashinalarida ishlash u

Naycha qalpog ’ i qulfchasining plastinasini chap qo ’ l barmog ’ i bilan chap tomnga tortib , surilma plastina devorlari bilan igna plastinasi orasidagi oraliqdan naycha qalpog ’ ini naycha tutgichning sterjeniga kiydiriladi . Bunda naycha qalpog’ining qirqimi yuqori tomonga qarab turishi kerak. Plastina ostki ipni qisib qolmaganligini va uni sterjen qanchalik zich yopib turganligini tekshirib qo’yiladi. O’QUV AMALIYOTINI O’TKAZISH BO’YICHA USLUBIY KO’RSATMALAR 1-bosqich Kirish 5 daqiqa Mavzuni e’lon qiladi. Mavzu bo’yicha vazifalarni tushuntiradi. Bajariladigan ishlar ketma-ketligi bilan tanishtiradi. 2-bosqich O’quv materialini bayon qilish 20 daqiqa O’quv materialini bayon qiladi. Har bir o’quvchining nazariy bilimini baholaydi. Baholash uchun test savollari beradi. 3-bosqich. Kirish y

Baholash natijalarini e’lon qiladi. Bajarilgan ishlardagi yutuq va kamchiliklarni ko’rsatadi. Uyga vazifa va uni bajarish uchun tavsiyalar ko’rsatadi. O’QUVChILARNING NAZARIY BILIMLARINI BAHOLASh UC Н UN NAMUNAVIY TYeST SAVOLLARI: 1. Tikuv mashinalari nima uchun ishlatiladi? A) gazlmani taxlash uchun; B) gazlamni tekislash uchun; C) gazlamani tikib kiyim yaratish uchun; D) gazlamani biriktirish uchun. 2. Tikuv mashinalarida ish o’rni qanday tashkil etilgan? A) sharoitga qarab; B) texnik shartlarga rioya qilgan holda; C) mashinaga qarab; D) tikish metodikasiga rioya qilgan holda. 3. Tikuv mashinalarida ishlayotganda va ta’mirlashda qanday texnika xavfsizligi qoidalariga rioya qilinadi? A) Ro’mol taqish kerak; B) Belbog’ taqish kerak; C) Uskunalar bilan foydalanish kerak; D) Forma, soch turm

XULOSA Mehnat ta`limi darslarida ta`lim olayotgan o`quvchilarga tikuv mashinalarni, ayniqsa, maxsus mashinalarni o`rgatish jarayonida ularning faoliyatini aktivlashtirish, fikrlash qobiliyatlarini o`stirish hamda kasbiy tayyorgarligini amalga oshirish haqidagi masalalarga respublikamiz mustaqillikka erishgandan boshlab katta e`tibor qaratilib kelinmoqda. Jumladan, mehnat ta`limi jarayonini optimallashtirish hamda ishlab chiqarish jarayoniga yaqinlashtirish bo`yicha davlat ta`lim standartlari asosida juda ko`plab o`zgartirishlar kiritildi. Bu o`zgartirishlar rivojlangan mamlakatlarning pedagogika sohasidagi tajribalarini, to`plagan bilimlarini va erishgan yutuqlarini har tomonlama muhokama qilish va hozirgi zamonaviy texnika va texnologiya yutuqlarining ta`siri natijasiga ko`ra amalga oshir

FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR 1. Karimov I.A. Vatan ravnaqi uchun har birimiz mas’ulmiz .- T.: O’zbekiston nashriyoti, 2001.- 440 b. 2. Karimov I.A. Jahon moliyaviy iqtisodiy inqirozi, O’zbekiston sharoitida uni bartaraf etish yo’llari va choralari. -T., 2009 . 3. Karimov I.A. Yuksak ma’naviyat yengilmas kuch” -T., 2009 y. 4. “Ta’lim to’g’risida”gi va “Kadrlar tayyorlash milliy dasturi” haqidagi qonunlar, Barkamol avlod – o’zbekiston taraqqiyotining poydevori. -T.: Sharq, 1998y. 5. Davlatov K. Mehnat va kasb ta’limi tarbiyasidan amaliy mashg’ulot.-T.: 1991. 6. Txorjevskiy D.A. Mehnat ta’limi metodikasi. - T .: 1987 . 7. Jabborova M.Sh. Tikuvchilik texnologiyasi .-T. : 1991. 8. www.ziyonet.uz/uzc/education/.../card/.../11362 54

Купить