Mehnat ta’limidan sinfdan tashqari mashg’ulotlarni tashkil qilish texnologiyasi - Педагогика - Дипломные работы

Информация о документе

Цена	9000UZS
Размер	100.1KB
Покупки	0
Дата загрузки	29 Сентябрь 2019
Расширение	doc
Раздел	Дипломные работы
Предмет	Педагогика

Mehnat ta’limidan sinfdan tashqari mashg’ulotlarni tashkil qilish texnologiyasi

Купить

“ Mehnat ta’limidan sinfdan tashqari mashg’ulotlarni tashkil qilish texnologiyasi ” mavzusidagi BITIRUV MALAKAVIY ISHI

M u n d a r i j a KIRISH … ………………………………………………………………….3 I–BOB. O’quvchilarni kasb - hunarga yo’naltirish ishlarini tashkillashtirishda sinfdan tashqari mashg’ulotlarning ahamiyati ….9 1.1 Sinfdan tashqari mashg’ulotlarning ta’lim – tarbiyaviy ahamiyati 9 1.2 Sinfdan tashqari mashg’ulotlarni tashkil qilishning pedagogik a soslari ……………………………………………………………….15 1.3. O’quvchilarni kasb - hunarga yo’naltirishishlda sinfdan tashqari mashg’ulotlarning tutgan urni ……………………… ..19 1. 4. Texnik ijodkorlikka – oid to’garaklar tashkil qilishning nazariy asoslari ………………………………………………………………..25 II - BOB. Sinfdan tashqari mashg’ulotlar jarayonida o’quvchilarni kasb - hunarga yo’llash texnologiyasi ……………………… 27 2.1. Umumiy o’rta ta’lim maktablarida o’quvchilarni kasb- hunarga yo’llashni takomillashtirish texnol

KIRISH Respublikamiz o’zining mustaqil taraqqiyotiga erishgach 1997 - yil 29 avgustda «Ta’lim to’g’risida» gi qonun, «Kadrlar tayyorlash Milliy dasturi» qabul qilindi. Bu muhim xujjatning asosiy maqsadi , ta ’ lim sohasini tubdan isloh qilish , undan o ’ tmishdan qolgan mafkuraviy qarash va sarqitlardan to ’ la xalos yeish , rivojlangan demokratik davlatlar darajasida , yuksak ma ’ naviy va axloqiy talablarga javob beruvchi yuqori malakali kadrlar tayyorlashning milliy tizimini yaratishdan iboratdir . Shuningdek , ta ’ limda bir qator ijobiy o ’ zgarishlar yuz bermoqda hamda ta ’ limni amaliyot bilan bog ’ lash , bundan tashqari , fan yutuqlarini ishlab chiqarishga qo ’ llash ilgari surilmoqda . Ta ’ lim jarayoniga ilg ’ or pedagogik texnologiyalarni , qo ’ llash , shu bilan bir qatorda ta

Demak ko’pgina o’qituvchilar sinfdan tashqari mashg’ulotlar bilan darsdan darsdan tashqari mashg’ulotlarni bir xil mazmunda deb qaraydilar. Bu esa bir xil ma’noni anglatmasligi yuqoridagi ta’rifimizda ham ko’rinib turibdi. Endi biz o’z mavzumiz bo’yicha malakaviy bitiruv ishimizni bajarish jarayonida respublikamiz nashriyotlarida chop yetilayotgan darslik, o’quv, uslubiy qo’llanmalarni o’qib, o’rganib tahlil qilishga harakat qildik. Na’muna sifatida ayrimlarini keltirib o’tamiz: 1.Txorjevskiy D.A. Mehnat ta’limi metodikasi. -T.: O’qituvchi, 1990. Bu qo’llanmada V-VII sinf o’quvchilariga mehnat ta’limi berishning vazifalari, mazmuni va prinsiplari yoritilgan, metal va yog’ochga qo’lda ishlov berish, stanoklarga ishlash, elektro montaj ishlarini bajarishga hamda qishloq xo’jaligi mashinalari

hamda metodikasi, mehnat ta’limi darslarida o’quvchilarni kasb tanlashga yo’llash bosqichlari, kasb tanlashga yo’llashning tarbiyaviy ahamiyati, maktab sistemasida kasb tanlash ishlari haqida batafsil fikrlar bayon yetilgan. 4. Xoldorov O’., Isoqov T. Qishloq xo’jalik asoslarini o’qitish metodikasi. T.: O’qituvchi, 1991- yilda nashr etilgan. Ushbu qo’llanmada asosan V - IX - sinflarda mehnat ta’limi fanidan ayrim mavzularni o’qitish metodikasi, maktabda qishloq xujaligiga oid sinfdan tashqari ishlar hamda yozgi ishlab chiqarish amaliyotlarini tashkil qilish metodikasi amaliy mashg’ulotlarni olib borish usullari o’z ifodasini topgan. Demak, sinfdan tashqari mashg’ulotlarni tashkil qilish metodikasi o’quv jarayoniga qo’llash ko’pgina o’quv manbalarida yoritishda o’z ifodasini kam topgan. Xus

Bundan shunday xulosa chiqadiki, yuqoridagi ko’rsatib o’tilgan o’quv metodik adabiyotlarni o’rganishimiz asosida mavzumiz d o l z a r b l i g i ni aniqlashga harakat qildik. U quyidagicha bo’lishi mumkin: - mehnat va kasb ta’limini forma va metodlarini o’rganish, ikkinchidan, o’quvchilarni darsni ilmiy asosda tushunishlari; uchinchidan, o’quvchilarga fikrlash doirasini kengayishi , tashkil qilinayotgan sinfdan tashqari mashg’ulotlarnitashkil qilish texnologiyalarini qo’llashda o’z ma h alliy xususiyatlardan kelib chiqqan h olda olib boorish bilan yoshlarimizni kasb – hunarga yo’llash . Ilmiy tadqiqot ishimiz m a q s a d i: Tashkil qilinayotgan sinfdan tashqari mashg’ulotlarning asosiy maqsadi dars samaradorligini oshirishga o’quvchilarning ijodkorligini o’stirishga o’zlari qiziqqan kasblar

- mehnat ta’limi darslarida va tashkil qilingan sinfdan tashqari mashg’ulotlarda o’qitishni turli xil forma va metodlaridan foydalansa, muammoli vaziyat hosil qilinsa, shu vaziyatdan chiqish yo’llarini o’quvchilarga yangi pedagogik texnologiya asosida mohirona tushuntira olsa, ularda texnik ijodkorlik, fikrlash doirasining kengayishi, ongli kasb tanlashiga yo’llanishi mumkin. Tadqiqot obekti etib Samarqand viloyati Oqdaryo tumanidagi 44- umumiy ta’lim maktabi tanlandi. Tadqiqot ishimiz imliy metodik y a n g i l i g i umumiy ta’lim maktablarida mehnat ta’limini o’qitish jarayonida hamda sinfdan tashqari mashg’ulotlarda turli xil texnologiyalardan foydalangan holdao’qitish metodlaridan foydalangan holda dars samaradorligining oshirish bo’lsa shu bilan bir qatorda o’quvchilarda ijodiy dunyoqa

hunarga yo’llashda uchraydigan muammolar, ularni hal qilishda ta’limda, samaradorlik va kasbiy maslahatlarning ahamiyatini, shuningdek qishloq xo’jaligiga oid kasblarni fanlararo aloqadorlik asosida tashkil qilishga jazm qildik. I– BOB. O’QUVCHILARNI KASB - HUNARGA YO’NALTIRISH ISHLARINI TASHKILLASHTIRISHDA SINFDAN TASHQARI MASHG’ULOTLARNING AHAMIYATI §1.1 Sinfdan tashqari mashg’ulotlarning ta’lim – tarbiyaviy ahamiyati Mamlakatimiz mustaqillik sharofati ila «Ta’lim to’g’risidagi qonun», «Kadrlar tayyorlash milliy dasturi» qabul qilindi. Bu muhim xujjatlarda yoshlarimizga chuqur bilimlar berish bilan birga kasb-xunarga o’rgatishning yo’l-yo’riqlari ko’rsatib berildi. Bu ulkan va mas’uliyatli vazifalarni amalga oshirishda barcha fan o’qituvchilari qatori kasb ta’limi o’qituvchilari dars jar

Sinfdan tashqari mashg’ulotlardan asosiy maqsadi, reja va darslikdan tashqari talabalarga qo’shimcha bilim, ko’nikma va malakalar berish, ularning fanga bo’lgan qiziqishlarini orttirish, olingan bilimlarni hayotga tadbiq qila bilishga yordam berishdan iborat. Sinfdan tashqari uyushtiriladigan ishlarda ko’riladigan masalalardan yana biri talabalarning ilmiy dunyoqarashlarini shakllantirish bo’lsa, ikkinchi tomondan kasb tanlashga yo’llashdan iboratdir. Mehnat ta’lim fanlaridan uyushtiriladigan sinfdan tashqari mashg’ulotlar quyidagilarni hal qilishga yordam beradi. Talabalarning fan asoslarini o’rganishga bo’lgan qiziqishlarini orttirish: qo’shimcha adabiyotlardan foydalana olish ko’nikmasini o’stirish, mustaqil bilim olish ko’nikmasini va ijodiy qobiliyatlarini rivojlantirish, talabalarni

uyushtirilishi yaxshi natijalar beradi. Bunda talabalarda kuzatuvchanlik, olingan natijalarni taqqoslash va tahlil qilish, xulosalar chiqarish, amaliy ko’nikma va malakalar hosil qilish xususiyatlari shakllana boradi. Sinfdan tashqari ishlarda faqat bilim berishga berilib ketmasdan, ishning tarbiyaviy tomoniga jiddiy e’tibor berish lozim. Bu hol hozirgi sharoitda ayniqsa muhim. Talabalarimiz mamlakatimiz tinchligi, osoyishtaligi, haqidagi bilimlarga ega bo’lishi lozim. Sinfdan tashqari mushg’ulotlarda yoshlar turli-tuman kasb-hunarga oid amaliy ishlarni bajarishadi. Masalan, kechalar, uchrashuvlar, ko’rgazmalar tayyorlashi mumkin. Umumtaq’lim va kasb-hunar kollejlarida sinfdan tashqari mashg’ulotlarning shakllari. Sinfdan tashqari olib boriladigan mashg’ulotlar asosan 3 turga bo’linadi: 1.

qilish tajriba, ekskursiyalar materiallariga asoslangan ko’rgazmalar tashkil etish, o’tkir zexnlilar mushoirasi kabi turlari kiradi. Ta’lim jarayonida sinfdan tashqari ishlarning shakllari 1-2 jadvallarda ko’rsatilgan. Jadvallardan ko’rinib turibdiki sinfdan tashqari mashg’ulotlarning xar bir shakllari ko’rsatilgan bo’lib, ular dars bilan uzviy aloqadadir. Bu ishlarning yaxshi samara berishi va ijobiy hal qilinishi uchun ilmiy adabiyotlar bo’lishi zarur. Demak, bizning fikrimizcha qo’yidagi ilmiy uslubiy adabiyotlarni tavsiya etish mumkin. Turdiqulov E.O. «Fizikadan sinfdan tashqari ishlar» Toshkent o’qituvchi 1984 yil. Davlatov K., Magzumov P.T «Mehnat va kasb tanlashga yo’llash nazariyasi hamda metodikasi». Toshkent, O’qituvchi. 1982y. Txorjevskiy A.D. «Mehnat ta’limi metodikasi». Toshke

emas. Chunki, talaba o’zi o’qigan kitob, maqolalar bo’yicha ayrim hollarda o’qituvchiga xisobot berishi yoki konferensiyada, mushoiralarda, kechalarda ma’ruza qilishi mumkin. Ommaviy ishlarda esa ko’rgazmali qurollar tayyorlash, ko’rgazmalar tashkil qilish kinofilmlar ko’rish bilan zaruriy kasblarga qiziqishlari oshishi mumkin. Demak, kasb-hunar kollejlarida uyushtiriladigan sinfdan tashqari ishlarni yuqorida bayon etilgan shaklda olib borishda ishning mazmuniga qarab turli usullardan foydalaniladi. Vaholanki, bajariladigan ishning mazmuni, shakli va qo’llaniladigan metodlari bir-biri bilan bog’liq bo’lib, ta’lim-tarbiya ishlarining bir butun holda olib borishni ta’min etadi. 12

1-jadval Umumiy ta’lim va kasb-hunar kollejlarida tashkil qilinadigan sinfdan tashqari mashg’ulotlarning asosiy formalari quyidagicha bo’lishi tavsiya qilinadi 13Umumiy ta’lim va kasb –hunar kollejlarida tashkil qilinadigan sinfdan tashqari mashg’ulotlarning shakllari Ayrim talabalar bilan o’tkaziladigan mashg’ulotlar талабалар билан њ тказиладиган маш ђулот Guruhlarga bo’linib o’tkaziladigan mashg’ulotlar Ommaviy tarzda o’tkaziladigan mashg’ulotlarRefaratlar yozish K urs ishlari loyixalari D okalatlar yozish Tugaraklar Ekskursiyalar Suxbat Kecha Uchrasuv г v vv Disput Ko’rgazma Viktarina Xaftalik Kuzatish Bitiruv ishlarini yozish Respublika va viloyat miqyosidag Olimpiadalarga,Ko’rgazmalarga tayyorlash

§1.2 SINFDAN TASHQARI MASHG’ULOTLARNI TASHKIL QILISHNING PEDAGOGIK ASOSLARI «Ta’lim to’g’risida» gi qonun respublikamizda keng miqyosda amalga oshirilayotgan ta’lim islohotlarining huquqiy me’yoriy asoslarini ta’minlab bergan asosiy xujjatdir. Ushbu qonun fuqarolarga ta’lim-tarbiya berish, kasb- hunar o’rgatishning xuquqiy asoslarini belgilaydi, hamda har kimning bilim olishdan iborat bo’lgan Konstitusiyaviy huquqini ta’minlaydi. Ushbu dasturiy xujjatda qayd etilgan maqsad va vazifalarni amalga oshirish uchun talabalarni kasb-hunarga yo’llash samaradorligini oshirishga xizmat qiluvchi mashg’ulotlarni samarali o’tkazish texnologiyasini ishlab chiqish lozim. Buning uchun, birinchidan, talabalarni sinfdan tashqari mashg’ulotlarda kasb yo’naltirish samaradorligini oshiruvchi metod va nazariyal

talabalar extiyoji va qiziqishlariga javob bera oluvchi eng maqbul majmuasini asoslash; talabalarni mashg’ulotlarga jalb qilishda ixtiyoriylik mezonini maxsus tanlov metodi bilan uyg’unlashtirish, sinfdan tashqari mashg’ulotlar mazmunini tanlashda individual va individual-tabaqalashtirilgan metodlardan o’rinli foydalanish; * uchinchi boskichda - sinfdan tashqari mashg’ulotlar tizimi orqali talabalarni kasbga yo’naltirish samaradorligini oshirish maqsadida ularning shaxs sifatlarini tashxis qilish metodikasini amalga oshirish. Sinfdan tashqari mashg’ulotlar bir tomondan, dars jarayonining uzviy davomi bo’lsa, ikkinchi tomondan talabalarni kasb tanlashga yo’llash imkoniyatlarini kengaytiradi va keng yo’l ochib beradi. An’anaviy metodikaga ko’ra sinfdan tashqari mashg’ulotlarga talabalar ixti

tashabbuskorligi yuqoriroq bo’lishini ta’minlaydi. Shu tufayli sinfdan tashqari ish jarayonida kasb-hunar ta’limining asosiy vazifalarini bajarish bo’yicha yaxshi natijalarga erishiladi. Yuqorida aytib o’tilgan fikrlar kasbiy tarbiya asosidagi sinfdan tashqari mashg’ulotlar vazifalarini quyidagicha ifodalash imkonini beradi: 1. Mehnat yoki kasb-hunar ta’limi davomida talabalar olgan bilim va ko’nikmalarni mustahkamlash, umumlashtirish hamda kengaytirish; 2. Unumli mehnatga asoslangan ijodiy faoliyatga talabalarni jalb qilish; 3. Hozirgi zamon ishlab chiqarish asoslari haqidagi tasavvurni kengaytirish; 4. Xalq xo’jaligining zamonaviy ehtiyojlari asosida kasb tanlashga tayyorlash; 5. Me hnatga bo’lgan ijobiy munosabatni shakllantirish. Sinfdan tashqari mashg’ulotlar turli shakllarda amalga o

Bizning ilmiy ishimizda o’qituvchilar va to’garak rahbarlari texnik ijodiyot obyektlarini tanlashga ham, talabalar mehnatini moddiy texnik jihozlashga ham oldindan sinchiklab tayyorlanishi zarurligiga alohida e’tibor berilgan. 17TALABALARNI KASBGA YO’NALTIRISH TIZIMI Kasb – hunar ta’limi tizimi Sinfdan tashqari mashg’ulotlar farayoni Kasblar to’g’risida axborotlar Talaba kasbiy sifatlarini dastlabki pedagogik – psixologik tashxisi Talaba shaxsini ijtimoiy- kasbiy yo’naltirish Kasbiy maslahat Kasbiy tarbiya Iqtisodiy tarbiyaTalaba shaxsi kasbga yo’naltirish tizimining ob’ekti sifatida Umum mehnat va kasbiy bilim, ko’nikma hamda malakalar Kasb tanlashga erishish

§ 1.3. O’QUVCHILARNI KASB - HUNARGA YO’NALTIRISHDA SINFDAN TASHQARI MASHG’ULOTLARNING TUTGAN O’ RNI Respublikamizda amalga oshirilayotgan «Ta’lim to’g’risida»gi qonun hamda «Kadrlar tayyorlash milliy dasturi»ning asosiy maqsadi ta’lim tizimini jaxon talablari darajasida islox qilishdan iborat bo’lib, bunda amalga oshirilishi lozim bo’lgan asosiy yo’nalishlardan biri o’quvchilar kasbiy tayyorgarligini takomillashtirishdan iborat. Isloxotlar natijasi sifatida shakllantiriladigan barkamol shaxsning mustaqil va ijodiy fikrlash sifatlarini tarbiyalash umumiy o’rta ta’lim muassasalarining muxim vazifalaridan biri xisoblanadi. Bu borada o’quvchilarning darsdan tashqari mashg’ulotlarini samarali tashkil qilish muxim axamiyat kasb etadi. O’quvchilarning hayotida muhim o’ringa ega bo’lgan dars mashg

estetik tarbiyasi birligi xamda ularni milliy mafkuramiz asosida tarbiyalashga yordam berishi lozim. Maktab va kollej pedagogika kengashi va o’quvchilarning o’zini o’zi boshqarish organlari orqali ilmiy - texnik, tajribachilik, izlanish ishlarini rivojlantirishga umumiy raxbarlikni amalga oshiradi. Mexnat va kasb ta’limi o’qituvchilari ota - onalar va o’quvchilar faollari bilan xamkorlikda maktabda to’garaklar, maktab ixtirochilar va rasionalizatorlar jamiyati, maktab ilmiy jamiyatining va o’quvchilar mexnat birlashmalarining uyushmalarini tashkil qiladi. U sinf raxbarlari yordamida fan, texnika va ishlab chiqarishning ayrim tarmoqlariga ko’proq qiziqadigan o’quvchilarni aniqlaydi xamda ularga tumanda, shaxarda joylashgan maktabdan tashqari muassasalardagi o’ziga mos to’garakni topishda yo

Sinfdan tash q ari ishlar: a) turli sohalar b o’ yicha tashkil etiladigan t o’ garaklar; b) o’q uv ustaxonasidagi amaliy ishlab chi q arish mash g’ ulotlari; v) ishlab chi q arish sayohatlari; g) maktab o’q uv-tajriba yer maydonida ishlash; d) jonli burchak tashkil etish hamda issi q xonalardagi faoliyat; ye) tashkil etiladigan hashar va shanbaliklarda ishtirok etish; yo) sinfda, sinflararo, maktablararo, tuman, viloyat, respublika mi q yosida o’ tkaziladigan k o’ rik musoba q alarda ishtirok etish; j) turli ommaviy tadbirlarda q atnashish kabilar. Maktabdan tash q ari ishlar: a) guru h li va ijara pudratida ishlash; b) qo’ shma, xususiy va davlat korxonalari faoliyatida ishtirok etish; v) oilaviy mexnat, kasb - h unar, hunarmandchilik; g) ishlab chi q arish sayo h atlarini tashkil etish;

Umumiy o’rta ta’lim maktablarida kasb - hunarga yo’llashga asoslangan sinfdan tashqari mashg’ulotlarni tashkil qilishda o’quvchilarning yoshi, ruxni, individual xususiyatlarini hisobga olgan holda, ular mehnat ta’limi va kasbga yo’naltirishda o’simliklarni parvarish qilish, hunarmandchilik jihoz (material) lari bilan tanishtirish va ishlov berishda mehnat ko’nikma va malakalari shakllantirilib borildi. Shu bilan birga, ularning qiziqish va moyilliklariga ko’ra o’zini-o’zi kasbiy jixatdan aniqlash, kasb-hunar turlarini tanlashi, hunarmandchilik soxalari va ularda ishlatiladigan asbob-uskuna, yangi texnika, ilg’or texnologiyalarni o’rganib borishlari hamda mexnat faoliyatida ishtirok etishlari ta’minlandi. Sinfdan tashqari mashg’ulotlarda kasb - hunarga yo’llash ishlarining keyingi vaqtda ka

Texnik ijodkorlik va qishloq xo’jalik tajribachiligini rivojlantirish ishlarining tashkiliy shakllari ham har xil: individual, guruxiy (to’garaklar, jamiyatlar, seksiyalar va hokazolar), ommaviy (musobaqalar, tanlovlar, ilmiy - amaliy anjumanlar va boshqa) ishlardan iboratdir. O’quvchilarning u yoki bu turdagi amaliy faoliyatga qiziqishlarini aniqlash va rivojlantirishning dastlabki pog’onasida o’qituvchi individual ish olib boradi, suhbatlashadi, adabiyotlarni tavsiya etadi, o’quvchini to’lqinlantirgan ishni muxokama qiladi, qiziqarli fan va texnika kechalarini, fan va texnika tarixidagi atoqli kunlarga bag’ishlangan kechalarni tayyorlash va hokazolar bo’yicha individual topshiriqlar beradi. Shundan keyin, o’qituvchi ana shu o’quvchilarni to’garakka birlashtiradi. Bunda ular jamoa topshir

To’garaklarda texnik qurilmalarni ishlab chiqish strukturasi oliy o’quv yurtlari va ishlab chiqarishdagi jamoatchilik konstruktorlik uyushmalarida qabul qilingan strukturaga yaqindir. Har bir to’garak uchun muayyan yo’nalishdagi ishlar ko’prok xos bo’ladi. Hozirgi kunda maktablar va maktabdan tashqari muassasalar faoliyatida o’quvchilar texnik ijodkorligi to’garaklarining juda ko’p turlaridir. 23

§. 1.4. TEXNIK IJODKORLIKKA OID TO’GARAKLAR TASHKIL QILISHNING NAZARIY ASOSLARI 1. Tayyorlov texnika t o’ garaklari (kichik maktab yoshidagi o’q uvchilar uchun). Ularda o’q uvchilar jonli va oson shaklda texnika elementlari hamda eng oddiy texnologik jarayonlar bilan tanishadilar, q o g’ oz, plastmassa, metall va bosh q a materiallarga ishlov berish b o’ yicha olgan boshlan g’ ich k o’ nikmalarini rivojlantiradilar. O’q uvchilar texnik o’ yinchoklar, mashina va mexanizmlarning sodda modellarini, eng oddiy avtomatik q urilmalar, o’q uv k o’ rgazmali qo’ llanmalar, maktab hamda uy-r o’ z g’ or buyumlari va xokazolarni tayyorlaydilar. Bu turdagi t o’ garaklar faoliyatida yasalgan o’ yinchoklar va modellar bilan o’ yinlar hamda musoba q alar o’ tkazish muxim o’ rin tutadi. Keyingi paytlarda an

to’ldirish uchun asbob - uskunalar yaratish va shu asosda o’quvchilarning texnik ijodkorligini rivojlantirish maqsadlarida tashkil qilinadi. 3. Sport-texnika to’garaklari : maktablarda, lekin ko’proq maktabdan tashqari muassasalarda ishlaydi. Bular aviamodel, raketa - kosmik modellashtirish, avtomobil modelchiligi, kema modelchiligi, temir yul modelchiligi, radioboshqarish, suv - motor va boshqa to’garaklardan iboratdir. Mazkur to’garaklarda o’quvchilar modellarni va ishlaydigan texnikani konstruksiyalash va tayyorlash bilan shug’ullanadilar, keyin esa ana shu modellar bilan sportning texnik turlari bo’yicha modelchi - sportchilarning musobaqalarida qatnashadilar. O’quvchilar sport - texnika to’garaklarida tegishli texnika tarmog’ining tarixi, uning xalq xo’jaligida va mamlakatimiz mudofaa

II- BOB. S ARS DAN TASHQARI MASHG’ULOTLAR JARAYONIDA O’QUVCHILARGA KASB - HUNARGA YO’LLASH TEXNOLOGIYASI §. 2.1. Umumiy o’rta ta’lim maktablarida o’quvchilarni kasb - hunarga yo’llashni takomilashtirish texnologiyasi Ta’lim jarayonida pedagogik texnologiyalarning asosini, uning negizini qo’llay bilish tashkil etadi hamda ta’lim maqsadi, ta’lim mazmuni, ta’lim oluvchi, ta’lim shakli, usul vositalari va ta’lim beruvchi kabi tushinchalardan iborat tizim sifatida namoyon bo’ladi. Tarkibiy qism o’zaro birlik va aloqadorlikda ta’lim jarayonining umumiy moxiyatini ochib berishga uni qo’llay bilishga xizmat qiladi. Hozirgi kunda har bir fan o’qituvchisi ta’lim jarayoni qanday shaklda tashkil etilishidan qat’iy nazar 1-shaklda keltirilgan shartlarga javob berishi talab qilinadi. Ta’lim jarayonini t

Ta’lim olish, muayyan nazariy xamda amaliy bilimlarni o’zlashtirishga bo’lgan ijtimoiy yoki shaxsiy extiyojlarning yuzaga kelishi Muayyan soxaga oid nazariy x a mda amaliy bilimlarni o’ zlashtirishga nisbatan extiyojning yuzaga kelishi O’q uvchining bilish Faoliyati mazmunini belgilash O’quvchining bilish faoliyatini boshqarishni yo’lga qo’yish omillarining mavjudligi 1-shakl. Ta’lim jarayonini tashkil etish shartlarining umumiy tuzilmasi. Sinfdan tashqari mashg’ulotlarni tashkil qilishda kasbga yo’naltirish ishlari texnologiyasining funksional tuzilmasi bevosita ta’lim jarayonining mohiyatini to’laqonli yoritishga xizmat qilmog’i lozim. Ya’ni, ushbu tuzilma o’zida ta’lim jarayonining umumiy ko’rinishini aks ettiradi (2-shakl). Umumiy Loyixa Maqsad Tash q i (obyektiv) omillar Ta’lim jarayo

Yo’ nalish berish Boshqarish Maslaxat berish Nazorat q ilish Baxolash Ta’lim beruvchi faoliyat 2-shakl. Sinfdan tashqari mashg’ulotlarni tashkil qilishda kasbga yo’naltirish ishlari texnologiyasining funksional tuzilmasi ijtimoiy ishlab chiqarish munosabatlarining, jamiyatda mavjud kasblar doirasining kengayib, chuqurlashib hamda murakkablashib borishi o’z - o’zidan shaxsga ta’lim berish, dunyoqarashini shakllantirish, kasb tanlashga yo’llash hamda ishlab chiqarish jarayonidagi faol ishtirokining kafolati bo’lgan kasbiy malakalarini shakllantirish jarayoniga nisbatan yangicha, samarali yondoshuvlarni ishlab chiqishga bo’lgan ehtiyojini yuzaga keltiradi. Ma’lumki, ta’lim tizimi jamiyatda shakllangan muayyan ehttiyoj asosidagi ijtimoiy buyurtmani bajarishga yo’naltiriladi. Ayni vaqtda O’zbek

tanlashga bo’lgan rag’batni hosil qilmoqda. Endilikda ta’lim olish, muayyan kasb - hunar yoki mutaxassislik ma’lumotlarini egallash, bu borada ma’lum ko’nikma va malakalarni shakllantirish hayotiy ehtiyojga aylanmoqda. Ta’lim olishga bo’lgan rag’bat va uning mazmuni kasb egallash jarayonining muvaffaqiyatli amalga oshishida kafolat bo’la oladi. Shaxsiy va jamiyat ehtiyojlariga asoslangan holda kasb tanlashga yo’llash o’quvchi xamda o’qituvchi munosabatlari, ta’lim-tarbiya jarayonini tashkil qilishda muhim ahamiyat kasb etadi. Yaqin o’tmishda ta’lim oluvchining ta’lim jarayonidagi ishtiroki nazariy bilimlarni qabul qilib oluvchi va o’zlashtirilgan nazariy bilimlar, amaliy ko’nikmalarni namoyish etuvchi subyekt sifatidagi o’rni bilan kifoyalangan bo’lsa, ta’lim texnologiyasi talablariga ko’r

4) o’q uvchilarda musta q il fikr yuritish, nazariy va a maliy bilimlar mohiyatini taxlil etish, ular borasida xulosalar chi q arish, umumlashtirish h amda ularni o’ z amaliy faoliyatiga tadbi q etish k o’ nikmalarini yuzaga keltirish va takomillashtirish; 5) o’ z - o’ zini nazorat q ilish, q iyosiy bah o lash, ta h lil q ilish sifatlarini shakllantirish. 6) tashqi muhit ta’sirisiz o’zi tanlagan kasbga qiziqishini shakllantirish. O’quvchilarni kasb tanlashga yo’llashda ta’lim shakli, metod va vositalarining ahamiyati katta. Zero, ular o’quvchining imkoniyatlarini yuzaga chiqarish, bilim, ko’nikma va malakalarini bo’lajak faoliyat soxasi talablari asosida shakllantirish uchun shart - sharoit yaratib beradi. O’z navbatida o’quvchilarning yosh, psixologik, fiziologik xususiyatlari, bilim dara

6) shaxsning tashhislangan ma’naviy - axloqiy va aqliy – kasbiy sifatlarining shakllanganlik darajasini haqqoniy nazorat qilishga yo’naltirilgan aniq usullar mavjud bo’ladi; v) shaxsning tashhislangan sifatlarini aniqlash yuzasidan olib borilgan nazorat natijalari asosida uning samaradorligini aniqlash mumkin bo’ladi; g) o’lchov mezonlari asosida muayyan bilim, ko’nikma va malakalarning sifatini baholash ko’rsatkichlari mavjud bo’ladi. Ta’lim jarayonining maqsadini shakllantirish ijtimoiy buyurtma mazmuni hamda ta’lim oluvchi shaxsi modellarining o’zaro muvofiqligi asosida kechadi. Bosqichli darajada ta’lim maqsadini shakllantirish dolzarb darajadagi maqsad muayyan kasbiy tayyorgarlik bosqichlari bo’yicha taqsimlab chiqiladi. Ta’lim tizimining yaxlit holda kasbga yo’naltirilganligi sababli

Ta’lim shakli o’q ituvchi va o’q uvchining belgilangan tartibda, mu a yyan ma q sadga muvofi q ma’lum tartibda tashkil etiladigan faoliyatlarining tash q i ifodasidir. Maktab o’quvchilarining tashkil qilinadigan darsdan tashqari mashg’ulotlarga qatnashish davri uning umumiy o’rta ta’lim muassasasidagi butun ta’lim davrini qamrab olgan bo’lib, tadqiqot davomida ishlab chiqilgan o’quvchilarni kasb - hunarga yo’naltirish texnologiyasi ta’lim bosqichlariga mutanosib ravishda amalga oshirildi. Bu davr mobaynida o’quvchilar bilan tadqiqot tajriba – sinov maydonlarida tashkil qilingan «Ganchkorlik», «Tikuvchilik», «Yosh hunarmand», «Naqqoshlik», «Yosh duradgor» to’garaklarining maxsus ishlab chiqilgan ish rejalari asosida mashg’ulotlar olib borilishi mumkin. Tashkil qilingan har bir to’garak mash

bevosita mehnat va kasb tarbiyasini, kasbga yo’naltirish ishlarini amalga oshirishda keng imkoniyatlar yaratilishiga olib keldi. Bu jarayonda, shuningdek o’quvchi shaxsini kasb tanlashga yo’llashda yo’nalishni ixtiyoriy tanlash uchun sharoit yaratishda uni erkin fikrlovchi shaxs sifatida shakllantirish xam muhim ahamiyatga ega bo’ldi. Uning yechimini kasb tanlashga yo’llash ishlari bilan bog’lik holatda hal etish uchun biz ijtimoiy, demografik, iqtisodiy, milliy, mintaqaning demografik holati kabi omillarni hisobga olib bordik. Kasb tanlash uchun o’quvchi o’z imkoniyatlarini baholay olish ko’nikmasiga, ya’ni qiziqishlariga monand, har xil kasblar bo’yicha bilimga kasblarning imkoniyatlari, kelajagi xaqida axborotga ega bo’lishi kerak. Shaxsda kasbga yo’naltirish maxsus amaliy faoliyat orqa

a) o’tkaziladigan sayohatlarning barchasiga o’qituvchi rahbarlik qilsada, u sayohat obyektlarining barchasi bilan yaxshi tanish bo’lmasligi mumkin, bunday hollarda sayoxat uyushtirilayotgan korxona, muassasa yoki xo’jalikning mas’ul vakili mashg’ulot olib boradi; b) sayohat muddati turlicha bo’lib, ularni tashkil qilishda mintaqaviy, mavsumiy va sayohat uyushtiriladigan obyekt xususiyatlaridan kelib chiqiladi. Jumladan, qishloq xo’jalik korxonasiga hosilni yig’ishtirib olish davrida, avtokorxonalarga texnik qarovlarni o’tkazish paytida sayohat uyushtirilishi eng yuqori unumdorlikka erishish imkonini beradi; v) o’qituvchi yoki sayohat uyushtirilgan obyekt vakili bo’lgan ekskursovodning rahbarlik usuli va o’quvchilarning faoliyati turlicha bo’lishi mumkin. Sayo h at davomida bir o’rindan ikk

O’qitish metodlari mashg’ulotlar jarayonida o’qituvchi va o’quvchi faoliyatining qanday bo’lishi, o’qitish jarayonini qanday tashkil etish va olib borish kerakligini hamda shu jarayonda o’quvchilar qanday ish - harakatlarni bajarishlari kerakligini belgilab beradi. Metodlar bir qancha asosiy guruxlardan iborat bo’lib, ularning xar biri o’z navbatida kichik guruxdar va ularga kiruvchi aloxida metodlarga bo’linadi. O’quv bilish faoliyatini tashkil qilish va amalga oshirish jarayonini o’zi uzatish, qabul qilish, anglash, o’quv axborotlarini esda saqlashni hamda olinadigan bilim va ko’nikmalarni amaliyotda qo’llay olishni nazarda tutishini xisobga olsak, birinchi guruh metodlariga so’z orqali uzatish va axborotni eshitish orqali qabul kilish metodlari (og’zaki metodlar, xikoya, ma’ruza, suhbat

O’qituvchi muayyan bir kasb - hunarning u yoki bu jihatlariga oid qonun, qoidalar qanchalik asosli ekanligini dalillar, misollar keltirish yo’li bilan isbotlab beradi. Su h bat metodi ko’pincha savol - javob metodi deb xam yuritiladi. Chunki bu metodda dars o’tilsa, u asosan savol - javob yo’sinida olib boriladi. O’qitish jarayonida o’rganilayotgan mavzu yuzasidan kirish, asosiy va yakunlovchi suxbatlar ham qo’llaniladi, shuningdek, o’quvchilar tomonidan yangi o’tilgan mavzuni qanchalik tushunganlarini tekshirish maqsadida ham suxbat o’tkaziladi. Suhbat metodi bilan ish ko’rganda mashg’ulotlarni tashkil qilish va uni olib borishda o’qituvchi quyidagilarga amal qilishi kerak: 1. O’qituvchining suhbat uchun tayyorlab kelgan savollari sinf o’quvchilarining hammasiga taalluqli bo’lib, so’roq o

Ta’lim jarayonida qo’llaniladigan vositalar ta’lim samaradorligini ta’minlashga xizmat qiladi. Vosita muayyan o’qitish metodi yoki usullarni muvaffaqiyatli amalga oshirish uchun zarur bo’lgan yordamchi o’quv materiallaridir. Ta’lim vositalari asbob uskunalar, laboratoriya jixozlari, axborot va texnik vositalar (qurilmalar), ko’rsatmali qurollar, ramziy belgilar, darslik o’quv qo’llanmalari, radio, televideniye, kompyuter va hokazolardan iborat bo’ladi. Ta’lim jarayonida o’qitish vositalaridan foydalanish – dars jarayonida tabiiy yoki tasviriy ko’rgazma materiallar (predmet, sxema, diagramma, surat va boshqalar, laboratoriya yoki demonstrasiya mashg’ulotlarida qo’llaniladigan asbob - uskunalar, o’quv qurollari, mikroskop va boshqa apparatlar, shuningdek, mavzuga oid dalillar (sitatalar, ta’

2.2. SINFDAN TASHQARI MASHG’ULOTLARNI TASHKIL QILISH BILAN O’QUVCHILARNI KASB – HUNARGA YO’LLASH UYG’UNLIGI Sinfdan tashqari mashg’ulotlar bir tomondan, dars jarayonining uzviy davomi bo’lsa, ikkinchi tomonidan, o’quvchilarni kasb tanlashga yo’llash imkoniyatlarini ancha kengaytiradi. An’anaviy metodikaga ko’ra sinfdan tashqari ishda ishtirok etishga o’quvchilar ixtiyoriylik asosida jalb qilib kelingan. Mashg’ulotlarni tashkil etishning ushbu shakli bir kator ijobiy tomonlari bilan birga jiddiy kamchiliklarga xam ega. Jumladan, tajribalarimizdan ma’lum bo’ldiki, o’quvchilarning sinfdan tashkari mashg’ulotlarga nisbatan mas’uliyatsiz munosabatda bo’lishi, berilgan topshiriq va vazifalarni bajarishda intizomsizlik, jamoaga aloqador umumiy maqsadlarini hurmat qilmaslik kabi salbiy holatlar ma

yechimlarni ishlab chiqish jarayonida duch kelgan yangi jarayon mashqlar davomida faqat o’zlashtirib olish vazifasigina emas, balki u hakida umumiy tasavvurga ega bo’lib, muayyan buyum yasashda undan foydalanish vazifasi ham qo’yiladi. Shunday qilib, darsdan tashqari ish jarayonida o’quvchilar mexnat darslaridagiga qaraganda unumli mehnat bilan band bo’lishi ta’minlandi. Yuqorida aytib o’tilgan barcha fikrlar mexnat tarbiyasi asosidagi darsdan tashqari mashg’ulotlar vazifalarini quyidagicha ifodalash imkonini beradi. U quyidagicha bo’lishi mumkin. 1) mexnat ta’limi davomida o’quvchilar olgan bilim va ko’nikmalarni mustaxkamlash, umumlashtirish hamda kengaytirish; 2) unumli mexnatga asoslangan ijodiy faoliyatga o’quvchilarni jalb qilish; 3) h ozirgi zamon ishlab chiqarish asoslari xaqidagi

natijalarga erishish imkonini beradi. Albatta, to’garak ishini kasb tanlashga yo’llash asosida olib borish o’ziga xos xususiyatlarga ega bo’lib, uning metod va shakllariga ma’lum darajada ta’sir ko’rsatadi. Maktablarning ish tajribasida turli - tuman t o’ garaklar uchraydi. O’quv fanlar bilan bog’liqlik nuqtai nazaridan to’garaklarni uch guruxga: fanga doir , fanlararo va fandan tashqari to’garaklarga ajratish mumkin. Fan ga doir to’garaklar deb, bevosita mexnat tarbiyasi bilan bog’liq bo’lgan to’garaklarga aytiladi. O’z mazmuniga ko’ra bu to’garaklar mexnat darsida o’quvchilar bajargan ishning davomi bo’lib, bunda o’quvchilarning faoliyati yanada murakkabroq, kengrok yo’lga qo’yiladi. Fanga doir to’garaklar jumlasiga duradgorlik, chilangarlik, tokarlik to’garaklari, aralash to’garaklar (y

Kasbga yo’naltirishga asoslangan Sinfdan tashqari mashg’ulotlar To’garak mashg’ulotlari Ommaviy shakldagi Sinfdan tashqari mashg’ulotlar O’quvchilarning mehnat birlashmalari 41

Fanlar b ilan bo g’ l iq t o’ g a r a klar: a) fan ga do i r, b) fanlararo, v) fandan tashqari ; - texnik ijodkorlik to’garaklari; a)tayyorlov texnika, b) fan-texnika, v) sport – texnika, - ishlab – chiqarish texnik to’garaklari; - badiiy – amaliy tugaryaklari. - ishlab chiqarish sayoxatlari; - tashkil etiladigan hashar va shanbaliklarda ishtirok etish; - sinfda, sinflararo, maktablararo, tuman, viloyat, respublika miqyosida o’tkaziladigan ko’rik musobaqalarda ishtirok etish; - ishlab chiqarish sayo h atlarini tashkil etish; - ishlab chiqarish ilg’orlari bilan uchrashuv va su h batlar; - o’quv ustaxonasidagi amaliy ishlab chiqarish mashg’ulotlari; - maktab o’quv tajriba yer maydonida ishlash; - jonli burchak tashkil etish h amda issiq xonalardagi faoliyat; - guruhli va ijara pudratida ish

tatbiqi bilan tanishadilar, bu esa ularning turli kasb-korlikda qo’llanilish asoslarini ham bilib olishga imkon yaratadi. Shuningdek, o’quvchilar model konstruksiyasi, uning detallarini tayyorlash texnologiyasini ishlab chiqar ekanlar, texnologik bilim va o’quvlarni o’zlashtiradilar, model detallarini yasaganda esa ularning amaliy ko’nikmalari takomillashadi. Fandan tashqari to’garaklar hozirgi vaqtda darsdan tashqari mashg’ulot sifatida keng tarqalgan. O’quvchilar faoliyatining mazmuniga ko’ra bu to’garaklar turli tuman bo’lishi mumkin. Mazkur xolda gap shunday fandan tashqari to’garaklar haqidagina boradiki, ularning ishlari uchun maktab ustaxonalaridan moddiy baza sifatida foydalaniladi yoki o’quvchilar faoliyati mehnat darslarida olingan bilim va malakalarga tayanadi. Hozirgi kunda mak

amaliy k o’ nikmalarini mustahkamlash, ta’lim xonalarini jihozlash uchun asbob - uskunalar yaratish va shu asosda o’q uvchilarni kasbga y o’ naltirish ma q sadlarida tashkil q ilinadi. Sport-texnika t o’ garaklari maktablar va maktabdan tash q ari muassasalarda ishlaydi. Bular aviamodel, raketa-kosmik modellash tirish, avtomobil modelchilari, kema modelchilari, temir y o’ l modelchi- ligi, radiobosh q arish, suv - motor va bosh q a t o’ garaklardan iboratdir. Mazkur t o’ garaklarda o’q uvchilar modellarni va ishlaydigan texnikami konstruksiyalash va tayyorlash bilan shu g’ ullanadilar, keyin esa ana shu modellar bilan sportning texnik turlari b o’ yicha modelchi-sportchilarning musoba q alarida q atnashadilar. O’quvchilar sport texnika to’garaklarida tegishli texnika tarmog’ining tarixi, u

korxonalarda, qishloq xo’jaligi tarmoqlarida keng tarqalgan biror kasbga qiziqadigan o’rta va katta maktab yoshidagi o’quvchilarni birlashtiradi. Badiiy amaliy to’garaklar respublikamiz mustaqillikka erishgan yillarda keng e’tibor berib kelinayotgan milliy qadriyatlarimiz bilan bog’liq xalq hunarmandchiligi bilan uzviy bog’liq holatda tashkil etiladi. Bu turdagi mashg’ulotlar amalda qo’llanadigan asbob - uskuna, uyushtiruvchilar guruxini tashkil etishdan boshlanadi. Tashabbuskorlar guruxi uchrashuvda muhokama etiladigan savollar va masalalar doirasini belgilab beradi. Shundan keyin ana shu savollarga javob bera oladigan mutaxassislar tanlanadi. Uchrashuvning o’q uvchilarni kasbga y o’ naltirish ishiga t o’ laro q javob bera olishi uchun q uriladigan masalalarning tegishli q irralariga k o’

o’quvchilarda intizomlilik, do’stlik, birdamlik, tejamkorlik, mexnat kishilariga hurmat ruxida tarbiyalab, ularni kelgusidagi kasbiy faoliyatiga tayyorlaydi. 46

2.3 KASB - HUNARGA YO’LLASH ISHLARINI TASHKIL QILISHDA SINFDAN TASHQARI MASHG’ULOTLAR MAZMUNINI TANLASHNING MEZONLARI Mustaqil O’zbekistonning davlat siyosati darajasiga ko’tarilgan, ta’lim sohasida amalga oshirilayotgan islohotlar jarayonida asosiy bugun hisoblangan umumiy o’rta ta’lim maktablari faoliyatining muhim vazifalaridan biri o’quvchilarni hayotga tayyorlash va kasb tanlashga yo’naltirishdan iboratdir. Bu jarayon to’g’ri tashkil etilganida shaxsning bo’lg’usi kasbiy faoliyat subyekti sifatida shakllanishi ta’minlanadi, kelajakda bozor iqtisodiyoti munosabatlariga tezroq moslashishi uchun sharoit yaratiladi. Pedagogika nazariyasi taraqqiyotining barcha davrlarida ta’lim mazmunini tanlash muammosi dolzarb masala bo’lib kelgan, chunki jamiyatning kelajagi hisoblangan yosh avlodga n

Amalga oshirgan tadqikotlarimizda kasbga yo’naltirish mashg’ulotlari mazmunini keltirilgan mezonlar asosida tanlab olish manbai va uning o’quvchilarga mosligini aniqlash negizi bo’lib amaliyot xizmat qildi. Mashg’ulotlar mazmuni kasb tanlash ishiga qo’yilgan jamiyatning ayni paytdagi va istiqbol talablariga binoan tanlab olinadi xamda pedagogik ishlov berilib davlat ta’lim standartlari, o’quv reja va dasturlari, darsliklar va shu kabi didaktik materiallar mazmuniga singdirilib, mashg’ulotlar jarayonida o’quvchilarga yetkazib beriladi. Bu bilan u o’zining ijtimoiy buyurtma sifatida namoyon bo’lishini tasdiqlaydi. Har qanday kasb egasi o’zining amaliy faoliyatida turli xil muammolarga duch keladi. Bunday muammolarning yechimini topish uchun turli yo’nalishdagi bilim va tajribalarni ishlatish

Umumiy o’rta ta’lim muassasalari darsdan tashqari mashg’ulotlarida o’quvchilarni kasbga yo’naltirish ishining mazmunini tanlash mezonlari tuzilmasi 1. O’q uvchiga tushuncha berilayotgan kasblarning tiplari va nomlari b o’ yicha real mavjud kasblarning m iqd origa nisbatan optimal munosabatni sa q lash. O’quv materialini haddan tashqari kamaytirish zamonaviy fan texnika yutuqlarini va ilg’or ishlab chiqarish texnologiyalarini yetarli darajada tahsil oluvchilar tomonidan o’zlashtirilishiga imkon bermasa, o’rganilayotgan obyektlarni juda batafsil bayon etilishi ularni ortiqcha zo’riqishiga, o’z imkoniyatlariga ishonmay qolishiga sabab bo’ladi. Fan- texnika taraqqiyoti, ishlab chiqarish texnologiyalari muntazam ravishda rivojlanib borganligi sababli ta’lim mazmunini ham unga mushtarak tarzda

cheklashlardan xoli ekanligidan foydalanib, biz o’quvchilarni yakin atrofdagi korxonalarda uchraydigan kasblar bilan to’g’ridan - to’g’ri tanishtirishni maqsad qilib qo’ydik. Bu bilan o’quvchilarni mahalliy talablarni qondirishga xizmat qiladigan kasblarga yo’naltirishga muvaffaq bo’ldik. Bu ishda turli kasb egalari uchrashuvlar uyushtirib, kasbga qiziquvchilar klublarini tashkil qilish va shu kabi tadbirlardan keng foydalandik. Kasb tanlashga yo’llash ishlarining mazmunini tanlashning mazkur mezonini amalga oshirishda darsdan tashqari mashg’ulotlarning ommaviy shakli eng maqbul yo’nalish ekanligi tajriba - sinov ishlari jarayonida o’z tasdig’ini topdi. Jumladan, bizning tajriba - sinov maydonchalari bo’lgan Samarqand viloyati Kattaqurg’on tumani Kattaqurg’on shaxridagi Yog’ moy ishlab chi

lozim. Buning uchun darsdan tashqari ishning maqsadlari shunday ifodalanishi kerakki, o’quvchilar o’z shaxsiy sifatlari va jamiyat extiyojlarini o’zaro uzviy bog’lay olsinlar, ularning tafakkuri rivojlanishi, o’z faoliyati natijasi o’quvchining faqat ularning o’zigagina emas, balki jamiyatga xam foyda keltirishini, sinfdan tashqari ishda ishtirok etish, jamiyat qurilishiga shaxsiy hissa qo’shish uchun yaxshi tayyorgarlik ekanligini tushunib yetsinlar. Sinfdan tashqari mashg’ulotlarni boshqarishda o’qituvchining ta’limni foydali mexnat bilan qo’shib olib borish, texnik ijodkorlikni, politexnik ta’lnmini va kasb tanlashga yo’llash ishini avtomatik ravishda rivojlantirish orqaligina erishish mumkin, deb o’ylash noto’g’ri, albatta. Bu h olda mexnatning tarbiyalovchi, kasbga yo’naltiruvchi roli

muhimi - uning me h nat mazmuniga ega bo’lishidir. Shu boisdan mehnatsevarlikni, yaxshi urf-odatlarni tarbiyalash va ularni mehnat jo’shqinligiga ko’chirish bolalarni kasb tanlashga tayyorlashning bosh negizidir. Oilada bolani mehnatsevarlik ruhida tarbiyalash odatda maktabgacha bo’lgan yoshdan boshlanadi. Ana shu paytdan e’tiboran bolalarni bo’lg’usi kasbni tanlashga tayyorlash amalga oshirilishi lozim. Bunda bolalarning qiziqishlari, mayllari, qobiliyatlari va imkoniyatlarini muntazam ravishda o’rganish zarur. 4.O’quvchiningo’uzi yo’naltirilayotgan kasb obyektining xususiyatlari va vositalari to’g’risida yetarli ma’lumotga ega bo’lishligi. O’quvchilarni kasb tanlashga yo’llash ishlarining mazmunini tanlashda uning amaliy muximligi, qiyinlik darajasi, murakkabligi, tahsil oluvchilarning t

XULOSA Respublikamiz o’zining mustaqil taraqqiyotiga erishgach 1997 - yil 29 avgustda «Ta’lim to’g’risida» gi qonun, «Kadrlar tayyorlash Milliy dasturi» qabul qilindi. Bu muhim xujjatning asosiy maqsadi, ta’lim sohasini tubdan isloh qilish, undan o’tmishdan qolgan mafkuraviy qarash va sarqitlardan to’la xalos etish, rivojlangan demokratik davlatlar darajasida, yuksak ma’naviy va axloqiy talablarga javob beruvchi yuqori malakali kadrlar tayyorlashning milliy tizimini yaratishdan iboratdir. Shuningdek, ta’limda bir qator ijobiy o’zgarishlar yuz bermoqda hamda ta’limni amaliyot bilan bog’lash , bundan tashqari, fan yutuqlarini ishlab chiqarishga qo’llash ilgari surilmoqda. Ta’lim jarayoniga ilg’or pedagogik texnologiyalarni, qo’llash, shu bilan bir qatorda ta’lim samaradorligini oshirish uch

ya’ni tugarakni tashkil etish texnologiyasi asosida bir qancha tavsiyanomalar ko’rsatmalar berib ish olib bordik . Bunday olib borgan ishimga mening ilmiy raxbarim A. Shodiyev metodik jixatdan yordam berishi sababli ijobiy natijalarga erishdik. Yuqoridagi fiklardan kelib chiqqan holda bizning nazarimizda darsimiz samaradorligi ma’lum bir ma’noda o’sdi va yoshlarimizni o’zlari tanlagan kasblarga ancha qiziqishi oshganligi sezilib turdi.Demak tadqiqot ishimiz imliy uslubiy y a n g i l i g i umumiy ta’lim maktablarida mehnat ta’limidan tashkil qilinayotgan sinfdan tashqari mashg’ulotlarda o’quvchilarni kasb – hunarga yo’llash texnologiyalaridan foydalangan holda dars samaradorligini oshirishi bo’lsa shu bilan bir qatorda o’quvchilarda ijodiy fikirlashning o’sishi, texnik ijodkorligi shakallan

ADABIYOTLAR RO’YXATI 1. Karimov I.A. O’zbekistan XXI asrga intilmoqda.-T.: «O’zbekiston», 1999. -376. 2. Barkamol avlod - O’zbekiston taraqqiyotining poydevori: O’zbekiston Respublikasining "Ta’lim to’g’risida"gi Qonuni. Kadrlar tayyorlash milliy dasturi. - T.: «Sharq», 1997. - 63 b. 3.Vorobyov A.I. Mexnat ta’limi va kasb tanlashga yo’llash metodikasi. - T.: O’qituvchi,1980. - 208 b 4.Kasb tanlashga yo’llash. / S.Boltaboyev, R.G.Mullaxmetov, V.N.Sattorov. -Toshkent.: 2000. 5-Magzumov P.T. O’quvchilarni mexnatga va kasb tanlashga tayyorlash. - T. : O’qituvchi,1991.-206 b. 6. Mehnat ta’limi metodikasi (D.A.Txorjevskiy taxriri ostida). T.:O’qituvchi,1987.-80b. 7. Pedagogika. / A.Q.Munavvarovning umumiy taxriri ostida. T.:O’qituvchi, 1996, -200 b. 8. Tolipov O’.Q., Sharipov Sh.S., Xolm

Купить