Mevali daraxt ekinlarining karantin so‘ruvchi hasharotlari - Педагогика - Рефераты

Информация о документе

Цена	2000UZS
Размер	36.2KB
Покупки	0
Дата загрузки	07 Ноябрь 2026
Расширение	docx
Раздел	Рефераты
Предмет	Педагогика

Mevali daraxt ekinlarining karantin so‘ruvchi hasharotlari

Купить

MEVALI DARAXT EKINLARINING KARANTIN SO‘RUVChI
HAShAROTLARI
Reja:
1.Komstok qurti o‘tish yo‘llari, rivojlanish xususiyatlari, karantin kurash
tadbirlari.
2.Yapon qo‘ng‘izi o‘tish yo‘llari rivojlanish xususiyatlari, karantin kurash
tadbirlari.
3.Sharq meva qurti, o‘tish yo‘llari, rivojlanish xususiyatlari, karantin kurash
tadbirlari.
4.Nok parvonasi o‘tish yo‘llari, rivojlanish xususiyatlari, karantin kurash
tadbirlari.

Komstok qurti
Komstok qurti tug daraxtidan tashqari, shafgoli, anorga shuningdek
makkajo‘xori, kartoshka, sabzi, lavlagi, karam, pomidor, qovoq, qovun,
tarvuzga va bir qancha boshqa ko‘pgina daraxtsimon va o‘tsimon
o‘simliklarga zarar yetkazadi. Komstok qurti anchagina ko‘payganda barcha
o‘simliklarning o‘sishini sekinlashtiradi, daraxt va butalarning shoxlarini
qinG‘ir-qiyshiq qilib qo‘yadi, mevali ekinlar, ildiz mevalar va tuganak
mevalilarning hosilini kamaytiradi hamda sifatini pasaytiradi.
Kostok qurtini vatani Yaponiya, Janubiy QozoG‘iston, Tojikiston, markaziy
Gruziyada, Xitoy, Tayvan, Hindiston, Yangi Zelandiya, Keniya, AQSh,
Kanada, Angliya, Rossiya, Ukrainada, Moldaviyada, O‘zbekistonda
tarqalgan.
Ta’rifi. Erkagi 3-4 mm. Tanasi oq mumsimon tezak bilan qoplangan,
chetlarida 17 juft mumsimon o‘siq, shu jumladan tana uzunligining
yarmigacha boradigan ikkita uzun dum ipi bor.
E rkagini qanoti 1,0-1,5 mm uzunlikda, qanotli, qizg‘ishjigar rangli, ko‘zlari
qora bo‘lib, qizil doiralar bilan o‘ralgan. Mo‘ylovlari 10 bo‘g‘imli. Tuxumi
ovalsimon; bir tomoni uchqur; och sariq, keyinchalyk sarG‘ish pushti rangli,
tiniq bo‘ladi.
Birinchi yoshdagi lichinka 0,3-0,6 mm och sariq, ikkinchi yoshdagi 1,2 mm
to‘q sariq. 17 juft o‘simtalik, uchinchi yoshdagi ikkinchi yoshdagilaridan
katgaroq va dum o‘simtasi anchagina uzun bo‘lib 2/3 tana uzunligiga keladi.
Hayot kechirishi. Komstok qurti po‘stloq tangachalari ostida, daraxtlarning
kovagida, o‘simlik ildizlarida, xazon orasida, devor yoriqlarida tuxumlik
stadiyasida qishlaydi. Urg‘ochi hasharot tuxum qo‘yish paytida mo‘msimon
oq par, chiqaradi. Tuxumlar shu oq Pardaning ichida to‘p-to‘p bo‘lib turadi.
Lichinkalar tut daraxtining kurtaklari bo‘rta boshlaganda, martning ikkinchi
yarmi aprel boshlarida tuxumdan chiqa boshlaydi.

Komstok qurti o‘simlikning hamma qismlarini, tanasi, poyalari, shoxlari,
barglari, mevalarini so‘radi. Bu zararkunanda uchta lichinkalik. yoshini
o‘tadi, ikkinchi yoshdagi lichinka po‘st tashlagandan keyin urg‘ochisi
tinchlik davriga kiradi.
Komstok qurti taxminan bir yarim oyda bir nasl beradi. Yozbo‘yicha uchta
nasl beradi.
Urg‘ochisi so‘nggi po‘st tashlashdan 10-30 kun keyin tuxum qo‘ya
boshlaydi. Hasharotning birinchi nasli odatda 200-250 ta, ikkinchi nasl 250
ta, uchinchi nasli 200 ta tuxum qo‘yadi.(1,2)
Birinchi yoshdagi lichinkalar chiqqan joyidan qar tomonga o‘rmalab ketsa
ham, qurt daraxtning bir shoxi yoki qo‘shni shoxlari doirasidagi yaqin
masofadagina aktiv harakatlana oladi xolos. Yangi o‘simliklarga asosan
passiv yo‘l bilan: tut ko‘chati, bargi, transport vositalari kiyim-kechak,
sabzavot hamda mevalar bilan ham tarqalishi mumkin.
Kurash choralari. Markaziy Osiyoda komstok qurtini bir qancha yirtqichlar
yo‘q qilib turadi. Bularning ichida oltin ko‘zlarning lichinkalari. .
1945 yildan boshlab komstok qurtiga qarshi chet eldan keltirilgan
psevdafikus paraziti ishlatilmoqda.
1950 yildan boshlab biologik kurash metodi komstok qurtini yo‘qotish
tadbirlari kompleksida asosiy bo‘lib qoldi.
Psevdafikus faqat bir xil ovqat yeydigan parazit bo‘lib, komstok qurtining
lichinkalari va katta yoshli urg‘ochilarining ichiga tuxum qo‘yadi. Uning
bitta urg‘ochisi 20 tagacha qurtning ichiga 140 taga yaqin tuxum qo‘yadi.
Parazit tuxum qo‘ygach 5-7 kuni qurt o‘lib qoladi, tanasining yonidagi
o‘siqlari va dum iplari yo‘qoladi, qurt tanasi bo‘rtib yuzidan qotadi, sariq
uzunchoq mo‘miyaga aylanadi, keyin kul ranggiga kirib qoladi.
Psevdafikus O‘zbekistonda 7-8 ta janubiy qismlarda 11 nasl beradi.

Psevdafikus yoki tabiiy sharoitda-komstok qurti hayot kechiradigan joylarda
yoqi laboratoriyalarda ko‘paytiriladi.
Agrotexnik kurash choralari asosan begona o‘tlarni vegetatsiya mavsumining
boshidan oxirigacha yo‘qotib turish; kuzgi-qishki tinchlik davrida daraxtlar
tupi bachkilarni gumon qilingan daraxtlarni ildiz bo‘yin atrofidagi
bachkilarni yulib tashlash.
Komstok qurti tushgan daraxt tanalari erta ko‘klamda qirg‘ich va qattiq
cho‘gqa bilan qurib qolgan po‘stloq tangachalaridan tozalanadi va chiqqan
axlat darhol yoqiladi.
Kimyoviy preparatlardan-malofos 50 % k.e. 1-3 l/ga, ealon 35 k.e. 1-2 kg/ ga
va boshqalar.
Yapon qo‘ng‘izi — Rorina parsha
Tarqalishi. Yapon qo‘ng‘izi Xitoy, Koreya yarim oroli, Yaponiya, Kanada,
AQSh da tarqalgan.
AQSh da karantin ob’ekt hisoblanadi. MDH da yagona Kunashir orolida
uchraydi.
Boshqa davlatlardan yoki Kunashir orolidan o‘tib, MDH ning Kavkaz, O‘rta
Osiyo, Primore o‘lkasiga, Ukrainaga va Yevropaning janubiy rayonlari
iqlimiga moslashish va zarar yetkazishi mumkin.
Zararlanadigan o‘simliklar: 300 turdan ortiq mevali, sabzavot va poliz,
o‘rmon va dekorativ daraxt va butalarini, gazon o‘tlarini zararlaydi.
Ye tuk qo‘ng‘izlar mevalarni, gullarni, barglarni zararlaydi; lichinkalari
ildizni kemiradi.
Kunashir orolida Yapon qo‘ng‘izining paraziti-, va lichinkalarini paraziti —
lar aniqlangan.
Kunashir orolida Yapon qo‘ng‘izini soni unchalik ko‘p emas, bu holat
yuqoridagi parazitlarni ta’siridan bo‘lishi mumkin.

Imagosi tanasining uzunligi 7-11 mm, eni 4-7 mm, qanot usti missimon jigar
rangda. Qanotining chetlari va o‘rtasi yashil. Qornining qanot ustligi bilan
yopilmagan qismida 5 tadan yonidagi va 2 ta ortki oq tuk bilan qoplangan
doG‘lari bor. Mo‘ylovlari 9 bo‘g‘imli, oyoqlari yashil. Erkapslari ning
bilagidagi 2 ta tishchasi o‘tkirlashgan va qisqargan holda. Panjalaridagi 4 ta
barmoG‘i bir xil. Urg‘ochilarini panjalaridagi tishchalari orqaga kuchli
egilgan. Panjasining birinchi bo‘G‘ini qolgan 3 ta bo‘G‘inlaridan uzunroq.(2)
Tuxumi ellipssimon formada, qalaysimon tovlanuvchi, 1 mm diametrda.
Lichinkasn. Yangi paydo bo‘lgan lichinkaning uzunligi 1,5 mm bo‘lsa, katta
yoshdagilari 25 mm gacha yetadi. Lichinkaning sistematik belgisi-qornining
anal segmenti tomonida V raqamiga o‘xshagan belgisi bor.
G‘umbagi och-jigar rangda, uzunligi 14 mm gacha, beshikchada bo‘ladi.
Hayot kechirishi. 2-3 yoshli lichinkalar tuproqning ichki qatlamida qishlab
chiqadi. Kuzda ular yerning 20-40 sm chuqurligga kirib oziqlanishdan
to‘xtaydi, bahorda tuproqning yuza qismiga ko‘tarilib o‘simliklarni ildizi
bilan oziqlanishini davom ettiradi. Oziqlanib bo‘lgandan so‘ng lichinkalar
«beshikchalar» yasaydi va uning ichida G‘umbakka aylanadi. 10-20 kundan
keyin G‘umbagining rivojlanishi to‘xtaydi, G‘umbak qobiG‘i yorilib
qo‘ng‘iz paydo bo‘ladi, lekin ko‘ng‘iz bir necha kun beshikchaning ichida
qoladi.
Kunashir orolida qo‘ng‘izlarning uchishi iyul oyining oxirida boshlanadi.
AQSh da avgust-sentyabr'oylarida uchadi. Kunashir oroli va AQSh da 1
yilda bitta avlod beradi, Yaponiyaning Xokkaydo orolida yapon
qo‘ng‘izining to‘liq rivojlanishi uchun 2 yil vaqt o‘tadi.
Karantnn tadbnrlar. Zararkunanda tarqalgan mamlakatlardan ildizli meva
o‘simliklarini tuproG‘i bilan keltirish taqiqlanadi. Karantin ostidagi
tekshirish va ekspertiza qilish; Respublikamizga ko‘chatlarni ildiz
tuproqlarisiz, ilmiy maqsadlarda keltirish mumkin.

Sharq meva qurti
Sharq meva qurti olma va behi mevalariga xuddi olma qurti kabi zarar
yetkazadi. Sharq meva qurti danakli mevalardan shaf'toli, olxo‘ri, o‘rikka
ham ancha zarar yetkazadi. Meva daraxtlarni nihol novdalari zararlanib bora-
bora qurib qoladi.
Kapalagi qanotlarini yozganda uzunligi 1,0-1,5 sm keLadi, qo‘ng‘ir tusli
bo‘lib, ko‘kragi qorniga nisbatan qoramtirroq, mo‘ylovlarida noaniq ravshan
haykalchalar bor. Old qanotlarining oldingi chekkasida oq dog‘chalar
bo‘ladi. Tuxumi taxminan 0,7 mm yumaloq yoki oval shaklida. Qurtining
kattaligi 12 mm gacha boradi, g‘umbagi jigar rang.
Tarqalishi. Sharq meva qurti Janubiy Yevropa, Yaponiya, Janubiy Xitoy,
Koreya, AQSh, Kanada uchraydi. Respublikamizda Farg‘ona vodiysi va
Toshkent viloyati hamda Toshkent shahrida uchraydi.
Hayot kechirishi. Sharq meva qurti po‘stloq tangachalarining ostida va
daraxtlar tagidagi o‘simlik qoldiqlarining orasida oziqpanishini tamomlab,
pilla ichidagi qurtlik stadiyasida qishlaydi. Erta ko‘klamda qurtlar
g‘umbakka aylanadi va shaftoli gullagan davrda g‘umbaklardan kapalaklar
uchib chiqadi.
Kapalaklar kechqurun va namozshomda aktivroq bo‘ladi. Urg‘ochi
kapalaklar paydo bo‘lgandan besh kun keyin tuxum qo‘ya boshlaydi.
Kapalaklar barglarga va qisman barg yonliqlariga, tuguncha va mevalarga
bittadan tuxum qo‘yib ketadi. Urg‘ochi kapalaklar umrida 100-200 ta tuxum
qo‘yadi. Joyning iqlimiga va ob-havo sharoitiga qarab tuxumlar turli
muddatda rivojlanadi, qulay sharoitda kapalak qo‘ygan tuxumdan uch kunda
lichinka chiqadi, havo soviganda tuxumdan lichinka chiqishi uch haftacha
cho‘zilib ketishi mumkin.

Tuxumdan chiqqan qurtlar mevali shafgoli novdasini o‘yib ichiga kiradi.
Ko‘klamda yozda chiqqan kapalaklarning uchish davri 6-24 kun, kuzda
chiqqan kapalaklarning uchish davri kamida 50kun davom etadi.
Qurtlar oziqlanishini tamomlagach daraxtlarning tanalaridan pastga tushib
pillaga kiradi. Qishlayotgan qurtlarning pillasi yozgi qartlarning pillasiga
qaraganda zichroq bo‘ladi. Yozgi qurtlar pilla o‘ragandan keyin tez orada
G‘umbakka aylanadi.
Yozgi qurtlarning g‘umbak davri 7-13 kun davom etadi, qishlab chiqqan
qurtlarning g‘umbaklari esa kamida 17 kunda yetiladi.
Kurash choralari. Sharq meva qurtiga tushgan joylardan keltiriladigan
ko‘chat va mevalarni karantin nazoratidan o‘tkazib fumigantlar bilan
fumigatsiyalash kerak.
Bog‘larda o‘tkaziladigan afotexnika kurash choralari Sharq meva qurtini ham
sonini kamaytiradi.
Kimyoviy preparatlardan: Nugor 40 % k.e. 0,8-2,0 l/ga, Desis 2,5 % k.e. 0,4-
0,5 l/ga, karate 5 % k.e. 0,4-0,8 l/ga, Malfos 50 % k.e. 1,0-3,0 l/ga
qo‘llaniladi.
AQSh da, Kanadada biologik metod muvaffaqiyat bilan qo‘llanilmoqda,
ya’ni meva qurti tushgan bog‘larga O‘asgosep1gi$ apsuNUogiz degan
parazitni qo‘llashadi.
Savollar
1.Sharq meva qurti qaysi turkumga kiradi?
2.Sharq meva qurti qanday o‘simliklarni zararlaydi va O‘zbekistonda qaerga
tarqalgan ? .
3.Sharq meva qurti nechta avlod beradi ?
4.Sharq meva qurti qaysi bosqichda qishlaydi ?

Nok parvonasi —
Xitoy, Yaponiya, Koreya yarim oroli, MDH da chegaralangan holda
tarqalgan. Nok o‘simligini zararlaydi.
Qurtlari kurtaklarni, gullari, tuguncha va mevasini zararlaydi. Koreya yarim
oroli va Xitoyda nok parvonasi 90 % gacha nok hosiliga zarar yetkazgan ?
Imago: Kapalagi kulrang, binafsharang nuqgalari bor, qanotlarini yozganda
14,5-21,5 mm gacha. Tanasining uzunligi 12 mm. Old qanotlaryda ikkita
ko‘ndalang chizig‘i bor. Qanot asosidagi chiziq sezilmas, deyarli qora
rangda. Buyraksimon qora dog‘i qanot asosiga egilib joylashgan. Orqa
qanotlari sarg‘ish kulrang. Qornining oxirgi qismida popuksimon tukchalar
bor. Erkaklarida yaxshi bilinib turadi. Urg‘ochilarida esa kuchsiz. Oyoqlari
tangachalar va uzunchoq tukchalar bilan qoplangan.
Tuxumi ellipssimon tuzilishda. Yangi qo‘yilgan tuxumlar sariq rangda,
keyinchalik qizil rangga kiradi.
Qurti: tuxumdan chiqqanlari nimpushti rangda, boshi qora, belining oldingi
qismi qoramtir-qo‘ng‘ir rangda. Katta yoshdagi qurtlarning bel tomoni to‘q
yashil rangda, qorin qismi sarg‘ish, oyoqlari jigar rangda. Katta yoshdagi
qurtning uzunligi 12 mm gacha.
G‘umbagi oxiriga qarab qisqargan, sarg‘ish-jigarrangda, kremastelarida oltita
ingichka ilgakchalari bor.
Hayot kechirishi. Ikkinchi yoshdagi lichinkalar gul kurtaklarida yengil oq
pillada qishlab chiqadi.
Bahorda qurtlar shonalar, gullar, novdalar va mevalarga o‘gadi. Mevani
o‘rtasigacha yeb boradi. Zararlangan mevalar qorayadi, so‘liydi, lekin
to‘kilmaydi. Kelasi yilgacha daraxtda saqlanib qoladi. Qurtlar mebalarda
rivojlanishini tugatib, g‘umbaklanadi. Tezda imagolar paydo bo‘ladi, bu payt
avgustsentyabr oylariga to‘g‘ri keladi.

Birinchi avlod kapalaklari kurtaklarga tuxum qo‘yadi. Tuxumdan chiqqan
lichinkalar kurtaklar ichiga kiradi va shu yerda qishlaydi. Qishga
tayyorlanmagan lichinkalar o‘lib ketadi.
Zararlangan mevalar, ko‘chatlar, qishlovchi lichinkalar qamda kapalaklarini
uchishi orqali tarqalady.(4)
Karantin tadbirlar. Karantin ostidagi materiallarni tekshirish va ekspertiza
qilish; Zararkunanda tarqalib zarar yetkazgan joylardan tarqalmagan joylarga
nok ko‘chatlari va qalamchalarini keltirish taqiqlanadi. Ilmiy maqsadlarda
keltirilgan ko‘chatlar rengenoekspertizadan o‘tkazilib, zararsizlantirilib
introduksion-karantin pitomniklarda tekshirish. Zararsizlantirish va boshqalar
sharq meva qurtiga qarshi o‘tkaziladigan tadbirlarga o‘xshash bo‘ladi. ,
Kurash choralari. Nok parvonasiga qarshi kurashda sharq meva qurtiga
qarshi qo‘llaniladigan preparatlardan biri qo‘llaniladi. Birinchi ishlov
aprelda, (kurtaklar ochilishidan oldin) ya’ni kurtakdan qurtlar chiqishdan
oldin beriladi.

Adabiyotlar:
1.Voronkova L.V i dr. «Karantin rasteniy v SSSR», M.
«Agropromizdat», 1986g.
2.Varshalovich A.A. «Gusensm v stragayushiesya pri karantinnoy
ekspertizm svejix fruktov». Sb. trudov po karantin rasteniy. M.,
«Kolos», 1981 g.
3.«Spravochnik po karantinu selskoxozyaystvenngx rasteniy», M. izd.
«Kolos», 1995 g
4.Pospelov S.M. i dr. «Osnov! karantina selskoxozyaystvennmx
rasteniy», M. «Kolos», 1983 g.

Mevali daraxt ekinlarining karantin so‘ruvchi hasharotlari

Купить

Похожие документы
2001-yil sentabr voqealri va uning xalqaro munosabatlarga
1945-1990-yillarda Buyuk Britaniya
1918-1923 yillarda xalqaro munosabatlar, Versal Vashington siyetemasining tuzilishi
Ahmad al-farg‘oniy
Almashlab ekishni loyihalashtirish va joriy etish