Mevali daraxt ekinlarining karantin so‘ruvchi xasharotlari - Педагогика - Рефераты

Информация о документе

Цена	2000UZS
Размер	32.9KB
Покупки	0
Дата загрузки	07 Ноябрь 2026
Расширение	docx
Раздел	Рефераты
Предмет	Педагогика

Mevali daraxt ekinlarining karantin so‘ruvchi xasharotlari

Купить

MEVALI DARAXT EKINLARINING KARANTIN S O‘ RUVChI
XAShAR O TLARI
Reja:
1. Komstok kurti o‘tish yo‘llari, rivojlanish xususiyatlari, karantin
kurash tad birlari.
2. Yapon k o‘ n g‘ izi o‘tish yo‘llari rivojlanish xususiyatlari,
karantin kurash tad birlari.
3. Shark meva kurti, o‘tish yo‘llari, rivojlanish xususiyatlari,
karantin kurash tadbirlari.
4. Nok parvonasi o‘ tish y o‘ llari, rivojlanish xususiyatlari, karantin
kurash tad birlari.

Komstok kurti
Komstok kurti tut daraxtidan tashkari, shaftoli, anorga shuningdek
makkajo‘xori, kartoshka, sabzi, lavlagi, karam, pomi dor, qovoq, qovun,
tarvuzga va bir kancha boshka ko‘pgina daraxtsimon va o‘tsimon
o‘simliklarga zarar yetkazadi. Komstok kurti anchagina ko‘payganda
barcha o‘simliklarning usishini sekinlashtiradi, daraxt va butalarning
shoxlarini king‘ir-kiyshiq qilib kuyadi, mevali ekinlar, ildiz mevalar va
tuganak mevalilarning xosilini kamaytiradi xamda sifatini pasaytiradi.
Kostok kurtini vatani Yaponiya, Janubiy Kozog‘iston, To- jikiston,
markaziy Gruziyada, Xitoy, Tayvan, Xindiston, Yangi Zelandiya, Keniya,
AKSh, Kanada, Angliya, Rossiya, Ukrainada, Moldaviyada,
O‘zbekistonda tarqalgan.
Ta’rifi. Erkagi 3-4 mm. Tanasi oq mumsimon tezak bilan Koplangan,
chetlarida 17 juft mumsimon o‘siq shu jumladan tana uzunligining
yarmigacha boradigan ikkita uzun dum ipi bor.
Erkagini kanoti 1,0-1,5 mm uzunlikda, kanotli, kiz g‘ ish-jigar rangli,
kuzlari kora b o‘ lib, kizil doiralar bilan o‘ ralgan. Muylovlari 10 bugimli.
Tuxumi ovalsimon, bir tomoni uchkur, och sarik, keyinchalik sar g‘ ish
pushti rangli, tinik b o‘ ladi.
Birinchi yoshdagi lichinka 0,3-0,6 mm och sarik, ikkinchi yoshdagi
1,2 mm tuk sarik- 17 juft usimtalik, uchinchi yoshdagi ik kinchi
yoshdagilaridan kattarok va dum usimtasi anchagina uzun b o‘ lib 2/3 tana
uzunligiga keladi.
Xayot kechirishi. Komstok kurti pustlok tangachalari ostida,
daraxtlarning kovagida, o‘simlik ildizlarida, xazon orasida, devor
yorikdarida tuxumlik stadiyasida kishlaydi. Ur g‘ ochi xasharot tuxum

kuyish paytida mumsimon ok par, chikaradi. Tu x umlar shu ok pardaning
ichida t o‘ p- to‘ p b o‘ lib turadi.
Lichinkalar tut daraxtining kurtaklari burta boshlaganda, martning
ikkinchi yarmi aprel boshlarida tuxumdan chika boshlaydi.
Komstok kurti o‘simlikning xamma kismlarini, tanasi, poyalari,
shoxlari, barglari, mevalarini suradi. Bu zararkunanda uchta lichinkalik
yoshini utadi, ikkinchi yoshdagi lichinka pust tashlagandan keyin
ur g‘ ochisi tinchlik davriga kiradi.
Komstok kurti taxminan bir yarim oyda bir nasl beradi. Yozbuyicha
uchta nasl beradi.
Ur g‘ ochisi sunggi pust tashlashdan 10-30 kun keyin tuxum kuya
boshlaydi. Xasharotning birinchi nasli odatda 200-250 ta, ik kinchi na c l 250
ta, uchinchi na c li 200 ta tuxum kuyadi.(1,2)
Birinchi yoshdagi lichinkalar chikkan joyidan xar tomonga o‘ rmalab
ketsa xam, kurt daraxtning bir shaxi yoki kushni shoxla ri doirasidagi yakin
masofadagina aktiv xarakatlana oladi xolos. Yangi o‘simliklarga asosan
passiv yul bilan: tut k o‘ chati, bargi, transport vositalari kiyim-kechak,
sabzavot xamda mevalar bilan xam tarkalishi mumkin.
Kurash choralari. Markaziy Osiyoda komstok kurtini bir Kancha
yirt q ichlar y o‘q kilib turadi. Bularning ichida oltin kuzlarning lichinkalari.
1945 yildan boshlab komstok kurtiga karshi chet eldan kelti-rilgan
psevdafikus paraziti ishlatilmokda.
1950 yildan boshlab biologik kurash metodi komstok kurtini yukotish
tadbirlari kompleksida asosiy bulib soldi.
Psevdafikus fakat bir xil ovkat yeydigan parazit bulib, komstok
kurtining lichinkalari va katta yoshli urgochilarining ichiga tuxum kuyadi.
Uning bitta urgochisi 20 tagacha kurtning ichi ga 140 taga yakin tuxum

kuyadi. Parazit tuxum kuygach 5-7 kuni kurt ulib koladi, tanasining
yonidagi usiklari va dum iplari y o‘ koladi, kurt tanasi burtib yuzidan kotadi,
sarik uzunchok mumiyaga aylanadi, keyin kul ranggiga kirib koladi.
Psevdafikus O‘zbekistonda 7-8 ta janubiy kismlarda 11 nasl beradi.
Psevdafikus yoki tabiiy sharoitda-komstok kurti xayot kechiradigan
joylarda yoki laboratoriyalarda kupaytiriladi.
Agrotexnik kurash choralari asosan begona utlarni vegetatsiya
mavsumining boshidan oxirigacha yukotib turish; kuzgi-kishki tinchlik
davrida daraxtlar tupi bachkilarni gumon kilingan da-raxtlarni ildiz buyin
atrofidagi bachkilarni yulib tashlash.
Komstok kurti tushgan daraxt tanalari erta kuklamda kirgich va kattik
chutka bilan kurib kolgan p o‘ stlok tangachalaridan toza-lanadi va chikkan
axlat darx o l yokiladi.
Kimyoviy preparatlardan-malofos 50 % k.e. 1-3 l/ga, zalon 35 k.e. 1-2
kg/ ga va boshkalar.
Yapon qo‘ n g‘ azi — Ror illia japonica Newn
Tarkalishi. Yapon kungizi Xitoy, Koreya yarim oroli, Yapo niya,
Kanada, AKSh da tarkalgan.
AKSh da karantin ob’ekt xisoblanadi. MDX, da yagona Kunashir
orolida uchraydi.
Boshka davlatlardan yoki Kunashir orolidan o‘ tib, MDX, ning
Kavkaz, Urta Osiyo, Primore ulkasiga, Ukrainaga va Yevropaning janubiy
rayonlari iklimiga moslashish va zarar yetkazishi mumkin. Zararlanadigan
o‘simlik lar: 300 turdan ortikmevali, sabzavot va poliz, o‘ rmon va
dekorativ daraxt va butalarini, gazon o‘ tlarini zararlaydi.
Yetuk qo‘ n g‘ izlar mevalarni, gullarni, barglarni zararlaydi;
lichinkalari ildizni kemiradi.

Kunashir orolida Yapon qo‘ n g‘ izining parazita , va lichinkalarini
paraziti —R rosena sibirita F ( Diptera tachinidae )lar aniklangan.
Kunashir orolida Yapon qo‘ng‘izini soni unchalik k o‘ p emas, bu xolat
yuk o ridagi parazitlarni ta’siridan b o‘ lishi mumkin.
Imagosi tanasining uzunligi 7-11 mm, eni 4-7 mm, kanot usti
missimon jigar rangda. K,anotining chetlari va urtasi yashil. Kornining
kanot ustligi bilan yopilmagan kismida 5 tadan yoni-dagi va 2 ta ortki ok
t o‘q bilan k o plangan do g‘ lari bor. M o‘ ylovlari 9 bugimli, oyok l ari yashil.
Erkagklari ning bilagidagi 2 ta tishchasi o‘ tkirlashgan va kiskargan x ol da.
Panjalaridagi 4 ta barmo g‘ i bir xil. Ur g‘ ochilarini panjalaridagi tishchalari
orkaga kuchli egilgan. Panjasining birinchi b o‘g‘ign i qo lgan 3 ta
burinlaridan uzunrok..(2)
Tuxumi ellipssimon formada, kalaysimon tovlanuvchi, 1 mm
diametrda.
Lichinkasi. Yangi paydo b o‘ lgan lichinkaning uzunligi 1,5 mm b o‘ lsa,
katta yoshdagilari 25 mm gacha yetadi. Lichinkaning sistema tik belgisi-
qor nining anal segmenti tomonida V rakamiga o‘ xshagan belgisi bor.
G‘ umbagi och-jigar rangda, uzunligi 14 mm gacha, beshikchada
buladi.
Xayot kechirishi. 2-3 yoshli lichinkalar tuprokning ichki katlamida
kishlab chitsadi. Kuzda ular yerning 20-40 sm chukurligga kirib
ozikutnishdan t o‘ xtaydi, baxorda tuprokning yuza kismiga k o‘ tarilib
o‘ simliklarni ildizi bilan oziklanishini davom et-tiradi. Ozik l anib
b o‘ lgandan s o‘ ng lichinkalar «beshikchalar» yasaydi va uning ichida
G‘ umbakka aylanadi. 10-20 kundan keyin Rumbagining rivojlanishi
t o‘ xtaydi, G‘umbak k o bi g‘ i yorilib qo‘ n g‘ iz paydo b o‘ ladi, lekin qo‘ n g‘ iz
bir necha kun beshikchaning ichida k o ladi.

Kunashir orolida qo‘ng‘izlarning uchishi iyul oyining oxirida
boshlanadi. AKSh da avgust-sentyabr-oylarida uchadi. Kuna shir oroli va
AKSh da 1 yilda bitta avlod beradi, Yaponiyaning Xokkaydo orolida
yapon qo‘ng‘izining to‘lik rivojlanishi uchun 2 yil vaqt o‘tadi.
Karantin tadbirlar. Zararkunanda tarqalgan mamlakatlardan ildizli
meva o‘simliklarini tuprog‘i bilan keltirish takikdanadi. Karantin ostidagi
tekshirish va ekspertiza kilish; Respublikamizga kuchatlarni ildiz
tuproklarisiz, ilmiy maksadaarda keltirish mumkin.
Shark meva q urti — Grapholitna molesta Busk
Shark, meva q urti olma va bexi mevalariga xuddi olma kurti kabi
zarar yetkazadi. Shark, meva kurti danakli mevalardan shaftoli, olx o‘ ri,
o‘ rikka xam ancha zarar yetkazadi. Meva daraxtlarni ni x ol novdalari
zararlanib bora-bora kurib oladi.
Kapalagi kanotlarini yozganda uzunligi 1,0-1,5 sm keladi, qo‘ n g‘ ir
tusli bulib, kukragi k.orniga nisbatan koramtirrok,, m o‘ ylovlarida noanik
ravshan xaykalchalar bor. Old kanotlarining oldingi chekkasida ok
do g‘ chalar b o‘ ladi. Tuxumi taxminan 0,7 mm yumalok. yoki oval shaklida.
Kurtining kattaligi 12 mm gacha boradi, rumbagi jigar rang.
Tarkalishi. Shark. meva kurti Janubiy Yevropa, Yaponiya, Janubiy
Xitoy, Koreya, AKSh, Kanada uchraydi. Respublikamizda Far g‘ ona
vodiysi va Toshkent viloyati xamda Toshkent shaxrida uchraydi.
Xayot kechirishi. Shark. meva kurti p o‘ stlok. tangachalarining ostida
va daraxtlar tagidagi O‘simlik krddiklarining orasida oziklanishini
tamomlab, pilla ichidagi kurtlik stadiyasida kishlaydi. Erta kuklamda
kurtlar G‘umbakka aylanadi va shaftoli gullagan davrda G‘umbaklardan
kapalaklar uchib chikadi.

Kapalaklar kechkurun va namozshomda aktivrok. buladi. Ur g‘ ochi
kapalaklar paydo b o‘ lgandan besh kun keyin tuxum qo‘ ya boshlaydi.
Kapalaklar barglarga va kisman barg yonliklariga, tuguncha va
mevalarga bittadan tuxum k o‘ yib ketadi. Ur g‘ ochi kapalaklar umrida 100-
200 ta tuxum qo‘ yadi. Joyning ikdimiga va ob-xavo sharoitiga karab
tuxumlar turli muddatda rivojlanadi, kulay sharoitda kapalak qo‘ ygan
tuxumdan uch kunda lichinka chikadi, xavo soviganda tuxumdan lichinka
chik,ishi uch xaftacha chuzilib ketishi mumkin.
Tuxumdan chikkan kurtlar mevali shaftoli novdasini uyib ichiga
kiradi. Kuklamda yezda chikkan kapalaklarning uchish davri 6-24 kun,
kuzda chikkan kapalaklarning uchish davri kamida 50 kun davom etadi.
Kurtlar oziklanishini tamomlagach daraxtlarning tanalari-dan pastga
tushib pillaga kiradi. Kishlayotgan kurtlarning pil

lasi yozgi kartlarning pillasiga Karaganda zichrok. b o‘ ladi. Yezgi kurtlar
pilla o‘ ragandan keyin tez orada g‘ umbakka aylanadi.
Yozgi kurtlarning g‘ umbak davri 7-13 kun davom etadi, kishlab chikkan
kurtlarning g‘ umbaklari esa kamida 17 kunda yetiladi.
Kurash choralari. Shark meva kurtiga tushgan joylardan kel tiriladigan
k o‘ chat va mevalarni karantin nazoratidan utkazib fumigantlar bilan
fumigatsiyalash kerak.
Bo g‘ larda o‘ tkaziladigan agrotexnika kurash choralari Shark meva
kurtini xam sonini kamaytiradi.
Kimyoviy preparatlardan: Nugor 40 % k.e. 0,8-2,0 l/ga, Denis 2,5 % k.e.
0,4-0,5 l/ga, karate 5 % k.e. 0,4-0,8 l/ga, Malfos 50 % k.e. 1,0-3,0 l/ga
qo‘ llaniladi.
AKD1 da, Kanadada biologik metod muvaffakiyat bilan qo‘ llanilmokda,
ya’ni meva kurti tushgan bo g‘ larga Vacrocentrus ancylivorus degan parazitni
qo‘ llashadi.

Adabiyotlar:
1. Voronkova L.V i dr. «Karantin rasteniy v SSSR», M.
«Agropromizdat», 1986g.
2. Varshalovich A.A. «Gusens ы v stragayushiesya pri karantinnoy
ekspertiz ы sve jix fruktov». Sb. trudov po karantin rasteniy. M., «Kolos»,
1981 g.
3. «Spravochnik po karantinu selskoxozyaystvenn ы x rasteniy», M.
izd. «Kolos» 1995 g
4. Pospelov SM. i dr. «Osnov ы karantina selskoxozyaystvenn ы x
rasteniy», M. «Kolos», 1983 g.

Mevali daraxt ekinlarining karantin so‘ruvchi xasharotlari

Купить

Похожие документы
2001-yil sentabr voqealri va uning xalqaro munosabatlarga
1945-1990-yillarda Buyuk Britaniya
1918-1923 yillarda xalqaro munosabatlar, Versal Vashington siyetemasining tuzilishi
Ahmad al-farg‘oniy
Almashlab ekishni loyihalashtirish va joriy etish