Mevali daraxtlarning karantin hasharot va kasalliklari - Педагогика - Рефераты

Информация о документе

Цена	2000UZS
Размер	32.0KB
Покупки	0
Дата загрузки	07 Ноябрь 2026
Расширение	docx
Раздел	Рефераты
Предмет	Педагогика

Mevali daraxtlarning karantin hasharot va kasalliklari

Купить

MEVALI DARAXTLARNING KARANTIN HAShAROT VA
KASALLIKLARI
Reja:
1.Amerika oq kapalagi o‘tish yo‘llari, rivojlanish xususiyatlari, karantin
kurash tadbirlari.
2.Filloksera o‘tish yo‘llari, rivojlanish xususiyatlari, karantin kurash
tadbirlari.
3.Mevali daraxtlarning kuyish kasalligi o‘tish yo‘llari, rivojlanish
xususiyatlari, karantin kurash tadbirlari.

Amerika oq kapalagini qurtlari har xil meva dekorativ va bargli o‘rmon
daraxtlari hamda butalarning bargini, ayniqsa tut bargini yeb qo‘yadi, ba’zan
turli poliz va dala o‘simliklariga ham tushadi.
Vatani Shimoliy Amerika (AQSh va Kanadaning Janubi)dir.
Hozirgi vaqgda bu hasharot Yugoslaviya, Avstriya, Chexoslavakiya,
Ruminiya va Vengriyada ham o‘tib ancha zarar keltirmoqda. Bundan
tashqari Ukrainada, Moldaviyada, Gruziyada ham bor.
Bu zarakunandani ayniqsa o‘tish xavfi bor joylar Markaziy Osiyo va janubiy
QozoG‘iston.
Ta’rifi. Voyaga yetgan kapalaklar qanotlarini yozganda kattaligi 4-5 sm
keladi. Rangi oq, erkagining mo‘ylovlari patsimon, urg‘ochisining
mo‘ylovlari ipsimon bo‘ladi.
Qo‘ygan tuxumlari ko‘pincha oq tuk bilan qoplangan bo‘ladi. Qurtning
kattaligi 3,0-3,5 sm gacha orqasi bo‘ylab 2 qator va yoni sariq yoki havo rang
tusda tovlanib turadi.
G‘umbagi siyrak kulrang pilla ichida bo‘lib, uzunligi 8-10 mm, rangi to‘q
qo‘ng‘ir, tanasining uchida 10 tadan 19 tagacha qarmoqsimon qillari bor.
Amerika oq kapalagi yangi rayonlarga ko‘chat va transport vositalari bilan
o‘tishi mumkin: bir qadar yaqin joylarga kapalaklar ayniqsa yo‘l-yo‘lakay
uchib o‘tish yo‘li bilan tarqaladi.
Hayot kechnrishn. G‘umbaklik stadiyasida qishlaydi. Pillasi daraxt
po‘stlog‘ining yoriqlarida, shoxlarining ayrim
smlarida, daraxtlar ostidagi donalari gagida, hazon orasida, levorlarda va
qisman tuproqning yuza qatlamlarida bo‘ladi. "1o‘klamda
kapalaklar ,chiqadi, ular tunda hayot kechiradi. O‘sha imliklarini bargiga
tuxum qo‘yadi. Ayniqsa tut bargini xush fadi. Bir joyga 500 tuxum qo‘yadi.
Ularni ustiga urg‘ochi kapaak qornidan yupqa momiq chiqarib berkitib
qo‘yadi, urg‘ochi kapaak 2000 tagacha tuxum qo‘yadi.

Dastlabki ikki yoshdagi qurtlar ochiqda yashab, barglarning aqat tomirini
qoldiradi. 3 yoshdan boshlab qurtlarning kololiyalari o‘simliklarda o‘zlaridan
chiqqan ipdan o‘rgimchak uyalarini qurib, barglarini batamom yeb qo‘yadi,
yoki faqat yo‘G‘on tomirini qoldiradi.(1)
.O‘rta yevropa sharoitida qurtlar 45-54 kun rivojlanib, keyin pilla o‘raydi va
G‘umbakka aylanadi. 8-14 kundan keyin, g‘umbaklardan kapalaklarning
yangi avlodlari yetilib chiqadi.
Ye vropada oq kapalak yiliga ikki nasl beradi. Ba’zan joylarda uchinchi marta
ham nasl bergan, lekin bu naslning qurtlari >ra sovuqsa o‘lib qoladi.
Kurash choralarya. O‘zbekistonga transport vositalari yuk biLan
zararkunanda kelib qolmasligi uchun ularni aeroportlarda va shunga o‘xshash
boshqa joylarda, karantin inspektorlari siniklab tekshiradilar.
Oq kapalak tarqalgan joylarda xazonni yo‘q qilish va zarar,|sunanda tushgan
yerlarni kuzda shudgorlab qo‘yish kerak.
Amerika oq kapalagiga qarshi kurashish uchun asosiy chora•arkunanda
tushgan yerlarni mikrobiopreparatlar bilan ishlov riladi. Entobakterin 3 kg /
ga, bitoksibatsillin 2 kg / ga, .gndrobatsillin 3 kg / ga, lepidotsid 1 kg / ga,
dipel 0,5 kg / ga.
Tok fillokserasi —.
Filloksera tokni quvvatdan ketkazib, hosilini kamaytira di. Fillokseraning
ildizga tushadigan xili ildizlarini nobud qiladi. Shuning natijasida avval
tokning yer-ostidagi ayrim Novdalari, so‘ngra hasharot tushgandan 2-6 yil
keyin, butun tupi Xobud bo‘ladi. Yirik tokzorlarga filloksera tushganda
avval ^«dog‘lar» paydo bo‘ladi.
Fillokseraning vatani Shimoliy Amerikadir. 1860 yilda filloksera Yevropaga
o‘tgan. Taxminan 1872 yilda esa Rossiyaga 'o‘gib, JYDDIY zararkunanda
bo‘lib qolgandan keyingina topilgan.

Hozirgi kunda Moldaviyada, Ukrainada, Ozarboyjonda, GruZiyada,
Armanistonda tarqalgan.(Z)
Chet davlatlarida filloksera Yevropada, Avstraliyada, Afrikada, Janubiy va
Shimoliy Amerikada keng tarqalgan.
O‘zbekistonda bu zarakunanda yo‘q. Lekin o‘tish xavfi bor.
Fillokseraning ikki xil ildiz va bargga zarar yetkazadigan formasi bor.
•Ildiz formasini urg‘ochisi 1 mm oval shaklda, sal-pal yassilangan, sarg‘ish-
yashil rangini, orqasi bo‘ylab qator-qator qoramtir sugallari bor.
Tuxum oval shaklda, uzunligi 0,3 mm, kengroq qismining eni 0,16 mm.
Yangi qo‘yilgan choG‘ida u och sariq tusli bo‘lib, keyin zaytunday yashil
bo‘lib qoladi.
Lichinkasi avval sariq, yashil, so‘ngra och sariq rangli bo‘ladi.
Qishlayotgan lichinkalar qo‘ng‘iroq yashil tusli.
Bargga zarar yetkazadigan formasining voyaga yetgan, partenegenez yo‘li
bilan ko‘payadigan qanotsiz urg‘ochisining uzunligi 1,2 —1,5 mm, shakli
noksimon, rangi och yashil-qo‘ng‘ir bo‘ladi. Unda ildizga zarar yetkazadigan
forma uchun xarakterli bo‘lgan qoramtir sugallari yo‘q.
Tuxumi oval shaklda, och sariq yoki to‘q sariq, bo‘yi 0,36-0,40mm
Hayot kechirishi. Uzumning Osiyo va yevropa navlarida fillokseraning
bargga zarar yetkazadigan formasi hosil bo‘ladigan to‘la siqlli zararkunanda
faqat Amerika navlarida va ular bilan chatishtirilgan duragay navlarida
rivojlanadi. -
Fillokseraning ildizga zarar yetkazadigan formasi partenogenez yo‘li bilan
ko‘payadi. Bu formadagi hasharot birinchi ba’zan ikkinchi yoshdagi
lichinkalik davrida qishlaydi. Tuproq 13 0
qizishi bilan ildizni yoki tomirlarni
so‘rish natijasida sariq tusli galalari hosi bo‘ladi. Lichinqalar gallalarni ustida
turadi.

Fillokseraning ildizga zarar yetkazadigan formasi o‘zi tarqalgan turli
joylarida bir mavsumda 4-8 nasl beradi. Filloksera Markaziy Osiyoga eng
yaqin bo‘lgan ko‘payish manbaiOzarboyjonda yiliga 6-7 nasl beradi.
Amerika navlarida va ular bilan chatishtirilgan duragay navlarda yoz
o‘rtalariga kelib lichinkalardan bir qismi po‘st tashlanganda qanot
boshlang‘ichlariga ega bo‘ladi, keyinchalik ulardan qanoli hasharotlar paydo
bo‘ladi, bular esa tuproqdan yuzaga o‘rmalab chiqadi, qanotlari zaif bo‘lib,
kam uchadi. Jufglashgandan keyin urg‘ochi hasharotlar bittadan tuxum
qo‘yadi. Ana shu tuxumlar qishlaydi va ko‘klamda ulardan bargga zarar
yetkazadigan formaning lichinkalari chiqadi, ular o‘rmalab, barglarni ustki
tomoniga o‘tib oladi.(1,2)
Ikkinchi nasldan boshlab, navbatdagi har bir naslda bargga zarar
yetkazadigan formaning tuxumlaridan idsizga zarar yetkazadigan formaning
lichinklari ham paydo bo‘la boshlaydi. Ular barglarga yopishmay, tuprokdagi
yoriqlardan va ildiz bo‘yni yosh ildizlarga kirib ildizga zarar yetkazadigan
formasini vujudga keltiradi.
Kurash choralari. Tok yaxshilab parvarish qilinadi (o‘z vaqgida
sug‘oriladigam, yer yumshatiladi, o‘g‘itlanadi va x.k.), bu esa uni chidamli
qiladi. Bu agrotexnika tadbirlaridan tashqari, filloksera ko‘p tarqalgan
joylardan tokzorga Amerika navlariga payvand qilingan ko‘chatlarni
o‘tkazish keark. Ko‘p tarqalgan joylardan tokzorga Amerika navlariga
payvand qilingan ko‘chatlarni o‘tkazish kerak.
Filloksera juda ko‘payib ketgan rayonlar payvand qilingan toklar hududi deb
ataladigan doiraga kiradi. Ba’zan filloksera tarqalgan tokzorlarga ba’zan-ikki
oygacha 15-20 sm balandlikda suv bostirilib qo‘yiladi. Suv tuproqsan havoni
siqib chiqaradi.

Mevali daraxtlarni kuyish kasalligi —
Mevali daraxtlarni kuyish kasalligi bilan o‘simlikni guli, novdasi, poyasi,
yosh mevalari va barglari zararlanadi. Bunda gullari so‘lib qorayib qoladi,
lekin yerga tushmaydi. Yosh novdalar, poyalar suvga to‘lgan holda bo‘lib,
keyinchalik barglardan va poyalarda oqib tushadi. Poyalar yoriladi. Yosh
pishmagan mevalar qorayadi va daraxtlarda osilib qoladi.
Pishgan mevalar kamdan kam zararlanadi. Kasallik daraxtni po‘stloq
parenximasidan butun daraxtga tarqaladi.
Hozirgi kunda mevali daraxtlarni kuyish kasalligi Yevropada, Osiyoda,
Afrikada, Shimoliy va Markaziy Amerika (Gvatemala, Meksika) va Kanada,
AQSh, Janubiy Amerikada tarqalgan. O‘zbekistonda bu kasallik yo‘q, lekin
o‘tib qolsa butun O‘zbekistondagi mevali daraxtlarga zarar keltirish xavfi
bor.
Bakteriyalar juda harakatchan, hujayrani atrofida xivchinlar bilan qoplangan
0,7-1 mkm, sporalar qobiq hosil qilmaydi, aerob yoki fakultativ aerof xilidan.
Hayot kechirishi. Kasallik juda yuqumli. Atirguldoshlar oilasiga mansub
daraxtlarga katta zarar yetkazadi.
Bu kasallik rivojlanish uchun optimal harorat 22°-25°S minimal 3°S, lekin
43.5-50°S bakteriyalar o‘ladi. Kasallik tarqatuvchilari asosan daraxtlar.
Zararlangan o‘simliklar chiqaradigan suyuqlik 100 % bakteriyalardan iborat.
Bakgeriyalar suv, shamol, odam yordamida tarqaladi.
Kurash choralari. Mevali daraxtlarni kasalligi tarqalgan davlatlardan olib
kelinadigan ko‘chatlarni, mevalarni karantin nazoratidan o‘tkazish lozim.
Kasallik aniqlangandan keyin daraxtlar kesilib yondiriladi. Profilaktik
tadbirlarini ham o‘tkazish lozim.

Adabiyotlar:
1.Varshalovich A.A. «Gusensm v stragayushiesya pri karantinnoy
ekspertizm svejix fruktov». Sb. trudov po karantin rasteniy. M., «Kolos»,
1981 g.
2.Voronkova L.V i dr. «Karantin rasteniy v SSSR», M. «Agropromizdat»,
1986 g.
3.«Spravochnik po karantinu selskoxozyaystvennmx rasteniy», M. izd.
«Kolos», 1995 g
4.Pospelov S.M. i dr. «Osnovi karantina selskoxozyaystvennix rasteniy», M.
«Kolos», 1983 g.

Mevali daraxtlarning karantin hasharot va kasalliklari

Купить

Похожие документы
2001-yil sentabr voqealri va uning xalqaro munosabatlarga
1945-1990-yillarda Buyuk Britaniya
1918-1923 yillarda xalqaro munosabatlar, Versal Vashington siyetemasining tuzilishi
Ahmad al-farg‘oniy
Almashlab ekishni loyihalashtirish va joriy etish