Mevali daraxtlarning karantin xasharot va kasalliklari - Педагогика - Рефераты

Информация о документе

Цена	2000UZS
Размер	29.3KB
Покупки	0
Дата загрузки	07 Ноябрь 2026
Расширение	docx
Раздел	Рефераты
Предмет	Педагогика

Mevali daraxtlarning karantin xasharot va kasalliklari

Купить

MEVALI DARAXTLARNING KARANTIN XA ShAROT VA
KASALLIKLARI
Reja:
1. Amerika ok kapalagi o‘ tish y o‘ llari, rivojlanish xususiyatlari,
karantin kurash tadbirlari.
2. Filloksera o‘ tish y o‘ llari, rivojlanish xususiyatlari, karantin
kurash tadbir lari.
3. Mevali daraxtlarning kuyish kasalligi utish y o‘ llari, rivojlanish
xususiyat lari, karantin kurash tadbirlari.

Amerika okkapalagi — Hyphantria cunea Drury .
Amerika ok kapalagi ni kurtlari xar xil meva dekorativ va bargli o‘ rmon
daraxtlari xamda butalarning bargini, ayniksa tut bargini yeb ku ya di, ba’zan
turli poliz va dala o‘ simliklariga xam tushadi.
Vatani Shimoliy Amerika (AKD1 va Kanadaning Janubi)dir.
Xozirgi vaktda bu x a sharot Yugoslaviya, Avstriya, Chexoslava-kiya,
Ruminiya va Vengriyada xam o‘ tib ancha zarar keltirmokda. Bundan ta щ q ari
Ukrainada, Moldaviyada, Gruziyada xam bor.
Bu zarakunandani ayniksa utish xavfi bor joylar Markaziy Osiyo va
janubiy K o zo g‘ iston.
Ta’rifi. Voyaga yetgan kapalaklar kanotlarini yozganda katta-ligi 4-5 sm
keladi. Rangi ok, erkagining m o‘ ylovlari patsimon, ur g‘ ochisining
m o‘ ylovlari ipsimon b o‘ ladi.
Kuygan tuxumlari k o‘ pincha ok tuk bilan koplangan b o‘ ladi.
Kurtning kattaligi 3,0-3,5 sm gacha orkasi buylab 2 kator va yoni sarik
yoki xavo rang tusda tovlanib turadi.
G‘ umbagi siyrak kulrang pilla ichida bulib, uzunligi 8-10 mm, rangi t o‘q
qo‘ n g‘ ir, tanasining uchida 10 tadan 19 tagacha karmoksimon killari bor.
Amerika ok kapalagi yangi rayonlarga k o‘ chat va transport vo-sitalari
bilan o‘ tishi mumkin: bir kadar ya q in joylarga kapa laklar ayniksa y o‘ l-
y o‘ lakay uchib o‘ tish y o‘ li bilan tarkaladi.
X ayot kechirishi. Rumbaklik stadiyasida kishlaydi. Pillasi daraxt
p o‘ stlo g‘ ining yoriklarida, shoxlarining ayrim
q ismlarida, daraxtlar ostidagi donalari t agi d a, xazon orasida, devorlarda
va kisman tuprokning yuza katlamlarida b o‘ ladi. K o‘ klamda kapalaklar
chikadi, ular tunda xayot kechiradi. O‘ sha o‘ simliklarini bargiga tuxum
k o‘ yadi. Ayniksa tut. bargini xush k o‘ radi. Bir joyga 500 tuxum k o‘ yadi.

Ularni ustiga ur g‘ ochi kapalak kornidan yupka momik chikarib berkitib
k o‘ yadi, ur g‘ ochi kapa lak 2000 tagacha tuxum kuyadi.
Dastlabki ikki yoshdagi kurtlar ochikda yashab, barglarning fakat
tomirini k o ldiradi. 3 yoshdan boshlab kurtlarning kolo-niyalari o‘ simliklarda
uzlaridan chikkan ipdan urgimchak uyalarini kurib, barglarini batamom yeb
kuyadi, yoki fakat y o‘g‘ on to mirini koldiradi.
O‘ rta yevropa sharoitida kurtlar 45-54 kun rivojlanib, keyin pilla o‘ raydi
va Rumbakka aylanadi. 8-14 kundan keyin, g‘ umbaklardan kapalaklarning
yangi avlodlari yetilib chikadi.
Yevropada ok kapalak yiliga ikki na s l beradi. Ba’zan joy-larda uchinchi
marta xam na s l bergan, lekin bu na s lning kurtlari Kora sovukda o‘ lib koladi.
Kurash choralari. O‘ zbekistonga transport vositalari yuk bi lan
zararkunanda kelib kolmasligi uchun ularni aeroportlarda va shunga
o‘ xshash boshka joylarda, karantin inspektorlari sinchiklab tekshiradilar.
Ok kapalak tarkalgan joylarda xazonni y o‘q kilish va zarar kunanda
tushgan yerlarni kuzda shudgorlab k o‘ yish kerak.
Amerika ok kapalagiga karshi kurashish uchun asosiy chora-
zararkunanda tushgan yerlarni mikrobiopreparatlar bilan ishlov beriladi.
Entobakterin 3 kg / ga, bitoksibatsillin 2 kg / ga, dendrobatsillin 3 kg / ga,
lepidotsid 1 kg / ga, dipel 0,5 kg / ga. Tok fillokserasi — Viteus vitiforlii Fitch .
Filloksera tokni kuvvatdan ketkazib, xreilini kamaytiradi. Fillokseraning
ildizga tushadigan xili ildizlarini nobud kiladi. Shuning natijasida avval
tokning yer ostidagi ayrim novdalari, s o‘ ngra xasharot tushgandan 2-6 yil
keyin, butun tupi nobud b o‘ ladi. Yirik tokzorlarga filloksera tushganda avval
«do g‘ lar» paydo b o‘ ladi.
Fillokseraning vatani Shimoliy Amerikadir. 1860 yilda filloksera
Yevropaga utgan. Taxminan 1872 yilda esa Rossiyaga utib, jiddiy
zararkunanda bulib kolgandan keyingina topilgan. Xozirgi kunda

Moldaviyada, Ukrainada, Ozarboyjonda, Gru ziyada, Armanistonda tarkalgan.
(3)
Chet davlatlarida filloksera Yevropada, Avstraliyada, Afri-kada,
Janubiy va Shimoliy Amerikada keng tarkalgan.
O‘ zbekisto n da bu zarakunanda y o‘q . Lekin o‘ tish xavfi bor.
Fillokseraning ikki xil ildiz va bargga zarar yetkazadigan
formasi bor.
Ildiz formasini urgochisi 1 mm oval shaklda, salpal yassi-langan,
sar g‘ ish-yashil rangini, orkasi buylab kator-kator q oramtir sugallari bor.
Tuxum oval shaklda, uzunligi 0,3 mm, kengrok, kismining eni 0,16
mm. Yangi kuyilgan chog‘ida u och sarik tusli bo‘lib, keyin zaytunday
yashil bo‘lib koladi.
Lichinkasi avval sarik., yashil, s o‘ ngra och sari q r angli b o‘ ladi.
Kishlayotgan lichinkalar k o‘ n g‘ irok yashil tusli.
Bargga zarar yetkazadigan formasining voyaga yetgan, partene-genez
yuli bilan kupayadigan kanotsiz ur g‘ ochisining uzunligi 1,2 —1,5 mm,
shakli noksimon, rangi och yashil- qo‘ n g‘ ir b o‘ ladi. Unda ildizga zarar
yetkazadigan forma uchun xarakterli b o‘ lgan k o ramtir sugallari y o‘ k .
Tuxumi oval shaklda, och sarik. yoki tuk. sarik, bo‘yi 0,36-0,40 mm.
Xayot kechirishi. Uzumning Osiyo va yevropa navlarida fillok seraning
bargga zarar yetkazadigan formasi xosil bo‘ladigan tusla siklli zararkunanda
fakat Amerika navlarida va ular bilan chatishtirilgan duragay navlarida
rivojlanadi.
Fillokseraning ildizga zarar yetkazadigan formasi parte nogenez yuli
bilan k o‘ payadi. Bu formadagi xasharot birinchi ba’zan ikkinchi yoshdagi
lichinkalik davrida kishlaydi. Tuprok 13 ° kizishi bilan ildizni yoki tomirlarni
s o‘ rish natijasida sarik tusli galalari xren b o‘ ladi. Lichinkalar gallalarni
ustida turadi.

Fillokseraning ildizga zarar yetkazadigan formasi o‘zi
tarkalgan turli
joylarida bir mavsumda 4-8 nael beradi. Fil loksera Markaziy Osiyoga eng
yakin b o‘ lgan k o‘ payish manbai-Ozarboyjonda yiliga 6-7 nael beradi.
Amerika navlarida va ular bilan chatishtirilgan duragay navlarda yoz
o‘ rtalariga kelib lichinkalardan bir kismi p o‘ st tashlanganda kanot
boshlankichlariga ega b o‘ ladi, keyinchalik ulardan kanoli xasharotlar paydo
b o‘ ladi, bular esa tuprokdan yuzaga Urmalab chikadi, kanotlari zaif bo‘lib,
kam uchadi. Juft-lashgandan keyin ur g‘ ochi xdsharotlar bittadan tuxum
kuyadi. Ana shu tuxumlar kishlaydi va kuklamda ulardan bargga zarar
yetkaza digan formaning lichinkalari chitsadi, ular o‘ rmalab, barglarni ustki
tomoniga o‘ tib oladi.
N a s lda bargga zarar yetkazadigan formaning tuxumlaridan ildizga zarar
yetkaza digan formaning lichinklari xam paydo bula boshlaydi. Ular barglarga
yopishmay, tupro q dagi yoriklardan va ildiz buyni yosh ildizlarga kirib ildizga
zarar yetkazadigan formasini vujudga keltiradi.
Kurash choralari. Tok yaxshilab parvarish kilinadi (uz vaktida
su g‘ oriladigan, yer yumshatiladi, ugitlanadi va x.k.), bu esa uni chidamli
kiladi. Bu agrotexnika tadbirlaridan tashkari, filloksera k o‘ p tarkalgan
joylardan tokzorga Amerika navlariga payvand kilingan k o‘ chatlarni
o‘ tkazish keark. K o‘ p tarkalgan joylardan tokzorga Amerika navlariga
payvand kilingan k o‘ chatlarni o‘ tkazish kerak.
Filloksera juda k o‘ payib ketgan rayonlar payvand q ilingan toklar xududi
deb ataladigan doiraga kiradi. Ba’zan filloksera tarkalgan tokzorlarga ba’zan-
ikki oygacha 15-20 sm balandlikda suv bostirilib kuyiladi. Suv tuprokdan
xavoni sikib chikaradi.
Mevali daraxtlarni kuyish kasalligi — Erwinia amylovora Com
Mevali daraxtlarni kuyish kasalligi bilan o‘simlikni gu li, novdasi,
poyasi, yosh mevalari va barglari zararlanadi. Bunda gullari sulib korayib

koladi, lekin yerga tushmaydi. Yosh novdalar, poyalar suvga tulgan xolda
bo‘lib, keyinchalik barglardan va noyalarda okib tushadi. Poyalar yoriladi.
Yosh pishmagan mevalar k o rayadi va daraxtlarda osilib koladi.
Pishgan mevalar kamdan kam zararlanadi. Kasallik daraxtni pustlok
parenximasidan butun daraxtga tarkaladi.
Xrzirgi kunda mevali daraxtlarni kuyish kasalligi Yevropada, Osiyoda,
Afrikada, Shimoliy va Markaziy Amerika (Gvatema la, Meksika) va Kanada,
AKDL, Janubiy Amerikada tarkalgan. Uzbekistonda bu kasallik y o‘q , lekin
o‘ tib kolsa butun O‘ zbekistondagi mevali daraxtlarga zarar keltirish xavfi
bor.
Bakteriyalar juda x a rakatchan, xujayrani atrofida xivchin-lar bilan
koplangan 0,7-1 mkm, sporalar kobik xrsil kilmaydi, aerob yoki fakultativ
aerob xilidan.
Xayot kechirishi. Kasallik juda yukumli. Atirguldoshlar oi- lasiga
mansub daraxtlarga katta zarar yetkazadi.
Bu kasallik rivojlanish uchun optimal xarorat 22°-25°S mi-nimal 3°S,
lekin 43.5-50°S bakteriyalar uladi. Kasallik tarkatuvchilari asosan daraxtlar.
Zararlangan iklar chikaradigan suyukdik 100 % bakteriyalardan iborat.
Bakteriyalar suv, shamol, odam yordamida tarkaladi.
Kurash choralari. Mevali daraxtlarni kasalligi tarkalgan davlatlardan
olib kelinadigan kuchatlarni, mevalarni karantin nazoratidan utkazish lozim.
Kasallik aniklangandan keyin daraxtlar kesilib yondiriladi. Profilaktik
tadbirlarini xam utkazish lozim.

Adabiyotlar:
1 . Varshalovich A.A. «Gusens ы v stragayushiesya pri karantinnoy
ekspertiz ы sve jix fruktov». Sb. trudov po karantin rasteniy. M., «Kolos»,
1981 g.
2. Voronkova L.V i dr. «Karantin rasteniy v SSSR», M.
«Agropromizdat», 1986 g.
3. «Spravochnik po karantinu selskoxozyaystvenn ы x rasteniy», M.
izd. «Kolos», 1995 g
4. Pospelov SM. i dr. «Osnov ы karantina selskoxozyaystvenn ы x
rasteniy», M. «Kolos», 1983 g.

Mevali daraxtlarning karantin xasharot va kasalliklari

Купить

Похожие документы
2001-yil sentabr voqealri va uning xalqaro munosabatlarga
1945-1990-yillarda Buyuk Britaniya
1918-1923 yillarda xalqaro munosabatlar, Versal Vashington siyetemasining tuzilishi
Ahmad al-farg‘oniy
Almashlab ekishni loyihalashtirish va joriy etish