Migel de Servantes ijodi - Педагогика - Презентации

Информация о документе

Цена	3000UZS
Размер	484.7KB
Покупки	0
Дата загрузки	07 Ноябрь 2026
Расширение	pptx
Раздел	Презентации
Предмет	Педагогика

Migel de Servantes ijodi

Купить

MUSTAQIL ISH

Fan: Jahon adabiyoti.

Mavzu: Migel de Servantes ijodi.

Bajardi:

Guruh:

Tekshirdi:

Reja:
Migel de Servantes hayoti va ijodiy faoliyati
Servantes asarlari bilan tanishish
Adabiy qadamlar
Servantes haqida qiziqarli faktlar

Buyuk ispan adibi Servantesning hayoti va ijodi bilan bog'liq
asosiy voqealar bugungi kunda o‘quvchilarga ancha-muncha
tanish. U 1547 yilda Alkala-de- Enares degan manzilda omadi
chopmagan dorishunos oilasida dunyoga keladi. Ota kasbi
shahardan shaharga, qishloqdan qishloqqa ko'chib yurishni
taqazo qilgani sababli, Servantes bolaligidan muntazam ravishda
maktabga qatnayolmaydi, binobarin, uning bilim olishi ham
anchagina pala-partish kechadi. Bu yillari Ispaniya taraqqiyoti mislsiz gurullab rivojlanayotgan edi.
Ispanlarning qadimiy dushmani hisoblanmish mavrlar mamlakatdan
endigina surib chiqarilganiga qaramay, ularning 0‘rtayer dengizidagi
hukmronligi davom etardi. Ispaniya bu paytda Gabsburglar
imperiyasining tarkibida bo lib, Avstriya, Niderlandiya, Neapol,
Sitsiliya, Sardiniya, Burgundiya, shuningdek, Germaniyaning ham bir
qismi shu mamlakat tarkibiga kirardi. Qolaversa, Ispaniya okeanning
narigi tomonidagi ulkan imperiya - yangi kashf etilgan va
o'zlashtirilayotgan qit'aning ham siyosiy markazi hisoblanar, xullas,
Ispaniyaning oltin davri boshlanmoqda edi.

Yigirma yoshlarida Servantes Rim Papasining Ispaniyadagi noibi - kardinal
Akvavivaga xizmat qiluvchi jangchilar bo'linmasiga yollanadi. Akvavivaning xizmat
muddati tugab, Rimga chaqirilganida, Servantes ham karvon safida Italiyaga yo‘l
oladi. Bu paytda Servantes hali yozuvchi sifatida nom qozonmagan bo'lsa ham, ammo
o‘sha paytlardagi davlat arboblaridan Don Karlos, qirolicha Izabellalarning vafotiga
bag'ishlab yozgan she rlari tufayli ko'zga ancha ko rinib qolgan umidli qalamkash
sanalgan. 1570 yilda u Ispaniya armiyasiga ko’ngillilar safida xizmatga kiradi, dengiz
urushlarida qatnashdi. Servantes mana shu janglarda mardlarcha ishtirok etadi, uch
marotaba yarador ham bo'ladi. 1573-1574 yillarda u Tunisdagi ispan garnizoniga
madad uchun jo'natilgan qo'shin safida Afrika qit’asiga ham o'tadi (ushbu safar
tafsilotlari “Don Kixot" romanida yoritilgan).
1575 yili Ispaniyaga qaytib kelayotganda, cho'ntagida Don Xuan tomonidan
taqdim etilgan zobitlik unvoniga musharraf qilish haqidagi yorliq (aniqrog'i,
tavsiyanoma) ham bor edi. Taqdirning 0‘yinini qarangki, dengizda ulaming kemasiga
qaroqchi berberlar hujum qilib, kemani egallaydi. Servantes asirga olinadi, Jazoirga
jo'natiladi va uning boshi uchun xun (tovon) puli belgilanadi. Xuddi shu vaziyatda
Servantesning cho'ntagidagi tavsiyanoma pand berib qoladi, bo'lajak adibni katta
arbob deb o'ylagan berberlar uning boshi uchun juda katta tovon puli talab qiladilar.
Servantes bir necha marotaba asirlikdan qochishga urinib ko‘radi. Ammo barcha
harakatlari muvaffaqqiyatsiz chiqaveradi. Shu tariqa u besh yil tutqunlikda qolib
ketadi. 1580 yildagina besh yuz dukat evaziga ozodlikka chiqadi.

Bir muddat Portugaliyada yashab, so‘ng uyiga qaytgan Servantes 1582 yillarda yana o'zini yozuvchilik sohasida sinab ko‘ra boshlaydi.
Vatanparvarlik mavzusidagi “Numansiya” tragediyasi, maishiy mavzularda intermediya (kichik pyesa)lari shu davr mahsullaridir.
“Numansiya” tragediyasi shoir Rafael Albertining qayta ishlovida 1938 yil qamal qilingan Madrid shahrida ham sahnaga qo‘yilgan.
Uning intermediyalarini 1885 yilda A. N. Ostrovskiy rus tiliga 0‘girgan. Servantesning o‘sha yillardagi ijodining mahsuli bo'lgan
“Galateya” romani o‘quvchilar tomonidan iliq kutib olinadi. Bu roman 1783 yilda fransuz tiliga tarjima qilinib nashr etilgach, Yevropa
mamlakatlarida ko'plab kitobxonlarning sevimli kitobiga aylanib qoladi. 1584 yilda adib o‘zidan 18 yosh kichik Katalina de Salasar-i-
Palasos bilan turmush quradi. Davlat lavozimlaridan umidvor bolib yurgan Servantes nihoyat 1587 yili Angliya mamlakatiga bosib
borish ilinjidagi qo'shinga jadal tayyorgarliklar ko‘rish bo‘yicha komissar qilib tayinlanadi. Bu juda sertashvish- sermashaqqat ish edi,
shafqatsizlik talab qilardi. Harbiy qonun-qoidalarga qafiy amal qilaman, deb ish ko'rgan komissar Servantes ibodatxona oziq-ovqat
zahiralarini o'z xisobiga qo‘shib olgach, diniy xodimlarning qarglshiga uchraydi. 1590 yilda u Amerikadagi Ispaniyaga qarashli
yerlarda ma'muriy rahbarlik lavozimiga erishishga harakat qiladi-yu, ammo bu niyati amalga oshmay qoladi. Aftidan, yozuvchining
haddan ortiq haqiqatparastligi bunga to‘g‘onoq bo'lgan. Buning ustiga
; Servantes boshqa birovlarning aybi bilan ishda yo‘l qo'yilgan
kamomadlar sabab bolib, uch marotaba qamoqda ham o tirib chiqadi (1592,1597 va 1602 yillar). Hayotining oxirgi yillari haqida
saqlanib qolgan ma'lumotlar juda kam. Aftidan u umrining so'nggi yillarida badiiy ijodga (balki “Don Kixot” romanini yozishga)
butunlay berilib ketgan bo'lsa kerakki, Servantes biograflari ham adib umrining nihoyasi borasida ko‘p narsa yozib qoldirishmagan.

1605 yili muallifga bir olam shuhrat keltirgan, uning nomini mangulikka doxil qilgan asari - “Don Kixot” romanining birinchi
qismi nashr etiladi. Qizig'i shundaki, bu romanni avvaliga ko pchilik yozuvchilar (jumladan, buyuk dramaturg Lope de Vega
ham) “ijobiy bahoga arzimaydi", “hech kim o'qimaydigan asar” deb nazarga ilishmagan edi. Biroq roman chop etilishi bilanoq
tilga tushdi. Uni izlab yurganlar ko'paydi. Nafaqat adabiy davralarda, balki maishiy hayotda xayolparast va tajang,
hardamxayol va pokiza qalbli Don Kixot, uning o'ziga o'xshash yaroqbardori Sancho Pansa haqida odamlar qizgln bahs
yuritadigan bolib qoldilar, kishilar o‘rtasida “donkixotchilik" degan tushuncha paydo boldi. Kitob qo‘shni mamlakatlarga ham
tez tarqaldi, muallif tirikligidayoq boshqa tillarga o girila boshlandi-yu, ammo muallifning o‘zi hech boyimadi,
kambag'alligicha qolaverdi. Agar shu orada bir voqea yuz bermaganida edi, Servantesning qo‘li kaltaligi sababidan kitobning
ikkinchi qismi yozilmay qolib ketishi hech gap emasdi. Voqea esa shundan iborat boldi: asar chop etilib, kitobxonlar orasida
tobora keng yoyila boshlangan bir paytda Alonso Fernandes de Avelyaneda ismli (bu, aftidan, taxallus bo'lsa kerak) allaqanday
bir shaxs 1614 yilda muallifdan ruxsat so'rab-netib o'tirmay, romanning davomini yozadi-da, kitob qilib chop ettira boshlaydi.
Ana shundan keyin paytavasiga qurt tushgan Servantes o'zi yaratgan asarning, qahramonlarining taqdiridan tashvishlanib
shosha-pisha “Don Kixofning ikkinchi qismini yozishga kirishadi va asar davomini bir yildayoq yozib bitirib, kitob holida
chop ettiradi. (Asarning yakuniy bobida muallif o'zining qalamdosh raqibi sha'niga ancha-muncha achchiq-tizziq gaplarini ham
yog'diradi). Hayotining so'nggi yillarida Servantes “Ibratli novellalar" nomli turkum hikoyalar yaratdi. O‘lim to'shagida yotib
yozgan asari - “Persilas va Sigizmunda" nomli romani fantastik voqealar tarixidan iborat. Adib 1616 yili Madridda vafot etadi,
biroq qabri qayerdaligi hanuz noma'lumligicha qolmoqda.

Bu 1585 yilda yozilgan roman.
Muallif birinchi yozgan deb
hisoblanadi. Bu sevgi, xususan,
Elicio va Elastro Galatea uchun his
qiladigan asar haqida. Qahramon
aqlli, halol va mehribonligi bilan
ajralib turadigan cho'pon.
Hikoyaning syujeti sevgilisi umri
davomida saqlab qolmoqchi bo'lgan
mustaqillik haqida, shuning uchun
u o'zini sevib qolgan ikki
cho'ponning azoblanishiga
bag'ishlaydi. Roman oltita kitobga
bo'lingan. Asarning faqat birinchi
qismi nashr etildi.

Ushbu teatrlashtirilgan asar Servantes
tomonidan 1585 yilda yozilgan. Miloddan
avvalgi II-III asrlarda sodir bo'lgan harbiy
qarama-qarshiliklar ilhomlantirgan. Rim
generali Stsipioning tahdidi ostida
numantinlarning baxtsiz hodisalari bilan
shug'ullanadigan bu fojia. Ushbu asarda
yozuvchi umid va erkinlikni asosiy mavzu
sifatida ta'kidlagan. Bundan tashqari, u har bir
erkakning irodasi va sharafi muhimligini
ta'kidladi. U uzoq vaqtdan beri tarixiy
Ispaniyaning Oltin asrning eng yaxshi
asarlaridan biri hisoblanadi.

Aynan 1592 yilda Migel de Servantes teatrga yo'l boshladi. U vaqtni, harakatni va joyni
hurmat qilgan Aristotelning risolasi, shuningdek Uyg'onish davri va klassitsistlarning
hissalari. U iloji boricha teatr asarlarida fojiani komediya bilan aralashtirmaslikka harakat
qildi. O'shandan beri Servantesning adabiy faoliyati to'xtamadi, hatto o'limidan keyin ham
uning ishi amalda. Bu o'ziga xos va jonli bo'lish bilan ajralib turardi. U she'rda ham,
nasrda ham yozgan va dialoglarning mavjudligi doimo doimiy bo'lgan. Haqiqat va xayol
uning asarlarini murakkablashtirdi.

1614 yilda “Lamanchlik Don Kixot” asarining 2-qismi nashr etiladi. Servantes uchun bu voqea ko‘ngilsizliklar olib keladi.
Chunki asar uning qalamiga mansub emasdi, boshqa yozuvchi mashhurlik va daromad uchun shu ishga qo‘l urgandi.
Servantes keyinchalik ham bunday hodisalar ko‘p sodir bo‘lishini payqagan holda 1615 yilda o‘z qalamiga mansub
bo‘lgan asarning ikkinchi qismiga quyidagi so‘zlarni yozib qo‘yadi: “Migel Servantes, 1-qism muallifi”.
Odamlar orasida Servantes bilan bog‘liq xato bir fikr yuradi: Servantes va Shekspir bir kunda, 1616 yil 23 aprelda
hayotdan ko‘z yumgan. Aslida unday emas. Ha, ular rostdan ham mamlakatlarida shu sanada vafot etishgan. Lekin,
Shekspirning yurti Angliyada bu paytda eski taqvim bo‘yicha, Servantesning yurti Ispaniyada esa yangi taqvim bo‘yicha
hayot kechirishardi. Kelib chiqadiki, ularning vafot etgan kunlari orasida aslida bir necha kun farq bor.
Servantesning chap qo‘li bilan bog‘liq bir necha xil qarashlar bor. Masalan, kimlardir Servantes yoshligida o‘g‘irlik bilan
shug‘ullangan, oqibatda uni jazolashgan va chap qo‘lini ishlata olmay qolgan deydi. Ammo aniqroq manbalarga quloq
tutadigan bo‘lsak, Lepanto yonidagi jangda qo‘li yaralangan. Nima bo‘lgan taqdirda ham, bu yo‘qotish adabiyot
shaydolari uchun yoqimli bo‘lgani tayin. Chunki Servantesning ijod bilan shug‘ullanishiga aynan chap qo‘lini ishlata
olmay qolganini sabab qilib ko‘rsatishadi.Ispan adabiyotining eng mashhur vakili bo‘lgan Servantes haqidagi aniq ma'lumotlar
u qadar ko‘p emas. Servantes shaxsi xuddi Don Kixot kabi afsona va to‘qimalarga
burkangan. Nima bo‘lganda ham, adabiyot olami buyuk adibdan yetuk asari uchun
haligacha minnatdor. Bugungi maqola orqali Sizni Servantes hayoti va ijodiga doir 10
ta ma'lumot bilan tanishtiramiz.

Shekspir aslida yozuvchi bo‘lmagan, kimlarningdir asarlari uning nomidan chop etilgan. Tanish gaplar, to‘g‘rimi?
Servantesda ham shunga o‘xshash holat. Adib arab tarixchisi Ahmad Inholiyning bitiklarini tasodifan sotib oladi. Undan
esa “Don Kixot” asari voqealarini topadi… Bu hali holvasi. Eng qizig‘i, aslida shunday bo‘lganligini Servantesning o‘zi
asarda tan olgan!!! Nima bo‘lgan taqdirda ham, endi dunyo bu yangi ma'lumotni ongiga qabul qilolmasligi aniq. “Don
Kixot” muallifi SeRVANTeS!
Mardlikni xush ko‘ruvchi, asarlari ham ritsarlik shon-shavkati bilan to‘lib-toshgan Servantes shunday degandi: “O‘q otar
qurol - jasur jyentelmenning hayotini qo‘rqoq va pastkash odamning qo‘liga topshirishdir!”
Don Kixotning sevgilisi Dulsineya ham o‘z prototipiga ega. Ana de Moralesni hayotdagi Dulsineya deyishadi. Izohlaymiz.
Dulsineya ismini qismlarga bo‘lib ko‘ramiz: “dulce” va “Ana”. Ma'nosi “shirin Ana”. Gap shundaki, Servantes Anaga ismli
ayolga xatlar yozib, uni “shirinim” deb erkalagan.
G‘arbiy Yevropada Aleksandr ismi juda ham keng tarqalgan va obro‘li ism edi. Ammo Servantesning mashhur asari bunga
chek qo‘ydi. Uning oddiy, kambag‘al, biroz telbaroq qahramoni Sancho Pansani yaxshi bilasiz. Aleksandr ismi Ispaniyada
Sancho ko‘rinishida bolalarga qo‘yilgan. Asar chop etilgach, Aleksandr ismining mavqeyi keskin pasaygan. Axir kim ham
farzandiga kambag‘al va telba dehqonning ismini qo‘yishni xohlaydi?!
Servantesdan aforizm: U aslida juda ham arzon, lekin uni juda qimmatga baholashadi. Insonlar orasidagi bu tuyg‘uning
nomi - xushmuomalalikdir!

Foydalanilgan adabiyotlar:

Shoira Normatova “Jahon Adabiyoti” Oliy o’quv yurtlari uchun o’quv qo’llanma.
Toshkent 2008-yil

https://uz.wikipedia.org/

https://uz.warbletoncouncil.org/

https://baxtiyor.uz/

Migel de Servantes ijodi

Купить