Mikologiya. XitridIomitsetlar - Педагогика - Презентации

Информация о документе

Цена	3000UZS
Размер	313.4KB
Покупки	0
Дата загрузки	07 Ноябрь 2026
Расширение	pptx
Раздел	Презентации
Предмет	Педагогика

Mikologiya. XitridIomitsetlar

Купить

MIKOLOGIYA.
XITRIDIOMITSETLAR

◦
Mik ol ogiy a (yun. mykes — zamburugʻ va ...logiya) — botanikanmj bir boʻlimi.
Zamburugʻlarnint morfologiya, sistematika, biologiya, fiziologiya, biokimyo, ekologiya,
geogr., filogeni-yasi, shuningdek, ularning tabiatda va odam hayotidagi ahamiyatini
oʻrganadi. M. fitopatologiya (oʻsimliklardagi kasalliklarning koʻpini fitopatogen
zamburugʻlar qoʻzgʻatadi), tibbiyot, veterinariya (koʻp parazit zamburugʻlar odam va
hayvonlarda turli kasalliklar, mas, dermatomikozlar, mikotoksikozlarni qoʻzgʻatadi) va
boshqa bilan bogʻliq.
◦
Zamburugʻlar haqidagi maʼlumotlar qadimdan maʼlum. Mac, milodiy 1-asrda qadimgi
yunon olimi Pliniy Katta zamburugʻlarning daraxt poyalari va toʻnkalarda rivojlanishini
yozib, ularni tasniflashga harakat qilgan. 1578-yil golland botanigi K. Klauzius 221
zamburugʻning rang tasviri berilgan atlas chiqargan edi.
◦
Odatda, M.ning rivojlanishi 3 davrga ajratiladi. Birinchi davr 19-asrning oʻrtalarigacha
davom etgan. Bu davrda har xil zamburugʻlarni tasvirlash va tasniflashga urinishlar
boʻlgan. Ikkinchi davrda (19-asrning oʻrtasidan oxirigacha) zamburugʻlar sistematikasiga
oid ishlar bilan birga ularning ontogenezi va filogenezi ham oʻrganilgan.

◦
Bu davrda fransuz olimlari aka-uka L. va Sh. Tyulanlar unshudring, zang va qorakuya
zamburugʻlardagi pleomorfizm hodisasini, yaʼni bir tur zamburugʻda turli xilda spora hosil
boʻlishini anikdashdi (shu sababli, bu zamburugʻlar dastlab alohida turga ajratilgan).
Nemis botanigi A. de Bari parazit zamburugʻlarni eksperimental oʻrganish, uning
shogirdlari saprofit zam-burugʻlarni ekish metodikasini ishlab chiqdilar. Rossiyada M. S.
Voroninning parazit zamburugʻlar ustida qilgan ishlari muhim ahamiyat kasb etdi.
Uchinchi — yangi davrda zamburugʻlar fiziologiyasi va biokimyosi rivojlantiriladi. Nemis
olimi G. Klebsning zam-burugʻlar ontogenezi ustidagi ishlari katta rol oʻynadi. M.da
sitologik usul keng joriy qilindi. Zang zamburugʻlar morfologiyasi, sitologiyasi, ularning
parazit zamburugʻlar bilan oʻzaro aloqalari hamda parazit zamburugʻlar va ular bilan
kasallangan oʻsimliklar fiziologiyasi chuqur oʻrganildi. Zamburugʻlar, ayniqsa,
aktinomitsetlar rolining oshishi tufayli koʻp mamlakatlarda, shuningdek, Oʻzbekiston
Fanlar akademiyasi Botanika ilmiy-ishlab chiqarish markazi lab.larida ularni oʻrganish
keng yoʻlga qoʻyildi. [1]

Zamburugʻlar
◦
Zamburugʻl ar (Fungi yoki Mycetes) — eukariot organizmlar dunyosi (bulimi). Tayyor
organik moddalar hisobiga yashaydi, yaʼni geterotrof organizm hisoblanadi. Odatda
oʻsimliklarda, tuproqda, suvda, hayvonlarda yoki ularning qoldiqlarida hayot kechiradi.
Oziqlanish usuliga qarab parazit va saprofitga boʻlinadi. Ularning odamlar va hayvonlar
uchun zararli va foydali yuz mingdan ortiq turi uchraydi. Z. haqidagi fan mikologiya deb
ataladi. Tuzilishi. Ko'pchilik Z.ning (baʼzi hujayra ichki parazitlaridan tashqari) vegetativ
tanasi mitseliy kurinishida, yaʼni oziklanish substrati sirtiga yoki ichiga taralib, uchidan
oʻsadigan ingichka ipcha — gifalardan iborat. Koʻpayishi. vegetativ va reproduktiv (jinssiz
va jinsiy) koʻpayadi. Vegetativ koʻpayish mitseliy ipchalarining boʻlinishi yoki sklerotsiyalar
bilan amalga oshadi. Bu boʻlakchalar har xil yoʻl bilan tarqalib, qulay sharoitga tushganda
yangi mitseliysi hosil boʻladi. Jinssiz koʻpayish mitseliyning maxsus shoxchalarida xreil
boʻladigan sporalar orqali roʻy beradi.

◦
Baʼzi 3. hasharotlar sonini hamda kasallik tugʻdiruvchi (patogen) 3. rivojini susaytirishda
ijobiy ahamiyatga ega. Vertitsillyoz soʻlishni qoʻzgʻatuvchi 3. kushandasi (3. —
antagonist)ga Trichoderma Iignoram Hars., Aspergilius sp., Penicillim sp. va b. kiradi.
◦
3. tuprokda bakteriyalar, aktinomitsetlar va mikroorganizmlar bilan birgalikda organik
moddalarni parchalab, sanitarlik vazifasini bajaradi va tabiatda moddalar aylanishida
ishtirok etadi.

Xitridiomitsetlar (chitridiomycetes).
◦
Bular asosan suv zamburug‘lari bo‘lib, bu

sinfning ayrim vakillari tuproqda ham uchrashi mumkin. Mitseliysi kam rivojlangan.

Asosan jinssiz zoosporalar yordamida ko‘payadi. Jinsiy ko‘payishda ba‘zilari oospora,

boshqalari
zigospora bilan ko‘payadi. Ularning barchasi mikroskopik mayda bo‘lib, sodda
hayvonlarni eslatadi.

Xitridiomitsetlar suv o‘tlari va yuqori o‘simliklarda parazitlik qilib yashaydi.

Iqtisodiy ahamiyatga ega bo‘lgan paraziti Synchytrium
endobioticum- kartoshkaning
o‘sma
kasalligini chaqiruvchi zamburug‘ shular jumlasidandir. Kartoshkaning zararlangan
tuganaklari ko‘zchalari atrofida qoramtir o‘smalar va shishlar hosil bo‘ladi (9-rasm).

Kartoshka to‘qimalarining buzilishidan ular atrof muhitga tushadi.
Yoz davomida bu
jarayon
bir necha marta qaytariladi. Kuzda zamburug‘ning tinch holatdagi shakllari paydo
bo‘ladi
va ular tuproqda yaxshi saqlanadi. Bahorda qulay sharoitni kelishi bilan ular o‘sib
chiqadi
va nihollarni shikastlaydi. Asosiy kurash chorasi kartoshkaning chidamli navlarini
yaratishdir.

Mikologiya. XitridIomitsetlar

Купить

Похожие документы
Lokal va global ko‘rinish sohalari
L’Ouzbekistan
M.Qoshg‘ariyning “Devonu lug‘atit turk” asari
Maktab geografiyasining mazmuni,
Madaniy meros obyektlarining tarkibi