Mikroorganizmlar metabolizmi - Педагогика - Рефераты

Информация о документе

Цена	2000UZS
Размер	21.3KB
Покупки	0
Дата загрузки	07 Ноябрь 2026
Расширение	docx
Раздел	Рефераты
Предмет	Педагогика

Mikroorganizmlar metabolizmi

Купить

Mavzu: MIKROORGANIZMLAR METABOLIZMI.
Reja:
1. Mikroorganizmlarda moddalar almashnuvini ahamiyati .
2. Metabolizm
3. Anabolizm
4. Nafas olishning ahamiyati
5. Nafas olishning xillari
6. Aerov va anaerob nafas olish

Tirik organizmlarning asosiy xusu s u s iyatlaridan biri moddalar almashinuvi.
Bu ikki jarayonni o’z ichiga oladi: Birinchisi mikrob kulturasidagi asosiy qismlarni
sintez qilish uchun tashqi muhitdan kerakli oziq moddalarning kulturasiga kirishi.
Ikkinchisi esa mikrobning hayot faoliyatida paydo bo’lgan moddalarning tashqi
muhitga chiqishi, ya’ni almashinuv jarayoni.
Almashinuv (metabolizm) ikkiga assimilyatsiya – (anabolizm) va
dissimilyasiya – (katabolizm ) ga bo’linadi. Bu ikki jarayon bir-biri bilan tirik
hujayrada doim chambarchas bog’liq va ajralmasdir. Mikroorganizmlarda oziq
hazm qiladigan maxsus organ yo’q. Oziqni ular butun tanasi bilan ikki
tomonlama osmotik hodisalar hisobiga iste’mol qiladi. Natijada ma’lum oziq
moddalarning to’xtovsiz ravishda hujayraga o’tishi va moddalar almashinuvi
hujayradan ayrib ketishiga sabab bo’ladi. Mikroblarning hujayrasi bir sutkada
vazniga ko’ra 20-30 marta ko’p oziqlanadi. Oziq moddalar mikrob hujayrasiga
diffuziya yo’li bilan o’tadi. Shuning uchun moddalar suvda erigan holda bo’lishi
kerak. Buning uchun mikroblar o’zlarining bilan murakkab oziq moddalarni
kimyoviy usulda oddiy moddalarga aylantiradi, natijada oziq moddalar mikrob
hujayrasiga diffuziya qila boshlaydi, ammo mikrob hujayrasiga moddalarning
o’tishi bu oddiy mexanizm harakatlanib o’tish emas, bu murakkab fizik-kimyoviy
jarayondir. Bu jarayonda moddalar konsentrasiyasi hujayra qobig’ining o’tkazish
xususiyati, moddalar izoelektrik nuqtasi va boshqalarning ahamiyati katta. Bunda
anabalizm va katabalizm bir vaqtda o’tadi, chunki bitta modda assimilyasiya va
dissimilyatsiya jarayonlarida birdaniga ishtirok qilishi mumkin. Mikrob
hujayrasiga o’tgan oziq moddalar unda qaytadan sintez qilinib, murakkab
moddalarga aylanadi, so’ng mikroblarning protaplazmasiga singadi. Qabul
qilingan oziq moddalar kolloid holga aylanadi va undan sirtga diffuziyalanib chiqa
olmaydi. Shu tariqa hujayrada to’plangan oziqli moddalardan mikrob o’z tanasini
tashkil etadi va shu moddalar hisobiga ko’paya boshlaydi.
Bakteriyalarning normal oziqlanishi uchun hujayra ichidagi va atrof-
muhitdagi tuzlarning konsentrasiyasi to’g’ri nisbatda bo’lishi katta ahamiyatga
egadir.

Atrof-muhitdagi tuzlarning optimal konsentrasiyasi 0.5% li NaCl eritmasidir.
Mikroorganizmlar uglerod o’zlashtirishiga va energiyaning manbaiga ko’ra 4 ta
guruhga bo’linadi:
1. Fototroflar (autotroflar) – bu turli bakteriyalar uchun energiya manbai
sifatidagi yorug’likdir.
2. Xemotroflar - bu turli bakteriyalar uchun energiya manbai sifatidagi
kimyoviy moddalardir.
3. Avtotroflar – uglerodni bevosita karbonat angidritdan o’zlashtira
oladilar. Avtotroflarning ba’zilari poleetelin, fenol va boshqa noorganik
moddalarni xam o’zlashtirishi mumkin.
4. Geterotroflar – faqat tayyor organik birikmalardan uglerod manbaalari
sifatida foydalanadi.
Hozirgi yangi klassifikasiyaga binoan avtotroflar litotroflar deb nom olgan. U
grekcha so’z bo’lib, “litostoy” va “trofos” oziqlanish ma’nosini bildiradi.
Bu turli bakteriyalar energiyasini noorganik moddalarning ( H
4 CH
4 , NH
3 , Fe,
S , birikmalarini) oksidlanish reaksiyasi orqali oladi. Tabiatda moddalarning
almashinishiga talab katta.
II. Geterotrof ham ikkiga bo’linadi:
1. Sa p rofitlar
2. Parazitlar
Saprofitlar lotincha so’z bo’lib, o’lgan substartda yashaydigan degan
ma’noni bildiradi. Tayyor organik birikmalardan foydalanadi va yer yuzasidagi
mikroorganizmlarning ko’pini tashkil qiladi.
Mikroorganizilarning nafas olishi
Ma’lumki atmosfera tarkibida taxminan 21% kislorod bor. U muhim rol
o’ynaydi. Bakteriyalarning nafas olishi bu murakkab jarayon bo’lib,
mikroorganizmlarga turli organik birikmalarni sintezlash kerakli energiya shu
tufayli hosil bo’ladi.

Mikroorganizmlar hujayrasining rivojlanishi va o’sishi uchun zarur bo’lgan
oziqlanish jarayoni bilan birga bakteriyalar organizmida moddalar
almanishuvining nafas olish jarayoni ham sodir bo’lib turadi. Natijada bakteriya
hujayrasi o’ziga kerakli energiyani oladi.
Mikroorganizmlarning ko’pchilik qismi qo’yosh energiyasidan
foydalanmaydi va energiyani issiqlik ajratib chiqaradigan kimyoviy reaksiyalar
natijasida oladi. Bu ajratilgan energiya bakteriya hujayrasini harakatga keltiruvchi
kuch hisoblanadi. Shu energiya yordamida bakteriya hujayrasida murakkab
organik birikmalar sintezlanadi.
Mikroblar energiyani qushimcha azotsiz moddalardan oladi. Ko’pchilik
mikroorganizmlar nafas olish uchun havodagi erkin kisloroddan foydalanadi, ular
kislorodni yutadi va CO
2 ajratadi. Bu maxsus fermentlar ishtirokida yuz beradi.
Ammo ba’zi bir mikroorganizmlar O
2 siz muhitda ham yashashlari mumkin. Bu
jarayonni Lui Paster isbotlagan.
Mikroorganizmlar O
2 ga bo’lgan munosabatiga qarab 2 guruhga bo’lib
o’rganiladi.
1. Aeroblar (aero-havo) - havodagi erkin O
2 bilan nafas oluvchi
mikroorganizmlar.
2. Anaeroblar (an-yo’q) - havodagi erkin O
2 dan nafas olmaydigan
mikroorganizmlar.
Ammo ular orasida keskin chegara yo’q.
1. Obligat aeroblar – qat’iy aeroblar bo’lib, bular zich yoki ochiq oziq
muhitlarining yuzida yashaydi.
2. Mikroaerofillar – O
2 ga kamroq muhtoj, O
2 ning yuqori konsentrasiyasi bu
guruhli mikroorganizmlarni o’ldirmasada, ularni o’sishi, rivojlanishini susaytiradi.
( aktinomisetlar, ….. )
3. Obligat anaeroblar maxsus O
2 siz muhitda rivojlanadi va molekulyar O
2 ning
zaxarli reaksiyasini to’xtatuvchi faktor bo’ladi. ( basilus botilinus )
4. () anaeroblar molekulyar O
2 ning bor yo’qligiga qarab yashaydi va
rivojlanadi. ( ko’pchilik patogen va saprofit mikroorganizmlar )

Aerob bakteriyalar nafas olish jarayonida turli organik moddalarni
(uglevodlar, yog’lar, oqsillar, organik kislotalar) ni oksidlaydi. To’la oksidlanishda
energiya ajralib chiqadi.
Aerob nafas olish jarayonining torligi kulturaning yoshiga, muhitning
haroratiga va oziq muhitiga bog’liq.
Aktiv rivojlanib turgan miroblarning kulturasi bir soatning ichida 1mg
bakteriyaning quruq moddalari hisobiga 2500-5000 mm 3
O
2 yutadi. Oziq kam
ta’minlansa O
2 xam kam sarflanadi.
Yosh mikroblar kulturalari o’zining hayot faoliyatigi kerakli bo’lgan
issiqlikni ko’proq hosil qiladi. Ortiqcha hosil bo’lgan energiyaning bir qismi
ATFning makroergik aloqalaridan akkumulyasiya bo’lib to’planadi. Ma’lum
miqdorda esa tashqi muhitga chiqariladi. Masalan: ichak tayoqchasi umumiy xosil
qilgan issiqlikni assimilyasiya jarayonida faqat 31% i sarflanadi.
Protsus vulgaris bakteriyasi esa 20% va qorin tifini qo’zg’atuvchi salmonella
umummiy energiyadan faqat 12%ni o’ziga shimib, qolgan qismini atrof-muhitga
chiqaradi. Shuning uchun go’ng va chirindilardagi ortiqcha issiqlik
mikroorganizmlarning ko’payishiga sarf bo’ladi. Bu bakteriyalar komposit
qilishda qo’llaniladi.
Har bir organizmga xos xususiyat nafas olish tipi mavjud bo’lib, bu jarayonga
fermentlar yig’indisi bor. Ana shundan biri degedrogenazadir.
Nafas olish etaplari va farqi ham degedrogenaza aralashishi etapi bilan
bog’liq.
1. Anaerob.
R-H
2 +degedrogenaza → R+ degedrogenaza - H
2 ;
Degedrogenaza chiqarib yuborilgan vodorod keyinchalik biror akseptorga
berilishi kerak. Ak s h olda oziqlanish jarayoni tugallanmay va energiya
foydalanilmay qoladi.
2. Aerob
Degedrogenaz --H
2 + akseptor →degedrogenaza + akseptor – N
2 ↑

ADABIYOTLAR
1. M.Inog‘omova, A.h.Vahobov. Mikrobiologiya va virusologiya asoslari.
Toshkent, “Universitet”, 2010, 203.
2. Mishustin E.N., Ems e v V.G. Mikrobiologiya. M. Kolos, 1987.
3. Ag ol V.I., Atabekov I.G. , Tixonenko T.I. , Kr o‘ lov V.N. Molekulyarnaya
biologiya virusov. M. Nauka, 1971.
Qo‘shimcha
4. Bo y ko A.L. Ekologiya virusov rasteniy. Uchebnoe posobie dlya vuzov.
Kiev,1990.
5.Nizametdinova YA.F., Mansurova M.L., Muzaffarova I.A.,
Kondratьeva K.V.. Vahobov A.h. Mikrobiologiyadan amaliy mashg‘ulotlar.
Metodik qo‘llanma. Toshkent, ToshDU, 1992
8. Gibbs A., Xarrison B. Osnov o‘ virusologii rasteniy. M.: Mir. 1978.
9. Vahobov A,h. O‘simlik viruslarini aniqlashda immunologiya usullarini
qo‘llash (Uslubiy ko‘rsatma) ToshDU ,1991.

Mikroorganizmlar metabolizmi

Купить

Похожие документы
2001-yil sentabr voqealri va uning xalqaro munosabatlarga
1945-1990-yillarda Buyuk Britaniya
1918-1923 yillarda xalqaro munosabatlar, Versal Vashington siyetemasining tuzilishi
Ahmad al-farg‘oniy
Almashlab ekishni loyihalashtirish va joriy etish