Mikroorganizmlarning tuproqda, suv havzalarida va atmosferada taqalishi - Педагогика - Рефераты

Информация о документе

Цена	2000UZS
Размер	20.2KB
Покупки	0
Дата загрузки	07 Ноябрь 2026
Расширение	docx
Раздел	Рефераты
Предмет	Педагогика

Mikroorganizmlarning tuproqda, suv havzalarida va atmosferada taqalishi

Купить

MAVZU: MIKROORGANIZMLARNING TUPROQDA, SUV
HAVZALARIDA VA ATMOSFERADA TAQALISHI
REJA :

1.Mikroorganizmlar ekosistemasi. Alloxtonli va avtoxtonli ekosistema
2. Suv mikroflorasi
3. Tuproq mikroflorasi
4. Havo mikroflorasi

Mikroorganizmlar tabiatda juda keng tarqalgan organizm bo’lib, ular
asosan tuproqda, suvda, havoda va barcha tirik organizmlarda keng tarqalib,
ular uchramaydigan joy yo’q. Sababi bular aerob va anaerob bo’lib juda
kichik bo’lib turli hil vositalar yordamida tarqala oladi. Tuproq, suv, havo,
odam, hayvon va o’simliklarda uchraydigan mikroorganizmlarning biologik
jarayonlarda ishtiroki katta. Ana shu mikroorganizmlarning tarqalishida
hasharotlarning roli kattadir. Uy pashshasining tashqi tomondan 6 million
dona bakteriya topilgan, ichagida 28 ming bakteriya topilgan. Umuman
mikroorganizmlarning tashqi muhitga tarqalishi va yashash joyiga
ekosistema deb yuritiladi. Ana shu ekosistemada mikroorganizmlarning
tarqalishini 1925 yilda Vinogradskiy 2 ta kategoriyaga bo’ldi:
1. Avtoxtonli
2. Allaxtonli ekosistema
1. Avtoxtonli faqat ma’lum bir mikm bir joyda istiqomat qiladi yashaydi.
2. Allaxtonli ekosistema bu holdagi mikroorganizmlar yashash joyida
noqo’laylik bo’lganda vaqtinchalik muhitini o’zgartiradi yoki tinim davriga
sporaga o’tadi. Umuman mikroorganizmlarni biz ko’proq suvda, tuproqda va
havoda uchrashini ko’rib chiqamiz.
1. Suv ekosistemasi – yoki suv makroflorasi. Tipik suv ekosistemasiga
asosan, okean suvi, dengiz, ko’l, to’g’onlar va oqar suvlar kiradi. Suv
mikroorganizmlarning yashashi uchun qulay joy hisoblanadi. Suvda organik
moddalar qanchalik ko’p bo’lsa, mikrob uchun sharoit shuncha qulay bo’ladi.
Suvning mikroflorasi o’zgaruvchan bo’lib, yilning fasliga, tuproqdan suvning
oqib turishiga qarab o’zgarib turadi. Yomg’ir yoqqanda, qor yoqqandan
keyin turli hil tashlandiqlar atrof muhitdan tushadi. Ayniqsa aholi
yashaydigan joylardan oqib o’tadigan suvda bakteriyalar ko’p bo’ladi.
Mikroblar ko’pincha tashlandiq narsalar bilan birga tushadi. Sanoat
korxonalaridan chiqadigan suvlarga turli hil tashlandiq narsalar suvga

aralashib mikrobni ko’payishiga sabab bo’ladi. Yana bir misol Vagner va
Reys (1953) sil kasalxonasidan chiquvchi tashlandiq suvni tekshirib 1 ml
suvda sil kasalligini qo’zg’ovchi 100 ming mikrob topilgan. Toza suvda.
Ya’ni 1 ml 100-200 dona mikrob uchrasa iflos suvda 100 mingdan 300
minggacha undan ko’p bo’ladi. Suvning eng yuqori qatlamida bakteriyalar
kamroq, o’rta qatlamida ko’p, pastida yana kam bo’ladi. Qirg’oqdan 300 m
narida 1 ml suvda 38 dona bakteriya, 5 m chuqurlikda 79 dona, 20 m
chuqurlikda 7 dona bakteriya topilgan. Suvga atrofdan turli mikroblar
aralashib tursa ham tabiat sharoitida bir qator sabablarga ko’ra suvda
mikroblar kamayib. Suv tozalanib turadi. Suvdagi mikroblar quyosh nuri
ta’sirida va suv oqimi harakatida o’lib turadi va suv ostiga cho’kadi. Suvning
mikroorganizmlardan tozalanishida suv ichi bir qator biologik faktorlarning
ham ahamiyati bor. Shu jumladan, bakteriofaglarning ta’siri ko’p. Bundan
tashqari suvdagi Pzotozoalar ham oziqlanadi. Suvda ko’plab saprofit va
parazit mikroblarni uchratish mumkin. Patogen mikroorganizmlardan ba’zan
kuydirgi basillasini qorin tifi, paratif, brusellyoz, qoqshol, vabo vibrioni,
ichburug’ va boshqa mikroorganizmlar uchraydi. Patogen mikroblar suvda
bir qancha vaqtgacha tirik yashaydi.
Yer osti va buloq suvlari toza suv hisoblanadi.
Suvni tozalash. Tozalash uchun suv avval maxsus tindirgichlarda
tindiriladi, bunda mikroblarning 75 % cho’kadi. Cho’kish jarayoni tez borishi
uchun suvga ohak qo’shilib so’ngra mayda shag’al va kum orqali filtrlanadi.
Shundan keyin xlorlanadi yoki azonlanadi. Xlorlash natijasida 1.0 mg aktiv
xlor 1 l suvda 6 ming bakteriya 4 soatda o’ldiradi. 1 mg azon esa 1 l suvda 6
ming 5 sekundda o’ldiradi.
Tuproq mikroflorasi

1 g tuproqda millionlab va milliardlab bakteriyalar bo’ladi. Ba’zi
olimlarning hisoblashiga ko’ra 1 ga haydaladigan yerning 25 sm chuqurlikka
bo’lgan qatlamida 3-5 tonnagacha bakteriyalar uchrar ekan. Tuproqdagi
mikroorganizmlarni hisoblash uchun Vinogradskiy 1924 yili metod ishlab
chiqdi, ya’ni ma’lum hajmdagi tuproqdagi suspenziyasidan olib mazok
tayyorlanadi. So’ngra u karbol kislota eritilgan eritrodin bilan bo’yaladi va
mikroskopda qarab mikroorganizmlar soni hisoblanadi.
F.N.Germanov bakterioskopik metodni yanada mukammalshtirdi. U
tuproq zarrachalariga osh tuzi bilan ta’sir etadi. Natijada tuproq
kompleksidan kalsiy va tuproq zarrachasi ichidagi va ustidagi bakteriyalar
bo’shaydi. Bu metod bilan hisoblanganda 1 g tuproqdagi bakteriyalar soni 16
milliardga yetgan. Tuproqda mikroorganizmlar fiziologik aktiv moddalar,
vitaminlar, fermentlar, auksinlar, gibberellsinlar, antibiotiklar va
aminokislotalarni sintezlash xususiyatiga ega.
Havo mikroflorasi
Havoda mikroorganizmlarning yashash va saqlanishi uchun sharoit
noqulay bo’lib, birinchidan, ozuqa yo’q, ikkinchidan havoda yetarli namlik
yo’q va quyosh nuri ham ta’sir qilib turadi. Faqat ayrim mikroblar spora
hosil qiluvchi basilalar uzoq yashamaydi. Havoda mikroorganizmlar
asosan tuproqdan chang bilan o’tib turadi. Havodagi mikroblarning ko’p
ozligi va turlari juda o’zgaruvchandir. Yomg’ir va qor yoqqandan keyin
havodagi mikroblar soni ancha kamayadi. Havodagi mikroblarning oz
ko’pligi mavsumga ham bog’liq.
Qishda – 1 m kub havodagi bakteriyalar 4305
Bahorda – 8080
Yozda – 9845
Kuzda – 5665

Havoning pastki qatlamiga nisbatan yuqori qatlamida mikrob kam uchraydi.
Moskva shahri ustida 500 m balandlikda (1l havoda) 2-3 dan ortiq mikrob
topilgan. Bakteriyalar orasida kasallik tarqatuvchi vakillari ham ko’p
uchraydi. Sil tayoqchalari, streptokokklar, gripp viruslari, ko’k yutal
tayoqchasi. Asosan gripp, qizamiq, ko’k yo’tal faqat havo tomchilari orqali
yuqadi va odam kasalni oladi. Buning oldini olish maqsadida yashaydigan
xonalar havosini doimo toza tutish zarur.
Yozda ko’chalarga suv sepish, ko’klamlashtirish va nina bargli o’simliklar
ekish maqsadga muvofiqdir. Tog’ havosida mikroblar kam uchraydi. Turli
joylarning havosi toza yoki mikrob ko’pligini tubandagi raqamlardan bilish
mumkin.
Voytkevich buyicha 1 m kub havodagi mikroblarning soni qo’yidagicha:
1. Uy hayvonlari turadigan havoda 1 million 2 million
2. Odam yashaydigan xonada – 20 ming
3. Shahar kuchasida – 50 ming
4. Shahar parki – 200 ta
5. Dengiz havosida – 1-2 dona

ADABIYOTLAR
1. M.Inog‘omova, A.h.Vahobov. Mikrobiologiya va virusologiya asoslari.
Toshkent, “Universitet”, 2010, 203.
2. Mishustin E.N., Ems e v V.G. Mikrobiologiya. M. Kolos, 1987.
3. Ag ol V.I., Atabekov I.G. , Tixonenko T.I. , Kr o‘ lov V.N. Molekulyarnaya
biologiya virusov. M. Nauka, 1971.
Qo‘shimcha
4. Bo y ko A.L. Ekologiya virusov rasteniy. Uchebnoe posobie dlya vuzov.
Kiev,1990.
5.Nizametdinova YA.F., Mansurova M.L., Muzaffarova I.A.,
Kondratьeva K.V.. Vahobov A.h. Mikrobiologiyadan amaliy mashg‘ulotlar.
Metodik qo‘llanma. Toshkent, ToshDU, 1992
8. Gibbs A., Xarrison B. Osnov o‘ virusologii rasteniy. M.: Mir. 1978.
9. Vahobov A,h. O‘simlik viruslarini aniqlashda immunologiya usullarini
qo‘llash (Uslubiy ko‘rsatma) ToshDU ,1991.

Mikroorganizmlarning tuproqda, suv havzalarida va atmosferada taqalishi

Купить

Похожие документы
2001-yil sentabr voqealri va uning xalqaro munosabatlarga
1945-1990-yillarda Buyuk Britaniya
1918-1923 yillarda xalqaro munosabatlar, Versal Vashington siyetemasining tuzilishi
Ahmad al-farg‘oniy
Almashlab ekishni loyihalashtirish va joriy etish