Milliy hududiy chegaralanish o‘tkazishi va uning oqibatlari - Педагогика - Презентации

Информация о документе

Цена	3000UZS
Размер	772.1KB
Покупки	0
Дата загрузки	07 Ноябрь 2026
Расширение	pptx
Раздел	Презентации
Предмет	Педагогика

Milliy hududiy chegaralanish o‘tkazishi va uning oqibatlari

Купить

Mavzu: Markaziy Osiyoning milliy-hududiy
chegaralanishi: maqsad va oqibatlari

Reja:
1. Sovet hokimiyatining milliy siyosati.
2. Milliy-hududiy chegaralanish o‘tkazishi va uning
oqibatlari.
3. O`zbekiston SSRning tashkil etilishi

Sovet hokimiyatining milliy siyosati.

Bolsheviklar partiyasi bosh bo‘lgan sovet hokimiyati Turkistonda uzoqqa mo‘ljallangan o‘z makkorona
rejalarini amalga oshirishga kirishdi. Shu maqsadni ko‘zlab u XX-asrning 20-yillari boshlaridan bu zaminda
mustamlakachilarga xos bo‘lgan “bo‘lib tashla, hokimlik qil” qabilidagi o‘z milliy siyosatini hayotga izchil
tadbiq etish yo‘lini tutdi.

“ yagona Turkiston uchun” kurash g‘oyasini yo‘qqa chiqarishga intildilar.

1920-yil yanvarida bo‘lib o‘tgan Turkiston Kom’artiyasining V o‘lka konferensiyasida Turkiston ASSR
Markaziy Ijroiya Qo‘mitasi raisi T.Risqulov so‘zga chiqib, mushtarak Turkiston g‘oyasini ilgari suradi.
Asosan turkiy xalqlardan iborat Turkiston Avtonom Res’ublikasini Turk Sovet Res’ublikasi, Turkiston
Kom’artiyasini Turkiy xalqlar Kom’artiyasi, deb o‘zgartirishni taklif qiladi.

Shu bois “Turkiston masalasi” bir necha bor Markazda muhokama qilindi. 1920-yil 13-iyunda T.Risqulov,
N.Xo‘jayevlardan iborat Turkiston xalqlari delegatsiyasi o‘z amaliy takliflari bilan bevosita sovet hukumati
rahbari V.I.Lenin qabulida bo‘ladi.


Sovet hukumati rahbariyati va bu masalani 1920- yil 29- iyulida ko ‘ rib chiqqan RK ’( b )
Markazqo ‘ mi Siyosiy byurosi Turkiston xalqlari delegatsiyasi iltimosnomasiga ijobiy baho
bera olmadi .

Buning aksicha , sovet hukumati va ‘ artiya rahbariyati o ‘ lkadagi vaziyatni tezlikda bartaraf
etish uchun shoshilinch tarzda “ Turkistonda hokimiyatni tashkil etish to ‘ g ‘ risida ” gi
maxsus qarorni qabul qilib , bunda Turkistonda Butun Rossiya Markaziy Ijroiya Qo ‘ mitasi ,
RSFSR Xalq Komissarlari Soveti va RK ’( b ) Markaziy Qo ‘ mitasining doimiy
vakolatxonasi bo ‘ lishi kerakligi zarur , deb ko ‘ rsatildi .

Mazkur qaror o ‘ lka hayoti ustidan nazoratni kuchaytirish , sovet hokimiyati negizlarini
mustahkamlashga xizmat qildi .

Shunday qilib , o ‘ lka xalqlarining o ‘ z taqdirini o ‘ zi belgilash , o ‘ z milliy davlatchiligini o ‘ z
xohishlaricha huquqiy asosda tashkil qilish borasidagi yana bir urinishi barham to п tirildi .

O ` lka xalqlarining orzu - umidlarini ro ‘ yobga chiqarishga muvaffaq bo ‘ la
olmagan Turkiston avtonom res ’ ublikasi hukumati raisi T . Risqulov tez orada o ‘ z
lavozimidan iste ’ foga chiqishga majbur bo ‘ ladi .
Hukmron Markaz tashabbusi bilan tashkil etilgan Turkkomissiya, O`rta
Osiyo byurosi, O`rta Osiyo Iqtisodiy Kengashi singari nufuzli organlarning o‘lka
hayotining barcha jabhalarini o‘z nazoratiga olishi, o‘z iznlariga bo‘ysundirish
borasida harakat etib kelganligi boisi ham mana shundadir.


1921 yil 13 oktyabrda va 1922 yil 29 iyunda RSFSR va XXSR o’rtalarida
imzolangan shartnomalar ham 1920 yil sentyabrda imzolangan shartnomaning
ijrosi edi.

RSFSR bilan iqtisodiy aloqani keng yo’lga qo’ygan Xorazm respublikasi
Turkiston ASSR va Buxoro respublikalari bilan ham o’zaro munosabatlarni
yaxshilay bordi. 1921 yil 1 iyulda Turkiston ASSRda Xorazm respublikasining
vakolatxonasi tashkil qilindi. Shu yili 4 dekabrda vakolatxona Bosh konsullikka
aylantirildi. RSFSR bilan XXSR va TASSR o’rtasida o’zaro hamkorlik
munosabatlarining keng yo’lga qo’YILISHI Xorazm respublikasi bilan
Amudaryo bo’limi (1920 yil dekabr oyidan Amudaryo viloyati) o’rtasidagi
aloqalarni yangi bosqichga ko’tardi.


Xiva xonligi davrida 132 madrasa, 2169 an’anaviy mak- tab, 8 ta jadid maktabi
bo’lib, ularda 60 mingdan ortih yoshlar o’hitilayotgan ediki, islom g’oyasini
o’tkazish markaziy masala hisoblanardi. Inqilob ~ g’alabasi bilan bu 'diniy
maktablarga, dindorlarga harshi hujum boshlanmagan bo’lsa ham yangi
siyosatning o’zi bu o’huv yurtlarining yarmidan ko’pro- g’ining o’z faoliyatini
to’xtatishlariga olib keldi. O’hiyotgan o’g’il-hizlar safi 10 marta hisharib ketdi.
Bu an’apaviy tar- biya sohasidagi ishlarga katta zarar etkazdi.

1920-1921 yillarda Xorazm madaniyat va maorif noziri lavozimida ko’p kishilar
ishladilar. 1921 yil Turkiya grajdani davrning faol kishilaridan Bahri Kamol ham
shu vazifada ishladi. .

Milliy-hududiy chegaralanish o‘tkazishi va
uning oqibatlari.

Milliy-hududiy chegaralanish natijasida O`zbekiston SSR tashkil etildi.
Uning tarkibiga quyidagi hududlar: Turkiston ASSRning 9 ta uezdi, 133 ta
tumani va 7 ta qishloq okrugi; Buxoro res’ublikasining 9 ta viloyati;
Xorazm res’ublikasining 23 ta tumani kiritildi. O`zbekiston SSR tashkil
etilgan ‘aytda uning hududi 312394 kv. km.ni, aholisi 4 mln. 447 ming 55
kishini tashkil etar edi. Milliy tarkibiga ko‘ra aholining 74,2 foizini
o‘zbeklar, qolganlarini esa boshqa millatlar tashkil etar edi. O`zbekiston
SSRning dastlabki ‘oytaxti Buxoro shahri bo‘lgan. Biroq ko‘‘ o‘tmay 1925-
yil a’relda ‘oytaxt Samarqand shahri qilib belgilandi. 1930-yil oxirida
‘oytaxt Toshkentga ko‘chirildi. O`zbekiston SSR hududida butun hokimiyat
O`zbekiston SSR sovetlarining ta’sis qurultoyiga qadar Muvaqqat Inqilobiy
qo‘mita ixtiyoriga berildi.


1924-yil 5-dekabrda Inqilobiy qo‘mita butun O`zbekiston xalqiga murojaat qilib,
O`zbekiston SSR tuzilganini, uning tarkibiga Tojikiston ASSR kirganligini ma’lum qildi.
Milliy chegaralanish bilan bir vaqtda iqtisodiy bo‘linish ham o‘tkazildi. Turkiston, Buxoro,
Xorazm res’ublikalariga tegishli barcha boyliklar yangi milliy res’ublikalar o‘rtasida qayta
taqsimlandi. Bu ishlar sovet hukumati tomonidan maxsus tuzilgan O`rta Osiyoni tugatish
komissiyasi boshchiligida amalga oshirildi.

O`zbekiston Kom’artiyasining 1925-yil 6–12-fevral kunlari Buxoroda bo‘lib o‘tgan I-ta’sis
s’ezdida O`zbekiston Kommunistik ‘artiyasi tashkiliy jihatdan rasmiylashdi. Uning Markaziy
Qo‘mitasi saylandi. V.I.Ivanov va Akmal Ikromov Markaziy Qo‘mitaning mas’ul kotiblari
etib saylandilar. Akmal Ikromov 1927-yildan O`zbekiston Kom’artiyasi MQning birinchi
kotibi lavozimida faoliyat olib bora bosh- ladi. Shu yili O`zbekiston komsomoli, res’ublika
kasaba uyushmalari, uning rahbar organlari ham tuzildi. Ular res’ublikada Markaz va sovet
hokimiyatining tayanch organlari bo‘lib qoldilar.

O`zbekiston SSRning tashkil etilishi

1925-yil may oyida O`zbekiston Sovet Sotsialistik Respublikasi SSSR tarkibiga
kiritildi. SSSR Konstitutsiyasi, uning asosiy qonun-qoidalari O`zbekiston SSR
hududida bevosita ishlaydigan bo‘ldi. 1927-yilda qabul qilingan O`zbekiston
SSRning birinchi va 1937-yilda qabul qilingan ikkinchi konstitutsiyalari ham
amalda SSSR Konstitutsiyasining ko‘chirma nusxasi edi. Chunki O`zbekiston
qog‘ozdagi “suveren” res’ublika bo‘lib, amalda Markazga tobe va qaram bir o‘lka
edi. U o‘z xalqining milliy manfaatlariga oid biror-bir dolzarb, hayotiy ahamiyatga
molik masalani Sovet Ittifoqi hukumatidan xoli ravishda mustaqil hal eta olmasdi.
Hatto O`zbekistonning ma’muriy-hududiy tuzilishiga oid masalalar ham Sovet
Ittifoqi hukumati tasarrufida edi. Masalan, O`zbekiston xalqi, uning hukumati
roziligini so‘ramasdan 1929-yilda Tojikiston ASSR O`zbekiston SSR tarkibidan
chiqarilib, Tojikiston SSR ga aylantirildi hamda SSSRga qabul qilindi.

Foydalanilgan adabiyotlar:
1. Ўзбекистон халқлари тарихи..1-қисм. Ўқув қўлланма / Масъул муҳаррир А. Асқаров-Т.1992.
2. Ўзбекистон тарихи. Ўқув қўлланма / Масъул муҳаррир А.С.Сағдуллаев-Т.199
3. O‘zbekiston tarixi. Oliy o‘quv yurtlarining tarix fakulteti talabalari uchun darslik / Mas’ul muharrir
A.S.Sagdullayev. – T., 2019.
4. Эшов Б ., Одилов А . Ўзбекистон тарихи . 1- жилд . Энг қадимги даврдан XIX аср ўрталаригача .
Дарслик. – Т.: Янги аср авлоди, 2014.
4. Азамат Зиё. Ўзбек давлатчилиги тарихи. -Т.,2000
5. Ўзбекистоннинг янги тарихи. 1, 2, 3-китоблар. Т.: Шарқ, 2000.
6. Сагдуллаев ва бошқалар. Ўзбекистон тарихи: давлат ва жамият тараққиёти. T ., 2000.
7. Ўзбекистон тарихи (1917-1991-йиллар) Биринчи ва иккинчи китоблар/ масъул муҳаррир Қ.Ражабов. Т.;
-“Ўзбекистон” - 2019
8. Ўзбекистон давлатчилиги тарихи очерклари / Масъул муҳаррир Д.Алимова-Т.,2001


E’tiboringiz uchun rahmat

Milliy hududiy chegaralanish o‘tkazishi va uning oqibatlari

Купить