Войти Регистрация

Docx

  • Рефераты
  • Дипломные работы
  • Прочее
    • Презентации
    • Рефераты
    • Курсовые работы
    • Дипломные работы
    • Диссертациии
    • Образовательные программы
    • Инфографика
    • Книги
    • Тесты

Информация о документе

Цена 50000UZS
Размер 479.0KB
Покупки 0
Дата загрузки 28 Март 2026
Расширение doc
Раздел Дипломные работы
Предмет Идея национальной независимости

Продавец

Rajabov Yorbek

Дата регистрации 19 Март 2026

0 Продаж

Milliy istiqlol g`oyasi asosida boshlang`ich sinf o`quvchilarida vatanga e`tiqodni tarbiyalash

Купить
« Milliy istiqlol g`oyasi asosida boshlang`ich sinf
o`quvchilarida vatanga e`tiqodni tarbiyalash » . 
MUNDARIJA:
KIRISH...................................................................................................................3
I   BOB.   MILLIY   ISTIQLOL   G`OYASI   ASOSIDA   BOSHLANG`ICH   SINF
O`QUVCHILARIDA   VATANGA   E`TIQODNI   TARBIYALASHNING
PEDAGOGIK ASOSLARI.
1.1.   Milliy   istiqlol   g`oyasi   asosida   boshlang`ich   sinf   o`quvchilarida   vatanga
e`tiqodni tarbiyalashning nazariy asoslari...............................................................9
1.2.   Boshlang`ich   ta`lim   jarayonida   milliy   istiqlol   g`oyasi   asosida   boshlang`ich
sinf o`quvchilarida vatanga e`tiqodni tarbiyalash omillari.....................................20
1.3. 1-bob yuzasidan xulosalar................................................................................27
II   BOB.   MILLIY   ISTIQLOL   G`OYASI   ASOSIDA   BOSHLANG`ICH   SINF
O`QUVCHILARIDA   VATANGA   E`TIQODNI   TARBIYALASH   YO`LLARI   VA
USULLARI
2.1.   Boshlang`ich   ta`lim   jarayonida   milliy   istiqlol   g`oyasi   asosida     o`quvchilar
ongiga vatanga e`tiqodni singdirish imkoniyatlari.................................................   28
2.2.   Boshlang`ich   ta`lim   jarayonida   milliy   istiqlol   g`oyasi   asosida   o`quvchilarda
vatanga e`tiqodni tarbiyalash yo`llari va usullari....................................................36
1.3. 2-bob yuzasidan xulosalar................................................................................54
Xulosa......................................................................................................................55
Foydalanilgan adabiyotlar ro`yxati.........................................................................57 K I R I SH
Mavzuning   dolzarbligi:   Mustaqillik   tufayli     jamiyatimizning   barcha
sohalarida bo`layotgan qator islohotlar, ijtimoiy o`zgarishlar, ma`naviy   ma`rifiy–
yo`nalishlarda     ham   o`z   aksini   topmoqda.   Bugungi   kunda   barkamol,   sog`lom   va
teran   fikrli   yosh   avlod   tarbiyasi,   uning   har   tomonlama   puxta,   mukammal   inson
bo`lib   yetishishiga   erishish   masalasiga   har   qachongidan   ham   jiddiyroq   e`tibor
berilmoqda. 
Yosh   avlodni   yuksak   ma`naviyatli   shaxs   sifatida   tarbiyalash   jamiyatda
muhim   ijtimoiy   omil   sifatida   qaraladi.   Barchamizga   ayonki,   inson   qalbiga   yo`l
avvalo, ta`lim   tarbiyadan boshlanadi. 	
–
Hozirgi   vaqtda   barkamol   avlodni   sog`lom   turmush   tarziga   tayyorlashda
ta`lim     tarbiya   sohasidan   boshlab   matbuot,   televideniye,   Internet   va   boshqa	
–
ommaviy axborot vositalari yoshlarni komil inson qilib tarbiyalaydigan har qanday
ijobiy jarayonni zamon talablari asosida  yangi bosqichga ko`tarishi zarur. Chunki
zamon talab va ehtiyojlari, erki va ozodligi hamda ijtimoiy   iqtisodiy va siyosiy	
–
mexanizmi markazida yosh avlod yotadi. 
Barkamol   avlodni   o`stirishda   ta`lim     tarbiya   jarayonining   mohiyati,	
–
mazmuni,   tashkiliy   yo`nalishlari,   tuzilmalarning   o`zaro   uygun   faoliyatini   uzviy
ravishda amalgam oshirish muhim mahamiyatga ega. 
Ayniqsa o`sib kelayotgan yosh avlodni  milliy g`oyamiz asosida  o`z yurtini
ulug`laydigan   tinchligi,   Vataniga   sodiq   xalqi   farovonligi   uchun   xizmat   qiladigan
e`tiqodli   farzadlar   qilib   tarbiyalashimiz   lozim.   Prezidentimiz   o`zining   Y u k sak	
“
ma`naviyat     yengilmas   kuch   asarida   ta`kidlaganidek:   Tabiiyki,   milliy	
– ” “
g`oyamiz   shu   yurtda   yashayotgan   barcha   odamlarning   niyatlarini,   hayotiy
mafaatlarini   mujassam   etadigan   yurt   tinchligi,   Vatan   ravnaqi,   xalq   farovonligi
dgan yuksak tushunchalarni o`z ichiga oladi .	
” 1
Mamlakatimizning   doimiy   taraqqiy   etib   borishi   uchun   avvalambor   yosh
avlodni   barkamol,   teran   fikrlaydigan,   bilimli,   ishbilarmon,   o`z   vataniga   mehrli
1
  Karimov I.A. Yuksak ma’naviyat yengilmas kuch.–T.: Ma’naviyat, 2008. 72-б. 2 qilib tarbiyalash masalasi davlatimiz siyosatining ustuvor vazifalaridan biri sifatida
belgilangan. 
Jamiyatda   yuksak  ma`naviy  fazilatni   shakllantirish,  yoshlarni  boy  madaniy
  ma`naviy   merosimiz,   tarixiy   an`analarimizga,   umuminsoniy   qadriyatlarga–
hurmat   va   sadoqat   ruhida   tarbiyalash   respublikamizda   amalgam   oshirilayotgan
barcha   islohotlarning   muhim   omili   hisoblanadi.   Prezidentimiz   I.A.Karimov
tashabbusi bilan jahon ta`lim standartlariga to`laqonli ravishda javob bera oladigan
va ular bilan raqobatga kirisha oluvchi uzluksiz ta`lim dasturi ishlab chiqildi. 1997
yil  29 avgustda O`zbekiston Respublikasi Oliy Majlisi tomonidan 34   moddadan	
–
iborat  T a ` lim  to`g`risida  qonun va uch bosqichdan iborat  K a drlar  tayyorlash	
“ ” “
Milliy dasturi  qabul qilinib, asosiy maqsad   ta`lim islohotlarini chuqurlashtirish	
”	–
va yuksaltirishga qaratilgan.
Mustaqillikning   kelajakdagi   istiqboli,   islohotlarning   taqdiri   ko`p   jihatdan
mamlakatimizning   ertangi   kuni   va   taraqqiyotini   o`z   zimmasiga   olishga   qodir
bo`lgan   sog`lom   va   uyg`un   kamol   topgan   avlodni   tarbiyalash   bilan   bog`liq.
Endigina   o`sib   va   unib   kelayotgan   yigit   va   qizlarimizni   har   tomonlama   kamol
topgan   shaxslar   etib   shakllantirmasdan   turib   O`zbekistonning   kelajagini   tasavvur
qilib bo`lmaydi.
Yurtboshimizning 2009 yilning 9 dekabrida  B a r kamol  avlod yili  Davlat	
“ ”
dasturini  ishlab chiqish  va amalgam  oshirish  bo`yicha tashkiliy  chora   tadbirlar	
–
to`g`risida g i    Qarorida O`zbekistonda sog`lom va uyg`un kamol topgan avlodni	
”
tarbiyalash uchun zarur imkoniyatlar va  shart   sharoitlarni yaratish,     ХХ	
– I  asr –
intellektual qadriyatlar ustuvorlik qilayotgan   asr   ekanligini e`tiborga olgan holda
Vatanimiz   yigit   –   qizlarini   har   tomonlama   barkamol   shaxslar   etib   shakllantirish
borasidagi   keng   ko`lamli   chora   –   tadbirlar   kompleksini   amalgam   oshirish
maqsadida   va    2010  yil   O`zbekiston   Respublikasida   B a r kamol   avlod  yili   deb	
“ ”
e`lon   qilinishi   munosabati   bilan   har   tomonlama   uyg`un   kamol   topgan   shaxsni
shakllantirish   to`g`risidagi   Davlat   dasturini   ishlab   chiqish   va   uni   izchillik   bilan
kundalik hayotga qo`llash davr taqozosiga aylanayotganligi alohida ta`kidlanadi. 3 Respublikamizda   olib   borilayotgan   siyosatning   va   Prezidentimiz
da`vatlarining   mohiyatini   ham   ma`naviyati   teran,   boshqalar   fikriga
ergashmaydigan, iymon   e`tiqodi  sof  avlodni  yetishtirish masalasi  tashkil  etadi.–
Zero,   e`tiqodsizlik,   turli   yot   oqim   va   mafkuralarga   ergashish   holati   jamiyatni
inqiroz   sari   yetaklaydi.   Shu   bois   I.A.Karimov   deyarli   barcha   asarlarida   yoshlar
tarbiyasiga jiddiy yondashish va ularni yot g`oyalardan muhofaza qilish lozimligini
ta`kidlaydilar:  T a kror  aytishga to`g`ri keladi   ota   onalar, ustoz murabbiylar	
“	– –
bu   masalada   hushyorlikni   yo`qotmasligimiz,   yoshlar   tarbiyasida   aslo   beparvo
bo`lmasligimiz zarur .  	
”
Tadqiqot   muammosini   o`rganish   hozirgi   sharoitda   barkamol   shaxs
qiyofasida aqliy, ma`naviy, axloqiy, jismoniy, badiiy   estetik, huquqiy, iqtisodiy,	
–
ekologik   madaniyat   hamda   kasbiy   malaka,   sog`lom   turmush   tarsi   ko`nikmalariga
ega bo`lishni ifodalovchi sifatlar aks etadi. 
Mustaqil  O`zbekistonning  milliy istiqlol   mafkurasi   va  K a drlar   tayyorlash	
“
Milliy   dasturi   xalqimiz   ming   yillar   davomida   yaratgan,   asrab     avaylab	
”	–
kelayotgan bilim xazinalariga, boy qadimiy merosimizga asoslanadi. Chunki ota 	
–
bobolarimiz   hayot   tajribalari   natijasida   yaratgan   o`git   va   pandnomalarida,
dunyoviy   bilimlarida   mardlik,   jasurlik,   ona     Vatanga   muhabbat,   uni   asrab  	
– –
avaylash, dushmanga qarshi kurashish kabi insonparvarlik g`oyalari mavjudki, ular
nafaqat bugungi kundagi balki kelajak avlodlar uchun ham ahamiyatli va qadrlidir.
Hurmatli   Prezidentimiz   I.A.Karimov   «Vatan   sajdagoh   kabi   muqaddasdir»
nomli asarida bu haqda shunday  deb yozgan edi: «Bilimdon, professional jihatdan
savodli   hamda   g`ayrat-shijoatli   shaxslarni,   o`z   mamlakatimizning   chinakam
vatanparvarlarini   tarbiyalay   oladigan,   ularni   buyuk   milliy   madaniyatning   ulkan
ma`naviy   merosi   bilan   boyita   oladigan,   jahon   fani   va   madaniyati   durdonalaridan
bahramand   eta   oladigan   mamlakatgina,   millatgina   buyuk   kelajakka   erishishi
mumkin». 2
 
Ushbu   maqsadga   erishish   uchun   mamlakatimiz   mustaqilligi   yillarida   yosh
avlodni komil insonli kadrlar etib tarbiyalashda asrlarga teng yutuqlarga erishildi.
2
  I.A.Karimov. «Vatan sajdagox kabi muqaddasdir» T:. «O‘zbekiston», 1996. 361-bet .4 Ayniqsa   umumiy   o`rta   ta`lim   tizimida   o`quvchilarga   dars-ta`lim   berish,   ularning
qiziqishini   tobora   oshirish,   bilim   sohasini   kengaytirish,   fikrlash,   mulohaza   qilish
qobiliyatini   chuqurlashtirish   borasida   amalda   bajarish   uchun   qo`llaniladigan
uslubiyati   xozirgi   davrda   muhim   ahamiyatga   ega   bo`lgan   muammolardan   biridir.
Undan   kutiladigan   asosiy   maqsad   kelajakda   barkamol,   vatanga   sodiq   avlodni
tarbiyalab, voyaga yetkazishda, ularda ijtimoiy   siyosiy, ma`naviy   mafkuraviy– –
masala   muammolarni keng va atroflicha chuqurroq o`rganish faoliyatini, bilimli,	
–
ilmli va muloxazali bo`lishga qiziqish qobiliyatini shakillantirishdan iboratdir. 
Shuning   uchun   ham   dars   o`tishda   milliy   istiqlol   g`oyasini   yoshlar   onggiga
singdirib borish  va shu asosda  ta`lim-tarbiya berish,  yoshlarni  porloq kelajagimiz
ruhiga   mos   vatanparvar,   insonparvar   kadrlar   qilib   tayyorlashda   muhim   rol
o`ynaydi.
Shu   jihatdan   qaraganda   biz   tanlagan   “ Milliy   istiqlol   g`oyasi   asosida
boshlang`ich sinf o`quvchilarida vatanga e`tiqodni tarbiyalash  nomli bitiruv	
”
malakaviy ish mavzusi shu kunning dolzarb mavzusi hisoblanadi.
Bitiruv   malakaviy   ishning   tadqiqot   maqsadi :     milliy   istiqlol   g`oyasi
asosida boshlang`ich sinf o`quvchilarida vatanga e`tiqodni tarbiyalashning didaktik
asoslarini ishlab chiqish. 
Bitiruv malakaviy ishning tadqiqot obyekti :   milliy istiqlol g`oyasi asosida
boshlang`ich sinf o`quvchilarida vatanga e`tiqodni tarbiyalashning mazmuni, shakl
va usullari.
Bitiruv   malakaviy   ishning   tadqiqot   predmeti :   milliy   istiqlol   g`oyasi
asosida boshlang`ich sinf o`quvchilarida vatanga e`tiqodni tarbiyalash jarayoni.
Bitiruv malakaviy ishning tadqiqot vazifalari :
1)   ilmiy-pedagogik   adabiyotlar,   tadqiqotlarni   o`rganish   orqali
boshlang`ich   ta`lim  jarayonida   milliy  g`oyani  yoshlar  ongiga   singdirish
omillarini aniqlash;
2)   milliy   istiqlol   g`oyasi   asosida   boshlang`ich   sinf   o`quvchilarida
vatanga e`tiqodni tarbiyalashni ilmiy tahlil etish; 5 3)   milliy   istiqlol   g`oyasi   asosida   boshlang`ich   sinf   o`quvchilarida
vatanga e`tiqodni tarbiyalash darajasini tadqiq etish;
4)     milliy   istiqlol   g`oyasi   asosida   boshlang`ich   sinf   o`quvchilarida
vatanga e`tiqodni tarbiyalashning yo`llarini ishlab chiqish.
Bitiruv malakaviy ishning ilmiy farazi,  agar :
- milliy   istiqlol   g`oyasi   asosida   boshlang`ich   sinf   o`quvchilarida   vatanga
e`tiqodni   tarbiyalashning   mohiyati,   uni   dars   jarayonida   amalga   oshirish   jihatlari,
maqsadlarini   belgilash,   milliy   istiqlol   g`oyasi   asosida   boshlang`ich   sinf
o`quvchilarida   vatanga   e`tiqodni   tarbiyalashni   amalga   oshirish   usullari   aniqlansa
va bayon etilsa;
- milliy   istiqlol   g`oyasi   asosida   boshlang`ich   sinf   o`quvchilarida   vatanga
e`tiqodni   tarbiyalashning   yo`llari   belgilab   berilsa,   uni   o`rganishga   keng   yo`l
ochilsa va u har tomonlama rivojlantirilsa; 
- milliy   istiqlol   g`oyasi   asosida   boshlang`ich   sinf   o`quvchilarida   vatanga
e`tiqodni tarbiyalashning mohiyatini anglashga erishilsa; 
-   milliy   istiqlol   g`oyasi   asosida   boshlang`ich   sinf   o`quvchilarida   vatanga
e`tiqodni   tarbiyalash   muvaffaqiyatli   amalga   oshirilsa,   davr   taqozo   etayotgan
talablar   doirasida   ma`naviy   barkamol,   vatanga   e`tiqodli   yoshlarni   tarbiyalashga
erishiladi . 
Bitiruv malakaviy ishning ilmiy yangiligi :
1.   Milliy   istiqlol   g`oyasi   asosida   boshlang`ich   sinf   o`quvchilarida   vatanga
e`tiqodni tarbiyalash yo`llari nazariy asoslandi, uning omillari ko`rsatildi.
2.   Milliy   istiqlol   g`oyasi   asosida   boshlang`ich   sinf   o`quvchilarida   vatanga
e`tiqodni tarbiyalashning mazmuni ilmiy tahlil etildi. 
3.   Milliy   istiqlol   g`oyasi   asosida   boshlang`ich   sinf   o`quvchilarida   vatanga
e`tiqodni   tarbiyalashning   o`ziga   xos   xususiyatlari   va   uni   tanlash   omillari,   ta`lim
jarayonida milliy istiqlol g`oyasi asosida boshlang`ich sinf o`quvchilarida vatanga
e`tiqodni tarbiyalashning yo`llari belgilab berildi. 6 4.   Milliy   istiqlol   g`oyasi   asosida   boshlang`ich   sinf   o`quvchilarida   vatanga
e`tiqodni   tarbiyalashni   amaliyotga   tadbiq   etish   jarayonida   o`quvchilarning   bilim
tafakkurini,   ongli   faoliyatini   tezlatadigan,   samarali   natija   beradigan   imkoniyatlari
ishlab chiqildi .  
Bitiruv   malakaviy   ish   natijalarining   nazariy   ahamiyati :   Milliy   istiqlol
g`oyasi   asosida   boshlang`ich   sinf   o`quvchilarida   vatanga   e`tiqodni   tarbiyalash
imkoniyatlari   tahlillar   asosida   aniqlashtirildi,   milliy   istiqlol   g`oyasi   asosida
o`quvchilarda   vatanga   e`tiqodni   tarbiyalashning   mazmunini   tanlash,   uni   tadbiq
etish ta`lim standartlariga muvofiqlashtirildi.
Bitiruv malakaviy ish natijalarining amaliy ahamiyati :
  Milliy   istiqlol   g`oyasi   asosida   boshlang`ich   sinf   o`quvchilarida   vatanga
e`tiqodni   tarbiyalashning   yo`llari   belgilab   berildi,   boshlang`ich   ta`lim   jarayonida
milliy   istiqlol   g`oyasi   asosida   o`quvchilarda   vatanga   e`tiqodni   tarbiyalash
ko`rsatildi,   ta`lim   jarayonida   vatanga   e`tiqodni   tarbiyalash   bo`yicha   tavsiyalar
ishlab chiqildi.
Bitiruv malakaviy ish natijalari va uni amalga oshirishga oid tavsiyalar ta`lim
maqsadlarining   aniq  belgilanishi,   yakuniy   natijaning  kafolatlanishi,   milliy   istiqlol
g`oyasi asosida boshlang`ich sinf o`quvchilarida vatanga e`tiqodni tarbiyalashning
yo`llari bilan ta`minlash va amalga oshirishga yordam berishi bilan xarakterlanadi .
Bitiruv   malakaviy   ishning   metodologik   asosi :   O`zbekiston
Respublikasining   Konstitutsiyasi,   Ta`lim   to`g`risida gi   Qonun,   Kadrlar“ ” “
tayyorlash  Milliy  Dasturi ,    Oliy ta`lim konsepsiyasi ,  Pedagogik  ta`lim	
” ” ” “
konsepsiyasi ,   Umumiy   ta`lim   konsepsiyasi ,   Sharq   mutafakkirlarining	
” “ ”
o`qituvchi   faoliyati   haqidagi   yondashuvlari,   O`zbekiston   Respublikasi
Prezidenti   I.A.Karimovning   shaxs   kamoloti,   yoshlarni   axloqli     odobli	
–
qilib   tarbiyalash,   ta`lim   tizimi,   shu   jumladan,   boshlang`ich   ta`limni
rivojlantirish   haqidagi   nazariy   qarashlari,   yondashuvlari,   tarixiy  	
– 7 ma`naviy   meros   namunalari,   shuningdek,   mavzuga   oid   ilmiy  –
pedagogik, metodik manbalar. 
Bitiruv malakaviy ishining tadqiqot metodlari.
А nketa,   kuzatish,   suhbat   intervyu,   eksperiment   –   tadqiqot   ishlari
metodlaridan foydalanildi.
Bitiruv   malakaviy   ishning   hajmi:   kirish ,   2bob,   6   paragraf,   xulosa,
adabiyotlar ro`yxatidan iborat 59 bet qo`lyozma va ilovalardan tashkil topgan.
I   BOB.   MILLIY   ISTIQLOL   G`OYASI   ASOSIDA   BOSHLANG`ICH   SINF
O`QUVCHILARIDA   VATANGA   E`TIQODNI   TARBIYALASHNING
PEDAGOGIK ASOSLARI.
1.1.   Milliy   istiqlol   g`oyasi   asosida   boshlang`ich   sinf   o`quvchilarida
vatanga e`tiqodni tarbiyalashning nazariy asoslari. 
O`zbekiston   mustaqillikka     erishgach,   jamiyatning   ijtimoiy,   iqtisodiy,
madaniy   va   ma`naviy   sohalarida   katta   islohatlarning   sodir   bo`lishi   kelajak   avlod
tarbiyasi  oldiga  muhim  vazifalarni  qo`ymoqda. Bu  avvalo,  kelajak  avlodning ana
shu   o`zgarishlarga   dadil   moslasha   oladigan   yuksak   bilim,   mahorat,   keng
dunyoqarsh va e`tiqodga ega bo`lishini talab etadi. Chunki, mamlakatimiz kelajagi
va istiqboli ana shu yosh avlod tarbiyasiga har tomonlama bog`liq.
Ulkan islohotlar amalga oshirilayotgan yurtimizda o`z e`tiqodiga suyangan,
tanlagan  yo`lidan  qaytmaydigan,  vatan  sha`nini  har  narsadan   ustun  deb  biladigan
axloqli,   odobli   yoshlarning   bo`lishi   davr   talabidir.   Buning   sababi   esa   mustahkam
e`tiqodga   va   mustaqil   fikrga   ega   bo`lgan   yoshlargina   yurtimiz   farovonligini
yuksaklarga ko`tara oladi.
Boy ma`naviy qadriyatlarimizga   munosabatni belgilashda Prezidentimiz I.
A. Karimov maqsad,  faqat ilmiy madaniy merosni o`rganish emas, balki betakror
xazinamizning ilmiy, amaliy tamoyillarini yangi davrga xizmat qiluvchi qirralari,
hikmatlarini   ochish,   ularni   hayotga   tadbiq   qilishdan   iborat   ekanligini
mustaqilligimizni   ilk   kunlaridanoq     belgilab   bergan   edilar.   Prezidentimiz 8 tomonlaridan   ma`naviyatni   iqtisoddan   ustuvor   deb   e`lon   qilinishi   milliy
davlatchiligimizning, milliy  mafkuramiznint  asosini  tashkil   qiluvchi   ulug`vor
milliy g`oya edi. Bu milliy g`oya  chuqur  ilmiy asoslarga  ega bo`lib, juda to`g`ri
tanlanganligini dunyoviy, diniy fanlar va hayot isbotlamoqda hamda butun dunyo
hamjamiyati tan olmoqda.
I.   A.  Karimov   milliy   g`oya,   milliy  mafkura   har   kungi   hayot   sharoitlaridan
kelib     chiqishi     bilan     birga     har     bir fuqaroning, davlatning, millatning
istiqbolidan   ham   kelib   chiqishini   «Fidokor»   gazetasining   muhbiri   bilan   (2000
yilning, iyun oyi) «Donishmand xalqimizning mustahkam   irodasiga   ishonaman»
nomli   muloqotlarida   bayon   qilgan   edilar:   «Chunki   mafkura   -   jamiyatda
yashaydigan   odamlarning   hayot   mazmuni,   ularning   intilishlarini   o`zida
mujassamlashtiradi.   Har   qanday   inson,   tabiiyki,       murod-maqsadsiz   yashay
olmaydi. Binobarin,     toki hayot mavjud ekan, mamlakatlar, davlatlar va ularning
manfaatlari     bor     ekan,       ular       o`z     taraqqiyot     yo`lini,       ertangi       kun   ufqlarini
o`zining   milliy   g`oyasi,     milliy   mafkurasi   orqali   belgilab   olishga   intiladi».
Prezidentimizning bu fikrlarini g`oya,     mafkura,     milliy g`oya,     milliy mafkura,
ma`naviyat atamalarining etimologiyalari ham tasdiqlab beradi.
Ma`naviyat    arab tilidagi — "ma`no"    yoki    "ma`naviyatun",  "ma`noi g`oya"
so`zlaridan olingan bo`lib,   "ruhiy holat"  degan ma`noni anglatadi .
G`oya -insonlarning   ezgu   niyatlar,   fikri   asosidagi   amalga   oshirilayotgan
jarayonlar, ishlar, istiqbol rejalari, tamoyillaridan iborat .
Milliy   g`oya   deganda,   ajdodlardan   avlodlarga   o`tib,   asrlar   davomida
e`zozlab   kelinayotgan,   shu   yurtda   yashayotgan   har   bir   inson   va   butun   xalqning
qalbida   chuqur   ildiz   otib,   uning   ma`naviy   ehtiyoji   va   hayot   talabiga   aylanib
ketgan,   ta`bir   joiz   bo`lsa,   har   qaysi   millatning   eng   ezgu   orzu-intilish   va   umid-
maqsadlarini   o`zimizga   tasavvur   qiladigan   bo`lsak,   o`ylaymanki,   bunday   keng
ma`noli tushunchaning mazmun-mohiyatini ifoda qilgan bo`lamiz. 3
Milliy istiqlol g`oyasi asosida yoshlarda vatanga e`tiqodni tarbiyalash milliy
istiqlol   mafkurasining   maqsad   va   vazifalarini   chuqur   o`rganish   bilan   bevosita
3
  I.Karimov. Yuksak ma’naviyat – yengilmas kuch. – T, Ma’naviyat. 2008. 71-b. 9 bog`liq,   shuning   uchun   mafkura   maqsadlarini   bilish   muommoli   masalalardan
biridir .
Chunki,   har   qanday   mafkura   o`z   oldiga   muayyan   maqsadlarni   qo`yadi.   Bu
maqsadlar   pirovard   natijaga   erishishning   yo`llari,   vosita   va   usullarini   belgilaydi.
Mafkuraning asosiy maqsadlari quyidagilardan iborat :
 odamlarni muayyan g`oyaga ishontirish;
 shu g`oya atrofida uyushtirish;
 g`oyani amalga oshirish uchun safarbar etish;
 kishilarni ma`naviy-ruhiy jihatdan rag`batlantirish;
 g`oyaviy tarbiyalash;
 g`oyaviy immunitetni shakllantirish;
 harakat dasturi bo`lish.
Quyida   biz   milliy   istiqlol   g`oyasi   nuqtai   nazaridan   mafkuraning   ana   shu
xususiyatlarining mohiyati va mazmuni bilan qisqacha tanishamiz:
Odamlarni muayyan g`oyaga ishontirish.  Mafkura g`oyalar tizimi sifatida
biron   bir   g`oyani   targ`ib   etish,   kishilarni   shu   g`oyaning   to`g`ri,   hayotiy   va   ilg`or
ekanligiga ishontirishni o`z oldiga maqsad qilib kuyadi.
Demokratik   jamiyatda   amal   qiladigan   plyuralizm   (fikrlar,   qarashlar   rang-
barangligi)   kishilarga   o`z   hayotiy   manfaatlari,   maqsad   va   intilishlarini   aks
ettiradigan ilg`or g`oyani tanlash, himoya qilish va rivojlantirish imkonini beradi.
Milliy   istiqlol   g`oyasining   shakllanishini   tahlil   qilish   jamiyatda   biron   bir
g`oyaning   to`g`ri,   ilmiy   va   hayotiyligiga   ishonch   xosil   qilish   o`z-o`zidan   ro`y
bermasligini   ko`rsatadi.   Mafkuraga   ishonch   uyg`otish,   unda   aks   etgan   g`oyalar
ta`sirida odamlarni safarbar etish funksiyasi muayyan shaxslarning faoliyati orqali
ruyobga   chiqadi.   Chunki,   ishontirmoq     kishilarning   ruhi,   kayfiyati,   hissiy–
kechinmalari,   qalbi   va   shuuriga   ta`sir   qilmoqdir.   Bu   vazifani   amalga   oshiruvchi
kishilardan   yuksak   insoniy   fazilatlar,   shu   g`oya   yo`lida   fidoyilik,   bilim,   malaka,
nutq mahorati va boshqalar talab etiladi.
Keng   xalq   ommasini   biron   bir   g`oyaning   ilg`or   va   insonparvar   ekanligiga
ishontirmoq   uchun,   avvalo,   mazkur   g`oya   xalq   hayotiga   yaqin,   bevosita   daxldor 10 bo`lishi,   ikkinchidan,   uni   odamlar   ongiga   yetkazishning   eng   kulay   vosita   va
usullarini aniqlab olish kerak bo`ladi.
Bunda   davlat   siyosatining   ustuvor   yo`nalishlari,   maqsad   va   vazifalarini
mafkuraviy jihatdan asoslash, ayniqsa, muhimdir .
Zamon   ruhi,   xalq   psixologiyasi,   extiyoj   va   talablari   mafkuramizda   har
tomonlama aks etishi, bugungi hayotning eng dolzarb muammolari, uning strategik
maqsadlari bilan uzviy boglanishi zarur. Ana shundagina porloq kelajakka intilish
va qat`iy ishonch muqarrar ravishda katta ijtimoiy yuksalishga turtki beradi. Fan va
texnika taraqqiyoti borasida erishilgan yutuqlar bilan birga mafkuramizning jonli,
ehtirosli   va   jozibador   g`oyasi   insonlar   qalbini   larzaga   keltiradi,   ularni   faol
harakatga undaydi, yaxshi va saodatli kunlarga ishonch hissini uyg`otadi.
Insoniyat   tarixida   chuqur   iz   qoldirgan   buyuk   davlat   arboblari,   harbiy
sarkardalar   keng   ommani   ishontirish,   yuksak   marralar   sari   ragbatlantirish
qobiliyatiga   ega   bo`lgan   mohir   notik   bo`lganlar.   Ular   g`oyaning   ishonchli   va
hayotiy   bo`lishi   uchun   u,   avvalo,   ilmiy-nazariy   asosga   ega   bo`lishi,   hayotiy
dalillarga   tayanishi   lozim   ekanligini   yaxshi   bilganlar.   Mafkuraviy   kurash   –
jamiyatning   ongli   va   faol   qatlamining   biron   bir   g`oyani   himoya   qilish,   qaror
toptirish   yo`lidagi   kurashi   ekanini   anglab   yetganlar.   Ana   shunday   kishilar
yetakchilik   qiladigan   insonparvar   va   demokratik   jamiyat   g`oyaga   qarshi   g`oya
bilan,   jaholatga   qarshi   ma`rifat   bilan   kurashadi.   Bu   kurash   oxir-oqibatda
ezgulikning   razolat   ustidan,   yaxshilikning   yomonlik   ustidan   qozonajak   g`alabasi
bilan intiho topadi .
Mustaqillik   g`oyasining   o`zagi   bo`lgan tanlagan   taraqqiyot   yo`limizning–
to`g`ri,   adolatli   va   haqqoniy   ekanligiga,  u   mana   shu   zaminda  istiqomat   qiladigan
har  bir  insonning hayotiy manfaatlariga mos tushishiga keng  ommani  ishontirish,
kishilarni   ozod   va   obod   Vatan,   erkin   va   farovon   hayot   barpo   etish   yo`lidagi
bunyodkorlik   ishlariga   safarbar   etish   milliy   istiqlol   mafkurasining   asosiy
maqsadlaridan biridir.
Odamlarga   mustaqillik   yillarida   erishilgan   yutuqlarni   hayotiy   faktlar   orqali
sodda va lo`nda qilib tushuntirish, istibdod asoratlarini tarixiy dalillar asosida fosh 11 etish   milliy   istiqlol   g`oyasini   kishilar   ongiga   singdirishda   muhim   ahamiyat   kasb
etadi. Bu  g`oyaning  asosiy  tushuncha  va  tamoyillarini   xalqimiz, Ayniqsa,  yoshlar
o`rtasida   keng   targ`ib   etish   birinchi   navbatda   rahbar   kadrlar,   ziyolilar,   ommaviy
axborot   vositalari   xodimlarining   muhim   vazifasi,   fuqarolik   burchidir.   Milliy
istiqlol   g`oyasiga   sadoqat,   kasbiy   mahorat,   keng   ommani   ishontirish   va   safarbar
etish qobiliyati   kadrlar tanlash va joy-joyiga qo`yishda asosiy mezon bo`lmog`i–
lozim.   Milliy   mafkura   masalalariga   loqaydlik   ayrim   rahbar   kadrlar   o`rtasida
umummilliy   manfaatlarimizga   butunlay   yot   g`oyalarning,   korrupsiya,   qarindosh-
urug`chilik singari illatlarning kuchayishiga olib keldi.
Mafkuraviy   targ`ibot   ishlarining   muvaffaqqiyatini   belgilay-digan   shunday
hayotiy   qonuniyat   bor:   boshqalarni   bir   g`oyaga   ishontirmoq   uchun,   avvalo,   unga
o`zing   yurakdan   ishonishing,   boshqalarni   yondirmoq   uchun   o`zing   yonishing,
boshqalarni g`aflat uyqusidan uyg`otmoq uchun o`zing uyg`oq va bedor bo`lishing
shart!   Milliy   g`oyaning   xalqparvar,   taraqqiyparvar   ekanligiga   bo`lgan   ishonch
kundalik hayot sinovlaridan o`tsagina, so`z va ish birligiga erishilsagina bu g`oya
mustahkam   e`tiqodga   aylanadi.   E`tiqod   ustuvor   yerda   chinakam   insoniy   hayot
bo`ladi; e`tiqod uchun, ilg`or g`oya tantanasi uchun kurash jarayonida inson shaxsi
shakllanadi; u bunyodkor kuchga aylanadi.
2.   G`oya   asosida   kishilarni   uyushtirish.   Jamiyat   faqat   o`z   shaxsiy
manfaatini ko`zlaydigan odamlar yig`indisidan iborat emas. Umumiy manfaatlarni
teran   anglash   kishilarning   jamiyat   bo`lib   uyushishlariga,   ijtimoiy   talab   va
normalarni e`tirof etib, ularga amal qilishlariga sabab bo`ladi. Bu, ayniqsa, hozirgi
o`tish   davrida   nihoyatda   muhim   ahamiyat   kasb   etmoqda.  Ana   shu   sababdan   ham
jamiyat a`zolarini umumiy maqsad va manfaatlar yo`lida birlashtirish mafkuraning
asosiy vazifalaridan biridir.
O`zining Vatan deb atalmish ulug` bir oilaga mansubligini his etish tuyg`usi
o`z-o`zidan   paydo   bo`lmaydi,   balki   muttasil   va   izchil   g`oyaviy   tarbiya   samarasi
o`laroq,   yuzaga   keladi.   Oiladagi   totuvlik,   axillik,   mehr-shafqat   xislatlari   uzluksiz
ravishda   turli   shakllarda   olib   boriladigan   axloqiy   tarbiyaning   mahsuli   bo`lgani
kabi,   jamiyatning   g`oyat   xilma-xil   qatlamlarini   umumiy   manfaatlar   atrofida 12 jipslashtirish,   odamlar   o`rtasida   hamjihatlik,   totuvlik,   o`zaro   yordam   xislatlarini
shakllantirish   ham   izchil   mafkuraviy   tarbiya   vositasida   amalga   oshiriladi.   Shu
ma`noda   aytish   mumkinki,   milliy   istiqlol   g`oyasi   kishilar   ongiga   teran   singishi
bilan ular umumiy maqsad sari intiluvchi maslakdoshlarga aylanadilar.
3.   G`oyani   amalga   oshirish   uchun   safarbar   etish.   Mafkuraning
bunyodkorlik  funksiyalaridan  biri   ilg`or   g`oyani  amalga   oshirish   uchun  kishilarni
safarbar etishdir.
Mafkurada   ifoda   etilgan   g`oya   va   maqsad   jamiyatdagi   ko`plab   partiyalar,
ijtimoiy   harakat   va   tashkilotlarning   faoliyat   dasturiga   asos   bo`ladi,   ijtimoiy
rivojlanishga kuchli turtki beradi.
U   jamiyatda   ro`y   beradigan   tub   o`zgarishlarga   zamin   yaratadi,   unga   keng
xalq   ommasini   ma`naviy-ruhiy   jihatdan   tayyorlaydi,   so`ngra   bunyodkorlik
ishlariga safarbar etadi.
Jahon   tarixida   bunga   misollar   juda   ko`p.   Bunyodkor   mafkuraning   safarbar
etuvchi   roli   tub   ijtimoiy-iqtisodiy   yuksalishlarda,   jamiyat   hayotidagi   ma`naviy
o`zgarishlarda   yakqol   ko`zga   tashlanadi.   Buni   xalqlarning   chet   el   bosqinchilariga
qarshi   kurashida,   turli   bunyodkorlik   ishlarida,   chunonchi   xashar   yo`li   bilan   suv
inshootlari,  ko`priklar,   yo`llar,   shahar   va   qishloqlar   qurishdagi   umumiy   safarbarlik
ishlarida ko`rish mumkin.
Mafkura   ijtimoiy   ongning   tarkibiy   qismi   sifatida   ijtimoiy   o`zgarishlarga   faol
munosabatda   bo`ladi,   ularni   yo   ma`qullab   qo`llab-quvvatlaydi,   yoki   inkor   etadi.
Binobarin, mafkura o`z mohiyatiga ko`ra ijtimoiy o`zgarishlarga befarq bo`la olmaydi.
Jamiyatdagi   turli   sotsial   guruhlar,   sinflar,   qatlamlar   mafkura   asosida
siyosiy-ijtimoiy   jarayonlarga   o`z   munosabatlarini   belgilaydilar.   Biroq,
mafkuraning   safarbar   etuvchilik   xususiyati   sotsial   o`zgarishlar   jarayonida   doim
ham   ko`zga   aniq   tashlanavermaydi,   balki,   tub   ijtimoiy   o`zgarishlar   davrida
yakqolroq   namoyon   bo`ladi.   Masalan,   mamlakat   mustaqilligi   va   yaxlitligiga
tahdid   soladigan   mafkuraviy   xavf-xatarlar   kuchaygan   paytlarda   kishilarni   Vatan
istiqloli, ravnaqi  yo`lida jipslashtirish  va safarbar  etishda  milliy mafkura  muhim
rol o`ynaydi. 13 Siyosiy   kurashlar   davrida   aholining   juda   oz   qismini   va   tor   doiradagi
manfaatlarni   ko`zlovchi,   buzg`unchilikni   maqsad   qilib   olgan   mafkuralar   ham
dunyoga kelishi mumkin. Bunday mafkuraga ega bo`lgan guruhlar bilan aholining
asosiy   qismini   tashkil   etuvchi   guruh   va   sinflar   o`rtasida   mafkuraviy   masalalarda
turli   ixtiloflar   kelib   chiqadi.   Zero,   Prezidentimiz   ta`kidlagani   kabi:   «Xalq  –
o`zining ming yillik an`ana va tajribalari, sunmas xotirasi va buyuk tuyg`ulari bilan
yashab   kelayotgan   qudratli   kuch   poligonga,   aldovga   duch   kelgan   paytda   uning
asriy qadriyatlari, doimo uyg`oq vijdoni tilga kiradi, noxaqlikka, qabixlikka qarshi
kurashga da`vat etadi». 4
 
Mafkuraning   safarbar   etuvchilik   funksiyasi,  Ayniqsa,   mafkuraviy   kurashlar
jarayonida   to`laroq   namoyon  bo`ladi.   Zero,  mafkuraviy  ziddiyatlar   keskinlashgan
davrda   maqsadga   erishishning   kupol   vositalari,   xususan   bosqinchilik,   terror,
qo`poruvchilik,   inqilobiy   usullar   ishga   solinishi   mumkin.   Bu     mafkuraviy	
–
kurashning   o`ta   qo`pol   va   g`ayriinsoniy   usullari   bo`lib,   ularga   qarshi   turishda
sobitqadamlik, bardosh, sabot va faollik talab qilinadi.
Bu   jarayonda   bunyodkorlik   g`oyalari   bilan   qurollangan   keng   xalq
ommasining   ideallari,   manfaatlarini   o`zida   mujassamlashtiruvchi   mafkuragina
insonparvarlik,   taraqqiyparvarlik   tamoyillari   asosida   mamlakat,   xalq   taqdirida
ijobiy ahamiyatga ega bo`ladi, kishilarni ezgu ishlarga da`vat etadi.
4.   Kishilarni   ma`naviy-ruhiy   jihatdan   qo`llab-kuvvatlash.   Mafkura
milliy   taraqqiyotning   eng   og`ir,   murakkab   davrida,  Ayniqsa,   bir   ijtimoiy-siyosiy
tuzumdan yangisiga o`tish jarayonida keng xalq ommasini ma`naviy-ruhiy jihatdan
qo`llab-kuvvatlaydi,   ularda   kelajakka   ishonch   tuyg`ularini   uyg`otishga   xizmat
qiladi.  Ana   shu   sababdan   ham   chinakam   milliy   mafkura   bo`lgan   istiqlol   g`oyasi
o`zining   jozibasi   bilan   kishilarni   o`z   kuchiga   ishonishga,   istiqbolga   umid   bilan
qarashga   da`vat   etadi.   Unda   xalq  fantaziyasi,   orzu-umidlarining  qay   darajada   aks
etishi   ham   muhim   ahamiyatga   ega.   Chunki,   tuk,   farovon   va   baxtli   hayot   qurish,
ijtimoiy   adolatni   qaror   toptirish,   millatlararo   totuvlik,   tinchlik,   do`stlik   yer
yuzidagi barcha xalqlarning azaliy orzusidir. Demak, milliy istiqlol mafkurasining
4
 Milliy istiqlol mafkura-xalq e tiqodi va buyuk kelajakka ishonchdir. «Fidokor», 2000 yil, 8 iyun.	
’ 14 hayotiyligi,   ta`sirchanligi   xalq   orzu-umidlarini   nechog`li   to`la   va   yorkin   aks
ettirishi,   ularni   ruyobga   chiqarishning   yo`llari   va   vositalarini   qay   darajada   to`g`ri
belgilashiga bog`liqdir.
Zero, jamiyat a`zolari milliy istiqlol mafkurasida o`z hayotiy manfaatlari, orzu-
umidlari   ifodasini   ko`rsagina   odamlarni   ruhan   bardam,   uyg`oq   va   faol   qila   oladigan
kuchga aylanadi.
5.   G`oyaviy   tarbiyalash.   Jamiyatdagi   mavjud   g`oyalarga   faol   munosabat,
faol   hayotiy   pozitsiyani   tarbiyalash   mafkuraning   yana   bir   muhim   maqsadidir.
g`oyaviy   tarbiya   axloqiy,   siyosiy,   huquqiy   tarbiyaning   asosini   tashkil   etadi.   Har
qanday   axloqiy,   siyosiy,   huquqiy   tarbiya   muayyan   g`oyani   himoya   qilish,   targ`ib
etish   va   rivojlantirishga   qaratilgan   bo`ladi.   Xususan,   yovuzlik,   behayolik,
shafqatsizlikni  targ`ib  etish   orqali  yoshlarni  axloqiy  jihatdan  bo`zishga   qaratilgan
badiiy filmlarda jamiyat barqarorligiga rahna solishdan iborat mafkuraviy maqsad
yashiringandir. «Ongi shakllanib ulgurmagan aksariyat yosh tomoshabinlar bunday
filmlardan ko`pincha turli yovuzlik, yirtkichlik, shafqatsizliklarni o`rganadi, xolos.
Natijada   ularning   diydasi   kotadi,   qalbidan   toshbagirlik,   zo`ravonlik,   axloqsizlik
kabi   illatlar   joy   olganini   o`zi   ham   sezmay   qoladi.   Hatto   shunday   tomosha   va
filmlarning   qahramonlariga   ko`r-ko`rona   taql   id   qilishni   istaydigan   yigit-qizlar
ham   topiladi.   Chunki   ular   bunday   uydirma   talkinlar   ta`sirida   qo`l   urayotgan   ishi
qanday ayanchli oqibatlarga olib kelishini tushunib yetmaydi». 5
 
Binobarin, g`oyalar oshkora yoki yashirin, bevosita yoki bilvosita, to`g`ridan-
to`g`ri   yoki   ramziy   shakllarda   targ`ib   etilishi   mumkin.   Inson   faoliyati   aniq   bir
g`oyaviy   maqsadga   yo`naltirilgan   bo`lib,   bu   niyat   ko`pincha   ko`zga   tashlanmaydi.
g`oyaviy   tarbiyaning   asosiy   maqsadi   kishilarda   xushyorlik,   sezgirlik   hissini
shakllantirish,   yot   va   zararli   xoyalarga   qarshilik   ko`rsatish   qobiliyatini
shakllantirishdan iboratdir.
6.   G`oyaviy   immunitetni   shakllantirish.   G`oyaviy   tarbiya   jarayonida
kishilarda   yot   va   zararli   g`oyalarga   qarshi   kurashish   uchun   mafkuraviy
5
  Islom   Karimov.   O zbekiston   XXI   asr   bo sag asida:   xavfsilikka   tahdid,   barqarorlik   shartlari   va‘ ‘ ‘
taraqqiyot kafolatlari. 34-bet . 15 immunitetni   shakllantirishga   alohida   e`tibor   beriladi.   Bu   uzoq   davom   etadigan
jarayondir.
Mafkuraviy   immunitetni   shakllantirish   kishilar   ongiga   bir   xil   g`oyani   zo`r
berib tikishtirish emas, balki odamlarda oq qorani ajratish, zararli g`oyalarga qarshi
hushyor va ogoh bo`lish xususiyatlarini tarbiyalash demakdir.
Manfaatlar   bor   yerda   muqarrar   ravishda   g`arazli,   nopok   g`oyaviy   niyatlarni
amalga   oshirish   uchun   intilishlar   ham   bo`ladi.   g`shlarda   mafkuraviy   immunitetni
tarbiyalashda ijtimoiy fanlar muhim rol uynaydi. G`oyaviy immunitetni shakllantirish
 g`oyaviy-tarbiyaviy ish samaradorligining muhim mezoni hisoblanadi.–
7.   Harakat   dasturiga   ega   ekanligi.   Mafkura   jamiyatda   ijtimoiy-siyosiy
harakatning   o`ziga   xos   dasturilamali   bo`lib   xizmat   qiladi.   Chunki   u   bugungi   kun
muammolarini   hal   etish   uchun   odamlarni   jipslashtirish   va   safarbar   etish
zaruriyatidan vujudga kelsa-da, ayni vaqtda uzoq istiqbolni ko`zlaydi. Tarixiy davr
o`zgarishi   bilan   milliy   mafkurani   yanada   takomillashtirish,   yangi   mazmun   bilan
boyitish zaruriyati vujudga keladi.
O`zbekiston milliy mafkurasining istiqlol mafkurasi deb atalishi bejiz emas.
Chunki,   jamiyatimizda   ro`y   berayotgan   olamshumul-tarixiy   o`zgarishlar   milliy
istiqlol   sharofatidandir.   O`zbekiston   tarixan   qisqa   muddat   ichida   jahon
hamjamiyatida o`z o`rni, mavqeini egallay boshladi, ilg`or mamlakatlar tajribasini
qunt bilan o`rganish imkoni tug`ildi. Siyosiy, iqtisodiy hamkorlik aloqalari yo`lga
qo`yildi.   Mustaqillik   yillarida   qo`lga   kiritilgan   ulkan   yutuqlar,   shahar   va
qishloqlarimizning   yangicha   chiroy   kasb   etgani   xalqimizning   O`zbekiston
zaminida   kelajagi   buyuk   davlat   barpo   etish   yo`lida   fidokorona   mehnat
qilayotganidan dalolatdir.
Istiqlol mafkurasining asosiy vazifalari.
Istiqlol mafkurasining vazifalari uning o`z oldiga qo`ygan bosh maqsadidan
kelib   chiqadi.   Unda   bosh   maqsadga   erishishning   vosita   va   usullari,   yo`llari
aniqlanadi.
Shu   ma`noda,   odamlarimizda   mustaqil   dunyoqarash   va   erkin   tafakkurni
shakllantirish milliy   istiqlol   mafkurasining   asosiy   vazifalaridan   biridir.   Milliy	
– 16 mustaqillik    buyuk  ne`mat   ya`ni  o`z  taqdiringni   o`zing  belgilash,   o`z   yurtingga–
o`zing   egalik   qilish,   ajdodlar   an`anasini   davom   ettirish,   jahon   hamjamiyatida
o`zingga   munosib   o`rin   egallash   uchun   noyob   imkoniyatdir.   Mustabid   tuzum
xalqlarning milliy mustaqillikka, erkin fikrlashga bo`lgan intilishini bugar edi, uni
mutelik, itoatkorlikda ushlab turishga zo`r berar edi. U mohiyatan g`ayriinsoniy va
inson   tabiatiga   zid   edi.   Shu   boisdan   ham   uning   mafkurasi   muqarrar   ravishda
inqirozga   yuz   tutdi.   Milliy   mustaqillik   yillarida   Prezident   Islom   Karimov
tashabbusi  bilan  milliy qadriyatlarimizni   tiklash,  tariximizni   chuqurroq o`rganish,
undan   saboq   olishga   alohida   e`tibor   berilishi   bejiz   emas   edi.   Chunki
mustaqillikning   qadr-qimmatini   teran   his   etish   uchun,   avvalo,   tarixni   bilmoq,
xalqimiz   boshiga   tushgan   sinovlarni,   mustamlakalik   asoratlarini,   xurliklarini
yurakdan his etmoq, ozodlik uchun kurash yo`lidagi ulug` ajdodlarimiz jasoratidan
vokif   bo`lmo   zarur.   Zero,   «Tarixni   bilmay   turib,   mafkuraning   falsafiy   negizlarini
anglab bo`lmaydi. Chunki mafkuraning falsafiy asoslari o`z davrida tarixiy haqiqat
tufayli tug`ilgan».
Milliy   istiqlol   mafkurasi   o`zining   tub   mohiyatiga   ko`ra  Vatanimiz   ozodligi
va   mustaqilligini   mustahkamlashni,   Vatan   ravnaqi,   el-yurt   tinchligi,   xalq
farovonligini ta`minlashni ko`zda tutadi. Bunday ulug`vor vazifani bajarish har bir
fuqarodan   erkin   fikrlash,   Vatan   taqdiri,   istiqboli   uchun   mas`ullikni   his   qilishni
talab   etadi.   Erkinlik   bo`lmagan   joyda   mas`uliyatsizlik,   loqaydlik   vujudga   keladi.
Milliy   mustaqillik   xalqimizga   ana   shunday   erkin   fikrlash   imkonini   berdi.   Erkin
tafakkursiz   milliy   istiqlol   mafkurasining   shakllanishini   hatto   tasavvur   ham   etib
bo`lmaydi.   Istiqlol   mafkurasi   erkin   tafakkurga   tayanadi,   u   demokratik   jamiyat
hayotining   muhim   qonuniyati,   milliy   mafkurani   yaratish,   himoya   qilish   va
takomillashtirishning   zarur   shartidir.   Erkin   tafakkur   shaxs   faolligini   oshiradi,   uni
bunyodkorlik ishlariga ilhomlantiradi.
Istiqlol   mafkurasi   kishilar   ongiga   singdirilishi   bilan   ularda   Vatan   taqdiri
uchun   mas`ullik,   yagona   Vatan   tuyg`usi   shakllanadi.   Chunki   shaxsiy   g`oya   va
manfaatlar   shaxs   faolligini   kuchaytiruvchi   omil   bo`lsa,   istiqlol   mafkurasi   o`zida
butun   bir   xalqning   hayotiy   manfaat   va   intilishlarini   aks   ettiradi.   «Vatanga 17 muhabbat   hissi   odamning   qalbida   tabiiy   ravishda   tugiladi.  YA`ni   inson   o`zligini
anglagani, nasl-nasabini bilgani sari yuragida Vatanga muhabbat tuyg`usi ildiz otib,
yuksala boradi. Bu ildiz qancha chuqur bo`lsa, tugilib o`sgan yurtga muhabbat ham
shu qadar cheksiz bo`ladi». 6
 
Istiqlol mafkurasi jamiyatimizda ilg`or g`oyalar ustuvorlik qiladigan sog`lom
ijtimoiy   muhitni   yaratishga   yordam   beradi.   Demokratik   qadriyatlarning   keng
rivojlanishi qarashlar xilma-xilligi va fikrlar rang-barangligi (plyuralizm) ning qaror
topishiga   olib   keladi.   Kishilar   ruhan   yuksaklikka,   yana   ham   baxtli   va   farovonroq
hayot   kechirishga   intiladilar.   Bunday   hayotga   erishishning   turli   vosita   va   yo`llari
mavjud bo`lib, u turli  g`oyalarda o`z ifodasini  topadi. G`oyalar  ilmiy-nazariy yoki
diniy asosga ega bo`ladi. Demokratik jamiyat aql va tafakkur poydevori ustida kad
ko`taradi,   dunyoviy   ilm-fan   va   texnika   jamiyat   taraqqiyotining   asosi   hisoblanadi.
Ijtimoiy   hayot   tobora   intelektuallashib   borayotgan,   ilmiy   tafakkur   insoniyat
ma`naviyatining ustuvor yo`nalishiga aylanayotgan hozirgi sharoitda ko`proq ilmiy-
nazariy asosga ega bo`lgan ilg`or g`oyalar ustunlik qiladi.
  Mamlakatimizning   ko`pmillatli   xalqi   ongida   «O`zbekiston     yagona–
Vatan»   degan   tushunchani   qaror   toptirish     istiqlol   mafkurasining   muhim	
–
vazifalaridan   biridir.   Bunda   «Yagona  Vatan»   g`oyasi   o`zining   tub   mohiyati   bilan
milliy   mustaqilligimizga   putur   yetkazadigan   mahalliychilik,   oshna-
og`aynigarchilik   illatlarini   tag-tomiri   bilan   yo`qotishda,   yurtimizda   istiqomat
qilayotgan   turli   xal   va   millat   vakillarida   yagona   vatan   farzandi   ekanligi   bilan
faxrlanish tuyg`usini tarbiyalashda muhim ahamiyat kasb etadi.
Milliy   istiqlol   mafkurasi   donishmand   xalqimizning   «kuch     birlikda»,	
–
«birlashgan   o`zar,   birlashmagan   to`zar»   singari   maqol   va   hikmatli   so`zlarining
mohiyat va mazmunini teranroq anglash, kishilarda vatanparvarlik, insonparvarlik,
qonunni   hurmat   qilish,   el-yurt   xizmati   uchun   doimo  shay   turish,   iymon-e`tiqodli,
insof-diyonatli,   saxiy   va   halol   bo`lish   kabi   olijanob   fazilatlarni   tarbiyalaydi.
Vatanning   sajdagoh   singari   muqaddasligini   teran   anglash,   fidokorona   mehnati
6
  Karimov I. A. Donishmand xalqimizning mustahkam irodasiga ishonaman. »Fidokor», 2000 yil, 8 iyun. 18 bilan   rizq-ro`z   bunyodkori   bo`lgan   zaxmatkash   xalqka,   ona-zaminga,   tarix   va
madaniy merosga, ajdodlarimiz merosiga hurmat hissini tarbiyalaydi.
Vatan   ravnaqi,   el-yurt   tinchligi   va   xalq   farovonligi   uchun   fidoyilik   iymon-
e`tiqodli   ajdodlarimizdan   bizgacha   yetib   kelgan   buyuk   merosdir.   Chet   el
bosqinchilariga qarshi sabot-matonat bilan kurashgan Shiroq, To`maris, Jaloliddin
Manguberdi, Temur Malik singari ulug` sarkarda va xalq qahramonlarining jasorati
bugungi   kunda   ham   vatandoshlarimizda   faxr   va   g`ururlanish   tuyg`usini
kuchaytiradi.   Mustabid   tuzum   qatag`onlarining   qurboni   bo`lgan   Fitrat,   Cho`lpon,
Abdulla Qodiriy, Usmon Nosir va boshqalarning jasorati  el-yurtimiz mustaqilligi,
ozodligi   yo`lidagi   fidoyilikning   yorkin   namunasidir.   Xalqimiz   ongiga   iymon-
e`tiqod,   halollik,   insof-diyonat,   mehnatsevarlik,   saxiylik   fazilatlarini   singdirish
milliy istiqlol mafkurasining muhim vazifasidir.
1.2. Boshlang`ich ta`lim jarayonida milliy istiqlol g`oyasi asosida boshlang`ich
sinf o`quvchilarida vatanga e`tiqodni tarbiyalash omillari.
Milliy   g`oyamizning   asosiy   mazmunini   ifoda   etadigan   yo`nalishlar
haqida   gapirganda,   hech   shubhasiz,   biz   Vatan   ravnaqi   va   taraqqiyotini   o`zimizga
tasavvur qilamiz.
O`z   kindik   qoni   to`kilgan,   ota-bobolari   xoki   yotgan   ona   yurtni
dunyoda   tengsiz,   muqaddas   Vatan   deb   biladigan   odamning   maqsad-muddaolari
aniq, g`urur va iftixori yuksak bo`ladi. 7
Mana   shunday   masalalardan   birini   milliy   istiqlol   g`oyasining   tarixiy
ildizlarini   yoshlarga,   ayniqsa   o`quvchilarga   to`g`ri   tushuntirish   tashkil   qiladi.
Chunki   har   qanday   g`oya,   mafkura   o`z-o`zidan   vujudga   kelmaydi.   Ularning
ma`lum manbalari, negizlari, ildizlari bo`lishi mumkin. Milliy istiqlol g`oyasining
tarixiy   ildizlari   masalasi   to`g`risida   professorlar   B.   To`rayev   va   J.Ramatovlar
shunday fikr bildirgan: «Milliy istiqlol mafkurasining tarixiy ildizlari-xalqimizning
moziy   sinovlaridan   o`tib   kelayotgan   boy   madaniy   va   ma`naviy   merosi,   milliy
qadriyatlari,   urf-odat   va   an`analari,   qo`shiqlari,   bayram   va   marosimlaridagi
7
 I.Karimov. Yuksak ma naviyat   yengilmas kuch.   T, Ma naviyat. 2008. 73-b’ – – ’ 19 ozodlik,   erkinlik   uchun   kurash   ruhi,   ota-bobolarimizning   mustaqillik   yo`lida
ko`rsatgan jasorati, bunyodkorlik ishlari hamda ularni amalga oshirishda ma`naviy
ruh   bergan  tafakkur   tarzida   namoyon  bo`ladi.  U   asrlar   mobaynida   yillar   sinoviga
dosh berib, sayqallanib, takomillashib kelgan». 8
 
Oliy   o`quv   yurtlari   uchun   «Milliy   istiqlol   g`oyasi»   darsligida   esa:
«O`zbekiston xalqining tarixi, turmush tarzi, urf-odat, an`analari, madaniyati bilan
bog`liq   milliy-madaniy   merosi   bo`lib,   bu   uning   asosi,   bosh   negizi,   tayanchi
xisoblanadi». 9
 deyilgan. 
Bizning   fikrimizcha   Milliy   istiqlol   g`oyasining   tarixiy   negizlari
quyidagilarni o`z ichiga oladi: 1. Haqqoniy yozilgan tarix; 2. Xalq og`zaki ijodi; 3.
Yozma manbalar; 4. Qadimgi obidalar, osori atiqalar: 5. Xalqning tarixiy xotirasi;
6.   San`at   va   adabiyot   durdonalari;   7.   Milliy   qahramonlar   hayoti,   faoliyati   va
merosi;   8.   Milliy   davlatchilik   an`analari;   9.   Buyuk   mutafakkirlarning   merosi   va
boshqalar.   Boshlang`ich   ta`lim   jarayonida   milliy   g`oyani   o`quvchilar   ongiga
singdirishda   ushbu   tarixiy   negizlarni   asos   qilib   olish   lozim.   Shu   nuqtai   nazardan
biz boshlang`ich sinf darsliklarini tahlil qilishga harakat qildik:
1-jadval
Boshlang`ich   sinf   darsliklarida   milliy   g`oyaga   oid   materiallarning
mavjudlik darajasi: (% hisobida)
Darsliklar
nomi 1-sinf 2-sinf 3-sinf 4-sinf
O`qish kitobi 64 59 60 61
Odobnoma 63 62 65 72
Boshlang`ich   ta`lim   jarayonida   milliy   istiqlol   g`oyasi   asosida   boshlang`ich
sinf   o`quvchilarida   vatanga   e`tiqodni   tarbiyalashda   darsdan   tashqari   tadbirlarning
o`rni katta. Shuning uchun o`qituvchilar darsdan tashqari mashg`ulotlar mavzulari
buyicha kecha va uyinlarning ssenariyalari  ishlab chiqishlari  va o`quvchilar bilan
o`tkazishlari lozim.
Boshlang`ich   sinf   o`quvchilarining   faoliyatlarini   tashkil   qilishga   yu-
naltirilgan   sinfdan   tashqari   tarbiyaviy   tadbirlarning   asosiy   xususiyati,   o`quvchi
8
  To rayev   B.,   Ramatov   J.   Milliy   istiqlol   g oyasi:   asosiy   xususiyatlari,   falsafiy   va   tarixiy‘ ‘
ildizlari.   T.: «Ijod dunyosi», 2002, 22-б. 	
–
9
 Milliy istiqlol g‘oyasi.-T.: «Akademiya», 2005, 368-b. 20 kundalik   hayotining   namoyon   bo`lishidir.   O`quvchi   kundalik   ishlarining   davomi
sifatida   sinfdan   tashqari   tarbiyaviy   ishlarda   bevosita   ishti-rok   etadi,   turli
mazmundagi   suxbatlar,   savol-javoblarda   qatnashadi,   kecha-larni   tashkil   kilishda
ishtirok   etadi,   rollarni   bajaradi,   tinglaydi,   qola-versa   bular,   orkali   ma`naviy
dunyosi   boyib   boradi.   Ayniqsa,   ular   bugungi   kunda   o`quvchilarning   milliy
merosimizga   nisbatan   qiziqishlarini   o`stirish   maqsadida   tashkil   qilinadi.   Har
kanday   sinfdan   tashqari   mashg`ulot   oldiga     turli   tarbiyaviy   vazifalarni   qo`yadi.
Ularning   har   biri   o`zga   xos   belgilarni,   bir-biridan   farq   qiluvchi   shakllarni,
vositalarni, ijodiy,  mehnatni  talab  qiladi. Boshlang`ich  sinf   o`quvchilarida  tashkil
qilinadigan tarbiyaviy tadbirlarni quyidagicha izohladik:
а)   boshlang`ich   sinf   o`quvchilari   bilan   tashkil   qilinadigan   tarbiyaviy   tadbirlar
muxim   sanalarga,   yurtimizda   nishonlanadigan   bayramlarga   bag`ishlanadi     va
o`tkaziladi;
b)   boshlang`ich   sinf   o`quvchilarida   o`tkaziladigan   sinfdan   tashqari   tarbiya-viy
tadbirlarning   senariysi   bir-biridan   farq   qilish   lozim.   Aks   hollarda   o`quvchilarda
zerikishni kuzatish mumkin;
v)   har   qanday   tarbiyaviy   tadbir   qiziqish,   ehtiyoj,   o`quvchilarning   faolligini
oshirish maqsadida tashkil qilinadi;
g) ular doimiy izchillikda o`tkazib boriladi.
Milliy   milliy   istiqlol   g`oyasi   asosida   boshlang`ich   sinf   o`quvchilarida   vatanga
e`tiqodni   tarbiyalashda   tarbiyaviy   tadbir   uchun   material   tanlashda   kuyidagilarga
amal kilishni lozim deb topdik:
1) tarbiyalashga xizmat qilmog`i lozimligi;  
2) tarbiyaviy   tadbir   mavzusi   o`quvchining   yoshi,   ruxiy   xolatiga   mosligi
inobatga olishi;
3)   har   bir   tarbiyaviy   tadbir   darsda   olgan   bilimlarni   mustahkamlashga   xizmat
qilishi;
4) tarbiyaviy   tadbir   boshlang`ich   sinf   o`quvchilarini   Vatanga   e`tiqod   ruhid
tadbirlarni   rejali   va   maqsadga   yunaltirilgan   holda   puxta   tashkil   hilish   orqali 21 boshlang`ich   sinf   o`quvchilari,   jamoatchilik,   uyushqoqlik,   ijodkorlik,   o`zaro
yordam kabi axloqiy sifatlarni yuzaga kelashiga erishish.
  Boshlang`ich   sinflarda   sinfdan   tashqari   tadbirlarni   tashkil   etish   usuli
quyidagi bosvichlarga tayanadi:
1. Tadbirni rejalashtirish;
2. Tadbir yuzasidan  o`quvchilarga tushuncha berish;
3. Tadbirni   tashkil   kilish   jarayonida   sinf   o`quvchilarining   barchalarini
ishtirok etishini ta`minlash; 
4. O`quvchilarning   imkoniyatlari   darajasidan   kelib   chiqqan   holda   ishlarni
taksimlash; 
5. Tadbirni amalga oshirish va uning bajaralishi yakunini baholash.  
Bosqichlarning   har   biri   o`qituvchi   tomonidan   oldindan   chuqur   o`rganilgan
bo`lishi lozim.
Yuqoridagi   vazifalarni   amalga   oshirish   uchun   yordam   beradigan   quyidagi
metodik tavsiyalarni bayon etishni lozim topdik:
1. Boshlang`ich sinf o`quvchilarining sinfdan tashqari tadbirlariga rahbarlik
kilishda,   avvalo   milliy   qadriyatlarga,   ularning   ahamiyatiga,   ijtimoiy   xarakteriga
e`tibor   berish   kerak   (masalan,   A.Navoiy,   A.Temur,   Bobur   yoki   milliy   bayramlar
N a vruz ,   M u staqillik kuni ,   B i l imlar  kuni ,  va shu kabilar);“ ” “ ” “ ”
2. Yaxshi ishtirok etgan o`quvchilarni, sinfni maktab jamoasi oldida moddiy
va ma`naviy jihatdan rag`batlantirish;
3.   Darsdan   tashqari   tadbirlar   orkali   o`quvchi   shaxsidagi   axloqiy   sifatlarni
rivojlantirish yullarini  izlash;
4. Sinfdan tashqari mag`ulotlarga rahbarlik qilishda milliy qadriyatlar ta`siri
vositasida ba`zi o`quvchilarda mavjud salbiy xususiyatlarni bartaraf qilib borish;
5.   Boshlang`ich   sinf   o`quvchilari   bunday   tadbirlarda   zo`r   ishtiyoq   bilan
qatnashadilar.   Ba`zan   hamma   o`quvchilar   xam   birdek   talabga   javob   bera
olmaydilar, shu sababdan ularning ishtirokiga asta-sekinlik bilan erishish.            
Mazkur   ishlarni   amalga   oshirishda   har   bir     boshlang`ich   sinf   o`qituvchisi
eng   avvalo,   tashkil   kilinadigan   tarbiyaviy   tadbirlarning   mazmunini   chukur 22 urganishi,   uning   natijalariga   jiddiy   e`tibor   berishi   va   bu   bilan   o`quvchi   shaxsiga
ijobiy ta`sir etishga intilmog`i, Vatanga e`tiqod, milliy gurur, Vatan ravnaqi uchun
xizmat   kilish,   qolaversa,   ona   tabiatni   asrash   kabi   sifatlarni   yanada   rivojlantirish
yullarini izlamog`i lozim.
Milliy   istiqlol   g`oyasi   asosida   boshlang`ich   sinf   o`quvchilarida   vatanga
e`tiqodni   tarbiyalash   jarayonini   yanada   takomillashtirish,   o`quvchilarni   milliy
qadriyatlar   bilan   chukurrok   tanishtirish,   ularning   darsda   olgan   bilimlarini   amalda
isbotlash   maqsadida   turli   ertaliklarni,   kechalarni,   bellashuvlarni   o`tkazishni
maqsadga   muvofik   deb   bildik.   Buning   uchun,   avvalo   milliy   qadriyatlarimizni,
bayramu-sayillarimiz   va   urfodatlarimiz   xaqida   bolalarda   tushuncha   hosil
qilishimiz,   Vatan   haqidagi   she`rlarni   yod   olishni,   o`quvchilarning   o`zlari   chizgan
Vatan   manzarasi   tasvirlangan   suratlar   namoyishini   tashkil   qilish,   milliy   urf-
odatlarimiz   aks   etgan   ko`rinishlarni   tayyorlash   bilan   ertaliklarga   tayyorgarlik
ko`riladi.
Milliy   bayramlarimizni   boshlang`ich   sinf   o`quvchilari   bilan   birgalikda
nishonlash,   avvalo   o`quvchilarda   ona-Vatanga,   tabiat   va   jonzotlarga   nisbatan
mexr-muxabbat, gurur va iftixor xissini tarbiyalaydi. Bu kabi ishlarning natijasida
boshlang`ich sinf o`quvchilarining lug`at boyligi oshadi, dunyoqarashi kengayadi,
asosiysi   darsda   olgan   bilimlarini   mustahkamlaydi,   xotirasida   uzoq   vaqt   saqlab
qoladi.   Yuqorida   ta`kidlaganimizdek,   o`quvchilarni   birdamlikka,   jamoa   bo`lib
ishlashga o`rgatadi.
Shu boisdan boshlang`ich sinf o`quvchilarda sinfdan tashqari mag`ulotlarda milliy
qadriyatlarimiz   namunalarini   o`rganish   yuzasidan   ertaliklar   o`tkazish   maqsadga
muvofiqdir.
Ertaliklar   bolalar   uchun   juda   qiziqarli,   tarbiyaviy   va   axloqiy   jihatdan
ahamiyatga   ega   bo`lgan   tarbiya   vositalaridan   biridir.   Ertaliklarda   deyarli   barcha
sinf o`quvchilari ishtirok etadilar. Ularga tayyogarlik ko`rishning uziyoq bolalarda
qiziqishni   uygotadi.   Bolalar   ertalik   munosabati   bilan   she`r,   qo`shiqlar   yodlashi,
raqs   tushishi   va   albatta   milliy   qadriyatlarimiz   namunalari   bilan   tanishishi   har
tomonlama foydalidir. 23 Biz kuzatishlar olib borayotgan maktablarning aksariyat qismida ertaliklarni
o`tkazishga   kam   e`tibor   beriladi,   ba`zi   sinflarda   umuman   o`tkazilmaydi.   Bu
sohadagi  talab va istaklarni  o`rganib chiqib, boshlang`ich sinf  o`quvchilarida bir-
necha bor ertaliklar uyushtirdik. 
Sinfdan   tashqari   tarbiyaviy   ishlar   kulamini   kengaytirish   maqsadida
boshlang`ich   sinf   o`quvchilarining   4-sinflari   o`rtasida   savol-javob   kechalarini
o`tkazishga   qaror   qildik.   Aynan   4-sinf   o`quvchilarini   tanlaganimizdan   maqsad,
ular   bu   borada   anchagina   bilim   va   ko`nikmaga   egalar.   Ayniksa,   ular   o`z   sinfi
«sha`nini» himoya qiladigan darajaga yetganlar. Ta`lim-tarbiya jarayonida bunday
tadbirlarning   o`tkazilishi   alohida   ahamiyatga   ega.   Birinchidan,   bolalarning
bekorchi vaqtlari chegaralanadi, shahar maktablarida ta`lim olayotgan bolalarning
tarbiyasiga   ijobiy   ta`sir   ko`rsatadi.   Ikkinchidan,   bolalar   dars   davomida   olgan
bilimlarini   mustaxkamlaydilar.   Uchinchidan   esa,   uyushqoqlikka,   bilim   olishga
xavaslari   yanada   ortadi.   Ana   shunday   bellashuvlardan   biri   «Mening   ona   -
Vatanim»     nomli   mavzuda   o`tkazdik.   Avvalo   sinf   o`quvchilarini   ikki   guruxga
ajratib,   ular   urtasida,   keyinchalik,   sinflar     o`rtasida   savol-javob   kechalarini
o`tkazishga qaror qildik. Bu tadbirni tayyorlash uchun kamida bir oy talab qilinadi.
Har   ikkala   tomon   kecha   o`tkaziladigan   kunni   belgilab   olgach,   boshlang`ich   sinf
o`qituvchilari,   maktab   direktor   va   yordamchilari   bilan   birgalikda   kechaning
shartlarini   belgilab   olinadi.   Biz   ushbu   kechani   o`tkazishda   quyidagicha   shartlarni
taklif kilamiz:
1. Sinflarning o`zaro tabrigi. (tabriklar Vatan mavzusi asosida tuziladi);
2. Ifodali   o`kish.   (Vatan   xaqidagi   shoirlarning   she`rlarini   ifodali   o`qib
berish,  har  bir  sinfdan bitta bola o`qiydi.   SHe`rda albatta vatanga  e`tiqod tuyhusi
ifodalanishi kerak);
3. Yosh rassomlar ko`rigi. (ma`lum vakt davomida har bir sinfning bittadan
yosh rassomi Vatan manzarasi aks etgan suratni chizib berishlari shart);
4. Guruh ishtirokchilarining o`zaro maqollarning aytishuvi (bellashuv Vatan
mavzusidagi  maqollardan iborat bo`lishi lozim.   Bu bellashuvda guruhning barcha
ishtirokchilari qatnashadalar) ; 24 5.   Milliy   qadriyatlarimiz,   urf-odatlarmiz   ask   etgan   ko`rinish   (tanlangan
mavzu   Vatanga,   milliy   qadriyatlarga   nisbatan   hurmatni,   e`tiqodni   tarbiyalashga
qaratilgan bo`lishi shart.   Ko`rinish davomida uzbek xalq laparlaridan, allalaridan,
yor-yorlaridan foydalanish inobatga olinadi);
6. 5   minut   ichida   15   ta   savolga   javob   qaytarish.   (savollar   O`zbekiston,
uning   tarixi,   boyliklari,   tabiati   to`g`risida   bo`lishi   shart)   ya`ni:   quyidagi   savollar
bilan murojaat etildi: 
-  O`zbekistonning poytaxti qayer?
-  O`zbekistonda nechta viloyat bor?
-   O`zbekiston madhiyasi kachon va kim tomonidan yozilgan?
-   O`zbekiston madhiyasi musiqasini kim bastalagan?
-   O`zbekiston bayrog`ida nimalar tasviri va qanday ranglar mavjud?
-   O`zbekiston gerbida nimalar tasviri tushirilgan?
-   Amir Temur kim bo`lgan?
-    Bulbul chamanni sevar,    
Maqolining davomini ayting ?
7. -   Alisher Navoiy qachon va kayerda tavallud topgan? 
8. -   Shiroq kim bo`lgan?
9. -    Navro`z bayrami qachon nishonlanadi?
10. -    Qarshi shahridagi tarixiy obidalarni ayting?
11. -    Nega ona   vatan deyiladi?–
12. -    Jaloliddin Manguberdi kim ?
13. -    K a m alak  bolalar tashkilotining vazifalarini ayting ? 	
“ ”
14. Guruhlarning erkin sharti. 
  Bellashuv   biz   kutgandan   ko`ra   qiziqarliroq   o`tdi.   O`quvchilar   qo`llaridan
kelganicha   sinflarining   g`alabasi   uchun   kurash   olib   bordilar.   Ular   bellashuv
bahonasida   ko`plab   Vatan,   vatanparvarlik   to`g`risidagi   she`r   va   maqollarni   yod
olishgan.   Xalq   og`zaki   ijodi   namunalariga   murojaat   qilishgan.   Bu   kabi   bellashuv
orqali   o`quvchilar   dars   jarayonida   olgan   bilimlarini   mustahkamlash   bilan   birga, 25 yuqorida aytganlarimizdan tashqari  o`zlariga nisbatan  sinfi  oldidagi    ma`suliyatni
his qiladilar.
Yuqoridagilardan   ko`rinib   turibdiki,   shartlar   guruh   a`zolaridan   astoydil
tayrgarlik  ko`rishni,   Vatanimiz  xaqida  to`la   ma`lumotga  ega   bo`lishni,  savollarga
javob   berish   uchun   esa   darslik   va   ko`llanmalarga   murojaat   qilishni,   vatanga
nisbatan e`tiqodni, mehr-muhabbatni namoyon qilishlarini talab qiladi.              
Bu   kabi   tadbirlarni   o`tkazish   jarayonida   boshlang`ich   sinf   o`quvchi-larida
ijobiy   xislatlarning   namoyon   bulishini   kuzatishimiz   mumkin.   Vatan,   Vatanga
e`tiqod xaqidagi tushunchalarining yanada boyiganligining guvohi bo`lamiz. 
1.3. 1-bob yuzasidan xulosalar
Xullas,   milliy   istiqlol   g`oyasi   asosida   boshlang`ich   sinf   o`quvchilarida
vatanga   e`tiqodni   tarbiyalash   o`zining   quyidagi   maqsad,   vazifalari   va
xususiyatlariga ega. 
1. Ozod va obod Vatan, erkin va farovon hayot, huquqiy demokratik davlat
va fuqarolik jamiyatini barpo etish yo`lida yoshlar ongida mustaqil dunyoqarash va
ogohlik hissini kamol toptirish, komil insonni voyaga yetkazish, Vatanga e`tiqodni
tarbiyalash bilan uzviy bog`liq bo`lib qolaveradi.
2.   Ezgulik   va   bunyodkorlik   ishlariga   da`vat   etadi,   jamiyat   duch   kelgan
muammolar   yechimini   topishga   yordam   beradi,   mamlakatning   tez   taraqqiy   etishi
uchun poydevor bo`ladi.
3.   Ajdodlar   bilan   avlodlar   o`rtasidagi   vorislik   milliy   mafkurada   o`z   aksini
topadi. 
4.   O`sib   kelayotgan   yosh   avlodni   buyuk   maqsadlar   sari   birlashtiruvchi   va
safarbar etuvchi kuch ekanligidadir. 
5.   Yoshlarning   intellektual     ma`naviy   salohiyati   milliy   istiqlol   g`oyalarini–
qay   darajada   hayotga   tatbik   eta   olishida,   ajdodlar   orzu-umidini   qay   darajada
ruyobga chiqara bilishida yakqol namoyon bo`ladi.
6.   Milliy istiqlol mafkurasi yosh avlodni tarbiyalashning beqiyos omilidir.  26 II   Bob.   MILLIY   ISTIQLOL   G`OYASI   ASOSIDA   BOSHLANG`ICH   SINF
O`QUVCHILARIDA   VATANGA   E`TIQODNI   TARBIYALASH   YO`LLARI   VA
USULLARI.
2.1. Boshlang`ich ta`lim jarayonida milliy istiqlol g`oyasi asosida  o`quvchilar
ongiga vatanga e`tiqodni singdirish imkoniyatlari.
Har   bir   jamiyatning   har   bir   davlatning   o`ziga   xos,     uning   uchun   xizmat
qiladigan,   tub   maqsadlarini   va   manfaatlarini   himoya   qiladigan   mafkurasi   bo`lishi
lozim.   Mafkura   jamiyat   rivojlanishini   osonlashtiradi,   millatni,   barcha   fukarolarni
umumiy maqsad yo`lida birlashtiradi, ulkan vazifalarni bajarishga ommani safarbar
etadi, shu bilan birga har bir shaxs faolligini oshiradi. Shuning uchun xam jamiyat
manfaati   yo`lida   o`zidagi   barcha   bilim,   qobiliyat   va   iste`dodini   baxshida   etishga
tayyor,   fidoiylar   tarbiyalanmasa   bunday   jamiyatda   buyuk   davlatni   shakllantirib
bo`lmaydi.   Yoshlarda   bunday   sifatlarni   tarbiyalash   boshlang`ich   sinfdan
boshlanadi.
Boshlang`ich   ta`lim   jarayonida   yoshlarda   milliy   istiqlol   g`oyasi   asosida
Vatanga e`tiqodni tarbiyalashning quyidagi yo`nalishlariga e`tiborni qaratish lozim
deb hisoblaymiz :
- birinchidan,   yoshlar, ayniqsa boshlang`ich sinf o`quvchilarini eng avvalo
milliy   istiqlol   g`oyasi   asosida   Vatanga   e`tiqodni   tarbiyalashda   milliy   o`zligini
anglashga e`tiborni qaratish lozim .  Ayni vaqtda milliy o`zlikni anglash o`z tarixini
bilishdan boshlanadi .  
Prezidentimiz I.A. Karimov ta`kidlaganidek, «Ma`naviyatni tiklash, tug`ilib
o`sgan   yurtida   o`zini   boshqalardan   kam   sezmay,   boshini   baland   ko`tarib   yurishi
uchun   insonga   albatta,   tarixiy   xotira   kerak   Tarixiy   xotirasi   bor   inson-irodali…
inson». 
Tarixchi, arxeolog, sharqshunos olimlarimiz bu borada ko`p ming yillik boy
o`tmishimizni   tadqiq   etishning   yaxlit   dasturini   ishlab   chiqib,   qator   tarixiy
manbalar,   kitoblar   chop   etmokda,   yoshlarimizga   muhim   tarixiy   saboklarni
singdirish   uchun   harakat   qilishmokda.   Jamiyatimizda   tarixiy,   madaniy 27 qadriyatlarimizni tiklash maqsadida Muxammad Ibn Ismoil Al-Buxoriy, Xakim at-
Termiziy,   Baxovuddin   Nakshbandiy,   Xo`ja   Axror   Vali,   Mirzo   Ulugbek,   Amir
Temur kabi  buyuk shaxslar faoliyatiga bag`ishlangan tadbirlar o`tkazilishi fikrimiz
isbotidir.
-   ikkinchidan,   milliy   g`urur   va   milliy   birdamlik   ruhida   tarbiyalash   -   milliy
g`urur,   milliy   iftixor,   oriyat   ruxini   yoshlar   ongiga   singdirish     bu   xalqimizning–
boy   tarixini,   ma`naviy   qadriyatlarini   o`rganib,   vatanimizning   boy   iqtisodiy
imkoniyatlarini   bilish,   qadrlash,   tejab-tergab   sarflab   kelajak   avlodga   xam
yetkazish,   milliy   manfaatlarini   himoya   qilish,   shulardan   g`ururlanish   faxrlanish
hissini singdirish hisoblanadi.
Milliy   birlik,   hamkorlik   va   g`urur   ruhida   tarbiyalash   millatchilikning   turli
ko`rinishlariga,   jumladan,   mahalliychilik,   mansabparastlik,   kabi   illatlarni
yengishga   yordam   beradi.   Mansabparastlik,   tarafkashlik,   guruhbozlik,
mahalliychilik     bularning   hammasi   ijtimoiy-iqtisodiy,   madaniy,   siyosiy	
–
taraqqiyotimiz,   mustaqilligimiz   uchun   xatarlidir.   Bular   milliy   ongi,   siyosiy
madaniyati,   milliy   g`ururi   zaif   bo`lgan   kishilarga   xos   xususiyatdir.   Ayniqsa,
mahalliychilik milliy birlik va birdamlikka putur yetkazadi, milliy nizolarni gazak
oldirib   yuboradi.   Bundan   bizning   g`animlarimiz   ustomonlik   bilan   foydalanishi
mumkin.   Ma`lumki,   milliy   iftixor   va   milliy   g`urur   millatlararo   munosabatlarning
eng   muhim   tomonlaridan   biri   bo`lib   hisoblanadi.   Ammo   bu   munosabat   ba`zan
o`ylamay   qilingan   bir   hatti-harakat   bilan   ikkinchi   bir   millat   his-tuyg`ularining
kamsitilishiga   olib   kelishi   mumkin.   Milliy   manmanlik,   milliy   mahdudlik,   milliy
maqtanchoqlik   millatchilik   tuyg`ulariga   aylanib   ketishi   mana   shu   milliy
tuyg`ularning kamsitilishi asosida yuzaga keladi. 
Ma`lumki, yoshlarda his-tuyg`u kuchli bo`ladi, ushbu his-tuyg`ularni to`g`ri
yo`naltirishimiz, avaylab asrab tarbiyalashimiz lozim. Bunda biz milliy tuyg`ularni
ijtimoiy-iqtisodiy, siyosiy va axloqiy omillarga suyanib, umuminsoniy manfaatlar
asosida   rivojlantirishimiz   lozim.   Yoshlar   o`rtasida   g`oyaviy-tarbiyaviy   ishlarni
keng   ko`lamada   olib   borishda   ijtimoiy   maktab   ta`limining   o`rni   va   roli   kattadir.
Maktab   ta`limi   yoshlarning   mustaqil   fikrlash,   respublikamizdagi   siyosiy   hayotiga 28 o`z munosabatlarini mustaqil bildirish, siyosiy faolligining oshishiga katta yordam
bermoqda. 
-   uchinchidan,   yoshlarni   milliy   istiqlol   ruhida   tarbiyalashning
yo`nalishlaridan   biri     yetuk   milliy   ong,   milliy   birdamlik   tuyg`usi   zaminida–
shakllangan vatanparvarlikni ham o`z ichiga oladi. 
Prezidentimiz   I.A.   Karimov   kadrlar   tayyorlash   tizimining   asosiy
tamoyillaridan   biri   «   yoshlar   Vataniga   sadoqat,   yuksak   axloq,   ma`naviyat   va
…
ma`rifat,   mehnatga   vijdonan   munosabatda   bo`lish   ruhida   tarbiyalash»   ekanligini
ta`kidlagan. 
Shu nuqtai nazardan biz o`quvchilarni  inson uchun dunyoda Vatandan aziz
va mu`tabar, muqaddas,  qutlug` narsa yo`q ekanligi ruhida tarbiyalashimiz lozim.
Vatan     bu   xalqning   o`tmishi,   buguni   va   kelajagidir.   Vatanparvarlik   esa   milliy	
–
manfaatlarni,   millat   takdirini   va   istiqlolini   chuqur   o`ylash   va   anglash   mas`uliyati
bilan bog`lik ma`naviyatdir. «Bugun Vatanning har bir farzandi, - deb ta`kidlaydi
I.   Karimov    o`zining   ota  yurtining  ajralmas   bo`lagi   deb   his   etayapti   va   bundan	
–
faxrlanayapti. Istiqlol bergan eng katta boyliklardan birinchisi ana shu desak, aslo
yanglishmagan bo`lamiz ».
Bu   borada   bizning   vazifamiz,   Vatanimiz   tarixini   yoshlarga   davr   siyosatiga
moslashtirilgan,   bir   qolipga   solingan   holda   emas,   balki   obyektiv   asosda,   ota-
bobolarimizning   yurtimiz   mustaqilligi   uchun   olib   borgan   kurashlari,   ayni   shu
yo`lda ularning jon berib jon olganlari misolida yetkazishimiz lozim.
-   to`rtinchidan,   xalqimizning   ma`naviy   merosini   mustahkamlash   va
rivojlantirish   ruhida   tarbiyalash,   boshlang`ich   sinf   o`quvchilarni   milliy
an`analarimiz,   milliy   odob-axloqimiz   qoidalari,   ona   tilimizni   chuqur   o`rganishga
da`vat etishimiz lozim . 
Mustaqillik   davri   yaxshi   milliy   an`analarga,   urf-odatlarning   mezoni
doirasida turib ish tutishni talab etadi. Biz ayniqsa o`qfuvchilarni ajoyib milliy urf-
odatlarimiz,   chunonchi   o`zidan   kattani,   kariyalarni,   ota-onani   hurmat   qilish,
ularning   talablarini   mumkin   qadar   bajarish,   chanqagan   yo`lovchiga   suv   berish,
oyoq   ostida   yotgan   non   bo`lagi   va   ushog`ini   olish,   daraxt   ekish   va   boshqa   juda 29 ko`p   go`zal,   oliyjanob   urf-odatlar   ruhida   tarbiyalashimiz,   ular   ongiga
singdirishimiz lozim. 
Kelajak   avlodlar   o`z   taraqqiyotida   o`tmish   avlodlarning   tajribasidan,   yo`l-
yo`riqlaridan,   ulardan   meros   qolgan   moddiy   va   ma`naviy   merosdan   o`z
faoliyatlarida foydalanadilar, o`zlariga kerakli xulosalarni chiqarib oladilar. 
Boshlag`ich   sinf   o`quvchilarini   milliy   qadriyatlar   orqali   Vatanga   e`tiqod
ruhida tarbiyalashning manbalarini quyidagi chizma buyicha izohladik:
1-chizma
  
Boshlang`ich   sinf   o`quvchilarida   milliy   g`oya   asosida   vatanga   e`tiqodni
tarbiyalash   omillaridan   yana   biri   tilning   sofligini,   tozaligini   saqlash   va   bunga
o`quvchilarni  chorlashdir. Chunki  xalqimizning uzoq o`tmishi, bugungi xayoti-yu 30
Boshlang‘ich sinf o‘quvchilarini milliy qadriyatlar orqali
vatanga e’tiqodni shakllantirish manbalari
Markaziy osiyo mashhur
allomalarining vatanga etiqod’
haqidagi qarashlari
Milliy bayramlar, tadbirlar,
marosimlarXalq ogzaki ijodi namunalari:	
‘
ertak, maqol, afsona, dostonlar
Xalq amaliy sanati
O lkashunoslik muzeylari,	
‘
muqaddas ziyoratgohlarga
саё ҳ атPedagogika: oila, amaliy,
turmush
Ona tabiat qo‘yniga
uyushtiriladigan sayohatlarMilliy istiqlol g‘oyasi, milliy
mafkura
Oilaviy ananalar	
’ ertangi   istiqboli   mujassamlashgan   tilimizda   millatning   milliy-ma`naviy   ruhi,
madaniy-ma`rifiy qiyofasi butun murakkabligi bilan namoyon buladi. 
-   beshinchidan,   boshlang`ich   ta`limda   mafkuraviy   tarbiya   yo`nalishlaridan
yana biri   insonning o`z imkoniyatlarini erkin nomoyon qilishi, ijodiy fikrlashga–
o`rgatish,   ijtimoiy-siyosiy   faollikni,   kattalar   ishini   davom   ettirish   mas`uliyatini
anglash, boshqaruv ishlarini tushuntirishni tarbiyalash lozim.
Boshlang`ich   sinf   o`quvchilarini   milliy   g`oya   ruhida   tarbiyalashda   milliy
qadriyatlarning o`rni beqiyosdir. Milliy qadriyatlar o`quvchilarni vatanga e`tiqodli,
xalqiga   sodiq   yoshlarni   tarbiyalashda     muhim   o`rin   tutadi.   Biz     tadqiqotlarimiz
davomida   boshlang`ich   sinf   o`quvchilarining   Vatan,   Vatanga   e`tiqod   xaqida
kanday   tushunchaga   ega   ekanliklarini   aniqlash   maqsadida,   o`quvchilar   bilan
og`zaki   savol-javoblar   uyushtirdik.   Savollarni   tuzishdan   oldin   ularning   yosh   va
psixologik jihatlarini hisobga oldik. Ularga quyidagi savollar bilan murojaat qildik:
1. Vatan nima?
2. Nega ona Vatan deyiladi?
3. Bizning  Vatanimiz qayer?
4. Vatan xakidagi  o`zbek xalq maqollardan misollar keltiring?
5. Vataningiz tabiati va ob-havosi xaqida gapirib bering?
6. Amir Temur, Alisher Navoiy, Boburlar kimning vatandoshi?
7. Siz vataningiz uchun nima qila olasiz?
8. Vatanga e`tiqod deganda nimani tushunasiz?         
Ushbu tajriba sinovimizda 50 ta boshlang`ich sinf o`quvchilari ishtirok etishdi,
suhbatlarda   ishtirok   etgan   boshlang`ich   sinf   o`quvchilari   birinchi,   ikkinchi   va
uchinchi   savol   bo`yicha   to`liq   bo`lmasada,   ko`pchiligi   to`g`ri   javob   bera   olishdi.
To`rtinchi   savol   bo`yicha   esa   ya`ni   «Vatan   haqidagi   o`zbek   xalq   maqollaridan
misollar keltiring?» savoli bo`yicha o`quvchilar atigi 3-4ta Vatan haqidagi maqolni
aytishdi xolos, vaholanki, har bir sinf darsliklarida Vatan to`g`risidagi o`zbek xalq
maqollaridan keltirilgan, mavzu o`rganilgandan so`ng esa  topshiriq sifatida Vatan
to`g`risidagi   maqollarni   yod   olishlari   ko`rsatilgan.   Bundan   ko`rinib   turibdiki,   bu
savolimiz   yuzasidan   qoniqarli   javob   ololmadik.   Beshinchi   savol   bo`yicha   ham 31 o`quvchilar   to`liq   javob   kaytara   olishmadi.   Oltinchi   va   yettinchi   savollarga   esa
o`quvchilarning ko`pchilik  qismi javob berishga harakat qilishdi. 
Oxirgi   ya`ni   «Vatanga   e`tiqod   deganda   nimani   tushunasiz?»   deb   so`ralganda
esa,   ishtirok   etgan   o`quvchilarimizning   diyarli   ko`p   qismi   tasavvurga   ega
emasliklarining   guvohi   bo`ldik.   Shu   sababdan   savolimiz   mazmunini   bir   oz
o`zgartirib   «Vatanparvarlik   deganda   nimani   tushunasiz?   savoli   bilan   qaytadan”
murojaat qilishimizga to`g`ri keldi. 
Boshlang`ich   sinf   o`quvchilarining   yoshlari   va   sinflari   har   xil   bo`lganligi
sababli,   xar   xil   sinfda   turlicha   javob   qaytarishdi.   YA`ni   birinchi   va   ikkinchi   sinf
o`quvchilari   bu   savol   yuzasidan   sayozroq   tushunchaga   ega   egalar,   uchinchi   va
to`rtinchi sinf o`quvchilari esa to`liq bo`lmasada, javob qaytarishdi. Og`zaki savol-
javoblarda barcha o`quvchilarning ham oshkora javob bera olmasliklarini hisobga
olib,   shu   maktabning   boshlang`ich   sinflarida   yozma   anketa   savollarini   tarqatdik.
Anketa   savollarini   test   tarzida   tuzib   chiqdik.   Bu   so`rovnoma   o`quvchilar   bilan
bo`lgan   yakka   tartibdagi   savol-javoblar,   suhbatlar,   milliy   qadriyatlarga
bag`ishlangan ertaliklar, bellashuvlardan keyin o`tkazildi.
So`rovnomamizda  quyidagi savollar mavjud edi.
 Hurmatli o`quvchi quyidagi savollarga javob variantlarini belgilab ko`ringchi
(sizga ma`qul bo`lgan javobni aylana ichiga oling)
      1. Vatanparvar kishi qanday bo`lishi kerak deb xisoblaysiz?                
а)  mehnatkash, tortinchoq
b)  uyatchan, yalqov, maqtanchoq
 d) sadoqatli, dov yurak, irodali, elparvar.  
     2. Istiqlol deganda nimani tushunasiz? 
а) birgalikda yashash;
b) hurlik, ozodlik, erkinlik.
v) a`lo baholarga o`qish;
      3. Birinchi sentabr qanday bayram?
а ) onajonlar bayrami
b) birinchi qo`ng`iroq kuni 32 v) mustaqillik bayrami, bilimlar kuni.
        4. Siz Vataningiz uchun nima qila olasiz?
а ) a`lo baholarga o`qiyman, vatanim boyliklarini asrayman, vatanimga  
   xizmat qilaman.
b) ota-onamga yordam beraman.
v) o`rtog`larim bilan urushmayman .
Tarqatilgan test savollarining barchasiga xam to`liq javob olinmadi.
Vaxolanki, yozma ish usullarining ko`lami keng bo`lib, ular ham o`quvchilarning
ayniqsa, boshlang`ich sinf o`quvchilarining xat savodxonligini o`stirish bilan birga
mantikiy   fikrlashga,   dunyoqarashini   shakllantirishga   xizmat   qiluvchi   omillardan
biridir. 
So`rov   varaqalari     Qarshi   shahridagi   7-   maktabning   boshlang`ich   sinf
o`quvchilariga tarqatilgan edi. So`rovnomamizga javob berishda shu sinflarning 50
ta   boshlang`ich   sinf   o`quvchisi   ishtirok   etdi.   Yig`ib   olingan   50   ta   so`rov
varaqalaridagi savollarga berilgan javoblar quyidagi jadvalda ko`rsatilgan:
                                      Savollar O`quvchilar
soni Quyi 
javoblar O`rta
 javoblar Yuqori
javoblar
T.g. N.g.
T.g. N.g. T.g. N.g. T.g. N.g.
1 1- savol 25 25 9 12 8 7 8 6
2 2- savol 25 25 10 11 8 9 7 5
3 3-  savol 2 5 2 5 11 11 7 9 7 5
4 4-  savol 2 5 2 5 9 10 8 9 8 6
Kuzatuv   va   yozma   ishlarni   tahlil   qilish   natijasida   shu   narsa   ma`lum
bo`ldiki,   boshlag`ich   sinf   o`quvchilari   Vatan,   vatanparvar   shaxslar   to`g`risida
ma`lumotga   egalar,   davlatimiz   madhiyasi   va   ramzlarida   nima   ifodalangan-ligini
yaxshi bilishadi. Yurtimiz poytaxti, O`zbekiston davlat madhiyasi, ramzlari haqida
ma`lumotga   egalar.   Albatta   bu   narsa   har   bir   pedagogning   yutug`i   bo`lishi   bilan
birga   yurtimizda   olib   borayotgan   islohotlarning   natijasidir.   Ammo   ta`kidlashimiz
lozimki,   boshlag`ich   sinf   o`quvchilari   bugungi   kunda   mustahkam   e`tiqod   haqida
tushunchaga   ega   emaslar.   Zero   insondagi   e`tiqod   ko`rsatichlarini   shakllantirish 33 ham   Vatanga   e`tiqodni     shakllantirishning   asosidir.   Vaholanki,     mustahkam
e`tiqodli   vatanparvar   insonlarni   tarbiyalash   davr   talabi.   Biz   yuqorida
aytganimizdek   boshlang`ich   sinf   o`quvchilarini   milliy   qadriyatlar   orqali   milliy
g`oyani ular ongiga singdirish ko`pincha dars jarayonida amalga oshiriladi. 
Milliy   istiqlol   g`oyasi   asosida   boshlang`ich   sinf   o`quvchilarida   vatanga
e`tiqodni   tarbiyalashni   maqsad   qilib   qo`yilgan   darslarda   boshlang`ich   sinf
o`qituvchisi Vatanga e`tiqodni tarbiyalashga alohida e`tibor berishi lozimki, bunda
1.Mamlakatimiz Prezidentining faoliyatidagi hamda milliy istiqlol g`oyasidagi
Vatanga e`tiqodni rivojlantirish haqidagi fikrlardan dars jarayonida foydalanish;  
2.Darsda   o`rganilayotgan   mavzudagi   milliy   qahramonlarning   aynan   Vatanga
bo`lgan   e`tiqodini   namuna   sifatida   ko`rsata   olishi;   (To`maris,   Shiroq,   Spitamen,
Muqanna,   Amir   Temur,   Najmiddin   Kubro,   Jaloliddin   Manguberdi,   Temur   Malik
kabilar) 
3.   Mashhur   allomalarining   Vatanga   e`tiqod   haqidagi   fikr-mulohaza-laridan
unumli foydalana olishlari;
4. Vatanga e`tiqodsiz insonlarning hatti-harakati tufayli sodir  bo`lgan noxush
voqealarning   oqibati   natijasida   (Toshkent,   Andijon   voqealari)   xalqimiz   va
vatanimizga   yetkazilgan   ozorlar   to`g`risida   ma`lumot   berish   orqali   Vatanga
e`tiqodning kishida mavjud bo`lishi shartligini isbotlay olish  ko`zda tutiladi.  
 Kuzatishlar natijasida yana shuni ta`kidlab o`tishimiz kerakki, bosh-langich
sinf   o`qituvchilari   yozma   ishlardan   faqat   ona   tili   darslarida   foyda-lanishadi.
Ko`pincha,   u   ham   bo`lsa,   o`quvchilarning   savodxonligini   tekshirish-ga  qaratilgan
bo`ladi   (insho,   diktant).   Vaholanki,   boshlag`ich   sinf   darslari   safiga   kiritilgan
o d obnoma   va   boshqa   darslarida   ham   yozma   ishning   boshqa   turlardan“ ”
foydalansa   buladi.   Yoki   sodda   tarzda   tuzilgan   test,   krossvord,   boshqotirma   va
rebuslardan   foydalanilsa   o`quvchilarning   mavzuga   nisbatan   qiziqishlari   yanada
ortadi.   Test,   savol-javob   tarzidagi   yozma   ish   usullari   yuqorida   aytganimizdek,
bolalarni mustaqil fikrlashga, dunyoqarashini o`stirishga xizmat qilishi bilan birga,
barcha   o`quvchilarning   mavzu   yuzasi-dan   olgan   bilimlarini   tekshirib   ko`rishga
imkon   beradi.   Bu   borada   O ` qish   va   O d obnoma   darslarida   ajratilgan	
“ ” “ ” 34 mavzular bo`yicha, ya`ni, masalan 4-sinf  «Odobnoma  fanida  V a t anni  sevmoq” “
iymondandir  bo`limi bo`yicha to`rt soat ajratilgan bo`lib, ular  V a t an  va Vatan	
” “
tuyg`usi ,   V a t an   va   Vatan-parvarlik ,   O ` zbekiston-Vatanim   manim ,	
” “ ” “ ”
O ` zbekiston    mustaqil diyor    mavzulari berilgandir. Ushbu bo`lim yakunida	
“ ”	–
yozma ishlarni tashkil etish yanada yaxshi natija beradi, avvalo o`quvchilar darsda
olgan   bilimlarini   mustahkamlaydi,   mavzuga   qayta     murojat   etish   orqali   Vatan
haqida tasav-vurlari  yanada teranlashadi, xotirasida mustahkam joy oladi. 
Yozma   ishlarni   yozish   jarayonida   Vatanga   nisbatan   g`urur,   muhabbat
tuyg`ulari   tarbiyalanadi.   Boshlang`ich   sinf   o`qituvchisi   yozma   ish   uchun   o`zi
mustaqil   holda   mavzu   tanlashi   ham   mumkin,   albatta   bu   mavzular   ham   Vatanga
e`tiqodni   tarbiyalashga   xizmat   qilmog`i   lozim.   Mavzular   quyidagi   mazmunda
M e n  Vatan uchun nima qila olaman ,   V a t anim-  onam ,   1 - Sentabr Vatanim	
“ ” “ ” “
qayta tug`ilgan   kun ,   O n a  tabiat, onam kabi  mehribon ,   J a l oliddin  Mangu-	
” “ ” “
berdi - Vatanga e`tiqodli inson  kabi mavzularda bo`lishi mumkin. 	
”
Yuqoridagi   barcha   keltirgan   milliy   qadriyatlarimiz   boshlag`ich   sinf
o`quvchilarining ma`naviy dunyosini shakllanishida faol ishtirok etadi. Shu borada
bugungi   vazifamiz   ulardan   darsda,   darsdan   tashkari   mashg`ulotlarda,   oilada
sharoitida,   jamoa   joylarida,   kolaversa,   maktabgacha   muassasalarida   keng   va
samarali foydalanish zarurdir. 
Umuman,   O`zbekiston   porloq   kelajagiga   chuqur   ishonch,   davlatimiz,
istiqlolimiz   takdiri   yoshlar   qo`lida   ekanligini   chuqur   anglash   hissini   tarbiyalash
ma`suliyati burchimizdir . 
2.2. Boshlang`ich ta`lim jarayonida milliy istiqlol g`oyasi asosida
o`quvchilarda vatanga e`tiqodni tarbiyalash yo`llari va usullari. 
Mustaqilligimiz   tufayli   xalqimiz   qadriyatlarini   mukammal   o`rganish,
ularga   yangi   ma`no-mazmun   ato   etish,   bugungi   kun   talablariga   javob
beradiganlarini   yanada   samaradorligini,   ularni   ta`sir   doirasini   kengaytirish,
yangicha   dunyoqarashni   shakllantirish   oqibatida,   yosh   avlodni   har   tomonlama
yetuk insonlar qilib tarbiyalash muhim vositalardan biridir.  35 Bizga ma`lumki, ta`lim-tarbiya jarayoni uzoq davom etadigan, o`zida xalq
an`analarini mujassamlashtirgan jarayon bo`lishi lozim. Shu borada o`quvchilarga
ta`lim   va   tarbiya   berishning   asosiy   omili   dars   jarayoni   muhim   ahamiyati   egadir.
Ushbu   asosiy   omil   asosida   boshlang`ich   sinf   o`quvchilarda   V a t an ,“ ”
V a t anparvarlik ,   V a t anga  e`tiqod tuyg`usi  shakllantirib boriladi. 	
“ ” “ ”
Dars   o`quv   ishlarining   markaziy   qismi   bo`lib,   boshlang`ich   sinf
o`quvchilarini   bilim,   ko`nikma,   malakalar   bilan   qurollantirish   bilan   birga,   ularni
milliy qadriyatlarimiz xaqida tushunchaga ega bo`lishida, milliy qadriyatlarda aks
etgan axloqiy sifatlarni o`quvchilarda hosil qilishda uning roli va urni beqiyosdir.
Bizga ma`lumki, har bir dars umumiy didaktik talablarga javob berishi, jumladan
darsda   mavzuning   xarakteridan   kelib   chiqib,   xalqimizning   boy   pedagogik
merosiga tayanishi, undan foydalanish imkoniyatlarini izlashi lozim. 
O`quv   qo`llanmalarining   mazmunini   milliy   qadriyatlar   bilan   boyitilishi,
boshlang`ich   sinf   o`quvchilarida   axloqiy   sifatlarni,   vatanga   e`tiqodni   tarbiyalash
pedagogik   faoliyatning   asosini   tashkil   qiladi.   Shubhasiz   mustaqillik   yillaridan
keyingi   ta`lim   sohasidagi   islohotlardan   ko`zlangan   maqsad   ham   dars   jarayonida
milliy   qadriyatlar   namunalarini   o`rganish   hamda   ularda   ilgari   surilgan
insonparvarlik g`oyalari orqali yosh avlodni barkamol insonlar etib tarbiyalashdan
iboratdir.   Bu   borada   O`zbekiston   Respublikasi   Prezidenti   va   Oliy   Majlis   qabul
qilgan   qaror,   qonun   va   farmonlar   dastur   amal   bo`lib   xizmat   qilmoqda.   Bunda
«Ta`lim   to`g`risida g i   qonun,   K a drlar   tayyorlash   milliy   dasturi ,   U m umiy	
” “ ” “
o`rta   ta`limning   davlat   ta`lim   stan-dartlari ,   M a ktabdan   va   sinfdan   tashqari	
” “
tarbiyaviy   ishlar   konsepsiya s i ,   B o s hlang`ich   ta`lim   konsepsiya s i   kabi	
” “ ”
hujjatlar muhim ahamiyatga ega. 
Qabul   qilingan   barcha   yuqoridagi   hujjatlarda   umumiy   o`rta   ta`lim
muassasalari   davlat   hujjatlarida   o`quvchi-yoshlarni   milliy   va   umuminsoniy
qadriyatlarga   sadoqat   ruhida,   Vatanga   e`tikod   tuyg`usini   shakllantirishda,   ularni
axloqiy   fazilatlarni   shakllantirishda,   vatanparvarlik   tuyg`usini   shakllantirish
masalasiga alohida e`tibor berilgan.        36 Dars   jarayonini   tashkil   etishda   ko`p   narsa   o`qituvchining   bilim   saviyasiga,
madaniyatiga, pedagogik mahoratiga bog`lik. Bir soatlik dars jarayonida o`qituvchi
boshlang`ich   sinf   o`quvchilarining   ongi   va   tafakkurini   shakllantirish,   mustaqil
fikrlashga   o`rgatishi,   qolaversa   dunyoviy   bilimlarni   yetkazish   bilan   birga,
qadriyatlarga   nisbatan   milliy   g`urur,   vatanga   e`tiqodni   tarbiyalash,   milliy
qadriyatlarimiz mazmun, mohiyati haqida tasavvurni hosil qilishi, pirovardida esa,
ularda axloqiy fazilatlarni shakllantira olish asosiy maqsad bo`lishi lozim. 
Yuqoridagi   maqsadga   erishish   uchun   o`quvchilarning   diqqatini   quyidagi
masalalarga qaratishi lozim deb hisoblaymiz:
1.   Dars   jarayonida   milliy   va   umuminsoniy   qadriyatlar,   ularning   tarkibiy
qismlari   haqida   boshlang`ich   sinf   o`quvchilarning   bilim   va   qiziqish   doiralarini
hisobga olgan holda, elementar tushunchalar berishni yo`lga qo`yish; 
2.   V a t an ,   V a t anparvarlik ,   V a t anga   e`tiqod   tushunchalarining“ ” “ ” “ ”
mazmun,   mohiyati,   funksiyalari   haqida   ma`lumotga   ega   bo`lishlari   va   ularning
inson hayotidagi o`rni va roliga e`tiborni qarata  olishi;
3.   Xalqimiz   tarixida   o`tgan   Vatanga   e`tiqodli   insonlarning   faoliyatlari
tahlilida o`quvchilarning Vatanga e`tiqoli qilib tarbiyalash;  
4.   Dars   jarayonida   boshlang`ich   sinf   o`quvchilarini   Vatanga   e`tiqodli   qilib
tarbiyalashda   milliy   va   umuminsoiny   qadriyatlarning   mushtarakligini   ta`minlay
olish,   pirovardida   mamlakatimizda   istiqomat   qilayotgan   boshqa   millat   vakillariga
nisbatan hurmat va do`stona munosabatni tarbiyalashi lozim.            
Boshlang`ich   sinf   o`quvchilarining   ruhiy-ma`naviy   holatini   bilgan   holda,
axloqiy fazilatlarni  yuksak  darajada shakllantirish  va milliy qadriyatlarga bo`lgan
munosabatni   o`zgartirish   orqali   Vatanga   e`tiqod   tuyg`usini   shakllantirish   ham
muhim ahamiyatga ega.
Bu ruhiy-ma`naviy holat darsliklarda aks etgan mavzu yuzasidan o`qituvchi
tomonidan   qilingan   hikoya,   suxbat   yoki   ko`rinish   tarzida,   xalq   og`zaki   ijodi
namunalarini  tinglaganda,  ayniqsa,  Vatan  fidoiylarining qaxramonliklarini   hikoya
qilganda   sodir   bo`ladi.   Bizga   ma`lumki,   bolalik   deb   atalmish   bu   davr   o`zining
ishonuvchanligi,   taqlidchanligi,   qiziquvchanligi   hamda   soddaligi   bilan   ular 37 hayotida   uchmas   iz   qoldiradi.   Ular   yuqoridagi   voqealarni   tinglaganlarida,   o`sha
qaxramonlarga o`xshagisi keladi, o`zlarining uyinlarida ularga taqlid qiladilar, ular
albatta   xalq   ximoyachisi   va   Vatanga   e`tiqodli   insonlar   bo`lishga   harakat   qila
boshlaydilar.
Biz   boshlang`ich   sinflarda   milliy   qadriyatlar   orqali   Vatanga   e`tiqodni
tarbiyalashni   asosiy   omili   bo`lgan   dars   jarayonida   Vatanga   e`tiqodni   tarbiyalash
samaradorligini   oshirishda   quyidagi   tarbiya   metodlardan   foydalanishni   maqsadga
muvofiqdir   deb   bildik:   kuzatish   va   nazorat   qilish,   suhbat,   hikoya,   tushuntirish,
rag`batlantirish,   tanbih   berish,   ma`qullash,   ko`rgazmalilik,   namuna   ko`rsatish,
ishontirish, bahs va  munozara metodlardan keng foydalanish lozimdir. 
Boshlang`ich   sinf   o`quvchilarini   milliy   qadriyatlar   orqali   Vatanga   e`tiqod
ruhida   tarbiyalashda   quyidagi   milliy   qadriyatlarning  namunalari   tarbiya   vositalari
bo`la oladi:  халқ оғзаки ижоди намуналари, урф-одатлар, расм-русумлар, ёзма
bitiklardagi   Vatanga   e`tiqod   g`oyalari,   islom   ta`limotidagi   insonparvarlik
g`oyalari,   mashhur   alloma   va   mutafakkirlarning   Vatanga   e`tiqod   haqidagi
g`oyalari, halqimiz tarixida o`tgan Vatanga e`tiqodli insonlarning Vatan uchun olib
borgan   jangu-jadallari,   o`lkashunoslik   manbalari,   xalq   amaliy   san`ati,   tarixiy
muzeylar,   radio-televideniya,   kompyuter   vositalari,   K a m alak   bolalar“ ”
uyushmasining faoliyati va boshqalar .          
Biz   avvalo,   maktablarda   boshlang`ich   sinf   o`qituvchilarning   bu   vazifani
qanday   amalga   oshirayotganliklarini   kuzatdik.   Tadqiqotimizda   asosan
o`qituvchilar   tomonidan   boshlang`ich   sinf   o`quvchilariga   Vatanga   e`tiqod
tuyg`usini   shakllantirish   masalasi   buyicha   amalga   oshirayotgan   ishlarning   ahvoli,
o`qituvchilar     va   o`quvchilarning   milliy   va   umuminsoniy   qadriyatlar,   Vatanga
e`tiqod haqida tushunchasi va bunga ularning munosabatini aniqlashdan boshladik.
Boshlang`ich   sinflarda   ishlarning   ko`lami   bilan   tanisha   borib,   ularning   yillik
rejalarini, har  bir  sinfda  O ` qish  va  O d obnoma  fanlarida milliy qadriyatlar	
“ ” “ ”
namunalariga ajratilgan soatlarni tahlil qilib chikdik.
Kuzatishlardan   maqsad   o`qituvchilarning   o`quvchilarda   Vatanga   e`tikodni
tarbiyalashda   O ` qish ,   O d obnoma   darslarida   milliy   qadriyatlarning	
“ ” “ ” 38 tarbiyaviy imkoniyatlaridan foydalanish tajribalarini o`rganish  va tahlil qilish edi.
Buning   uchun   Qarshi   shaxridagi   bir   nechta   maktablarning   boshlang`ich   sinf
o`qituvchilari   va   o`quvchilari   o`rtasida   suhbatlar   tashkil   etib,   shu   bilan   birga
surovnomalar  tarqatdik. Jumladan,  Karshi  shaxridagi    7-maktabning  boshlang`ich
sinf   o`qituvchisi   Y.Xikmatova,   30-maktabning   boshlang`ich   sinf   o`qituvchisi
U.Odilova   va   ko`pgina   o`qituvchilarining   darslarini   kuzatdik.   Ushbu   kuzatishlar
yuzasidan   o`qituvchilar   bilan   suhbatlar   uyushtirdik.   Va   boshlang`ich   sinf
o`qituvchilarning   milliy   istiqlol   g`oyasi   asosida   o`quvchilarda   vatanga   e`tiqodni
shakllantirishdagi  sa`y-haraktlarini  aniqlash maqsadida surovnoma tarqatib ularda
quyidagicha savollar kiritdik:
1. Milliy qadriyatlarni o`rganish jarayonida boshlang`ich sinf o`quvchilarda
Vatanga e`tiqodni shakllantirish masalasiga qanday qaraysiz?
2. Siz   o`z   malakangizda,   boshlang`ich   sinf   o`quvchilarida,   milliy   istiqlol
g`oyasi orqali Vatanga e`tiqodni shakllantirishga harakat qilganmisiz?  
3.   Milliy   qadriyatlar   orqali   o`quvchi-yoshlarda   yangicha   dunyoqarashini
shakllantirish,   ularda   Vatanga   e`tiqod   hissini   tarbiyalashda   qanday   usul,   yullarni
qo`llash mumkin deb bilasiz?
4. Pedagogik   fikrlar   taraqqiyotida   Vatanga   e`tiqod   mavzusining   yoritilishi
haqida nimalarni bilasiz?
Biz   so`rovnomadagi   savollarga   javob   variantlari   belgilamadik   balki,
boshlang`ich sinf o`qituvchilarining to`la, erkin fikrlashlari, tanlagan mavzumizga
nisbatan   ularning   munosabatini   bilish   uchun   imkoniyat   yaratdik.   Ularning   biz
tanlagan mavzuga nisbatan qiziqishlarini bilish juda muximdir.
Anketa savollaridan tashqari o`qituvchilar bilan alohida suhbatlar o`tkazdik.
Suhbatlarimizning   mazmunini   milliy   g`oya,   bugungi   kunda   u   asosida   amalga
oshirilayotgan   ishlar,   milliy   g`oyani   ta`lim-tarbiya   jarayoniga   tadbiq   qilinishi
hamda     Vatanga   e`tiqod   va   uning   milliy   g`oyada   ifodalanishi,   bu   mavzuni
darslarda   o`rganish   orqali   boshlang`ich   sinf   o`quvchilarida   Vatanga   e`tiqodni
tarbiyalash   xaqida   bo`ldi.   Ularga   quyidagi   qo`shimcha   savollar   bilan   murojaat
qildik: 39 1. G`oya deganda nimani  tushunasiz ?
2. Milliy g`oya deganda nima tushuniladi ?
3. Milliy   istiqlol   g`oyasi   va   uning   o`quvchilar   tabiyasidagi   ahamiyatiga
bo`lgan  qarashlaringiz qanday? 
4. Keyingi   paytda,   kadriyatlar   milliy   istiqlol   g`oyasi   bo`yicha   yaratilgan
qanday ilmiy adabiyotlar bilan tanishgansiz? 
5. E`tiqod deganda nimani tushunusiz?
6. Qanday insonlarni haqiqiy Vatanga e`tiqodli inson deb hisob     laysiz?
Tadqiqotimizda   50   ta   o`qituvchi   ishtirok   etib,   ularga   boshlang`ich   sinf
o`quvchilarida Vatanga  e`tiqod tuyg`usini  shakllantirishda  milliy g`oyaning qaysi
tomonlariga   ko`proq   e`tiborni   kuchaytirish   lozim?,-degan   savol   bilan   murojaat
qilganimizda   shu   narsa   ma`lum   bo`ldiki,   ba`zi   o`qituvchilar   bu   masalaga   jiddiy
yondoshmaganlar.   O`qituvchilar   ko`proq   o`quvchilarning   savodxonligiga   e`tibor
berishgan.   Ular   o`quvchilarning   axloqiy   tarbiyasiga   jiddiy   qarasalarda,   e`tiqod
xaqida   o`z   faoliyatlarida   tuxtalishmagan,   boshlang`ich   sinf   o`quvchilarida
mustahkam e`tiqodning kurtaklarini shakllantirishga harakat qilmaganlar. 
Ko`pgina   tajribali   o`qituvchilar   esa   o`z   faoliyatlarida   V a t anparvarlik n i“ ”
tarbiyalashga   alohida   e`tibor   bilan   qaragan   bo`lsalarda,   V a t anparvarlik n i
“ ”
e`tiqod   nuqtai-nazaridan   shakllantirishga   harakat   qilmaganlar.   Ayniqsa,   keyingi
murojaat qilgan qo`shimcha savollarimizga olgan o`qituvchilarning javoblari to`liq
talabga javob bermadi. 
Shu narsa ma`lum bo`ldiki, boshlang`ich sinf o`qituvchilari qadriyatlarning
asl   mohiyati   nima   ekanligi,   milliy   va   umuminsoniy   qadriyatlar   xaqida
tushunchalarga   ega   emasliklari   ayon   bo`ldi.   Q a driyatlar   deganda   nimani	
“ ”
tushunasiz?   degan   savolga   tarixiy   obidalar,   N a vro`z   bayrami ,   milliy   urf-
“ ”
odatlarni   aytib o`tishdi.  Vaholanki,  qadriyatlar  -   deyilganda faqat   o`tmish  davrlar
uchun   muhim   ahamiyat   kasb   etib   qolmasdan,   balki   hozirgi   kun   va   kelajakdagi
taraqqiyotga   ham   ijobiy   ta`sir   ko`rsatadigan,   kishilar   ongiga   singib   ijtimoiy
ahamiyat   kasb   etadigan   moddiy,   ma`naviy,   tabiiy,   diniy,   axloqiy,   falsafiy   va
boshqa   boyliklar   majmui   tushuniladi.   Shu   bilan   birga   mustaqillikdan   keyingi 40 yillarda yaratilgan mamlakatimiz fuqarolari  uchun ahamiyatga  ega bo`lgan voqea
va   hodisalar   ham   borki,   ular   allaqachon   xalqimiz   uchun   yuksak   qadriyat
hisoblanadi. 
Jumladan:   inson   va   uning   manfaatlari   eng   oliy   qadriyat   sifatida   e`tirof
etilishi,   mustaqillik,   O`zbekiston   Respublikasi   Konstitutsiyasi,   moddiy   va
ma`naviy   qadriyatlar   va   boshqalarni   misol   tariqasida   keltirish   mumkin   edi.
Boshlang`ich sinf o`qituvchilari milliy qadriyat, milliy va umuminsoniy qadriyatlar
haqidagi tushunchalariga to`liq javob bera olmaganliklarining asosiy sababi  yangi
adabiyotlar   bilan   tanish   emasliklari,   o`z   malakalarini   o`z   vaqtida
oshirmayotganliklarini ko`rsatish mumkin. 
Yuqoridagi   surov   natijalariga   ko`ra,   50   ta   boshlang`ich   sinf   o`qituvchilaridan   34
foizi   o`quvchilarda   Vatanga   e`tiqodni   shakllantirishga   alohida   e`tibor   bilan
qaraganligi ma`lum bo`ldi. 
Birinchi   bosqichda   o`qituvchilar   tajribasidagi   ahvolni   aniqladik.   Ikkinchi
bosqichda   tanlangan,   rejalashtirilgan   mavzularga   doir   boshlang`ich   sinf
o`quvchilarida Vatanga e`tiqodni tarbiyalashning vositasiga aylantirish maqsadida
yangicha   tarzda,   ya`ni   biz   taklif   etayotgan   usul   asosida   uyushtirdik.   Darslarni
o`zimiz   belgilagan   dastur   asosida   kuzatdik.   Bu   dasturga   quyidagi   masalalar
kiritildi:
1) Milliy   qadriyatlarni   o`rganishda   o`qituvchi   Vatanga   e`tiqod   bilan   bog`lik
mavzularni ajratib o`quvchilar diqqatini ularga qarata oladimi?
2) O`qituvchi   milliy   qadriyatlarda   aks   ettirilgan   Vatanga   e`tiqod   mavzuini
bugungi   turmush   bilan,   hayotimizdagi   muammo   va   voqealar   bilan   bog`lay
oladimi?
3) Milliy   qadriyatlarda   aks   ettirilgan   Vatanga   e`tiqod   xaqidagi   fikrlarni
o`qituvchi o`z faoliyatida keltiradimi?
4) O`qituvchi   mavzuni   o`tishda   boshlang`ich   sinf   o`quvchilarning   Vatanga
e`tiqod   haqidagi   qarashlarini   shakllantirishda   ularning   yosh   va   psixologik
xususiyatlarini hisobga oladimi?  41 Milliy qadriyatlarning Vatanga e`tiqodni tarbiyalashda muhim vosita sifatida
xizmat   qilishi   uchun   esa   boshlang`ich   sinf   o`qituvchilari   biz   tadqiq   qilayotgan
ushbu mavzu yuzasidan to`liq tassavvurga ega bo`lishi lozim, avvalambor, o`zlari
Q a driyatlar ,   M i l liy   qadriyatlar ,   E ` t iqod   tushunchasi   to`hrisida   to`liq“ ” “ ” “ ”
tasavvurga ega bo`lishi va albatta o`zlari Vatanga e`tiqodli insonlar bo`lishi lozim.
Mustahkam   e`tiqodli   o`qituvchigina,   qo`l   ostida   tarbiya   olayotgan   o`quvchilarda
ham sof e`tiqodni shakllantira oladi. Boshlang`ich sinf o`qituvchisi o`quvchilarga,
qadriyatlarimizda aks etgan asosiy g`oyani anglab olishda, Vatanga e`tiqodli inson
tushunchasi   haqidagi   tasavvurga   ega   bulishda     birinchi   bulib   bilim   beradigan
insonlardir.
O`quvchilarda   Vatanga   e`tiqodni   tarbiyalashda,   ular   e`tiqod   tushunchasini
chuqur anglab olishlari va kundalik hayotda unga amal qilishlari uchun o`qituvchi
zo`r   mahorat   bilan   darsni   tashkil   kilishi,   o`rganmoqchi   bo`lgan   mavzu
qaxramonlariga chuqur tavsif berishi zarur. Yaxshi tashkil qilingan tarbiya jarayoni
o`quvchilar   xotirasida     uzoq   saqlanadi.   Masalan   afsona   yoki   ertaklarni   o`rganish
jarayonida   qahramonlarning   tabiatida   ifodalangan   insoniy   fazilatlarni   o`qituvchi
misollar bilan ishonarli qilib yoritib berishi lozim. 
Kuzatilgan   darslardan   aytishimiz   mumkinki,   ba`zi   darslarda   boshlang`ich
sinf   o`qituvchilari   asosan   voqea   mazmunini,   undagi   faktlarni   yoritib
berganliklarini   ko`rdik.   Bu   yerda   o`qituvchining   vazifasi   asar   mazmunini
tanishtirishdek bo`lib qoldi. Darslarni tashkil qilishdan maksad faqat shugina emas,
balki   o`quvchilarda   axlokiy   sifatlarni   tarkib   toptirish,   Vatanga     e`tiqodni
shakllantirish edi.
Milliy   qadriyatlarda   o`z   ifodasini   topgan   mukammal   shaxs   tarbiyasi,
Vatanga   e`tiqod,   iymon,   tushunchalarini   tarkib   toptirish,   ularni   kundalik
ishlarimizga   aylantirish,   bolalar   ongida   ham   shunday   fazilatlarni   tarkib   toptirish
yuqorida   aytganimizdek,   xar   bir   pedagogning   asosiy   vazifasidir.   Bu   kabi   ta`lim-
tarbiyaviy   ishlarni   dars   jarayonida   tashkil   qilishda   milliy   qadriyatlarning
imkoniyatlari kattadir. Bu esa darsda ta`lim tarbiyaviy vazifalarni uyg`unlikda hal
etish   uchun   milliy   qadriyatlarning   imkoniyatlari   kengligini   isbotlaydi.   O`qituvchi 42 bugungi kunda e`tiqodning, ayniksa Vatanga e`tiqodning insonlar hayotidagi o`rni
va  rolini  ko`rsatib,   e`tiqodning  kishi   ongi   va  xulqiga  ta`sirini  ko`rsata  olish   bilan
birga,   o`quvchilarga   bu   mavzuda   ilk   tushunchalarni   beradi,   e`tiqod   haqidagi
tushunchalarini   shakllantirib   boradi.   Shu   sababli,   biz   avvalo   boshlang`ich
maktablarda   o`qituvchilarning   bu   vazifani   qanday   amalga   oshirayotganliklarini
kuzatdik.
Kuzatishdan   maqsad   o`qituvchilarning   boshlang`ich   sinf   o`quvchilarida
Vatanga   e`tiqodni   tarbiyalashda   darslarda,   milliy   qadriyatlarnig   tarbiyaviy
imkoniyatlarini   foydalanishlaridagi   tajribalarini   o`rganish   va   tahlil   kilish   edi.
Shunday qilib, surovnomamizda olingan javoblar va suhbatlarda olingan javoblar,
kuzatilgan   darslarning   tahlili   asosida   boshlang`ich   sinf   o`qituvchilarining   bu
masalaga   nisbatan   xar-xil   qarashlari   mavjudligi   aniqlandi.   Biz   kuzatgan   23   ta
darsning   16   tasida   boshlang`ich   sinf   o`qituvchilari   milliy   qadriyatlardan
foydalansalarda,   o`quvchilarda   e`tiqodni   shakllantirishga   umuman   e`tibor
bermasliklarining,   4   tasida   bu   masalaga   qisman,   3   tasida   bu   mavzuga   alohida
e`tibor   berishlarining   guvohi   bo`ldik.   Biz   boshlang`ich   sinf   o`quvchilari   uchun
ko`pgina   dars   ishlanmalarini   o`qituvchilarga   tavsiya   qildik   hamda   shu   tavsiyalar
asosida   darslar   tashkil   qilish   bilan   birga   darsga   nisbatan   o`quvchilarning
qiziqishlarni   ortishiga     alohida   e`tibor   qaratdik.   Quyida   biz   tashkil   qilgan
darslardan keltirib o`tamiz:  
Odobnoma darsida:
      «Ona-Vatan-sajdagoh kabi muqaddas» bo`limi yuzasidan takrorlash 
        darsi (noan`anaviy dars)
            Darsning   maqsadi:     o`quvchilarning   bo`lim   yuzasidan   olgan
bilimlarini   mustaxkamlash,   ularda   Vatanga   e`tiqod,   sadoqat,   muxabbat
xissini   tarbiyalash   bilan   birgalikda   birdamlik,   Vatan   sha`nini   himoya   qilish,
topqirlik   hamda   bilim   olishga   nisbatan   qiziqishni   o`stirish   kabi   xislatlarni
tarbiyalash.
Darsning tipi: bilimlarni мустаҳкамлаш дарси 43 Darsning metodi:  savol-javob, hikoya, suhbat.
Darsning jihozi:  test, krassvordlar
Darsning   borishi:   xalq   rolini   sinfdagi   barcha   bolalar   ijro   etishadi.   Sinfga
uyinchoq ot mingan jarchi bola kirib keladi.  
Jarchi:   Aziz   fuqarolar,   diqqat   qiling,   podshoximiz   tashrif   buyurmoqdalar,
ularga bugun sizning yordamingiz kerak. Xaloyiq, podshoximizni qarshi oling.
Xaloyiq:   Dono shoximiz kelmoqdalar, ulardan yordamimizni ayamaymiz.
Davraga podshox kirib keladi.
Shox:   Salom   aziz   fuqarolarim.   Sizlarni   ko`rishdan   juda   xursadman.
Vatanimiz   boshiga   jodugar   yolmog`iz   qora   kunlarni   solmoqchi,   u   mening   go`zal
qizim   «O`zbekoy»ni   asir   olib,   yurtimizni   esa   changalzorga   aylantirmoqchi.   Uni
yengishga   mening   kuchim   ojizlik   qiladi.   U   sizlarning   Vataningizga   nisbatan
sadoqatingizni, bilimu-irodangizni sinash bilan birgalikda, Vataningizni qanchalar
ardoqlashingizni tekshirib ko`rmoqchi.
Biz   uni   yengish   uchun   uning   ba`zi   bir   savollariga   javob   berishimiz   shart.
Shu sababdan sizlardan yordam surab keldim. Umid qilamanki, sizlar mendan o`z
yordamingizni   ayamaysiz.   Biz   birgalikda   albatta   ularni   yengamiz,   yovuz
niyatlarini amalga oshishiga yo`l qo`ymaymiz.     
Sinfda   shamolning   uvillashiga   o`xshash   ovoz   eshitiladi.   Sinfda   isqirt
kiyimda   yolmog`iz   kampir   hamtovoqlari:   sehrgar   mushuk,   ayyor   tulki   bilan
birgalikda  paydo bo`ladi. 
Yolmog`iz kampir:  Ha, podshoxi olam, yolg`iz qolib, qiynalib o`tiribsanmi,
senga hech kim yordam bermasligi aniq.
Ayyor tulki:  podshox, shu lapashanglarga ishonib o`tiribsanmi? Xi, Xi, Xi! 
Sexrgar mushuk:  Kani, kim zo`r ekan, bizmi, yoki sizlarmi?
Yolmog`iz   kampir:   bo`lmasa   mening   shartlarimni   tinglang,   agarda
savollarimga javob bera olsalaring mamlakatingiz o`zingizga buyursin, agarda men
yengsam   sizlar   bu   mamlakatni   shoxingiz   bilan   tark   etasizlar.   Uni   men
xoxlaganimcha idora qilaman, uning yarmini chakalakzorlarga, yarmini esa cho`lu
biyobonlarga aylantiraman .   44 Xalq:   Biz   birgalikda   albatta   seni   yengamiz,   dono   podshoximiz   bilan
Vatanimiz sha`nini himoya qilamiz.  
Podsho:  Qani ayt savollaringni?
Ayyor tulki:  Qani, bo`lmasa, boshladik.
Yolmogiz kampir : Savollarga tez va anik javob qaytaringlar.
1.Vataningiz nomi qanday ataladi?
2. Uning poytaxti qayer? 
3. O`zbekiston madhiyasini kim yaratgan?
4.Madhiyaga kim musiqa bastalagan?
5. Vataningiz bayrog`ida qanday ranglar mavjud?
6. Bayroqdagi oy va yulduzlar nimalarni anglatadi?
7.Xumo qushi qanday qush?  Siz uni nima tasvirida ko`rgansiz?
Uning barcha savollariga o`quvchilar birgalikda javob qaytarishdi.
Sehrgar   mushuk:   Negadir   sehrgarligim   bu   safar   amalga   oshmayapti,
ularning bilimdonligi va birdamligi ustunlik qilayapti chog`i.
Yolmog`iz   kampir:   Ha,   mayli   savol-javoblarda   sizlar   g`olib   chiqdingizlar,
ularni   o`zim   ham   yaxshi   bilmas   edim.   Endi   sizlarga   qiyinroq   narsalar   bilan
murojaat   qilmasam   bo`lmaydi,   qani   tulkivoy   doskaga   birinchi   krossvordni   ilchi,
menimcha bunga ularni aqli yetmaydi.   Quyidagi krossvordga tushirib qoldirilgan
unli xarflardan joylashtirsangiz Vatan haqidagi hikmatli gap kelib chiqadi.
O`quvchilar doskaga chiqib, krossvordni yechadilar:
В т n
S z
М q d d s
В т n
з
М q d d s45 Mushukvoy:   Sizlar   krossvord   yechishni   hm   bilarkansizlar-ku.   Xa,   mayli,
keyingi   topshiriqqa   o`tsak.   Mana   bu   so`zlar   necha   bo`g`indan   iborat   ekanligini
aytinglarchi : 
    O`zbekiston, Vatan, Mustaqil, Istiqlol, Ozod, Poytaxt .
Ayyor tulki:  Men o`zimni bilimdonlikda, ayyorlikda tengi yo`q deb yursam
bular mendan ham bilimdon ekanlar. Ularga yanada qiyinroq krossvord yechishni
taklif qilish kerak, balkim shundagina biz ularni yenga olarmiz.
Yolmog`iz kampir:  Qani, Mushukvoy ikkinchi boshkotirmani  doskaga os.
Mushukvoy:     Mana   xozir,   bu   boshqotirmani   yecha   olmaysizlar   men   uni
sehrlab   qo`yaman.     Bu   boshqotirmadagi     tushirib   qoldirilgan   unli   xarflarni
qo`ysangiz o`zbek xalq maqollaridan biri kelib chiqadi.
O`qituvchi   yordamida   bolalar   odobnoma     darsligidagi   vatan   haqidagi
maqolni esga olishadi va birin ketin chiqib, boshqotirmani yechadilar.
Bulbul chamanni sevar, 
Inson Vatanni sevar.
B l b l
CH v n n
s v r
n s n
B t n n
Mushukvoy:   Bu nimasi, mening sehrim Vatan tuyg`usi oldida hech qanday
kuchga ega emas ekanda. Endi tushundim, Vatan muqaddas sajdagoh ekan. Uning
oldida sehr  xam xech qanday kuchga ega emas ekanda.  
Yolmogiz   kampir:   Aldoqchilar,   firibgarlar,   ko`zimga   ko`rinmanglar.
Menga   bergan   yordamingiz   shumi   xali.   (Yolmogiz   kampir   mushukvoy   va   tulkini
davradan quvib yuboradi). 46   Podsho:   Xo`p,   Yolmog`iz   kampir,   xalqimning   bilimdonligi-yu,
ahilligiga,   vatanparvarligiga   qoyil   qoldingmi?   Endi   malika   «O`zbekoy»ni
qaytar!  
      Davraga   go`zal   malika   tashrif   buyuradi.   Malika   xalqqa   ta`zim   qilib,   Vatan
haqidagi she`rni yod aytib beradi. Xalq uni olqishlaydi.
Podsho:   Aziz   xalqim,     bugun   biz   siz   bilan   birgalikda   makkor   yolmog`izni
yengdik,   sizlar     yana   bir   bor   bilimdonligingiz   va   Vatanga   e`tiqodli   kishilar
ekanligingizni   namoyon   qildingizlar.   Men   sizlardan   juda   minnatdorman.
Oldimizda   bir   ish   Yolmohiz   kampirni   jazolash   turibdi.   Uni   qanday   jazolashni
sizlarga havola qilaman.
Yolmog`iz   kampir:   Meni   kechiringlar,   boshka   sizlarga   ozor   bermayman.
Mana malikani kaytarib berdim-ku, xo`p desalaring, bundan keyin ozoda yuraman,
yomon   ishlarga   aralashmayman,   mana   shu   supurgim   bilan   ko`chalaringiz,
Vataningiz   ozodaligiga   o`z   hissamni   qo`shaman,   sizlardan   bilimni   axloqni,
o`rganaman. Kechira qolinglar, xo`pmi, kechiringlar .
Bolalар:  Biz seni qattiq nazorat ostiga olamiz, ilm sirlarini o`rgatamiz. 
O`qituvchi:   Bolalar   keling   biz   bugungi   ertak   darsimizda   sizlar   bilan
tanishgan yangi so`zlarga to`xtalib o`tamiz .       
Fuqaro  - shu mamlakatda istiqomat qiladigan kishi.
Muqaddas  - hamma narsadan aziz.  
Sajdagoh -  inson sig`inadigan joy .  
Mustaqil -  erkin, ozod.
Dars yakunida o`qituvchi o`quvchilarga Vatan to`g`risidagi she`rlardan yod
olishlarini uyga vazifa qilib topshiradi.
3-sinf O`qish darsida.  
Dars quyidagicha tashkil etiladi.
  Mavzu:  «Chupon yigit Shiroq»
Darsning   maqsadi    :     Chupon   yigit   Shirok   afsonasi     misolida   boshlang`ich   sinf
o`quvchilarida Vatanga e`tiqod, el yurtga sadokat, irodalilik va vatan uchun jonini
fido kilish tuyg`ularini o`stirish.  47 Dars metodlari    :     hikoya, suhbat, savol-javob, rag`batlantirish usullari.
Dars jihozlari    :    Shiroqning qaxramonligi tasvirlangan surat, testlar,
Darsning   borishi :   1)   o`qituvchi   o`quvchilar   bilan   salomlashib,   o`quvchilarning
tayyorgarligini   ko`zdan   kechiradi;   2)   o`tilgan   mavzu   yuzasidan   o`quvchilarning
egallagan bilim va malakalarini aniqlaydi.
Yangi   mavzu :   « Cho`pon   yigit   Shiroq ».   O`qituvchi   «Cho`pon   yigit   Shiroq»
afsonasini boshlashdan oldin o`quvchilarda mavzuga nisbatan qiziqish hosil qilish
maqsadida Vatan tushunchasi, uning muqaddasligi, Vatan uchun jonini fido qilgan
ajdodlarimiz   haqida   hikoya   qiladi.   Hamda   shoirimiz   A.Oripovning   «Men   nechun
sevaman   O`zbekistonni»   nomli   she`rini   o`qib   beradi.   Suxbat   so`ngida   o`qituvchi
yurtimiz   tabiati,   boyliklari,   mehmondo`st   va     mehnatsevar   xalqimiz   haqida
suzlaydi.   O`qituvchi   e`tiqod,   e`tiqodli   insonlar   haqida   o`quvchilarga   ma`lumot
berar   ekan,   bunga   misol   qilib,   «Cho`pon   yigit   Shiroq»   afsonasini   hikoya   qilib
berdi.   Hikoya   davomida   o`qituvchi   o`quvchilarga   oddiy   chupon   yigit   Shiroqning
Vatanga e`tiqodli inson bo`lganligi, mardligi, irodaliligi, Vatani uchun jonini fido
qilganligi haqida mahorat bilan so`zlab berdi. 
Suhbat so`ngida o`qituvchi  o`quvchilarga quyidagi biz tavsiya qilgan qisqa
test  savollariga javob berishlarini taklif qildi.
1. Shiroq kim?
а) dehqon
b) shox
v) Vatanga e`tiqodli Chupon
2. Vatanparvar kishilardan kimlarni bilasiz?
а ) Chingizxon, Shiroq,
b)  Kir, Amir Temur
v) Tumaris, Shiroq, A.Temur…
O`qituvchi:   bolalar   ushbu   so`zlarni   o`z   o`rniga   qo`yib   joylashtirsangiz,
vatanparvarlik   haqidagi   o`zbek   xalq   maqoli   kelib   chiqadi.   Diqqat   qiling,   men
ularni hozir doskaga yozaman:
Yurt, ish, yigit, hozir, boshiga, er, tushsa.  48   O`quvchilar so`zlarni joylashtirib quyidagi maqolni doskaga yozib qo`yishdi.
Yurt boshiga ish tushsa,
Er yigit hozir.
O`qituvchi:   Bolalar   keling,   endi   mana   bu   boshqotirmani   hal   qilamiz.   So`roq
o`rniga kerakli so`zni yozamiz.
Vatan
? parvar
Xalq
Dars   yakunida   o`quvchilarga   o`qituvchi   uyga   vazifa   qilib   mavzuni   o`qib
o`rganish bilan birga, Vatan, Vatanparvarlik haqidagi o`zbek xalq maqollarini yod
olishlarini topshirdi.
O`qituvchi dars davomida quyidagi biz bergan  tavsiyalarga amal qildi:
1. O`qituvchi mavzuni boshlashdan oldin o`quvchilarga Vatan tushunchasi haqida
ma`lumot berdi.
2. Vatanparvarlik haqidagi shoirlarimizning she`rlaridan foydalandi.
3.   O`quvchilarga   e`tiqod,   e`tiqodli   insonlar   haqida   ma`lumot   berishga   harakat
qildi.      
4.   Chupon   yigit   Shirok   misolida   Vatanga   e`tiqodli   insonning   qiyofasini   ko`rsata
oldi.
5.   Uyga   vazifa   qilib   Vatan,   Vatanga   e`tiqod   haqidagi   maqollarni   yod   olishni
topshirdi.   
Yuqorida   tashkil   etilgan   darslar   jarayonida   o`qituvchilarning   milliy
qadriyatimiz  va   milliy  g`oya  namunalarida  aks   etgan    Vatanga  e`tiqod  tuyg`usini
bolalarda   shakllantirishga   harakat   qilinadi.   Mahorat   bilan   tashkil   qilingan   dars
o`quvchilar ongida uzoq vaqt saqlanib qoladi.
Haqiqatdan   ham,   milliy   qadriyatlar   yuzasidan   dars   mashg`ulotlarning
o`tkazilishi   boshlang`ich   sinf   o`quvchilarida   milliy   g`oya   haqida   tasavvurga   ega
bo`lishlarini, Vatanga e`tiqod tuyg`usini shakllanishiga olib keladi. Bu kabi darslar 49 boshlang`ich   sinf   o`quvchilarida   milliy   merosimizga   nisbatan   qiziqishni   o`stirish
bilan birga, ularni qadrlashni o`rgatadi.
Maktablardagi   kuzatishlarimiz   shuni   ko`rsatdiki,   boshlang`ich   sinf
o`quvchilarini   Vatanga   e`tiqod   ruxida   tarbiyalashda   xalq   og`zaki   ijodi
namunalaridan foydalanish, ularni yod oldirish xozirgi yoshlardan kelajak avlodga
koladigan   merosdir.   Shu   borada   Vatanga   e`tiqod   haqidagi   maqol,   topishmoqlarni
yod   olish,   afsona,   ertak   va   hikoyalarni   o`qish,   vatanparvar   insonlar   hayoti   va
faoliyati   bilan   tanishishni   boshlang`ich   sinf   o`quvchilariga   tavsiya   qildik.   Bu
borada o`qituvchi va ota-onalarning mas`ulligini ta`kidlib o`tdik.              
O`tkazilgan   ilmiy   tadbirlar,   ilg`or   o`qituvchilarning   darslarini   tahlil   kilish
maktabda   milliy   qadriyatlarni   o`rganishni,   uning   zamiridagi   g`oyalarni
boshlang`ich   sinf   o`quvchilariga   singdirishni   yanada   kuchaytirish,   bu   sohada
maktab   va   sinfdan   tashqari   ishlarning   ko`lamini   oshirish   lozimligini,   darslarni
qiziqarli tashkil kilishni, noan`anaviy dars usullaridan: ssenariyali, test, krossvord,
rebuslardan   foydalanishni   yo`lga   qo`yish   va   bu   borada   o`qituvchilarni   ijodkorlik
sari yo`naltirishni amalga oshirish dars samaradorligini oshiradi.
                    Milliy   g`oya   orqali   boshlang`ich   sinf   o`quvchilarida     Vatanga   e`tiqodni
tarbiyalash   jarayonida   boshlang`ich   sinf   o`quvchilarining   Vatan,   Vatanga   e`tiqod
haqida   qanday   tushunchaga   ega   ekanliklarini   aniqlash   maqsadida,   o`quvchilar
bilan og`zaki savol-javoblar uyushtirdik. Savollarni tuzishdan oldin ularning yosh
va   psixologik   jihatlarini   hisobga   oldik.   Ularga   quyidagi   savollar   bilan   murojaat
qildik:
1. Vatan nima?
2. Nega ona Vatan deyiladi?
3. Bizning  Vatanimiz kayer?
4. Vatan haqidagi  o`zbek xalq maqollardan misollar keltiring?
5. Vataningiz tabiati va ob-havosi haqida gapirib bering?
6. Amir Temur, Alisher Navoiy, Boburlar kimning vatandoshi?
7. Siz Vataningiz uchun nima qila olasiz?
8. Vatanga e`tiqod deganda nimani tushunasiz?          50 Ushbu   suhbatlarda   ishtirok   etgan   boshlang`ich   sinf   o`quvchilari   birinchi,
ikkinchi va uchinchi savol buyicha to`liq bo`lmasada, ko`pchiligi to`g`ri javob bera
olishdi.   To`rtinchi   savol   buyicha   esa   ya`ni   «Vatan   haqidagi   o`zbek   xalq
maqollaridan   misollar   keltiring?»   savoli   buyicha   o`quvchilar   atigi   3-4ta   Vatan
haqidagi   maqolni   aytishdi   xolos,   vaholanki,   har   bir   sinf   darsliklarida   Vatan
to`g`risidagi o`zbek xalq maqollaridan keltirilgan, mavzu o`rganilgandan so`ng esa
topshirik sifatida Vatan to`g`risidagi maqollarni yod olishlari ko`rsatilgan. Bundan
ko`rinib turibdiki, bu savolimiz yuzasidan qoniqarli javob ololmadik. 
Beshinchi   savol   buyicha   ham   o`quvchilar   to`liq   javob   kaytara   olishmadi.
Oltinchi   va   yettinchi   savollarga   esa   o`quvchilarning   ko`pchilik     qismi   javob
berishga   harakat   qilishdi.   Oxirgi   ya`ni   «Vatanga   e`tiqod   deganda   nimani
tushunasiz?» deb so`ralganda esa, ishtirok etgan o`quvchilarimizning deyarli ko`p
qismi ta`savvurga ega emasliklarining guvohi bo`ldik. 
Shu   sababdan   savolimiz   mazmunini   bir   oz   o`zgartirib   «Vatanparvarlik”
deganda   nimani   tushunasiz?   savoli   bilan   qaytadan   murojaat   qilishimizga   to`g`ri
keldi.   Boshlang`ich   sinf   o`quvchilarining   yoshlari   va   sinflari   har   xil   bo`lganligi
sababli,   har   xil   sinfda   turlicha   javob   qaytarishdi.   YA`ni   birinchi   va   ikkinchi   sinf
o`quvchilar   bu   savol   yuzasidan   sayozroq   tushunchaga   ega   egalar,   uchinchi   va
to`rtinchi sinf o`quvchilari esa to`liq bo`lmasada, javob qaytarishdi. 
Og`zaki   savol-javoblarda   barcha   o`quvchilarning   ham   oshkora   javob   bera
olmasliklarini   hisobga   olib,   shu   maktablarning   boshlang`ich   sinflarida   yozma
anketa   savollarini   tarvatdik.   Anketa   savollarini   test   tarzida   tuzib   chivdik.   Bu
surovnoma   o`quvchilar   bilan   bo`lgan   yakka   tartibdagi   savoljavoblar,   suhbatlar,
milliy qadriyatlarga bag`ishlangan ertaliklar, bellashuvlardan keyin o`tkazildi.
So`rovnomamizda  quyidagi savollar mavjud edi.
 Hurmatli o`quvchi quyidagi savollarga javob variantlarini belgilab ko`ringchi
(sizga ma`qul bo`lgan javobni aylana ichiga oling)
      1. Vatanparvar kishi qanday bo`lishi kerak deb hisoblaysiz?                
а)  mehnatkash, tortinchoq
b)  uyatchan, yalkov, maqtanchoq 51  d) sadoqatli, dov yurak, irodali, elparvar.  
     2. Istiqlol deganda nimani tushunasiz? 
а) birgalikda yashash;
b) hurlik, ozodlik, erkinlik.
v) a`lo baholarga o`qish;
     3. Birinchi sentabr qanday baйрам?
а) onajonlar bayrami
b) birinchi qo`ngiroq kuni
v) mustaqillik bayrami, bilimlar kuni.
       4. Siz Vataningiz uchun nima qila olasiz?
а ) a`lo baholarga o`qiyman, Vatanim boyliklarini asrayman, Vatanimga  
   xizmat qilaman.
b) ota-onamga yordam beraman
v) o`rtoqlarim bilan urushmayman
Tarqatilgan test savollarining barchasiga ham to`liq javob olinmadi.
Vaxolanki, yozma ish usullarining ko`lami keng bo`lib, ular ham o`quvchilarning
ayniqsa, boshlang`ich sinf o`quvchilarining xat savodxonligini o`stirish bilan birga
mantiqiy   fikrlashga,   dunyoqarashini   shakllantirishga   xizmat   qiluvchi   omillardan
biridir . 
Kuzatuv   va   yozma   ishlarni   tahlil   qilish   natijasida   shu   narsa   ma`lum
bo`ldiki,   boshlang`ich   sinf   o`quvchilari   Vatan,   vatanparvar   shaxslar   to`g`risida
ma`lumotga   egalar,   davlatimiz   madhiyasi   va   ramzlarida   nima   ifodalanganligini
yaxshi bilishadi. Yurtimiz poytaxti, O`zbekiston davlat madhiyasi, ramzlari haqida
ma`lumotga   egalar.   Albatta   bu   narsa   xar   bir   pedagogning   yutug`i   bo`lishi   bilan
birga   yurtimizda   olib   borayotgan   islohotlarning   natijasidir.   Ammo   ta`kidlashimiz
lozimki, boshlang`ich sinf o`quvchilari bugungi kunda mustahkam  e`tiqod haqida
tushunchaga   ega   emaslar.   Zero   insondagi   e`tiqod   ko`rsatichlarini   shakllantirish
ham Vatanga e`tiqodni  shakllantirishning asosidir.  52 1.3. 2-bob yuzasidan xulosalar
Mustahkam   e`tiqodli   vatanparvar   insonlarni   tarbiyalash   davr   talabi.   Biz
yuqorida   aytganimizdek   milliy   istiqlol   g`oyasi   asosida   boshlang`ich   sinf
o`quvchilarida   vatanga   e`tiqodni   tarbiyalash   ko`pincha   dars   jarayonida   amalga
oshiriladi.   Milliy   qadriyatlar   orqali,   Vatanparvarlikni   tarbiyalashni   maqsad   qilib
qo`yilgan darslarda boshlang`ich sinf o`qituvchisi Vatanga e`tiqodni tarbiyalashga
alohida berishi lozimki, bunda:
1.Mamlakatimiz   Prezidentining   faoliyatidagi   hamda   milliy   istiqlol
g`oyasidagi   Vatanga   e`tiqodni   rivojlantirish   haqidagi   fikrlardan   dars   jarayonida
foydalanish;  
2.Darsda   o`rganilayotgan   mavzudagi   milliy   qahramonlarning   aynan   Va-
tanga   bo`lgan   e`tiqodini   namuna   sifatida   ko`rsata   olishi;   (Tumaris,   Shiroq,
Spetamen,   Muqanna,   Amir   Temur,   Najmiddin   Kubro,   Jaloliddin   Mangu-berdi,
Temur Malik kabilar) 
3.   Mashhur   allomalarining   Vatanga   e`tiqod   haqidagi   fikr-mulohaza-laridan
unumli foydalana olishlari;
4.   Vatanga   e`tiqodsiz   insonlarning   xatti-harakati   tufayli   sodir   bo`l-gan
noxush voqealarning oqibati natijasida (Toshkent, Andijon voqealari) xalqimiz va
vatanimizga   yetkazilgan   ozorlar   to`g`risida   ma`lumot   berish   orqali   Vatanga
e`tiqodning kishida mavjud bo`lishi shartligini isbotlay olish  ko`zda tutiladi.  
  53 X U L O S A
Insoniyat   tarixi   va   tajribasi   shuni   ko`rsatadiki,   qayerda   ma`naviy   -ma`rifiy
tarbiya masalasi jamiyatimizning doimiy e`tibor markazida tursa, qaysi  xalq, qaysi
millat   yosh   avlod   tarbiyasi   ustida   uzoqni   ko`rib,   tinimsiz   ish   olib   borsa,   shu
yurtning farzandlari elning chinakkam g`ururi  va iftixoriga aylanadi.
Bugungi   kunda   mamlakamizda   olib   borilayotgan   barcha   ishlarning,
islohotlarning negizida yosh avlodni haqiqiy Vatanga e`tiqodli, ma`naviy-axloqiy,
insoniy   fazilatlari   yuksak   darajada   shakllangan   insonlar   qilib   tarbiyalash   yotadi.
Mamlakatimiz rivojlanish jarayonini boshidan kechirayotgan bir paytda, yoshlarda
mustahkam   e`tiqodni   shakllantirish   davr   talabidir.   Yoshlarimizda   Vatan   ravnaqi
yulida xizmat   qilish,  Vatan manfaatini   o`z  manfaatlaridan  ustun  qo`yish,  Vatanni
qo`riqlash,   yurt   tabiati   va   boyliklarini   asrash   eng   asosiysi   Vatanga   nisbatan   chin
e`tiqodni   tarbiyalash   o`qituvchi-pedagoglarning   hayotiy   vazifasidir.   Toki   Vatan
muqaddas   tushuncha   ekan,   shu   Vatan   tuprog`i   va   millat   sha`ni   uchun   jon  bergan
bobolarning,   aka-ukalarning   xotirasi   hurmati   yoshlarni   xaqiqiy   Vatanga   e`tiqodli
insonlar qilib yetishtirishning ayni vaqtidir.
Mamlakatimizni   rivojlantirish,   dunyo   miqyosiga   olib   chiqish   bugungi   yosh
avlodning   burchi   va   vazifasidir.   Bu   borada   ularda   yuqorida   aytganimizdek   chin
e`tiqodni   shakllantirish,   ularni   qo`llab-quvvatlash   xalqimiz   va   hukumatimizning
vazifasidir. Buyuk alloma, mutafakkirlarimiz ning ma`naviy merosi, xalqimizning
boy   og`zaki   ijodi,   yozma   manbalari,   go`zal   bayramlari   hamda   urf-odatlari,   xalq
xunarmandchiligi,   o`lkashunoslik   manbalari   yosh   avlodni   har   tomonlama   yetuk
insonlar qilib tarbiyalash borasidagi benihoya qimmatli boylikdir. 
Milliy   istiqlol   g`oyasi   asosida   boshlang`ich   sinf   o`quvchilarida   vatanga
e`tiqodni tarbiyalashda quyidagilarga e`tibor qaratish lozim degan xulosaga keldik:
1.   Bugungi   kunda   milliy   istiqlol   g`oyasi   asosida   boshlang`ich   sinf
o`quvchilarida   vatanga   e`tiqodni   tarbiyalash   hukumatimiz   va   xalqimiz   talabi
bo`lib, bu esa pedagogik jarayon zimmasiga katta ma`suliyatni yuklaydi.
2.   Maktabda   milliy   qistiqlol   g`oyasini   o`rganish   natijasida   o`quvchilarda
axloqiy   sifatlarning   yanada   takomillashuvi   bilan   birga,   kelajakda,   hayotda, 54 jamiyatda   o`z   yullarini   tanlashi,   mustahkam   e`tiqodli   insonlar   bo`lib   yetishuviga
hamda o`zlarida mavjud bo`lgan xatolarni tuzatishga yordam beradi.
3. Tadkikot davomida Vatanga e`tiqod inson e`tiqodining eng sara namunasi
sifatida  baholandi.
4.   Milliy   g`oya   orqali   boshlang`ich   sinf   o`quvchilarida   Vatanga   e`tiqodni
tarbiyalashning   eng   qulay   vositalaridan   biri   Vatanga   e`tiqodli   inson   ideali
xisoblanadi, bular misolida Shirok, Tumaris, Amir Temur, Bobur, Alisher Navoiy,
Ulugbek,   Jaloliddin   Manguberdi   va     boshka   ko`plab   o`zbek   xalqining   buyuk
siymolarini keltirish mumkin.
5.   Maktabda   o`quvchilarni   Vatanga   e`tiqod   ruhida   tarbiyalash   maktabdagi
tarbiyaviy   ishlarning   asosi   hisoblanib,   bu   ishlarni   boshlang`ich   sinflardan   yaxshi
yulga qo`yilsagina kelajakda, o`z samarasini beradi.
6.   Boshlang`ich   sinf   o`quvchilarini   Vatanga   e`tiqodli   insonlar   bo`lib
yetishuvida   maktab   va   oila   hamkorligining   ustuvorligini   rad   etmagan   holda,   bu
ishlarga  ota-onalarni  jalb  etish   bilan  birga,   ular  bolalarga  ibrat   bo`lishlari,  avvalo
o`zlari   ham   Vatan   tushunchasini   muqaddas   hisoblab,   milliy   qadriyatlarni   yaxshi
bilishlari, milliy qadriyatlarimizga nisbatan farzandlarida hurmat hissini tarbiyalab
borishlari kerak.
7.   Maktab   sharoitida   boshlang`ich   sinf   o`quvchilarida   Vatanga   e`tiqodni
tarbiyalashda   Vatan   tarixini   bilish,   uning   tinchligi   va   barqarorligi   saqlash   yo`lida
o`z xizmatini ayamaslik kabilarni bolalar ongiga yetkazish. 55 FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR.
1. O`zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi. T.: O`zbekiston, 1992.-48 bet.
2. O`zbekiston   Respublikasining   ta`lim   to`g`risidagi   Qonuni   va   Kadrlar
tayyorlash   milliy   dasturi,   ta`lim-tarbiya   va   kadrlar   tayyorlash   tizimini         tubdan
isloh   qilish,   barkamol   avlodni   voyaga   yetkazish   to`grisida   Farmon.   «Ma`rifat»,
1997, 8-11 oktabr.
3. «Sog`lom avlod» davlat dasturi tug`risida: O`zbekiston Respublikasining
Vazirlar mahkamasining 2000 yil 15-fevral. Xalq so`zi, T.: 2000, 16-fevral.    
4. Karimov   I.A.   Jamiyatimiz   mafkurasi   xalqni   -   xalq   ,   millatni   -   millat
qilishga xizmat etsin.T.,1998
5. Karimov   I.A.   Milliy   davlatchilik,   istiqlol   mafkurasi   va   huquqiy
madaniyat to`g`risida. T.,1999
6. Karimov I.A. Milliy istiqlol mafkurasi - xalq e`tiqodi va buyuk kelajakka
ishonchdir. «Fidokor» gazetasi , 2000 yil 8 iyun. 
7. Karimov   I.A.   Imperiya   davrida   bizni   ikkinchi   darajali   insonlar   deb
hisoblashar edi. 2005 yil 14 yanvar.
8. Karimov I.A. Bizning bosh maqsadimiz - jamiyatni demokratlashtirish va
yangilash, mamlakatni modernizatsiya va isloh etishdir. 2005 yil 27 yanvar.
9. Karimov I.A. Vatan sajdagox kabi muqaddasdir. Tom 3.-T.: O`zbekiston,
1996. 
10. I.A.Karimov. O`zbekiston XXI asr busag`asida.- T.: O`zbekiston, 1997.
11. I.A.Karimov.   Barkamol   avlod-O`zbekiston   taraqqiyotining   poydevori.
T.: O`zbekiston, 1997.
12. Karimov   I.A.   Yuksak   ma`naviyat   yengilmas   kuch. T.:   Ma`naviyat,–
2008. - 173 b.
13. O`zbekiston   Respublikasining   «Ta`lim   to`g`risida»gi   Qonuni.   Barkamol
avlod   O`zbekiston taraqqiyotining poydevori.    T.: 1998. B. 20-29.	
– –
14. Karimov  I.A.  Tafakkur  jurnali   bosh  muxarriri   bergan  savollarga  javob.-
T.: Tafakkur,  1998.- 2-son.
15. A.Avloniy. Turkiy guliston yoxud axloq.- T.: Ma`naviyat, 1992.  56 16. Aliyev   A.   Ma`naviyat,   kadriyat   va   badiyat:   (Vatan   fidoiylari)   T.,
Akademiya, 2000,630 b.
17. Aminov B., Rasulov T. Vatan yurakdagi javoxir T.: «O`qituvchi», 1996,
158 b.
18. Amir Temur o`gitlari T., Navro`z,1992, 63 b 
19. Axmedov B. Ajdodlar ugiti. T.Chulpon.1991,  113 b.
20. Baratov   Sh.O`quvchi   shaxsini   o`rganish   usullari.   T.,     «O`qituvchi».
1995,52 b  
21. Vatanni sevmoq iymondandur.T.,G`.G`ulom nomidagi adabiyot va san`at
nashriyoti 1995,64 b.
22. Donishmandlar odob-axloq to`g`risida T.,O`qituvchi,1986, 134 b.
23. Javliyev T. An`analar xayot sabogi.T.,O`qituvchi,1992, 87 b.
24. Jabborov Iso. Turmush tarzi, urf-odat va odob. T., O`qituvchi.1980, 112
b.
25. Ziyoyev X.Istiqlol ma`naviyat negizi.T.: «Ma`naviyat».1999, 189 b.
26. A.Ibroximov, X.Sultonov, N.Jurayev. Vatan tuygusi. T.: «O`zbe-kiston»,
1996, 443 b.
27. Maxkamov U. Axloq-odob saboqlari. T.: Fan .1994, 133 b.
28. Maxmudov T. Mustaqillik va ma`naviyat. T.: «Sharq», 2001,160 b.
29. Ma`naviyat yulduzlari: (Markaziy Osiyolik mashxur siymolar, allomalar,
adiblar) T.A.Qodiriy nomidagi xalk merosi nashriyoti.1999,395 b.
30. Milliy   istiqlol   goyasi:   Asosiy   tushuncha   va   tamoyillar   T.,Uzbekiston
2000 , 80 b
31. Milliy   istiqlol   g`oyasi   :   asosiy     tushuncha     va         tamoyillar   (Ma`ruza
matnlari) - T., 2001
32. Milliy   istiqlol   g`oyasi   va   ijtimoiy-gumanitar   fanlar.   Qarshi,   «Nasaf»
nashriyoti, 2001, 174 b.
33. Milliy istiqlol g`oyasi.Darslik.T.,2005
34. Musurmonova   O.   Ma`naviy   qadriyatlar   va   yoshlar   tarbiyasi   T.:   «Uki-
tuvchi», 1996, 189 b. 57 35. Munavvarov A.K. «Pedagogika». Pedagogika Oliy o`quv yurtlari  uchun
darslik.T.: «O`qituvchi»,1996, 200 b.    
36. Ochilov M. O.,Ochilova N.M., O`qituvchi odobi.T.,  1997, 133 b.
37. Pedagogika kursi. I.Y. Tursunov, U.N. Nishonaliyev. T., 1997, 230 b.
38. Pedagogika   kursidan   xrestomatiya.   (   Tuzuvchi   muallif   O.Xasanboyeva)
T.: «Uqituvchi», 1993, 206 b.
39. Safo Ochil. Mustaqillik ma`naviyati va tarbiya asoslari.T.: «O`qi-tuvchi»,
1995, 207 b.
40. Tulenov   J,   Gofurov   Z.Mustaqillik   va   milliy   tiklanish.T.   «O`qi-
tuvchi»1996,  238 b.
41. Umar Xayyom. «Navro`znoma». T., «Mehnat».1990, 77 b. 
42. Yuldoshev J.. Ta`limimiz istiqlol yulida.T. «Sharq».1996, 223 b.
43. Yusuf Xos Xojib. Qutadgu bilig.T. 1971, 487 b.
44. Sharipov E. Oila, an`ana, odob.T. «O`zbekiston».1991y.
45. Sharkning ulug` mutafakkirlari merosida ta`lim-tarbiya masalalari: Ilmiy
anjuman materiallari. T.Nizomiy nomidagi TDPU.1993, 658 b.
46. Gofurov S., Toshev M. Ma`naviyat saboklari. Qarshi. «Nasaf». 1999, 158
b. 
47. Qoraboyev U.O`zbekiston bayramlari.T. «O`qituvchi» 1991, 186 b.
48. Xasanboyeva   O.,   Xasanboyev   J.,   Xamidov   X.   Pedagogika   tarixi.   T.
«U q ituvchi» 1997, 248 b. 58
Купить
  • Похожие документы

  • Demokratik jamiyat taraqqiyotida ma`naviy-iqtisodiy omillar uyg`unligi
  • Yoshlarda milliy davlatchilik tafakkurini va vatanparvarlik tuyg`ularini shakllantirish masalalari
  • Milliy g`oyaning ma`naviy ildizlari
  • 1920-30yillarda Qoraqalpog'istondagi o'zgarishlar
  • ARGOS, Davlat xizmatchisi, test javoblari bilan 2025-2026

Подтвердить покупку

Да Нет

© Copyright 2019-2026. Created by Foreach.Soft

  • Инструкция по снятию с баланса
  • Контакты
  • Инструкция использования сайта
  • Инструкция загрузки документов
  • O'zbekcha