Информация о документе

Цена 2000UZS
Размер 31.4KB
Покупки 0
Дата загрузки 07 Ноябрь 2026
Расширение docx
Раздел Рефераты
Предмет Педагогика

Продавец

Bohodir Jalolov

Milliy-ma’naviy,g‘oyaviy-mafkuraviy xavfsizlikni ta’minlash har xil mafkuraviy tahdid,xavf-xatar va tajoauzlarning oldini olish vositasi

Купить
Milliy-ma’naviy,g’oyaviy-mafkuraviy xavfsizlikni ta’minlash har xil mafkuraviy tahdid,xavf-xatar va tajoauzlarning oldini olish vositasi Reja. 1. Xavfsizlik tushunchasi, uning turlari va shakllari. 2. Mafkuraviy xavf-xatarning yuzaga kelish sabablari, holatlari va sharoitlari. 3. Axborot xuruji tushunchasi. Axborot xurujiga qarshi kurashda axborot xavfsizligini ta’minlash zarurati. 4. Axborot tushunchasi, uning tur va shakllari. Axbort xavfsizligi tushunchasi va uni ta’minlash muammolari. “ Mafkuraviy kurash tushunchasi va uning mohiyat-mazmuni. Jamiyat taraqqiyotining hozirgi davrida ro‘y berayotgan mafkuraviy jarayonlar inson ongi, qalbi xilma-xil usullarda olib boriladigan g‘oyaviy targ‘ibot va tashviqotning asosiy ob’ekti hamda maqsadiga aylanganini ko‘rsatmoqda. O‘zbekistonning birinchi Prezidenti Islom Karimov ta’kidlaganidek , “Bugungi kunda insoniyat qo‘lida mavjud bo‘lgan qurol-yarog‘lar Er kurrasini bir necha bor yakson qilishga etadi. Buni hammamiz yaxshi anglaymiz. Lekin hozirgi zamondagi eng katta xavf – insonlarning qalbi va ongini egallash uchun uzluksiz davom etayotgan mafkuraviy kurashdir. Endilikda yadro maydonlarida emas, mafkura maydonlarida bo‘layotgan kurashlar ko‘p narsani hal qiladi. Bu achchiq haqiqatni hech qachon unutmaslik lozim” 1 . Masalaning mohiyatini tushunish uchun g‘oya va ong munosabatiga daxldor bo‘lgan quyidagi holatlarga e’tibor berish zarur. Muayyan g‘oya inson tomonidan qabul qilinmasligi yoki u shaxs ongida faqat muayyan axborot sifatida saqlanib qolishi mumkin. Birinchi holatda g‘oya inson ongida hech qanday iz qoldirmasa , ikkinchisida g‘oya shaxs uchun ijtimoiy ahamiyatga ega bo‘lmaydi. Inson ongi va qalbi uchun kurash, degan fikrda g‘oya va ong munosabati sharqona falsafiy tafakkur asosida ifodalab berilgan. G‘oya faqatgina inson ongi orqali uning qalbini egallagan, inson ma’naviy-ruhiy holatining uzviy qismiga aylangandagina harakatga da’vat etuvchi, rag‘batlantiruvchi kuchga, faoliyat uchun qo‘llanmaga aylanadi. SHuning uchun ham bugungi kunda ushbu tamoyil mafkuraviy kurashning o‘zagini tashkil etmoqda. Mafkuraviy kurash – bu turli g‘oyaviy qarashlar, yondashuvlar, xilma-xil maslak va maqsadlarga ega ijtimoiy sub’ektlar o‘rtasida yuzaga keladigan, qarama- qarshilikka asoslangan munosabatlar demakdir. U yangi, shakllanayotgan g‘oyalar bilan o‘z “vazifasini” bajarib bo‘lgan mafkura yoki uning qoldiqlari o‘rtasidagi munosabat shaklida ham sodir bo‘lishi mumkin. SHu bilan birga, mafkuraviy kurash muayyan g‘oyalarni singdirish yoki himoya qilish jarayonini ham anglatadi. 1 Каримов И.А. Миллий истиқлол мафкураси – халқ эътиқоди ва буюк келажакка ишончдир // Унинг ўзи. Озод ва обод Ватан, эркин ва фаровон ҳаёт – пировард мақсадимиз. Т.8. –Т.: Ўзбекистон, 2000. –Б.491. Mafkuraviy kurashni muxolif mafkuraviy qarashlarning har qanday ko‘rinishini yo‘q qilishga, g‘oyaviy plyuralizmni bartaraf qilishga qaratilgan harakatlar – mafkuraviy konfrontatsiyadan (fran. – qarama-qarshi qo‘yish) farqlash kerak. Mafkuraviy konfrontatsiya aksariyat hollarda g‘oyaviy sohada mutlaq ustuvor bo‘lib kelgan qarashlar tizimi barbod bo‘lgan, kishilar ko‘p yillar davomida shakllanib kelgan hayotiy mo‘ljallarini yo‘qotib qo‘ygan, sodda qilib aytganda, mafkuraviy beqarorlik vaziyatining hosilasi hisoblanadi 2 . Bunday beqarorlik holati keskin ijtimoiy-iqtisodiy o‘zgarishlar, xususan, bir tuzumdan boshqasiga o‘tish davri, muayyan hollarda tashqi ta’sir, masalan, xalqaro maydonda yakkalanib qolish yoki harbiy harakatlar, o‘zaro urushlarda engilish oqibatida yuzaga kelgan ijtimoiy- siyosiy vaziyat natijasi ham bo‘lishi mumkin. Bir so‘z bilan aytganda, mafkuraviy beqarorlik jamiyatdagi mavjud mafkuraviy muvozanat buzilgan, ammo yangisi qaror topmagan vaziyatdagi g‘oyaviy o‘zgaruvchan holat hisoblanadi. Jamiyat taraqqiyoti bunday hollarda g‘oyaviy antagonizmga asoslanadigan mafkuraviy konfrontatsiya yuzaga kelishi uchun real shart-sharoit paydo bo‘lishini ko‘rsatadi. Bunday antagonizm muayyan jamiyat (davlat) doirasidagi hamda mamlakatlararo darajadagi ziddiyatlarning keskin xarakter kasb etishining in’ikosi hisoblanadi. Mafkuraviy konfrontatsiya vayronkor xarakterga ega bo‘ladi, unda dushman deb hisoblangan mafkura (lar)ni yo‘qotishga alohida e’tibor beriladi. Bunday paytda o‘z davriga nisbatan yashovchan, kishilar ruhiyati, orzu-umidlari bilan bog‘liq mayllarni to‘g‘ri va aniq ifodalagan mafkura g‘olib bo‘ladi. Bunday mafkura mohiyatan hamma vaqt ham progressiv xarakterga ega bo‘lmasligi mumkin. Fashistlar Germaniyasida natsional sotsializm, sho‘rolar davrida bolshevizmning muxolif g‘oyaviy qarashlar, ularning sohiblari va tarafdorlarini yo‘q qilish yo‘lida olib borgan g‘ayriinsoniy harakatlari buning isboti bo‘la oladi. O‘zgacha g‘oyaviy qarashlar va yondashuvlarga ashaddiy dushmanlik ko‘zi bilan qaraladigan, jamiyat taraqqiyotining yagona va eng oqil yo‘lini ko‘rsatishga da’vo qiladigan hamda kishilarda g‘oyaviy indifferentlik ruhiyatining qaror topishiga 2 Очилдиев А. Глобаллашув ва мафкуравий жараёнлар. –Т.: “Муҳаррир” нашриёти, 2009. –Б.15–16. xizmat qiladigan mafkura yakkahokimligi sharoitida mafkuraviy kurash haqida gapirish mumkin emas. Mafkuraviy kurash manbaini o‘z mazmun-mohiyatiga ko‘ra, bir-biridan farqlanuvchi turli g‘oyaviy qarashlar sohiblari, ularning manfaatlari o‘rtasidagi ziddiyatlar tashkil etadi. Ammo, mafkuraviy kurash sodir bo‘lishi uchun turli ijtimoiy sub’ektlar mavjudligining o‘zi etarli emas. Bunday kurash ularning manfaatlari bir-biridan farqlanuvchi g‘oyaviy shakl kasb etgan, mafkuraviy plyuralizm real voqelikka aylangandagina, sodda qilib aytganda, mafkuraviy ziddiyat mavjud bo‘lgandagina real xarakter kasb etadi. SHundagina mafkuraviy jarayonlar jamiyat rivojlanishini ta’minlashning zaruriy sharti sifatida o‘zligini namoyon qiladi. Kishilar, ijtimoiy guruhlarning bir-biridan farqlanuvchi ehtiyoj va manfaatlarini ro‘yobga chiqarish imkoniyati paydo bo‘ladi. Bu, o‘z navbatida sotsial struktura-dagi o‘rnidan qat’i nazar, jamiyat a’zolari uchun ijtimoiy taraqqiyotning optimal yo‘llarini oydinlashtirishga xizmat qiladi. Ayni paytda, bu jarayon yangidan-yangi g‘oyalarning paydo bo‘lishiga, mafkuraviy qarashlardagi ijobiy va salbiy jihatlarning oshkor bo‘lishiga zamin yaratadi, muayyan mafkuraviy qoida, tamoyillarning qayta ko‘rib chiqilishi, kun tartibidan olib tashlanishi hamda mavjud ijtimoiy qatlamlar ehtiyoj va manfaatlari, orzu-umidlari va intilishlariga hamohang bo‘lgan qarashlarning yanada rivojlanishiga yo‘l ochadi. Mazkur holatlar biron-bir jamiyat yoki davlat yangilanayotganida, bir bosqichdan boshqasiga o‘tayotganida yaqqol namoyon bo‘ladi. Mafkuraviy kurashning asosiy yo‘nalishlari . Hozirgi kunda mafkuraviy kurash quyidagicha yo‘nalishlarga ega bo‘lishi mumkin: – o‘z umrini o‘tab bo‘lgan, yangi zamon talablariga javob bera olmay qolgan mafkura, g‘oyalar tizimi yoki g‘oyaviy-mafkuraviy tamoyillarga qarshi faoliyat; – muayyan millat, jamiyat va davlat uchun begona hamda yot bo‘lgan, chetdan turib, turli maqsadlarda, xilma-xil vositalar orqali joriy etishga harakat qilinayotgan g‘oya va mafkuralarga nisbatan amalga oshiriladigan harakat, chora- tadbirlar majmui; – asl maqsadlari xalq va jamiyatning umumiy manfaatlari-ga zid bo‘lib qolgan ichki kuchlar, konservativ sub’ektlarga xos g‘oya va mafkuraviy qarashlarga qarshi kurash; – yangi jamiyat va yangi davlat barpo etish, hayotda tub o‘zga-rish va islohotlarni amalga oshirishga xizmat qiladigan g‘oyalar hamda mafkuraviy tizim shakllanishi uchun olib boriladigan faoliyat va boshqalar. Zamon va davr nuqtai nazaridan uzoq muddatni qamrab olishi, istiqbolni anglash bilan bog‘liqligi hamda dialektik xarakteri bilan ajralib turadigan mafkuraviy kurash muayyan mamlakat yoki jamiyatning manfaatlari va imkoniyatlari bilan belgilanadigan ehtiyojlar va intilishlar in’ikosi sifatida namoyon bo‘ladi. Qanday holda bo‘lmasin, g‘oyaviy kurash hamisha amalga oshiriladigan harakat natijalari, unga erishish yo‘llarining belgilab olinishini bildiradigan faoliyat sifatida muayyan maqsadlarda amalga oshiriladi. Ularni ro‘yobga chiqarishda xilma-xil usul va vositalardan foydalaniladi. Jumladan, bunda tashkiliy omil – targ‘ibot va tashviqot infrastrukturasining rivojlanganlik darajasi u yoki bu tarzda g‘oyaviy ta’sirni ro‘yobga chiqarishda o‘ziga xos o‘rinni egallaydi. SHu bilan birga, texnika va texnologiyalar ham bugungi kunda g‘oyaviy maqsadlarni amalga oshirishda tobora muhim ahamiyat kasb etib bormoqda. Integratsiya jarayonlari chuqurlashib borayotgan, mamlakatlar va mintaqalar bir-biri bilan tobora mustahkam bog‘lanib borayotgan bugungi kunda milliy, diniy va demografik omillar mafkuraviy maqsadlarni amalga oshirishning manbai sifatida namoyon bo‘lmoqda. Bulardan tashqari mintaqada gegemonlikka da’vogar bo‘lgan mamlakat borligini asoslash, ta’bir jomz bo‘lsa, shunday davlat obrazini yaratish yo‘lida ham jiddiy harakatlar qilinmoqda. Bunday obrazlarning yaratilishi Er yuzining turli nuqtalarida nizoli vaziyatlarni, millatlararo va davlatlararo munosabatlarda tangliklarni yuzaga keltirgan. Hozirda ham bunday “obrazlarning” yaratilishi mamlakatlarning iqtisodiy, ma’naviy-intellektual salohiyati jamiyat taraqqiyotini ta’minlash o‘rniga ana shu “obraz” ta’sirining oldini olishga yo‘naltirilmoqda. Natijada asosiy maqsadga – muayyan davlatni zaiflashtirish orqali o‘z “ittifoqchisiga” aylantirishga erishilmoqda. Demak, mafkuraviy kurash maydonida mafkuraviy gegemonizm mexanizmi ham ishga tushirilmoqda. Mafkuraviy gegemonizm. Gegemonizm (yunon. gegemoniya – etakchilik, boshqarish) – ijtimoiy guruh, sinf, davlat yoki etnosning boshqa guruhlar, sinflar, davlat va etnoslar ustidan etakchilikka da’vo qilishi. Ijtimoiy-siyosiy ta’limotlar tarixida gegemoniyaga turlicha yondashuvlar bo‘lgan. Qadimgi yunonlar va rimliklar o‘zlarini madaniyatli odam hisoblashgan va boshqa barcha xalqlarni, shu jumladan, Evropa xalqlarini ham varvarlar, ya’ni yovvoyilar deb hisoblashgan. Bunday yondashuv, tabiiyki, yunonlar va rimliklarning dunyoda gegemonlikka da’vo qilishiga olib kelgan. Marks va Leninning siyosiy nazariyasida asosiy o‘rin proletariat gegemonligiga ajratilgan edi. Ularning fikriga ko‘ra, barcha quyi sinflar, qatlam va guruhlarning sotsialistik inqilob yo‘lidagi ittifoqiga proletariat etakchilik qilishi lozim. Mamlakatlarning XX asr davomida va XXI asr boshlaridagi rivojlanishi proletariat gegemoniyasi to‘g‘risidagi ta’limot o‘rinsiz ekanini ko‘rsatdi. Har bir muayyan mamlakatning ijtimoiy-iqtisodiy taraqqiyot darajasiga, uning ijtimoiy tuzilmasi xususiyatlariga bog‘liq ravishda turli ijtimoiy qatlam va guruhlar boshqa guruh va qatlamlarga ma’lum davr davomida etakchilik qilishi mumkin. XX asr o‘rtalarida jahon siyosiy xaritasida ikki qutblilik vujudga kelgach, AQSH va sobiq Sovet Ittifoqi gegemonlikka da’vo qila boshladi. Sobiq Ittifoq parchalanib ketgach, siyosiy maydonda ko‘p qutblilik vujudga keldi. Biroq AQSH dunyoga gegemonlik qilish da’vosidan qaytmadi. Umumjahon miqyosida gegemonlikka da’vo qiladigan davlatlardan tashqari mintaqaviy gegemonlikka da’vo qiluvchi davlatlar ham bor. Ular o‘z mintaqalaridagi davlatlarga siyosiy, iqtisodiy va madaniy jihatdan ta’sir o‘tkazmoqchi bo‘ladi. Biron-bir g‘oya yoki mafkura muayyan xalq, hudud va jamiyat hayotida yakka hukmron bo‘lib tursa, gegemoniya tushunchasini g‘oya va mafkura atamalariga nisbatan ham qo‘llash mumkin. SHunga ko‘ra mafkuraviy gegemonizm deb muayyan ijtimoiy guruh, qatlam, millat, davlat hayotida yakka hukmron bo‘lgan g‘oya va mafkuraning boshqalar ustidan hukmronlik qilishini ifodalovchi nazariya va amaliyot xatti-harakatlar tizimiga aytiladi. Muayyan g‘oya yoki mafkuraga ishonish yo ishonmaslik har bir insonning shaxsiy ishi. Gegemonlikka intiluvchi g‘oya va mafkura jamiyatdagi vaziyatdan foydalanib, kuch ishlatish, zo‘ravonlik yoki boshqa bir noqonuniy xatti-harakat bilan gegemon bo‘lib olishga urinishi mumkin. Bunday urinishlarni o‘z vaqtida payqab olish hamma vaqt ham oson bo‘lmagan. XX asrning 30-yillarida Germaniyada fashizm hukmron mavqeni egallab, nafaqat nemis xalqi, balki dunyodagi millionlab kishilarning boshiga cheksiz kulfatlar keltirgani bunga misol bo‘la oladi. Kommunizm g‘oyasi ham dunyodagi ko‘plab xalqlar ongini zaharlab, ijtimoiy taraqqiyotning sekinlashuviga sabab bo‘ldi. Hozirgi kunda ham mafkuraviy gegemonlikka intilayotgan mafkuralar ko‘pdir. Masalan, buyuk davlatchilik shovinizmi, neofashizm, panamerkanizm va boshqalar. Ularning barchasi ochiq yoki yopiq tarzda mafkuraviy tajovuz bilan shug‘ullanmoqdalar. Mafkuraviy tajovuz – muayyan millat, jamiyat, davlatning tinchligi va barqarorligiga qarshi qaratilgan, siyosiy va konstitutsion tuzumni zaiflashtirish va buzishga yo‘naltirilgan, fuqaro va jamiyat xavfsizligiga tahdid soluvchi g‘oyaviy- nazariy qarashlar va unga asoslangan amaliyot majmui hisoblanadi. Mafkuraviy tajovuz yovuz kuchlar va har xil markazlar tomonidan biron-bir mamlakatga nisbatan ichkaridan yoki tashqaridan turib bevosita amalga oshiriladigan g‘oyaviy buzg‘unchilikning bir shaklidir. Ular o‘z jirkanch maqsadlariga erishish uchun har qanday usullardan, odamlarning diniy, milliy hissiyotlari, hayotda mavjud bo‘lgan ijtimoiy-iqtisodiy qiyinchiliklardan, shuningdek, zamonaviy texnika, telekommunikatsiya vositalaridan ustalik bilan foydalanishga harakat qiladilar. Bugungi kunda mafkuraviy tajovuz deganda, aholining ma’lum bir qatlamlari, ayniqsa, yoshlarning qarashlarini o‘zlariga ma’qul bo‘lgan yo‘nalishda o‘zgartirish, buzg‘unchi g‘oyalar, diniy ekstremizm, axloqsizlik g‘oyalarini singdirish kabi g‘arazli maqsadlar tushuniladi. Bunday tajovuz fuqarolarni qonuniy hokimiyat organlari faoliyatiga xalaqit qilish, zo‘ravonlik xatti-harakatlarini amalga oshirishga undash yoki ularni konstitutsiyada ko‘zda tutilmagan boshqa tuzilmalar bilan almashtirishga chaqirishda namoyon bo‘lmoqda. Axborot kommunikatsiyalari va internet orqali qilinayotgan mafkuraviy xurujlar . Ular orqali qilinayotgan mafkuraviy xurujlarni quyidagicha tasniflash mumkin. Birinchidan, jamiyatimiz a’zolarining ongi va tafakkuriga ta’sir qilishga qaratilgan xurujlar . Ma’lumki, xalqimizning asrlar davomida shakllanib kelayotgan milliy ongi va dunyoqarashida hamda xulq-atvor normalarida ota-onaga, o‘zi yashayotgan mahalla jamoasiga, katta yoshdagi kishilarga chuqur hurmat bilan qarash, muayyan voqea va hodisalarga bosiqlik, mulohaza va andisha bilan munosabatda bo‘lish, jamoa fikriga nisbatan alohida ehtirom ko‘rsatish kabi xislatlar ustuvorlik qiladi. Qolaversa, aynan mana shu qadriyatlar jamiyatimiz ma’naviyatining tamal toshini tashkil qiladi. Bunday vaziyatni yaxshi o‘rgangan g‘animlarimiz bizga qarshi ma’naviy xurujlarni amalga oshirishda xalqimizning mana shunday ulug‘vor qadriyatlariga mutlaqo teskari va begona bo‘lgan, asosan “individualizm”, “egoizm”, “kosmopolitizm”, “zo‘ravonlik”, “diniy mutaassiblik” g‘oyalarini iloji boricha chiroyli niqoblarga o‘rab, jamiyatimizga olib kirishga urinmoqda. G‘animlarimizning xalqimiz milliy ongiga ta’sir ko‘rsatishdan ko‘zlangan asosiy maqsadi O‘zbekistonning birinchi Prezidenti I.A.Karimov xulosa qilganidek: “O‘zbekistonda hukm surayotgan tinchlik va osoyishtalikni, jamiyatimizdagi bunyodkorlik muhitini, bugun biz barpo etayotgan farovon va osuda hayotni buzish, tobora kuchga kirayotgan davlatimizni ag‘darish, tanlagan yo‘limizdan qaytarishdir. Odamlarimizning yuragiga vahima va qo‘rquv solish hisobidan ularning ertangi kunga bo‘lgan ishonchini yo‘qotish, bir-biriga qarshi qo‘yish, yurtimizda, mintaqamizda o‘z manfaati, o‘z siyosatini o‘tkazishdan iborat” 3 . 3 Каримов И.А. Ватанимизнинг тинчлиги ва хавфсизлиги ўз куч-қудратимизга, халқимизнинг ҳамжиҳатлигига ва букилмас иродасига боғлиқ // Унинг ўзи . Тинчлик ва хавфсизлигимиз ўз куч-қудратимизга, ҳамжиҳатлигимиз ва қатъий иродамизга боғлиқ. Т.12. – Т.: Ўзбекистон, 2004. –Б.250. Ikkinchidan, milliy urf-odatlarimizga bo‘layotgan xurujlar. Ma’lumki, xalqimizda o‘ziga xos milliy odatlar, an’analar shakllangan. Jamoa bo‘lib yashash, qarindosh-urug‘larga mehribonlik, to‘y va ma’rakalar, bayramlar, tarbiya masalalarida, hasharlarda ijtimoiy hamkorlikning boshqalarda uchramaydigan o‘ziga xos yuqori darajasining namoyon bo‘lishi shular jumlasidan. Xalqimizning bu urf- odatlari asrlar davomida jamiyat mustahkamligining asosi bo‘lib xizmat qilib kelmoqda. Milliy an’analarimiz va urf-odatlarimizning mamlakatimiz taraqqiyoti uchun naqadar ulkan ahamiyatini sezgan tahdidchilar bu borada ham muayyan xurujlarni amalga oshirmoqda. SHu maqsadga erishish uchun ular global aloqa tizimlari va boshqa vositalar orqali ma’naviy qashshoqlikka, tarkidunyochilikka, odamlarga nisbatan oqibatsizlik va shafkatsizlikka olib keluvchi g‘oyalarni hamda urf-odat normalarini zo‘r berib targ‘ib qilmoqda. Bular orasida, ay-niqsa, odamovilik, ota- onaga nisbatan bepisand qarash, shaxsiy hayotni ulug‘lash kabi g‘oya va qarashlar ustuvorlik qilmoqda. Uchinchidan, milliy madaniyatimizga bo‘layotgan xurujlar. Sir emaski, xalqimizning milliy madaniyati o‘zining qadimiyligi, boyligi bilan alohida ajralib turadi. Markaziy Osiyo tarixida aql-idrok bilan ma’naviy jasoratni, diniy dunyoqarash bilan qomusiy bilimdonlikni o‘zida mujassam etgan allomalar ko‘p bo‘lgan. Imom Buxoriy, Imom Termiziy, Xoja Bahouddin Naqshband, Xoja Ahmad YAssaviy, Al-Xorazmiy, Beruniy, Ibn Sino, Amir Temur, Mirzo Ulug‘bek, Zahiriddin Bobur va boshqa ko‘plab buyuk ajdodlarimiz milliy madaniyatimizni rivojlantirishga ulkan hissa qo‘shdilar, xalqimizning milliy iftixori bo‘lib qoldilar. Ularning nomi, jahon sivilizatsiyasi taraqqiyotiga qo‘shgan buyuk hissasi hozirgi kunda butun dunyoga ma’lum. 1. M il liy ong, dunyoqarash, ruhiyat va qalbda milliy xavf sizlikni ta’minlash millat vakillarida millatni asrash va rivojlantirishning asosiy sharti ekanligi anglab yetilmas ekan, unga erishib bo’lmaydi. 2. Mil liy-ma’naviy qashshoqlik bo’lgan jamiyatda siyosiy beqarorlik yuzaga keladi. 3. M a’naviyati qashshoq mil latda o’z vatanini himoya qilishga kuch-qudrat yetmaydi. Bunday millat vakillari o’z vataniga xoinlik qilishdan ham qaytmaydi. Unga hamma joy vatanday ko’rina veradi, o’z manfaatini hamma qadriyatlardan ustun qo’yib yashaydigan bevatan insonlardir. 4. Vatanni har qanday yovuz kuchlardan himoya qilish, uning chega ralari mustahkam bo’lishiga o’z hissasini qo’shishga in tiluvchi insonlarda milliy ma’naviyat kuchli bo’ladi. O’z vatanining chegaralari mustahkamligi, uning xavf sizligi ta’minlaganligini xuddi o’z oilasining mus tahkamligi va xavfsizligini ta’minlash sifatida qaraydigan insonlarning ma’naviyati yuksak bo’ladi. Iqtisodiy xavfsizlikda mamlakatning mavjud resurs laridan tejab foydalanish, ularning talon- toroj qilinishiga va chet ellarga olib chiqilishiga yo’l qo’ymaslik ham insonlar ma’naviyati bilan bog’liq. Ma’- naviyatli insonlar mamlakat boyligini ko’z qorachig’i day asrash, ularni g’ayriqonuniy yo’l bilan o’zlashti rishga harakat qiladigan kimsalarga nisbatan nafrat tuyg’ularining yuzaga kelishi ham ma’naviyat bilan bog’- liqdir. 5. Jamiyatda millatlararo totuvlik, diniy bag’rikenglik, turli ijtimoiy tabaqalar o’rtasidagi munosabatlardagi do’stlik, o’zaro hamkorlik va barqa rorlikning amal qilishi ham ma’naviyat bilan bog’ liqdir. Agar ma’naviyat taraqqiy qilgan bo’lsa, ular o’rtasida o’zaro munosabatlarda manfaatlar muvozanati amal qiladi va jamiyat barqaror rivojlanib bora- veradi. 6. Atrof-muhitni toza, orasta tutish, mam lakat tabiatini, hayvonot dunyosini, o’rmon va suv zaxiralarini asrash, ob-havoning ifloslanishiga yo’l qo’ymaslik ham ma’naviyat bilan bog’liqdir. Ma’navi yatli insonlar ana shu boyliklar nafaqat bugun, shu bilan birga istiqbolda o’z avlodlari uchun ham zarur ligini yaxshi biladi va o’z imkoniyati doirasida ularni asrashga harakat qiladi. Ma’naviy qashshoq insonlar esa bunday tuyg’ularga ega bo’la olmaydi. 7. Bugun insonlar va millatlar kuchli axbo rot bosimi ostida yashamoqda. Taraqqiy qilgan mam lakatlar o’zlarida mavjud bo’lgan yuksak darajadagi axborot vositalari orqali dunyoda o’z hukmronligini o’tkazish maqsadida turli buzg’unchi g’oyalar, axloqiy qashshoqdik va bo’htonlardan iborat xabarlar, axbo rotlar va ma’lumotlarni jahon afkor ommasi o’rtasi da targ’ib qilmoqdalar. Mana shunday sharoitda ularni tanlash, inson va millat manfaatlariga zid bo’lgan jihatlaridan ogoh bo’lish ma’naviyat bilan bog’liqdir. Ma’naviyati yuksak insonlar va millatlargina ogoh bo’lishga hamda ular ta’siridan o’zlarini himoya qilishga qodir bo’ladi. 8. Bugun dunyodagi taraqqiy qilgan mamlakatlarning jahondagi turli mamlakat lardagi yuksak intellektual salohiyatli olimlar va mutaxassislarni «o’g’irlash»i an’anaga aylangan. Ular bunday olimlar va mutaxassislarga barcha moddiy im koniyatlarni vujudga keltirish, texnik va texnolo gik shart-sharoitlarni yaratishga va’da berib, ularni o’z mamlakatlariga olib ketishga muvaffaq bo’lmoqdalar. Ular bu faoliyatlari bilan, bir tomondan, ana shunday kadrlarni tayyorlashga ketadigan mablag’ va vaqtni tejashga erishib, tayyor olim va mutaxassislarni qo’lga kiritmoqdalar; ikkinchi tomondan, mam lakatlarni intellektual jihatdan zaiflashtirishga va oxir-oqibatda o’zlariga qaram qilishga intilmoq dalar. Bunday sharoitda yuksak ma’naviyatga, o’z mil lati va Vatanini sevish ruhiyatiga ega bo’lgan insonlar moddiy boylik evaziga o’zga mamlakatlarga ketishdan o’zlarini tiyadilar. Bunga ham yuksak ma’naviyatlilargi na amal qilishi mumkin. Ma’naviyati qashshoklashgan,o’zga g’oya va mafkuralarning aldoviga uchgan insonlar esa o’zgalarning takliflariga moyillik bildiradilar. Shuni ham hisobga olish kerakki, bosh qa mamlakatlarga ketib, o’zi va o’z mamlakatiga man faatlar keltiradigan intellektuallar ham borki, bu umummilliy taraqqiyot uchun ahamiyatlidir. Shu ma’ noda qanday bo’lishidan qati nazar, o’z intellektuallar ma’naviy yuksakligini ta’minlash milliy taraqqiyotning zaruriy sharti bo’lib qolmoqda 4 . Shunday qilib, m afkuraviy xavfsizlikni ta’minlash jamiyat ma’naviy hayotida bo’shliq paydo bo’li shining oldini olish, o’zining pirovard maqsadlariga mos va unga xizmat qiladigan g’oyalar tizimini shakllantirish, uni muttasil mustahkamlab borish, fuqarolarda mafkuraviy immunitetni oshirish orqali zohir bo’ladi. O’zbekiston Respublikasida milliy – ma’naviy,g’oyaviy-mafkuraviy xavfsizlikni ta’ minlovchi ichki omil – jamiyatning siyosiy-ijtimoiy, axloqiy va ma’naviy 4 Отамурадов С . Глобаллашув ва миллий-маънавий хавфсизлик. -.Т.: Ўзбекистон,2013. – Б.193-196. salohiyatidir. Bundan tashqari, maf kuraviy xavfsizlik xalqimizning asriy an’analari, tili, dini, ma’naviyati va milliy rivojlanishiga xiz mat qiluvchi umuminsoniy qadriyatlarga asoslanadi. Shuningdek, davlat idoralari, jamoat tashkilotlari va uyush-malari, madaniy-ma’rifiy muassasalar tomonidan amalga oshirilayotgan tarbiyaviy ishlar, ma’naviy-ma’rifiy tadbirlar tizimi mafkuraviy xavfsizlikni ta’minlashning zaruriy shartidir. Mamlakatimiz mafkuraviy xavfsizligi ilmiy asoslangan ijtimoiy siyosatga, huquqiy madani yatga, jamiyatning ma’naviy yetukligi va demokratiyalashu viga uzviy ravishda amalga oshiriladigan g’oyaviy tarbiyaga tayanadi. Jamiyat, davlat va shaxs mafkuraviy xavfsizli gini ta’minlash – davlat siyosatining tarkibiy qismi hisoblanadi. Foydalaniladigan asosiy darsliklar va o‘quv qo‘llanmalar ro‘yxati 1. Mirziyoyev SH.M. Milliy taraqqiyot yo’limizni qat’iyat bilan davom ettirib, yangi bosqichga ko’taramiz. 1-jild, Toshkent,”O’zbekiston”, 2017 yil. 2. Mirziyoyev SH.M. Erkin va farovon demokratik O’zbekiston davlatini birgalikda barpo etamiz. Toshkent, “O’zbekiston”, 2017 yil. 3. Mirziyoyev SH.M. O’zbekiston Respublikasi Prezidenti SHavkat Mirziyoyevning Oliy Majlisga murojaatnomasi. “Xalq so’zi” gazetasi, 2017 yil, 23-dekabr, 2-bet. 4. Mirziyoyev SH.M. Konstitutsiya – erkin va farovon hayotimiz, mamlakatimizni yanada taraqqiy ettirishning mustahkam poydevoridir. “Xalq so’zi” gazetasi, 2017 yil, 8-dekabr, 1-3 betlar. 5. Mirziyoyev SH.M. O’zbekiston Respublikasi Prezidentining “O’zbekiston Respublikasini yanada rivojlantirish bo’yicha harakatlar strategiyasi to’g’risida”gi farmoni. Toshkent, “Adolat”, 2018 yil. 6. Mirziyoyev SH.M. Buyuk kelajagimizni mard va oliyjanob xalqimiz bilan birga quramiz. T., O’zbekiston, 2017 yil. 7. Mirziyoyev SH.M. Qonun ustuvorligi va inson manfaatlarini ta’minlash yurt taraqqiyoti va xalq farovonligining garovi. T., O’zbekiston, 2017 yil. 8. Karimov I.A. Asarlar to’plami. 1-23 jildlar. -T.:“O’zbekiston”, 1996-2015 y.y. 9. Karimov I.A. Yuksak ma’naviyat – yengilmas kuch. –T.:“Ma’naviyat”, 2008. 10. Karimov I.A. Mamlakatimizda demokratik islohotlarni yanada chuqurlashtirish va fuqarolik jamiyatini rivojlantirish konsepsiyasi. –T.:“O’zbekiston”, 2010. 11.Karimov I.A. O’zbekiston mustaqillikka erishish ostonasida. -T.:“O’zbekiston”, 2011.

Milliy-ma’naviy,g‘oyaviy-mafkuraviy xavfsizlikni ta’minlash har xil mafkuraviy tahdid,xavf-xatar va tajoauzlarning oldini olish vositasi

Купить