Mineral o‘g‘itlar tarkibidagi III guruh kationlarini aniqlash usullari - Педагогика - Дипломные работы

Информация о документе

Цена	12000UZS
Размер	152.0KB
Покупки	0
Дата загрузки	07 Ноябрь 2026
Расширение	doc
Раздел	Дипломные работы
Предмет	Педагогика

Mineral o‘g‘itlar tarkibidagi III guruh kationlarini aniqlash usullari

Купить

Mineral o`g`itlar tarkibidagi III guruh kationlarini aniqlash
usullari
Reja :
I. Kirish
II. Asosiy qism
1. Tuzlarning gidrolizi.
2. Miniral o`g`itlarning olinishi
3. III-Guruh kationini aniqlash
4. Miniral o`g`itlarning sanoatda ishlatilishi
5. Oksidlanish- qaytarilish reaktsiyalari.
III. Xulosa
IV. Adabiyotlar ro`yxati
1

KIRISH.
Tabiatda turli xil o’g’itlar mavjud bo’lib ular har xil minerallar holida mavjud
bo’ladi . Bugungi kunda oziq-ovqat muommasi kishilik jamiyatini katta tashvishga
solmoqda.Chunki dunyo aholisi kundan-kunga oshib bormokda.Shu sababli ham
hozirgi kunda qishloq xo’jaligining asosi bo’lgan mineral o’g’itlarga yehtiyoj juda
oshib bormoqda.
Shunday yekan o’g’itlarni qaysisi qanday ahamichtga yega va ularning tarkibida
o’simliklarga ijobiy tasir yetuvchi qanday kimyoviy yelementlar borligi va qanday
mikroyelementlarga boyligini bilishimiz lozim. Bundan tashqari ishlab chiqarilayotgan
o’g’itlarning sifatini yaxshilash ishlab chiqarilayotgan o’g’itlarning unumdorligini
oshirish, yerga berilayotgan mineral o’g’itlar tuproqning tabiiy irfratuzilmasini
buzmasligi lozim. Quyida biz mineral o’g’itlar tarkibidagi xar xil anionlarni aniqlashnig
bir qancha usullarini lo’rib chiqamiz.
Ishlab chiqarilayotgan mineral o’g’itlardan dehqonchilik bilan shug’ullanayotgan
har bir kishi to’g’ri foydalanishi lozim.
Azotli o’g’itlarni analiz qilish usullari. Mineral azotli o’g’itlarga tarkibida azot tutgan
turli tuzlar kiradi. Unda azot ammiak, nitrat, nitrit va amid shaklida bo’ladi. Quyidagi
ammiakli va nitratli tuzlarni analiz qilish usullari ko’rib chiqiladi. Ammoniyli tuzlar
tarkibidagi azot miqdorini aniqlashning eng keng tarqalgan usuli–formaldegidli usul
hisoblanadi. Azotni aniqlashning bu usulida bitta–titrlash amali bajariladi. Ishqoriy
eritmalardan ammmiakni haydash bu usul bilan taqqoslanganda qo’lanilishi jihatdan
bog’liq bo’lsada, ammiakli haydash va eritmani titrlash uchun ko’p vaqt talab etadi.
Formaldegidli usul ammoniy sulfat, ammoniy xlorid, shuningdek ammoniy nitrat
kabilar analizida hamda olingan natijalar analiz namunasidagi ushbu tuzlarning
miqdorini hisoblashda qo’llaniladi. Ammo ammoniy nitrat tarkibidagi ba’zi miqdor
(NN4)2SO4 yoki NN4Sl yoinki boshqa ammoniyli tuzlar ham aniqlanayotgan
NN4NO3 miqdoriga kiradi. Shuning uchun ammoniy nitrat tarkibidagi ammoniy azotini
formaldegid usuli bilan aniqlash bilan bir qatorda undagi nitrat yoki umumiy azot
miqdorini ham qo’shish zarur.
2

Umumiy azot miqdorini aniqlashni nitratni faol metallar (Devard qotishmasi–45% Al +
50% Su + 5% Zn va boshqalardan iborat) bilan yoki temir (II) xlorid eritmasi bilan
qaytarish orqali amalga oshirish mumkin. Bu usulda analizni bajarish uchun ko’p vaqt
talab etiladi. Shuning uchun qayd etilgan usul faqatgina ammoniy nitrat tarkibidagi
umumiy azot miqdorini aniqlash uchun qo’llaniladi. Tarkibida ammoniy bo’lmagan
masalan, natriy nitrat, natriy nitrit kabi birikmalarda azot miqdorini aniqlashning eng
keng tarqalgan usullaridan biri nitrometrik usul hisoblanadi. Nitrat–nitrit ishqorlarining
inversiyasi orqali olinadigan natriy nitrat analizida nitritli azot permanganat usuli bilan,
nitrat va nitritning umumiy miqdori esa nitrometrik usul bilan aniqlanadi. Olingan farq
orqali natriy nitrat aralashmasidagi miqdor aniqlanadi.
Mineral o‘g‘itlar (yoki sun’iy o‘g‘itlar). Ular sanoat – ishlab chiqarish yo‘li bilan
noorganik xomashyolarni kimyoviy yoki mexanik qayta ishlash (masalan,
agrokimyoviy rudalar – fosforitlar, kaliyli tuzlar, dolomitlar va hokazolarni maydalash)
orqali tayyorlanadigan noorganik mahsulotlardan hosil qilinadi. Xomashyo sifatida
xizmat qiladigan havo azotidan yoki tarkibida o‘simliklar uchun ozuqa bo‘ladigan
moddalar tutgan ayrim kimyoviy ishlab chiqarish korxonalarining oraliq
mahsulotlaridan olingan moddalar ham mineral o‘g‘itlar qatoriga kiradi. Masalan,
ammoniy sulfat – kokslash pechi gazlari yoki kaprolaktam ishlab chiqarishning oraliq
mahsulotlaridan olinadi. Fosfor tutgan rudalardan metallarni suyuqlantirib olinishida
fosforli o‘g‘itlar sifatida qo‘llaniladigan tomasshlak yoki martenli asosiy dashqollar
olinadi. Xomashyoni kimyoviy qayta ishlash natijasida olinadigan mineral o‘g‘itlar
ta’sir etuvchi moddalarning yuqori konsentratsiyaliligi bilan ajralib turadi. Ta’sir
etuvchi modda bo‘yicha mineral o‘g‘itlar: azotli, fosforli, kaliyli va mikroelementli
(borli, molibdenli va b.) turlarga bo‘linadi. Organik o‘g‘itlar. Ulardagi elementlar
o‘simlik va hayvonlardan olinadigan chiqindi moddalar tarkibida bo‘ladi. Bunday
o‘g‘itlarga birinchi navbatda go‘ng, shuningdek o‘simlik va hayvonlardan kelib
chiqadigan chiqindilar (torf, kunjara, baliq va parranda chiqindisi, suyak uni, aholi
chiqindisi va turli oziq-ovqat mahsulotlari chiqindilari) ni qayta ishlash natijasida
olinadigan mahsulotlar ham kiradi, bunga yashil o‘g‘itlarni ham kiritish mumkin.
Organo-mineral o‘g‘itlar tarkibida organik va mineral moddalar bo‘ladi, bunday
3

o‘g‘itlar torf, ko‘mir va boshqalar kabi organik moddalarni ammiak yoki fosfat kislota
bilan qayta ishlash orqali olinadi. Ularni shuningdek go‘ng yoki torfni fosforli o‘g‘itlar
bilan aralashtirish yo‘li bilan ham olinadi. Bakterial o‘g‘itlar – tuproqdagi va
o‘g‘itlardagi havo azoti yoki minerallashgan organik moddalar bilan oziqlanuvchi
mikroorganizmlar tutgan preparatlar kiradi. Bunday o‘g‘itlar qatoriga azotobakterin,
tuproq nitragini kiradi. Mineral o‘g‘itlar agrokimyoviy ta’siri bo‘yicha to‘g‘ri-to‘g‘ri
ishlatiladigan, bilvosita foydalaniladigan va o‘simliklar o‘sishini boshqaruvchi
preparatlar turlariga bo‘linadi. To‘g‘ridan to‘g‘ri ishlatiladigan o‘g‘itlar o‘simliklarning
bevosita oziqlanishiga mo‘ljallangan. Ular tarkibida o‘simliklar hayoti uchun muhim
bo‘lgan elementlar: azot, fosfor, kaliy, magniy, oltingugurt, temir, shuning- 11 dek,
mikroelementlar (bor, molibden, mis, rux, kobalt) tutadi. To‘g‘ridan to‘g‘ri
ishlatiladigan o‘g‘itlar, o‘z navbatida, oddiy (bir yoqlama) va kompleks (ko‘p yoqlama)
o‘g‘itlarga bo‘linadi. Oddiy o‘g‘itlar tarkibida o‘simliklarni oziqlantiruvchi elementlar:
azot, fosfor, kaliy, magniy, bor va boshqalardan bittasi bo‘ladi. Ular ham o‘z navbatida
azotli, fosforli, kaliyli, mikroelementli o‘g‘itlar turlariga bo‘linadi. Azotli o‘g‘itlar
suvda yaxshi eriydi, ular azot birikmalarining ammiakli, ammoniyli, amidli va bu
shaklning turli hosilalari (ammiaknitratli, ammiak-amidli va h.o.) shakllari bilan
farqlanadi. Bundan tashqari, yuvilmaydigan va suvda qiyin eriydigan azotli o‘g‘itlar,
masalan karbamid-formaldegidli, izobutilendikarbamid, oksamid va boshqalar ham
ishlatiladi. Fosforli o‘g‘itlar. Eruvchanligi va o‘simliklarga o‘zlashishi jihatdan fosforli
o‘g‘itlar uchta guruhga bo‘linadi: 1)suvda eruvchan, ulardagi fosforli birikmalarning
asosiy qismi suvda eriydi, shu sababli o‘simliklarga oson o‘zlashadi, bunday o‘g‘itlar
tarkibiga superfosfat, qo‘shaloq superfosfatlar, shuningdek, murakkab o‘g‘itlar –
ammofos, nitroammofos, nitroammofoska, nitrofoska, karboammofoska va boshqalar
kiradi; 2)sitratli eruvchan, ularga tarkibida limon kislota ammoniyli tuzining ammiakli
eritmasi (ammoniy sitrat) da eriydigan fosfor birikmalari tutgan o‘g‘itlar kiradi
(ammoniy sitrat eritmasining muhiti tuproq eritmasi muhitiga yaqin bo‘lganligi uchun
bunday o‘g‘itlarni o‘simliklar tomonidan yaxshi o‘zlashtiriladi), sitratli eruvchan
o‘g‘itlarga presipitat (dikalsiyfosfat) kabi o‘g‘itlar kiradi; 3)limonli eruvchan, bunday
o‘g‘itlar suvda va ammoniy sitrat eritmasida erimaydi, ammo limon kislotasining 2% li
4

eritmasida eriydi, ularga ftorsizlangan fosfatlar, tomasshlak, qisman fosforit uni (mayda
fraksiyasi) kiradi; kam eruvchanligiga qaramay, bunday o‘g‘itlar kislotali tuproqlarda
yaxshi samara beradi, bunday o‘g‘itlardagi fosfor birikmalari sekinlik bilan (hattoki
yillab) tuproq eritmasiga o‘tadi va o‘simliklarga o‘zlashadi, shuning uchun ular sekin
ta’sir etuvchi o‘g‘itlar deb ham ataladi. Kaliyli o‘g‘itlar konsentrlangan (kaliy xlorid,
kaliy sulfat, kalimagneziya va boshqa) va yetilmagan tuzlar (silvinit, kainit) turlariga
bo‘linadi. Suvda erimaydigan minerallar (nefelin, dala shpati) to‘g‘ridan to‘g‘ri o‘g‘it
sifatida foydalanilmaydi, ular kaliyli o‘g‘itlar olish uchun xomashyo vazifasini o‘taydi.
Masalan, nefelindan kaliy sulfat olinadi. 12 Mikroo‘g‘itlar – kam me’yorda (gektariga
gramm va kilogrammlarda) qo‘llaniladigan o‘g‘itlar hisoblanadi. Tarkibida
mikroelementlar tutgan – borat kislota, mis(II)-sulfat, ammoniy molibdat va boshqa
texnik tuzlar ishlatiladi. Kolchedan kuyundisi, marganesli quyqum (shlam),
cho‘ktirilgan magniy borat va boshqa mikroelementli chiqindilar suvda erimaydi. Ular
suvda eriydigan holatga qayta ishlanadi yoki to‘g‘ridan to‘g‘ri o‘g‘it sifatida ishlatiladi.
Qishloq xo‘jaligida ham suvda eriydigan, ham suvda erimaydigan mikroo‘g‘itlar
ishlatiladi. Kompleks o‘g‘itlar – tarkibida kamida ikkita ozuqa elementini tutgan
o‘g‘itlar hisoblanadi. Ikkilamchi kompleks o‘g‘itlar (masalan, azotfosforli, azot-kaliyli,
fosfor-kaliyli) va uchlamchi kompleks o‘g‘itlar (masalan, azot-fosfor-kaliyli) turlarga
bo‘linadi. Uchlamchi o‘g‘itlar to‘la tarkibli o‘g‘itlar deyiladi. Kompleks o‘g‘itlar
tarkibida, shuningdek, mikroelementlar, pestitsid va o‘stiruvchi moddalar
qo‘shimchalari bo‘lishi mumkin. Kompleks o‘g‘itlar ularni ishlab chiqarish
xususiyatiga ko‘ra guruhlanadi: − aralash o‘g‘itlar turli kukunsimon yoki
donadorlangan tayyor o‘g‘itlarni mexanik usulda aralashtirish yo‘li bilan olinadi; −
murakkab-aralash donadorlangan o‘g‘itlar aralashtirish jarayonida kukunsimon tayyor
o‘g‘itlarni suyuq reagentlar (ammiakli suv, fosfat yoki sulfat kislota va boshqalar)
qo‘shish bilan aralashtirilish orqali olinadi; − murakkab o‘g‘itlar yagona texnologik
jarayonda xomashyoni qayta ishlash orqali olinadi. Ta’sir etuvchi moddalarning
konsentratsiyasi bo‘yicha o‘g‘itlar shartli ravishda quyi konsentratsiyali (oddiy),
tarkibida 20-25% gacha, konsentrlangan – 30-38%, yuqori konsentratsiyali – 60% dan
ko‘p va ultra konsentrlangan – 100% ta’sir etuvchi komponentli turlarga bo‘linadi.
5

Bilvosita foydalaniladigan o‘g‘itlar – o‘g‘itlardan foydalanish sharoitini yaxshilash
maqsadida tuproqqa kimyoviy, fizik va mikrobiologik ta’sir etish uchun qo‘llaniladi,
masalan, tuproq kislotaliligini neytrallash uchun maydalangan ohaktosh, dolomit yoki
so‘ndirilgan ohak qo‘llaniladi, sho‘rxok tuproqlar melioratsiyasi uchun gips ishlatiladi,
shu bilan bir vaqtda u kalsiy manbai hisoblanadi, tuproq kislotaliligini (fosforli o‘g‘it
bilan solinadigan fosfor birikmalarining eruvchanligini oshirish maqsadida) oshirish
uchun natriy bisulfit ishlatiladi. O‘g‘itlar fiziologik kislotali, fiziologik ishqoriy va
fiziologik neytral turlariga bo‘linadi. Fiziologik kislotali o‘g‘itlarga o‘simliklar asosan
13 kationlarni o‘zlashtiradigan o‘g‘itlar kiradi, anionlar esa tuproq eritmasini
kislotaliligini oshiradi, masalan, ammoniy sulfat, ammoniy nitrat, kaliy xlorid, kaliy
sulfat va boshqalar. Fiziologik kislotali o‘g‘itlarga ammoniyli azotli o‘g‘itlar,
shuningdek karbamid ham kirishi mumkin. Nitrifikatsiyalovchi bakteriyalar ta’sirida
ammiak nitrat kislotagacha oksidlanishi natijasida tuproq kislotaliligi ortadi. Fiziologik
ishqoriy o‘g‘itlarga anioni o‘simliklarga assimilyatsiyalanadigan o‘g‘itlar kiradi,
ulardagi kation esa tuproq muhitini ishqorlashtirgan holda to‘planadi. Masalan, bunday
o‘g‘itlarga natriy, kaliy va kalsiy nitratlari kiradi. Mineral o‘g‘itlarning assortimenti va
asosiy tarkibi. Mineral o‘g‘itlar assortimenti barcha turdagi o‘g‘itlar: azotli, fosforli,
kaliyli, mikroo‘g‘itlar, kompleks o‘g‘itlar, ohakli va boshqa materiallarni qamrab oladi.
O‘g‘itlarning muhim sifat ko‘rsatkichi ulardagi o‘simliklar uchun zarur bo‘lgan – ta’sir
etuvchi moddalar miqdori hisoblanadi. Asosiy ta’sir etuvchi moddalar azot, fosfor va
kaliy birikmalari hisoblanadi. Hozirgi paytda o‘g‘itdagi ularning miqdori elementar azot
(N), fosfor(V)-oksid – fosfat angidrid (P2O5) va kaliy oksid (K2O) hisobida o‘lchanadi.
Davlat standartlari (DAST) yoki texnik shartlar (TSH) asosida mineral o‘g‘itlardagi bir
yoki bir necha ta’sir etuvchi moddalarning minimal miqdori belgilab berilgan. Shu bilan
bir qatorda ushbu standartlarda o‘g‘itdagi namlik va o‘g‘itlar tarkibidagi o‘simliklarga
zararli, shuningdek fizik-kimyoviy va mexanik xossalari ko‘rsatkichlariga salbiy ta’sir
etuvchi qo‘shimchalar miqdori chegaralanadi. Namlikning ortishi o‘g‘itning
yopishqoqligini oshiradi va birbutun massa holatida qotib qoladi. Bundan tashqari,
namlik o‘g‘it tarkibidagi ozuqa moddalar miqdorini kamaytiruvchi ballast hisoblanadi.
1.4-jadvalda mineral o‘g‘itlar asosiy turlarining assortimeti keltirilgan. Azotli o‘g‘itlar
6

qattiq va suyuq holatda ishlab chiqariladi. Qattiq azotli o‘g‘itlar orasida eng
konsentrlangan o‘g‘it – tarkibida 45-46% N tutgan karbamid, undan keyin tarkibida
33,6-34,6 % N tutgan ammiakli selitra hisoblanadi. Kam konsentratsiyali o‘g‘it –
tarkibida 20-21% N tutgan ammoniy sulfat nisbatan ko‘p miqdorda ishlab chiqariladi
1. Tuzlarning gidrolizi.
Kup tuzlar suvdagi eritmalarda gidrolizga uchraydi. Gidroliz – tuz erishidan hosil
bo’lgan ionlarning N +
va ON -
ionlari bilan o’zaro ta‘siridan iborat; gidroliz
natijasida kupincha eritma muhitning rN si o’zgaradi. Eritmada kuchsiz asos,
kuchsiz Kislota, gidro va gidrokso-tuzlar, kam eriydigan birikmalar, ba‘zan
komplekslar hosil bo’ladi.
Gidroliz tufayli suvning dissotsilanish muvozanati :
2N
2 O ↔ N
3 O +
+ ON yoki N
2 O ↔ N +
+ ON -
Agar suvning N +
ionlari to’z ionlari bilan biriksa, eritmada ortiqcha ON -
ionlar hosil bo’ladi, bunda muhit ishqoriy bo’lib qoladi (rNŚ>7). Agar tuz ionlari
o’ziga ON -
ionlarini biriktirib olsa, eritmada N +
ionlar ortiq bo’lib qoladi. Eritma
Kislotali muhit namoyon qiladi (rN
7).
Tuzlarning gidrolizi uch tipdan iborat: a) kation bo’yicha gidroliz, b)anion
bo’yicha gidroliz, v)ham kation, ham anion bo’yicha (ya‘ni kombinirlangan)
gidroliz.
Kuchsiz asos va kuchli qistadan hosil bo’lgan tuzlar (masalan, NH
4 CI,
CuSO
4 , ZnCI
2 ) kation bo’yicha gidrolizlanadi, ya‘ni erigan to’z kationi o’ziga
suvdan gidroksil ionlarini biriktirib oladi, natijada eritmada vodorod ionlari
kontsentratsiyasi ortib ketadi.
Masalan ;
NH
4 CI + H
2 O ↔ NH
4 OH + HCI (molekulyar tenglama)
NH +
4 + H
2 O ↔ NH
4 OH + H +
(ionli tenglama)
Agar tuz kuchli asos va kuchli Kislotadan hosil bo’lgan bo’lsa, kam
dissotsilanadigan birikmalar hosil bo’lmaydi, binobarin, gidroliz ham sodir
7

bo’lmaydi. aksincha , to’z kancha kuchsiz Kislota va kancha kuchsiz asosdan hosil
qilingan bo’lsa, uning gidrolizlanish darajasi shuncha kuchli namoyon bo’ladi.
Tuzlarni hosil qilgan asos va Kislotaning tabiatiga qarab, ularning gidroliz turlari
va eritma muhiti 8 – jadvalda berilgan. Gidroliz qaytar protsesslar jumlasiga kiradi.
Xar bir to’zning gidrolizlanishi xar xil bo’lib, uni xarakterlashda gidroliz
konstantasi K
g va gidroliz darajasi h dan foydalaniladi. Gidroliz darajasi
gidrolizlangan tuz kontsentratsiyasining (S
g ) tuzning umumiy kontsentratsiyasi
(S
um ) ga bo’lgan nisbati bilan aniklanadi :
C
g
h = ------
S
u
NH +
4 + H
2 O ↔ NH
4 OH + H +
uchun gidroliz konstantasi :
Analitik reaktsiyalarni o’tkazishda kupincha tuzlarning gidrolizi sodir bo’ladi.
Aksariyat hollarda gidrolizlanish bajarilayotgan analiz protsessiga salbiy ta‘sir
ko’rsatadi, shuning uchun gidrolizni vujudga keltirmaslik choralari ko’riladi.
Masalan, ikkinchi gruppa reagenti bilan cho’ktirishda aralashmada NH
4 OH
bo’lishi kerak, chunki u
(NH
4 )
2 SO
3 + NON ↔ NH
4 NSO
3 + NH
4 OH
muvozanatini chapga siljitadi. Gidroliz mxsuloti NH
4 NSO
3 ikkinchi gruppa
kationlarini cho’ktirish uchun yaroksiz, chunki gidroqarbonatlar suvda yaxshi
eriydi.
Yuqoridagi singari uchinchi gruppa kationlarini gruppa reagenti (NH
4 )S
ammoniy sulfid bilan cho’ktirishda ham eritmada
NH
4 ON qo’shib gidrolizni oldini olish, ya‘ni
(NH
4 )
2 S + NON ↔NH
4 NS + NH
4 OH
muvozanatni chapga siljitish kerak.
8

Ma‘lumki, uchinchi gruppa kationlari (Fe 2+
, Fe 3+
, Cr 3+
, AI 3+
, Ni 2+
, Co va xokazo)
ning gidroksidlari kuchsiz asoslar bo’lib, ularning xar qanday tuzlari gidrolizga
uchraydi.
Bu kationlarning kuchli Kislotalar (NSI, NNO
3 , N
2 SO
4 ) bilan hosil qilgan
tuzlari ko’p tarqalgan bo’lib, ularning suvdagi eritmalari Kislotali muhitga ega.
Shuning uchun ham uchinchi gruppa kationlarini cho’ktirishdan oldin eritmani
ishqor yordamida neytrallash zarur. Kuchsiz Kislotalarning (N
2 SO
3 , N
3 RO
4 , N
2 S)
uchinchi gruppa kationlari bilan hosil qilgan tuzlari suvdagi eritmalarda deyarli
mavjud emas.
Uchinchi gruppa kationlari ikki gruppachaga ajraladi. (NH
4 )
2 S ta‘sirida : a)
sulfidlar holida cho’kadigan kationlar; b) gidroksidlar ko’rinishida cho’kmaga
tushadigan kationlar (AI 3+
, Cr 3+
,). CHunki (NH
4 )S ning gidrolizlanishi natijasida
hosil bo’ladigan ON -
ionlari kontsentratsiyasi
[AI 3+
] [ ON -
] 3
> EK
AI(OH)3
[Cr 3+
] [ ON -
] 3
> EK
Cr(OH)3 bo’lishi uchun yetarli. Ana shuning uchun AI(OH)
3 va
Cr(OH)
3 cho’kmalari hosil bo’ladi. Qolgan kationlarning gidroksidlari esa sulfidlariga
nisbatan yaxshi eruvchan suvli eritmadagi AI 3+
ionining (NH
4 )
2 S ta‘sirida AI(OH)
3
hosil qilib cho’kishi protsessini quyidagi tenglamalar bilan ifodalash mumkin :
(NH
4 )
2 S + 2NON ↔ N
2 S + 2 NH
4 ON
AISI
3 + 3 NH
4 ON ↔ AI(OH)
3 + 6 NH
4 SI + 3 N
2 S
yoki
2 AISI
3 + 3(NH
4 )
2 S + 6NON = AI(OH)
3 + 6 NH
4 SI + 3 N
2 S
Gidroliz natijasida hosil bo’ladigan moddalardan birini qo’shish bilan gidrolizning
oldi olinadi yoki bir kadar to’xtatiladi, aksincha gidroliz maxsulotlaridan birining
kam dissotsilanuvchi moddalarga aylantirilishi gidrolizni kuchaytiradi.
Analitik gruppaning boshka kationlarini analiz qilishda ham gidroliz sodir
bo’ladi. Masalan, birinchi gruppa kationlari aralashmasini analiz qilishda NH +
4
ionini yo’qotish maqsadida eritma bug’latiladi. Hosil bo’lgan ko’ruk qoldiq
tarkibida magniy tuzlarining gidrolizlanishi natijasida Mg(OH)CI tuzi olinadi.
9

MgCI
2 + NON ↔ Mg(OH)CI + NCI
Ba‘zan AI 3+
yoki Fe 3+
ionlarini cho’ktirish maqsadida SN
3 SOONa tuzi eritmasi
ishlatiladi. Bunda ham gidroliz tufayli urta tuzlar emas, balki asosli tuzlar hosil
bo’ladi :
8 – jadval
Gidrolizning tuz tabiatiga bog’liqligi.
To’z hosil
qiluvchi Tu
zlar Gidroliz
turi Eritmani
ng
muhiti
Kisl
ota ass
Kuc
hli Kuch
siz ZnCI
2 ;
AICI
3 ;
NH
4 NO
3 ;
(NH
4 )
2 SO
4
; FeSO
4 ; Kation
bo’yicha
gidroliz Kislotali
( rN 7)
Kuc
hsiz Kuch
li CH
3 COOK
, K
3 PO
4 ,
Na
2 CO
3 ,
NaCN Anion
bo’yicha
vujudga
keladi. Ishqoriy
( rN >7)
Kuc
hsiz Kuch
siz (NH
4 )
2 S ,
(NH
4 )
2 CO
3
, NH
4 CNS Kombinirl
angan
gidroliz,
kuchli
darajada
vujudga
keladi Neytral
( rN =7)
10

Kuc
hli Kuch
li NaNO
3 ,
KCI,
K
2 SO
4 ,
CaCI
2 ,
KNO
3 Gidroliz
sodir
bo’lmaydi. Neytral
( rN - 7)
Fe(CH
3 COO)
3 + H
2 O ↔ Fe(OH)(CH
3 COO)
2 + CH
3 COOH
Fe(OH)(CH
3 COO)
2 + H
2 O ↔ Fe(OH)
2 (CH
3 COO) + CH
3 COOH
Tuzlarning gidrolizlanish xususiyatidan sifat analizida foydalaniladi. Aksincha,
ba‘zan gidroliz analizga xalal beradi, bunday hollarda unga yul quymaslik kerak.
2. Amfoterlik.
Ayrim kationlarning gidroksidlari ham Kislota, ham asos xossalariga ega
bo’lsa, ular amfoter moddalar deb ataladi. Ularning asosli xossalari Kislotali
muhitda, Kislotali xossalari esa ishqoriy muhitda namoyon bo’ladi.
Amfoter gidroksidlarga AI(ON)
3 , Cr(ON)
3 , Zn(ON)
2 , Rb(ON)
2 , Sn(OH)
2 va
boshqa birikmalar kiradi.
Elektrolitik dissotsiatsiya nazariyasiga ko’ra amfoterlik ayrim gidroksidlarning
suvdagi eritmalarida ikkiyunalishda, ya‘ni vodorod ionlarini hosil qilib yoki gidroksil
ionlarini hosil qilib dissotsilanishi bilan tushuntiriladi. Masalan, AI(ON)
3 , ning
tuyingan eritmasiga kattik faza bilan dissotsiatsiya maxsulotlari orasida quyidagi
muvozanat mavjud :
AI 3+
+ 3ON -
↔ AI(ON)
3 ↔ AIO -
2 + NO + N
2 O + N +

Kislotali muhitda ishqoriy muhitda
Eritmada ON -
ionlarining kontsentratsiyasi ortganda muvozanat ungga, ya‘ni
alyuminat ionlari hosil bo’lish tomoniga siljiydi. N +
ionlarining kontsentratsiyasi
ortganda muvozanat chapga siljiydi, ya‘ni AI 3+
kationining eritmadagi
kontsentratsiyasi ortadi. shunday qilib, Kislotali eritmalarda alyuminiy AI 3+
kationi
11

ko’rinishida, ishqorli ertmalarda esa alyuminat AIO -
2 anioni holida mavjud bo’ladi.
AI(ON)
3 Kislota va ishqorlar bilan quyidagi tenglamalarga muvofiq ta‘sirlashadi:
AI(ON)
3 + NSI = AI SI
3 + N
2 O
AI(ON)
3 + NaON = NaAIO
2 + 2 N
2 O
Gidroksidlarning amfoterlik xossalaridan foydalanib kationlarni bir – biridan
ajratish mumkin. Masalan AI 3+
, Zn 2+
va Cr 3+
ionlarining amfoterlik xossalaridan
foydalanib, ularni uchinchi gruppaning boshka kationlaridan ajratish mumkin.
KON ta‘sirida uchinchi gruppaning barcha kationlari gidroksidlar ko’rinishida
cho’kmaga tushadi, ammo ortiqcha ishqor ta‘sir etganda AI(ON)
3 , Cr(ON)
3 va
Zn(ON)
2 gidroksidlar eriydi. Ular eritmada tsinkat ZnO 2-
2 , alyuminat AIO -
2 va
xromit CrO -
2 anionlari holida bo’ladi. Kationlar gidroksidlarining amfoterlik
xususiyati bilan III, IV, V gruppa kationlarining xossalarini urganishda anik
misollarga duch kelamiz, ana shunda amfoterlikning analitik ximiyadagi roli
yanada ravshan bo’ladi.
3. Oksidlanish- qaytarilish reaktsiyalari.
Atomlar yoki ionlarning o’zaro elektronlar berishi yoki qabul qilishi bilan
boradigan reaktsiyalar oksdlanish-qaytarilish reaktsiyalari deyiladi. Oksidlanish -
qaytarilish reaktsiyalarining elektron nazariyasi rus ximigi L.V.Pisarjevskiy
tomonidan taklif etilgan.
Reaktsiyada elektron yo’qotgan atom yoki ion oksidlanadi, bunda elementning
oksidlanish darajasi musbat qiymatli sonlar tomon oshib boradi. Masalan, quyidagi
yunalishga muvofiq o’zgarishlarda marganets oksidlanadi, uning oksidlanish
darajasi 2 +
dan 7 +
gacha ortadi :
Mn 2+
O → Mn 3+
2 O
3 →Mn 4+
O
2 →K
2 Mn 6+
O
4 →KMn 7+
O
4
Atom yoki ionlarning elektron qabul qilishi bilan boradigan protsess qaytarilishdir,
bunda elementning oksidlanish darajasi pasayadi (ba‘zan manfiy ishorali sonlar
tomon o’zgaradi.) masalan, marganetsning qaytarilishi quyidagi o’zgarishlarga
mos keladi:
12

K Mn 7+
O
4 → K
2 Mn 6+
O
4 → Mn 4+
O
2 → Mn 3+
2 O
3 → Mn 2+
O
Marganetsning oksidlanish darajasi qaytarilish tufayli 7 +
dan 2 +
gacha pasaydi.
Oksidlanish – elektronlar yo’qotish, qaytarilish- elektronlar qabul qilish
protsesslari bir- biriga bog’liq.
Reaktsiyada elektronlar qabul qiladigan atom, ion yoki molekula oksidlovchi
deb ataladi. Eng kuchli oksidlovchilarga quyidagilar misol bo’la oladi: N
2 O
2 ,
O
2 Na
2 O
2 , KCIO
3 , Na
2 S
2 O
8 , HNO
3 , F
2 , CI
2 , Br
2 , K
2 CrO
4 , K
2 Cr
2 O
7 , MnO
4 , KmnO
4 ,
KJO
3 va xokazo.
Reaktsiyada elektronlar beradigan atom, ion yoki molekula qaytaruvchi
hisoblanadi.
Muxim qaytaruvchilarga metallar (Na, K, AI, Ca, Zn va xokazo) turli
birikmalar – SnCI
2 , H
2 S, Na
2 S
2 O
3 , HJ, HCI, MnSO
4 , Cr
2 (SO
4 )
3 singarilar misol
bo’la oladi.
III gruppa kationlaridan ibort aralashma analiz qilinayotganda oksidlanish-
qaytarilish reaktsiyalari Mn 2+
, Cr 3+
, Fye 2+
kationlarini aniqlash va ajratishda
muvoffakiyat bilan qo’llanilishi mumkin.
Masalan, Mn 2+
va Fye 2+
larni Zn 2+
va AI 3+
lardan ajratish uchun kationlar
aralashmasidan iborat eritmaga N
2 O
2 va NaON qo’shib kationlar oksidlanadi:
2 FyeCI
2 + 4 NaON + N
2 O
2 = 2Fye(ON)
3 + 4NaCI
MnCI
2 + 2 NaON + N
2 O
2 = MnO(ON)
2
+ 2 NaCI + N
2 O
Fye 2+
va Mn 2+
oksidlanishidan hosil bo’lgan Fye(III) va Mn(IV) gidroksidlari
holida cho’kmaga tushadi. Cho’kmani tsentrifuga yordamida eritmadan ajratish
mumkin. AI 3+
va Zn 2+
kationlari esa alyuminat AIO –
2 va tsinkat ZnO -
2 anionlariga
aylanib eritmada qoladi.
Ayrim oksidlanish – qaytarilish reaktsiyalaridan ba‘zi bir ionlarning eritmada
mavjudligini bilib olish uchun foydalaniladi. Masalan, Mn 2+
kationini aniqlash
protsessi uni nitrat Kislotali muhitda ko’rgoshin (IV) – oksid bilan Mn -
4 ioniga
qadar oksidlashga asoslangan:
2Mn(NO
3 )
2 + 5PbO
2 + 6HNO
3
= 2HmnO
4 + 5Pb(NO
3 )
2 + 2H
2 O
13

Uchinchi gruppa kationlaridan past oksidlanish darajadagi holatlarida Mn 2+
,
Cr 3+
va Fye 2+
ionlari o’zidan elektron berib, boshqa moddalarni qaytara oladi.
O’sha elementlar yuqori oksidlanish darajasida bo’lganida (ya‘ni MnO -
4 ,
CrO 2-
4 va Cr
2 O 2-
7 holatida ) oksidlovchilardir, bo’lar elektronlarni biriktirib oladi va
boshka birikma yoki elementlarni oksidlaydi.
Turli oksidlovchilar va qaytaruvchilar bir-biriga turlicha ta‘sir etadi. Masalan,
yod (J
2 ) ma‘lum sharoitda sulfid (S 2-
) ionini erkin oltingugurt (S o
) gacha
oksidlaydi, xlor (CI
2 ) yoki vodorod peroksid (N
2 O
2 ) esa sulfid ionini oksidlab
sulfat ioni (SO 2-
4 ) ga aylantiradi.
Demak, elementlarning (va birikmalarning) oksidlash yoki qaytarish
xususiyati xar xil bo’lib, ular oksidlanish- qaytarilish potentsiali miqdori bilan
xarakterlanadi va uning qiymati voltlarda ifodalanadi.
Agar biror eritmada ayni elementning oksidlangan va qaytarilgan formalari
bo’lsa, bunday eritma oksidlangan va qaytarilgan formalar orasida muvozanat
qaror topadi, chunki formalarning biri elektron berishga, ikkinchisi elektron
biriktirib olishga intiladi.
Oksidlanish – qaytarilish sistemasining potentsialini hisoblashda Peters
o’zgartirgan Nernst tenglamasidan foydlanildi:
bu yerda : - galvanik elementning oksidlovchi potentsiali , voltlar
hisobida
o
– standart oksidlovchi potentsiali
R – universal gaz doimiysi, 8,313 Joulga teng
T – absolyut temperatura, o
K
n – oksidlanish –qaytarilish protsesslarida ishtirok etadigan elektronlar
soni
F – Faradey soni, 96500 kulon
[oksidl.] –ayni elementning oksidlangan formasi kontsentratsiyasi
[qaytar.] – ayni elementning qaytarilgan formasi kontsentratsiyasi
14

Nernst – Peters tenglamasidagi o’zgarmas kattaliklarni jamlab, natural
logarifmlarga unli logarifmlarga o’tilsa, temperatura 25oS bo’lganda quyidagi
tenglama kelib chikadi:
Bu formuladagi oksidlangan forma kontsentratsiyasining qaytarilgan forma
kontsentratsiyasiga nisbati kancha katta bo’lsa, oksidlanish – qaytarilish potentsiali
ham shuncha katta bo’ladi.
4. Qo’shalok va kopleks tuzlar.
Tarkibida kompleks ionlar bo’lgan moddalvar kompleks birikmalar deyiladi. Ular
qo’shalok tuzlar singari urta tuzlarning o’zaro birikib murakkabrok tarkibli
birikmalarga aylanishidan hosil bo’ladi.
(NH
4 )
2 SO
4 + Fe(SO
4 )
3 = 2NH
4 Fe(SO
4 )
2 (Qo’shalok to’z)
Fe(CN)
3 + 3KCN = K
3 [Fe(CN)
6 ] (kompleks to’z)
Kompleks v qo’shaloq tuzlar dissotsilanish xarakteri jixatidan bir- biridan
fark qiladi. Qo’shalok to’z 2NH
4 Fe(SO
4 )
2 dissotsilanganda eritmada
NH
4 , Fe 3+
va SO 2-
4 ionlari erkin holda mavjud bo’ladi:
NH
4 Fe(SO
4 )
2 ↔ NH +
4 + Fe 3+
+ 2 SO 2-
4
Ushbu xossasi bilan fark qiladigan kompleks tuzlar suvda eritilganda :
K
3 [Fe(CN)
6 ] ↔ 3K +
+ [Fe(CN)
6 ] 3-
tenglamaga muvofiq dissotsilanadi. Eritmada K +
kationi va [Fe(CN)
6 ] 3-
kompleks anionlari mavjud bo’lib, anion tarkibiga kirgan
Fe 3+
va CN -
ionlarini analitik reaktsiya yordamida aniklab bo’lmaydi, chunki ular
eritmada erkin holda uchramaydi.
Kompleks ionlar musbat zaryadlangan (kationlar holida) yoki manfiy
zaryadlangan (anionlar holida) bo’lishi mumkin, masalan [Ag (NH
3 )
2 ]CI birikmada
[Ag (NH
3 )
2 ] +
kompleks kationi, Na
3 [Co(NO
2 )
6 ] kompleks tuzida esa [Co(NO
2 )
6 ] 3-
kompleks anion mavjud.
A.Vernerning koordinatsion nazariyasiga muvofiq, xar qanday kompleks ion
markaziy iondan, ya‘ni kompleks hosil qiluvchi iondan va u bilan bog’langan
15

ligandlar yoki addendlar deb ataladigan zarrachalardan tarkib topadi. Metallarning
musbat zaryadli ionlari odatda kompleks hosil qiluvchi vazifasini bajaradi.
Kompleks birikmani qo’shalok tuzlardan farqlash maqsadida kompleks ion odatda
urta kavsga olib yoziladi. Kompleks ionning zaryadi uni hosil qilgan markaziy ion
va ligandlar zaryadlrining algebraik yigindisiga teng.Kompleksda markaziy ion
bilan bevosita birikkan anionlar yoki ko’tbli molekulalar orasidagi bog’lanishlar
soni kompleks hosil qiluvchi markaziy ionning koordinatsion soni deyiladi. Uning
son qiymati metall ionining tabiatiga bog’liq. Kompleks hosil qiluvchi ion bilan
ligandlar birgalikda kompleksning ichki sferasini tashkil etadi. Kompleks ion bilan
tutib turiladigan ionlar kompleksning tashki sferasini tashkil qiladi.
Kompleksning ichki va tashki sferalarida joylashgan ionlar orasida ionli
bog’lanish mavjud. Kompleks ion ichidagi bog’lanish, markaziy ionning ligandlar
bilan birikishi koordinatsion yoki boshqacha aytganda donor- aktseptor bog’lanish
hisobiga sodir bo’ladi. Ligand tarkibidagi bitta atomning bog’lanishlar hosil
bo’lishida ishtirok etmagan elektron jufti hisobiga hosil bo’ladigan bog’lanish
donor- aktseptor bog’lanish deyiladi.
Barcha kompleks ionlar o’zining barqarorligi jixatidan bir-biridan fark qiladi.
Ular kuchsiz elektrolitlar kabi dissotsilanadi. Dissotsiatsiya maxsuloti oddiy yoki
neytral molekula (ular kompleks ion tarkibida bo’lgan takdirda ) lardir. Kompleks
tuzlar eng oldin tashki sfera ioniga va kompleks ionga dissotsilanadi, bu ajralish
xuddi kuchli elektrolitlardagi kabi sodir bo’ladi. Masalan, K[Ag(CN)
2 ] kompleks
tuzi quyidagi tenglamaga muvofiq dissotsilanadi:
K[Ag(CN)
2 ] ↔ K[Ag(CN)
2 ] -
+ K +
Bu birikma kuchli elektrolit singari amalda tula parchalanadi.
Keyin kompleks ion boskichlar bilan dissotsilanadi: birinchi boskich
[Ag(CN)
2 ] -
↔ Ag(CN)+ CN -
tenglama bilan ifodalanadi, bu qaytar protsess uchun muvozanat konstantasi
quyidagicha yoziladi:
K
[Ag(CN)2] =
16

Ikkinchi bosqich
AgCN ↔ Ag +
+ CN -
dan iborat, bu protsess uchun
K
[AgCN] =
Kompleks xuddi kuchsiz elektrolit kabi oz darajada dissotsilnadi.
Kompleksning umumiy ionlanish konstantasi alohida boskichlardagi ionlanish
konstantalar yigindisiga teng bo’lib, bu qiymat xar bir kompleks uchun beqarorlik
konstant deyiladi.Kompleks ionlarining hosil bo’lishida analiz davomida bir xil
ionlarni boshkalardan ajratishda foydalaniladi. Masalan tarkibida Si 2+
va Pb 2+
ionlari bo’lganeritmaga ammiak eritmasi ta‘sir ettirilgnda mis ioni eruvchi
kompleks ion [Cu(NH
3 )
4 ] 2+
hosil qiladi, ko’rg’oshin ioni esa Pb(ON)
2 holida
cho’kmaga tushadi.
To’rtinchi gruppa kationi Sd 2+
ni H
2 S yordmida och sarik tusli Sd S cho’kma
hosil qilish yuli bilan aniqlash mumkin, ammo reaktsiyani eritmada Si 2+
ishtirokida
bajarib bo’lmaydi, chunki H
2 S ta‘sirida Si 2+
ioni qora SiS cho’kmasini hosil qiladi,
Si 2+
kationi KSN tuzi yordamida kompleks ionga [Cu(CN)
4 ] -
2 o’tkazilsa to’g’ridan
–to’g’ri Cd 2+
, ni H
2 S yordamida aniqlash mumkin. Aks holda eritmadan Si 2+
ionini
batamom yo’qotish kerak bo’ladi.
2.1. Qolloid eritmalar.
Uchinchi gruppa kationlarining sulfidlari va gidroksidlari qolloid eritmalar
hosil qilishga moyil, bunday eritma hosil bo’lishi tufayli cho’kma hosil bo’lmaydi
yoki eritmani tsentrifugalash yuli bilan undan cho’kmani ajratish mumkin bo’lmay
qoladi. Xususan , mishyak va nikel sulfidlari va temir gidroksidlarning qolloid
eritmalari juda barqarordir.
Qolloid eritmalar chin eritmalardan zarrachalarining ulchami, optik va
molekulyar – kinetik xossalari bilan fark qiladi. Chin eritmalarda erigan modda
molekulalarga kadar (yoki ionlarga kadar) maydalangan bo’ladi. Ularda
dispersionmuhit (ya‘ni erituvchi) va dispers faza (erigan modda) orasida chegara
hosil bo’lmaydi.
17

Qolloid eritmalar dispers (maydalanganlik) darajasi bo’yicha dagal dispers
sistemalar bilan chin eritmalar urtasidagi oralik holatni egallaydi. Qolloid
eeritmalardagi zarrachalarning ulchami 1 nm bilan 100 nm orasida bo’ladi
(1nanometr = 10 -9
m).
Qolloid zarrachalr ionlar yoki molekulalar majmuidan iborat. Qolloid
zarrachalarni ultramikroskop yordamida ko’rish mumkin.
Qolloid eritmalar chin eritmalardan o’zining optik xususiyatlari bilan fark
qiladi. Agar qolloid eritma orkali yoruglikning kuchli nuri o’tkazilsa, yoruglikning
yoyilishi natijasida korongida yaxshi yorug konus – Tindal effekti xodisasi
vujudga keladi. Chin eritmalar orkali o’tayotgan yoruglik sezilarli darajada
yoyilmaydi.
Qolloid eritmalar oddiy filtr kogozdan o’tadi, ammo yarim o’tkazgich
pardalar
(pergament kogoz, hayvon pufagi, qollodiy pardalar)orkali o’ta olmaydi.
Qolloid eritmalardagi zarrachalar bir xil zaryadlangan,ular o’zaro birikib, yirik
agregatlar hosil qilib cho’kmaga tusha olmaydi. Masalan, Fe(OH)
3 ning
zarrachalari yuzasida FeO +
ionlari adsorbilanadi va barcha qolloid zarrachalarni
musbat zaryadli qilib kuyadi. Buni FeCI
3 tuzi tarkibidagi Fe 3+
ionining
gidrolizlanishi natijasida qolloid holatga o’tishi misolida ko’rish mumkin. FeCI
3
tuzining gidrolizlanish tenglamasi:
FeCI
3 + NON ↔ Fe(OH) CI
2 + N CI
Fe(OH) CI
2 + NON ↔ Fe(OH)
2 CI + N CI
Fe(OH)
2 CI +NON ↔ Fe(OH)
3 + NCI
Oraliq maxsulot Fe(OH)
2 CI bir molekula suvni yo’qotib, FeOCI ga aylanadi va u
quyidagicha dissotsilanadi:
FeOCI ↔ FeO +
+ CI -
Eritmada FeO +
va CI -
ionlari pydo bo’ladi. Suvda erimaydigan
Fe(OH)
3 gidroksidiga FeO +
va CI -
ionlarining ta‘sirida quyidagicha tuzilishga ega
bo’lgan qolloid zarracha hosil bo’ladi:
{[ mFe(OH)
3 ] nFeO +
(n-x)CI}xCI -
yadro
18

XULOSA
Ishlab chiqarilayotgan mineral o’g’itlardan dehqonchilik bilan shug’ullanayotgan har
bir kishi to’g’ri foydalanishi lozim.
Azotli o’g’itlarni analiz qilish usullari. Mineral azotli o’g’itlarga tarkibida azot tutgan
turli tuzlar kiradi. Unda azot ammiak, nitrat, nitrit va amid shaklida bo’ladi. Quyidagi
ammiakli va nitratli tuzlarni analiz qilish usullari ko’rib chiqiladi. Ammoniyli tuzlar
tarkibidagi azot miqdorini aniqlashning eng keng tarqalgan usuli–formaldegidli usul
hisoblanadi. Bakterial o‘g‘itlar – tuproqdagi va o‘g‘itlardagi havo azoti yoki
minerallashgan organik moddalar bilan oziqlanuvchi mikroorganizmlar tutgan
preparatlar kiradi. Bunday o‘g‘itlar qatoriga azotobakterin, tuproq nitragini kiradi.
Mineral o‘g‘itlar agrokimyoviy ta’siri bo‘yicha to‘g‘ri-to‘g‘ri ishlatiladigan, bilvosita
foydalaniladigan va o‘simliklar o‘sishini boshqaruvchi preparatlar turlariga bo‘linadi.
To‘g‘ridan to‘g‘ri ishlatiladigan o‘g‘itlar o‘simliklarning bevosita oziqlanishiga
mo‘ljallangan. Bilvosita foydalaniladigan o‘g‘itlar – o‘g‘itlardan foydalanish
sharoitini yaxshilash maqsadida tuproqqa kimyoviy, fizik va mikrobiologik ta’sir etish
uchun qo‘llaniladi, masalan, tuproq kislotaliligini neytrallash uchun maydalangan
ohaktosh, dolomit yoki so‘ndirilgan ohak qo‘llaniladi, sho‘rxok tuproqlar
melioratsiyasi uchun gips ishlatiladi, shu bilan bir vaqtda u kalsiy manbai hisoblanadi,
tuproq kislotaliligini (fosforli o‘g‘it bilan solinadigan fosfor birikmalarining
eruvchanligini oshirish maqsadida) oshirish uchun natriy bisulfit ishlatiladi. O‘g‘itlar
fiziologik kislotali, fiziologik ishqoriy va fiziologik neytral turlariga bo‘linadi.
Xomashyoni kimyoviy qayta ishlash natijasida olinadigan mineral
o‘g‘itlar ta’sir etuvchi moddalarning yuqori konsentratsiyaliligi bilan ajralib turadi.
Ta’sir etuvchi modda bo‘yicha mineral o‘g‘itlar: azotli, fosforli, kaliyli va
mikroelementli (borli, molibdenli va b.) turlarga bo‘linadi. Organik o‘g‘itlar. Ulardagi
elementlar o‘simlik va hayvonlardan olinadigan chiqindi moddalar tarkibida bo‘ladi
19

FOYDALANILGAN ABIYOTLAR:

1. M.S. Mirkomilova “Analitik kimyo” O’zbyokiston – 2003 y
2. M.S. Mirkomilova “Analitik kimyo” O’zbyokiston – 2001 y
3. K,Axmerov, R. Sayfiddinov “Umumiy va anorganik kimyo”
O’zbyokiston – 2003 y
4. V.P. Vasilev “Analitik kimyo” O’zbyokiston – 2000y
5. SH.Nazarov va boshk “Analitik kimyo” Ukituvchi – 2000 y
6. N.L. Parpiev va boshk. “Anorganik kimyo nazariy asoslari”
O’zbyokiston – 2000 y
7. www.ziyonet.uz
20

Mineral o‘g‘itlar tarkibidagi III guruh kationlarini aniqlash usullari

Купить

Похожие документы
2001-yil sentabr voqealri va uning xalqaro munosabatlarga
1945-1990-yillarda Buyuk Britaniya
1918-1923 yillarda xalqaro munosabatlar, Versal Vashington siyetemasining tuzilishi
Ahmad al-farg‘oniy
Almashlab ekishni loyihalashtirish va joriy etish