Информация о документе

Цена 3000UZS
Размер 2.5MB
Покупки 0
Дата загрузки 07 Ноябрь 2026
Расширение pptx
Раздел Презентации
Предмет Педагогика

Продавец

Bohodir Jalolov

Mintaqalar ekalogiyasi fanining rivojlanishiga o‘z hissasini qo‘shgan olimlar

Купить
Mavzu:Mintaqalar ekalogiyasi fanining rivojlanishiga o'z hissasini qo'shgan olimlar Reja: I.Kirish. 1.1.Yer yuzi mintaqalarining o'rganilish tarixi II.Asosiy qism 2.1.Dastlabki mintaqaviy o'rganishlar haqida tushuncha 2.2.O'rta Osito mintaqasining o'rganilishiga hissa qo shgan olimlarʻ 2.3.Mintsqalar ekologiyasi fanining rivojlanishi III.Xulosa. IV.Foydalanilgan adabiyotlar Yer yuzi mintaqalarining o'rganilish tarixi O‘rganilish tarixi Yevrosiyo eng qadimgi sivilizatsiya markazi hisoblanadi. Dastlabki geografik xaritalar, globuslar ham shu hududda kashf etilgan. Eratosfen va Ptolemey tuzgan xaritalarda Yevrosiyo va Shimoliy Afrika aks ettirilgan. O‘rganilish tarixi Yer yuzi mintaqalari to‘g‘risidagi dastlabki ma’lumotlar qadimgi faylasuf tabiatshunos allomalardan Gerodot (er. av. 485 - 425- yillar), Geraklit (er. av. IV asr), Strabon, Aflotun, Ptolemey va boshqalarning asarlarida berilgan. Gerodot Geraklit Strabon Aflotun Mintaqalarning ichki o‘lkalari tabiatini o‘rganishda o‘rtaosiyolik geograf olimlarning xizmatlari juda katta. Muhammad ibn Muso al-Xorazmiy (783 - 850- y.) O‘rta Osiyo va arab geografiyasiga asos slogan. Xorazmiy ilmiy faoliyati davomida tabiiy fanlarni rivojlantirishga, tabiatni o‘rganishga alohida e’tibor bergan. Uning boshchiligida 70 ga yaqin olimlar “Jahon xaritalari”ni tuzishgan. Bu xaritalar asosida Xorazmiy “Kitob surat al-arz” (Yerning surati) kitobini yozgan.Muhammad ibn Muso al-Xorazmiy “ Kitob surat al-arz” (Yerning surati) U Amudaryo misolida “daryolar keltirayotgan tog‘ jinslarining massasi (katta-kichikligi) suv oqimining tezligiga to‘g‘ri proporsional” ekanligini aniqladi. Bu, keyinchalik, Beruniy qonuni deb aytiladigan bo‘ldi. Abu Rayhon Beruniy Abu Rayhon Beruniy (973 - 1048- y.) Hindistonda yashagan davrida o‘lkaning daryolari, tog‘lari, o‘simlik va hayvonot olamini batafsil o‘rganib, “Hindiston” asarini yaratdi. Beruniy Qoraqum va Qizilqum hududlarining paydo bo‘lishini, materiklarning siljish g‘oyasini birinchilardan bo‘lib aytgan. Beruniy 1010-1017-yillarda Xorazmda olimlarni birlashtirib, “Fanlar akademiyasi” (“Ma’mun akademiyasi”)ni barpo etdi. Olimlar orasida Ibn Sino ham bo‘lgan. Abu Rayhon Beruniy Zahiriddin Muhammad Bobur Zahiriddin Muhammad Bobur O‘rta Osiyo, Eron, Afg‘oniston, Hindiston hududining aholisi, xo‘jaligi haqida qimmatli ma’lumotlar yozib qoldirgan. Ayniqsa, uning “Boburnoma” asaridagi geografik ma’lumotlari ibratli va diqqatga sazovordir. XVIII - XIX asrlarda tashkil etilgan sayohat va ilmiy ekspeditsiyalar paytida Mintaqalarni ilmiy jihatdan o‘rganish ishlari olib borildi. Olimlar Yevrosiyoning turli qismlarini atroflicha o‘rgandilar. XX asrdagi olib borilgan ilmiy ishlar avvalgi tasavvurlarni kengaytirdi va yangi ma’lumotlar bilan boyitdi. O‘rganilish tarixi O rta ʻ Osiyo mintaqasining o'rganilishiga hissa qo shgan ʻ olimlar XVII-asrdan boshlab ruslar tomonidan Orta Osiyo olkasini organishga kirishiladi. 1715-1717 yillarda Bekovich- Cherkasskiy boshligidagi yekspedisiya Kaspiy dengizi, Amudaryoning Uzboy ozani, Ustyurt orqali Xivaga keladi. 1794 yili T.S.Burnashev boshchiligidagi yekspedisiya Qizilqum choli va Zarafshon vodiysining qoyi qismini organadi. Orol dengizi chuqurligini, qirgoq tuzilishini va undagi mavjud bolgan kichik-kichik orollarni organishda 1849 yilda tashkil yetilgan A.I.Butakov boshchiligidagi Orol yekspedisiyasining ahamiyati katta. Asosiy relyef shakllari tog‘ va tekisliklardir P.P.Semenov - Tyanshanskiy 1855-1856 yillarda G'arbiy Tyanshanni va Issiqkolni tekshirgan birinchi yevropalik va birinchi rus olimidir. 1869 yil 10-yanvar kuni Samarqandga yosh olim B.A.Fedchenko rafiqasi Olga bilan kelib, fevral oyidan boshlab Zarafshon vodiysi o'rta qismining o'simliklarini tekshiradi. O ʻrta Osiyo mintaqasining o'rganilishiga hissa qo shgan ʻ olimlar O'rta Osiyoning o'simlik dunyosini o'rganishga katta hissa qo'shgan olimlar A.N.Krasnov (1914), V.L.Komarov, S.I.Korjinskiy (1916) va boshqalar. O'rta Osiyo tog'li va tog' oldi rayonlarining tuproq qoplamini S.S.Neustruyev (1914) o'rganadi. Moldoviyalik N.A.Dimo yesa birinchi marotaba O'rta Osiyo tekislik qismining, jumladan Mirzacho'l tuproq qoplamining xususiyatlarini tekshiradi O rta ʻ Osiyoning tog' muzliklari dastlab N.L.Korjenevskiy (1928), S.V.Kolesnik (1934), K.K.Markov tomonidan tekshirilib, bu o'lka tog' muzliklarning joylanish qonuniyatlari va tiplarini aniqladilar. Mintaqalar ekalogiyasi fanining vujudga kelishi O'rta Osiyo hududi mintaqaviy qismlarining tabiiy geografik sharoitlarini organishda L.N.Babushkin, N.A.Kogay, N.D.Dolimov, M.Qoriyev, P.Baratov, M.Mamatqulov, M.Umarov, A.Rafiqov, A.Abdulqosimov, S.Nishonov, H.Vahobov, P.Gulomov, Sh.Zokirov, I.Hasanov, A.Rahmatullayev, S.Abbosov, Yu.Sultonov, A.Mamatov, M.Halimov, R.Halimov, T.Jumaboyev kabi Ozbekistonlik olimlarning hissasi katta bo ldi. Shu tariqa ʻ O'rta Osiyo geografiyasi va Mintaqalar ekalogiyasi fani vujudga keldi.Mintaqalar ekalogiyasi fanining vujudga kelishi Xulosa 1. Sultonov Yu. Landshaftlar geografiyasi. Toshkent.2001. 2. Hamidov A. O’simliklar geografiyasi. Toshkent. 2001. 3.Ergashev A. Umumiy ekologiya, T.: O’zbekiston, 2005. 4.Izzatullaev Z.I., Botirov X.F., Fayzullaev B. Ekologiya asoslari. Samarqand 2019. 5. Izzatullayev Z., Boymurodov X. Biogeografiyadan kurs ishlari mavzulari. O’quv uslubiy qo’llanma. Samarqand, SamDU, 2005. 6.Alibekov L.A., Nishonov.S.A. «Fan texnika tarqqiyoti tabiat va inson». T. «O‘zbekiston» 1984 y. 7.Orol dengizi havzasining geoekologik muammolari. Samarqand. 1987 y. Foydalanilgan adabiyotlar

Mintaqalar ekalogiyasi fanining rivojlanishiga o‘z hissasini qo‘shgan olimlar

Купить