Misr-xett munosabatlari ramzis ii va xattusili iii misolida

Mavzu: Misr-xett 
munosabatlari 
ramzis ii va xattusili 
iii misolida .                                                                                          Mil.avv. II-ming yillik o‘rtalaridan kuchaya boshlagan Xettlar davlati 
Misrning mintaqadagi yangi raqibiga aylandi
Mohir diplomat, sarkarda va 
siyosatchi bo‘lgan Suppiluliuma (mil.avv.XIV asr) davrida Old 
Osiyodagi 
vujudga kelgan xalqaro vaziyatdan unumli foydalanib, mamlakat 
qudratini 
kuchaytirib, davlat sarhadlarni kengaytirdi. Ikki daryo oralig‘ida 
davlatlarga 
bir necha zarbalarni bergach, Misr qo‘l ostidagi Osiyo mulklariga 
daxl qila 
boshladi.                                             Ikki davlat raqobati 
markazi bo‘lgan Suriya va 
Falastin yerlari uchun 
bir necha o‘n yillik qonli 
kurash olib boradi. Ular 
o‘rtasidagi kurashning eng 
cho‘qqisi Kadesh jangida 
(mil.avv. XIV asr oxiri, XIII 
asrning birinchi yarmi 
oralig‘idagi yillar bilan 
ko‘rsatiladi) sodir bo‘ld                                             Mil.avv. II-ming yillik o‘rtalaridan 
kuchaya boshlagan Xettlar 
davlati Misrning mintaqadagi 
yangi raqibiga aylandi. Mohir 
diplomat, sarkarda va siyosatchi 
bo‘lgan Suppiluliuma (mil.avv.XIV 
asr) davrida Old Osiyodagi 
vujudga kelgan xalqaro 
vaziyatdan unumli foydalanib, 
mamlakat qudratini kuchaytirib, 
davlat sarhadlarni kengaytirdi. 
Ikki daryo oralig‘ida davlatlarga 
bir necha zarbalarni bergach, 
Misr qo‘l ostidagi Osiyo 
mulklariga daxl qila boshladi                                             Xettlar podshosi 
Mutavalli II 
va Misr fir’avni 
Ramzes II o‘rtasidagi 
jang, garchi 
tomonlarning 
qaydlarida 
o‘zlarini g‘olib sifatida 
ko‘rsatishsada, aslida 
taktik durang bilan 
tugagan, hech
bir tomon mutloq 
g‘oliblikka 
erishmagan II va Xattusili III o‘XIII 
asr birinchi yarmida 
(tax. mil.avv. 1286-, 
1285-, 1Ana shu 
urushdan bir necha 
280-, 1278-, 1263- 
yoki 
1258-yil deb 
ko‘rsatiladi) Ramzes 
rtasida tinchlik 
shartnomasi tuzilgan                                             Shartnoma uch qismdan iborat: 
muqaddima
moddalar (asosiy qism 
sifatida)   xotima (xudolarga ibodat va 
murojaat, shartnoma 
shartini 
buzmaslik bo‘yicha 
qasamy od
 
.
buzuvchilarga yog‘diriladigan 
la’natlar tahdidlar                                             III saroyida akkad tilida bitilgan 
tinchlik shartnomasi kumush 
lavhlarga mixxat 
yozuvida yozilib, Misrga maxsus 
elchilik orqali yuborilgan. Uning 
tarkibida 
ikkita xett – Teretseb va Rames 
hamda bir nafar misrlik elchi 
bo‘lgan                                             Misr-xett tinchlik shartnomasi imzolanganidan 13 yil vaqt 
o‘tib, ya’ni 
Ramzes II hukmronligining 34-yilida Ramzes II Xattusili III 
ning katta qiziga 
uylandi
Keyinroq, taxminan Ramzes II hukmronligining 42-yilida u 
Xattusili
IIIning ikkinchi qiziga ham uylanganligi haqida ma’lumotlar 
bor. Ammo bu 
xett malikasining ismi (misrchasi) noma’lumligi opasi                                             Shartnomada asosiy ikki faktor – uchinchi bir tomonning 
hujumi va ichki
isyonlar havfi sharoitida bir-biriga yordam ko‘rsatish 
majburiyatining 
kiritilganligiga e’tibor qaratish lozim. Bu bandlar aftidan, 
ko‘proq xettlar 
manfaati yo‘lida kiritilgan va ular tashabbuskor bo‘lgan degan 
xulosa beradi. 
Chunki, nisbatan qudratli bo‘lgan Misrning o‘zi o‘sha sharoitida 
uchinchi bir 
tomonning hujumidan va ichki isyonlardan ancha 
himoyalangan edi. Xettlar 
davlati to‘g‘risida bunday fikrni bildirib bo‘lmaydi. Sababi tarixiy 
manbalarda 
Xattusili III va uning o‘g‘liga qarshi fitna tayyorgarligi haqida 
xabarlar qayd 
etilgan. Uchinchi tomonning hujumidan (borgan sari 
Ossuriyaning tahdidi 
kuchayib borayotgan edi) ham ko‘proq xettlar davlati 
tashvishda edi. Shu 
boisdan ikki frontda kurashning oldini olish maqsadida Xattusili 
III o‘z 
davlatining azaliy dushmani bo‘lgan Misr bilan tinchlik 
shartnomasini 
imzolashga majbur bo‘ldi                                             Shunday qilib, Qadimgi Misr davlati 
giksoslar bosqiniga qadar asosan 
o‘z “qobig‘i” doirasida rivojlanib keldi, 
qit’adan ajnabiylarning kirib kelishi 
bir tomondan Misrni “ochilishga” majbur 
etgan bo‘lsa, ikkinchi tomondan 
vaqtlar o‘tishi bilan o‘z siyosiy maqsadlarini 
Osiyogacha amalga oshirish 
imkonini berib, davlatni uzoq yillar 
davomida o‘sha davr “xalqaro 
munosabatlar tizimi”ning asosiy kuch 
markaziga aylantirdi. Bu esa Misrda
diplomatiya bilan bog‘liq sohalar rivojiga 
o‘z ta’sirini ko‘rsatdi.                                             Tinchlik shartnomasida ikki 
davlat o‘rtasidagi chegaralar 
bo‘yicha 
ma’lumotlar keltirilmagan. 
Aftidan, bu holat shartnoma 
imzolash davrigacha 
qaysi davlat qayerni egallagan 
bo‘lsa, shu joy ustidan 
hukmronligi shartnoma 
bo‘yicha o‘zaro tan olinganligi 
haqida xulosa beradi. Ramzes II 
Misrning 
Osiyodagi ta’sirini 
kengaytirishga erisha olmadi. 
Suriya va Finikiyaning katta 
qismi hamon xettlar tasarrufida 
qolib ketdi, faqatgina Janubiy 
Finikiya, 
Janubiy Suriya va Falastingina 
Misr ixtiyorida qoldi Kadesh tinchlik 
shartnomasi”, “Misr–
xett tinchlik 
shartnomasi”, 
“ Abadiy shartnoma”, 
yoki “Kumush 
shartnoma”, kamdan-
kam holatlarda 
“ Kadesh kelishuvi” 
nomlari bilan atalgan                                             3.Ramzis ii hukumronligining nechinchi yilida 
xattusili ikkinchi qiziga uylanadi.

A) 34-yilida,

B) 42-yilida,

C) 41-yilida.                                             Ramzes II Misrning  xettlar davlati sharqiy 
chegarasida  mavqeyini mustahkamlash maqsadini 
ko‘zlab, qaysi davlat bilan do‘stona munosabatlar 
o‘rnatishga muvaffaq bo‘ldi . 

A: OSSURIYA

B: MITANIY

D: BOBIL                                              Misr-xett tinchlik shartnomasi imzolanganidan 
song  qancha vaqt otib  Ramzes II  Xattusili III 
ning katta qiziga uylanadi

A: 12

B:  13

D: 15                                             2. Kadish jangi qachon bôlgan.

A) mil avv xiv-asir oxri xiii-asir birinchi yarmi,

B)mil avv xv-asir oxri xiii-asir birinchi yarmi,

C) mil avv xiv-asir oxri xii-asir birinchi yarmi.