Mixail bulgakovning “ityurak” asari - Педагогика - Рефераты

Информация о документе

Цена	2000UZS
Размер	32.3KB
Покупки	0
Дата загрузки	07 Ноябрь 2026
Расширение	docx
Раздел	Рефераты
Предмет	Педагогика

Mixail bulgakovning “ityurak” asari

Купить

MIXAIL BULGAKOVNING “ITYURAK” ASARI
REJA:
1. “ITYURAK’’ ASARI YOZILISHI SABABI
2 “ITYURAK’’ ASARI HAQIDA
3. “ITYURAK’’ ASARINING BADIIY QIYMATI

Tayanch so’z va iboralar: rus yozuvchisi, Kiyev universiteti, novella va qissalar
muallifi, “Usta va Margarita” romani, “Iblisnoma” to’plami, “Ityurak” asarining
uch oyda yozib tugatilgan, ammo, nashr itilishini 62 yil kutgan asar ekanligi.
Mixail Bulgakov 1891-yil Moskvada tug’ilgan. Rus yozuvchisi hisoblanadi.
1920-yillarda roman, novella va qissalar, pyesalar ssenarylar, ko’plab felyetonlar
muallifi sifatida tanilgan. U asosan Rossiya fuqarolar urushi dahshatlari, inqilob va
fuqarolar urushi davridagi rus ziyolilari va chor armiyasi zobitlarining taqdiri
haqida yozgan.Yozuvchining ‘’Usta va Margarita’’ romani unga katta shuhrat olib
kedi va 20-asr durdonalari sifatida tan olindi. Ilk to’plami ‘’Iblisnoma’’o’sha davr
matbuotida katta shov-shuvga sabab bo’ladi. ‘’Oq gvardiya’’ tugallanmagan
romani mavzusi asosida ‘’Turbinlar kuni’’ pyesasini yozadi. 20- asr 20- yillar
oxirida rus adabiy tanqidi Bulgakov ijodini salbiy baholaydi, uning asarlari nashr
etilmaydi, pyesalari teatr sahnasidan olib tashlanadi.
20-asr 30-yillar boshlaridan Bulgakov teatrda rejissyor yordamchisi bo’lib
ishlaydi. “Janob de Moler hayoti’’ biografik povesti 1962-yil nashr etilgan. 1913-
yilda Bulgakov Tatyana Lappa bilan turmush quradi. Birinchi jahon urushi
boshlanganda u Qizil Xochda ko’ngilli shifokor sifatida ishlagan va to’g’ridan-
to’g’ri frontga yuborilgan. U yerda kamida ikki marta og’ir yaralangan.
Mixail Bulgakovning eng buyuk adaridan biri bu 1987-yilda yozilgan
‘’Ityurak’’ asaridir. Aksariyat yozuvchilar hayot haqiqatlarini aytishda
ramziylikdan foydalanadilar. Bulgakovning mazkur asarini o’qirkanmiz sho’ro
jamiyatining kirdikorlari fantastika tarzida fosh etilganligiga guvoh bo’lamiz.
Olim Preobrajenskiy itga odam miyasini ko’chirib o’tkazadi va jonivor Sharikov
deb nom qo’yilgan odamsifat maxluqqa ongli , ammo ityurak bir mavjudotga
aylanadi. O’sha davrda bu obrazni aslida bolsheviklar “dohiysining timsoli deb
baholashgan’’. Hozirgi zamonda esa “ilm-fan yutuqlari” ning-sun’iy urchitish yo’li
bilan turli jonvorlar, va hattoki inson klonini yaratishga urinishlarininig oqibatida
yuzaga keladigan halokat- har xil zombie-yu manqurtlar, mutantlar paydo bo’lishi
mumkinligini anglashiladi.

1925-yilda kelib chiqqan “itning yuragi” hikoyasi qisqa vaqt ichida Bulgakov
tomonidan yozilgan. Tom ma’noda uch oy davomida. Tabiiyki, oqilona odam
sifatida u bunday ishni chop etishga ishongan. Shuning uchun u faqat ro’yxatlarda
ajralib turdi va o’rtoqlariga ma’lum edi. Sovet kuchining qo’lida birinchi marta,
1926-yilda ‘’itning- yuragi’’ hiloyasi. Ilk sovet haqiqatining ushbu oynasini
yaratish tarixida, OGPUning roli 19-may kuni yozuvchidan qidirish paytida uni
topgan. Qo’lyozma ushlandi. O’shandan beri ‘’ochiq yurak’’ni yaratishda tarix
Sovet maxsus xizmatlari arxivlari bilan chambarchas bog’liq edi. Aniqlangan
matn tahriri endi tadqiqotchilar va adabiyotshunoslar uchun mavjud. Ular
Rossiya davlat kutubxonasida topish mumkin. Ular qo’lyozma bo’limida
saqlanadi. 1924- yilda poytaxtda faoliyatning harakatlari. Hikoyaning
markazida- taniqli jarroh, Filipp Filippovich Trobrazahskiy . Asosiy tadqiqotlar
inson tanasining yoshligini oshirishga bag’ishlangan. Bunda u misli ko’rilmagan
muvaffaqiyatga erishdi. Buning uchun maslahat va operatsiyalarda
mamlakatning birinchi shaxslari qayd etiladi. Keyingi tadqiqotlar jarayonida u
jasorat tajribasi bilan hal qilinadi. Insonni chalg’ituvchi itni ko’chirib
o’tkazish. Ekspermental hayvonlar sifatida, ko’chada unga mixlangan oddiy
ball to’pini tanlaydi. Oqibatlar tom ma’noda dahshatli bo’ldi. Qisqa vaqtdan
keyin to’p haqiqiy odamga aylana boshladi. Biroq, u PSAdan emas balki,
dukarddan emas, balki ichkilikbozlik va grubian Klia Chu Grulkindan olingan.
Avvaliga bu hikoya faqat professorlar orasida ilmiy doiralarida tarqatiladi,
ammo tez orada matbuotda tarqatiladi. U uning butun shahar haqida ma’lumot
beradi. Preobrajenskiyning hamkasblari hayratda qoldiradi va to’plar butun
mamlakat bo’ylab shifokorlarga namoyish etadi. Ammo Flipp Filippovich
dastlab bu operatsiyaning oqibatlari qanday bo’lishini tushunadi. Asarning bosh
qahramoni sifatida Sharik laqabli kuchuk unda atrofdagi voqealarni baholash
kuchi bor. U it holida hayvonlardek qorin bilan odamlarni baholar va faqat
“Sharik” laqabi unga mosmasligini aytardi. Yana olim Preobrajenskiy
o’zining tadqiqoti uchun uni tanlaydi. Bu tadqiqot insonning gipofoz bezini
itga ko’chirib o’tqazish orqali insonga aylanishini tahlil qiladi. Bu ilmiy

fantastika jihatidan kutilmagan tadqiqotdek ko’rinsa, falsafa tomonidan esa u
oddiy emas, balkim sovetcha mafkura natijasida yaratilgan maxluq sifatida
“dohiylar”ni ko’rsatmoqchi bo’lgandek. O’z huquqlari uchun kurashuvchi
Sharikovning kimlarnidir fikri bilan isyon qilishi esa kommunizmning
maqsadi bo’lgan bir xil jamiyatdagi bir xil fikrlovchi odamlarni yaratganiga
satirik jihatdan kulganday. Buni ko’plab adabiyotshunoslarning
Preobrajenskiyning Lenen deb qarashi va uning tarbiyasini olgan va hatto
Lenin deb qarashi va uning tarbiyasini olgan va hatto Leninni ham
xohlagan “Sharikov”- Stalin bo’lganligi aytiladi. Chunki Stalin inson qilishi
mumkin bo’lmagan qatag’onlar, dushmanlariga qarshi qattiq terror va
xalqini qurquvda turgani ham isbot. Ammo yozuvchi asarda Stalinni o’zi
qanchalik yaxshi ko’rsatmoqchi bo’lsa-da, baribir hayvonligiga boruvchidir.
Masalan, oddiy kovush yechadigon joyning inqilobidagi holati bilan
o’zining huquqini sharaflagan ammo kambag’allardan jirkangan Lenin
obrazini ham ko’rsatgandek. Mushuklardan qo’rquvchi Sharikov obrazi esa
Stalin qo’rqqan o’zgacha fikrlovchilarni muahuk orqali ko’rsatgandek. Bu
asar o’zi kitob holatida 137- bet, ammo xuddi Jorj Oruelning “Molxona”
asaridek katta ma’nolarni o’ziga jo qilgan asar. Bulgakovni tushunmoqchi
bo’lgan kitobxon avval hikoyalardan, keyin “Ityurak” va oxirida hamma
tushunishga qiynaladigon “ Usta va Margarita” ni tushunishiga harakat qilishi
mumkin. “Ityurak” asarida qalbida itdek tabiat saqlanadigon odamlarga
oyna ham tutadi. Sharikovning tubanlashishida Filipp filippovich inson
tanasi egasining alkash va quruq va’dalarni trg’ibotchisi bo’lganligida ham
ko’rsatgandek bo’ladi. Asarning deyarli 62 yil nashrini kutishi ham asarning
qanchalik muhim ahamiyatli asarligini ko’rsatib beradi.
Asarda diqqatni tortadigon iqtiboslar;
Har qanday bemor uchun eng muhimi- bir burdagina bo’lsa-da, nimadir
yeb olish
- Ammo ko’zlar ….bu shunday narsaki, uzoqdan ham, yaqindan ham
o’zgarmaydi, adashtira olmaysan. Xuddi barometrga o’xshaydi ular.

Ko’zga qarab, odamning qalbida nimalar kechayotganligini bilish
mumkin, hammasini payqasa bo’ladi kimning qalbi Sahroyi Kabir
singari bo’m- bo’sh , kimdir hech nima yo’q, etigi bilan qovurg’angga
nuqib qoladi, ba’zi birovlar esa o’zlaridan o’zlari ‘’pirr’’ etgan
narsadan qo’rqadi.
- Ko’rinib turibdi, hali o’lishimga ancha bor ruhan taslim bo’lish esa –
g’irt gunoh
- Odam hech qayoqqa shoshilmasa, hamma narsaga ulguradi.
- Insonga va hayvonga faqaqt ishontirish yo’li bilan ta’sir o’tkazish
mumkin.
- Xo’sh, ozodlik deganlari nima o’zi tutun, sarob, sharpa….Baxtiqaro
demokratlarning alahsirashi-bu
- Xullas, gipofiz - bu u yoki bu insonning haqiqaiy basharasini aks
ettiruvchi yopiq kamera
- Hujjat – bu dunyodagi eng muhim narsa
- Agar ovqat hazm qilish tarmoqlaringiz yaxshi ishlab turushini
xohlasangiz, ovqat ustida bolshevizm va tibiiyot haqida gaplasha
ko’rmang. Ovqat oldidan sovet gazetalaarini o’qishdan esa sizni
xudonning o’zi asrasin. Hikoyaning mafkuraviy asosi, hozirgi kunda,
muallif sovet davrida birinchi marta adabiyotda paydo bo’ldi.
Asar haqida uning tahlili bo’yicha quyidagi she’rni keltirib o’tishimiz
ham mumkin.
Akillasa itlar dard yozib
Alhoniga paymona to’ldi
Shurlik qismat bo’ldi ovoza
Men it bo’ldim tug’ildim
G’iybat avjdir…
To’lishgan oy sham
Daxshatdir oqshom nigohi
Suv. Ko’zimga qo’yiladir g’am

Insonparvar o’tli nigohim
O’tgan o’tdi unamadim hech
Mushuklarga aldanmadim ham
Otib tashlang bo’lmasdan kech
Men- it bo’lib tug’ilgan odam.
Tanho edm, qismatim yengdi
Soch-soqoldan tuyinar bitlar
Men-it bo’lib tug’ildim endi
Odam bo’lib tug’ilar itlar ham
(Feruz Ne’matullayev)
She’rda sotsialistik jamiyatning qurulishi, zuravonlik va
ikkiyuzlamachilikka nisbatan nafrat, qolganlarning yo’qligi va
bostirishi bilan bo’lgan tadbirlarning himoyasizligi inson qadr-qimmati
uning barcha namoyondalarida bularning barchasi uning davrida
mualliflik va uning butunligida o’ziga xoslikni tinga qo’ymaydi.
Kollejiatsiya nafaqat qishloq, balki ruhlar ham tegdi. Bu ko’proq
murakkab va qiyinlashayotgan edi, chunki jamoatchilik barcha yangi
va yangi huquqlarni amalga oshirdi. Unversal tenglama va
tenglamalar osamlarni baxtli qilmadi, balki ularni mazmunli
biorlotslarning qatorlariga aylantirmadi, u yerda eng ko’p kulrang va
o’rta joyni o’rnatdi. Jamiyatda norma va bema’nilikda inqilobiy ong
va Sharikov suratida, biz hukmni yangi tub bilan ko’ramiz sovet
Inson.
Kitobning ma’nosi nima?- Odamlar uzoq vaqt savollarga javob
izlashmoqda: odam nima? Uning ijtimoiy maqsadi nima? Yer yuzida
“qulay”, bu o’rtada “ qulay” yaratishda hamma qanday ahamiyatga
ega? Ushbu “tasalli jamoasi” nima? Har xil odamlar o’rtasidagi
konsenus ijtimoiy kelib chiqish “Intellektual” dagi qadamlarni qo’yish
ayrim masalalariga qarshi kurashishga qarshilik ko’rsatadi va
madaniy rivojlanish? va , albatta, jamiyat bir fan sohasida kutilmagan

kashfiyotlar tufayli rivojlangan oddiy haqiqatni tushunish muhimdir.
Ammo bu “kashfiyotlar” har doim progressiv deb ataladimi? Bulgakov
bu savollarning barchasida unga xos bo’lgan istehzo bilan bog’liq.
Biror kishi shaxs, va shaxsiyatning rivojlanishi Sovet fuqarosi rad
etilganligini anglatadi. Biroq ongli qahramonlarni faqat shoirlar
chaqirishadi, lekin ular o’zlarining mujassamlanishidan foyda olish
uchun ishlatilmaydi. Har birimiz konfor nomidan o’zgacha fikrga toat
qilishimiz kerak va odamlarga tan olish uchun xalaqit bermang. Va
yana SSSRda hamma narsa aniq, ammo aksincha bemorlarga yordam
berish huquqini himoya qilishga majbur bo’ladi va uning nuqtai
nazari juda katta ahamiyatga ega. Agar hamma o’z ishiga duch kelsa,
ular dunyoda yashashlari mumkin, ammo tabiatda teng emas va bo’la
olmaydi, chunki bularning barchasida bir- birimizdan farq qilamiz.
Uni sin’iy ravishda saqlash mumkin emas, chunki u yerda juda ko’p
ishlaydigon ishlov berilmagan va professor bolalikda o’ynashni
boshlaydi. Abadiy muammo eng yaxshi ong. Rossiyada - ziyoli va
odamlar o’rtasidagi munosabatlar. Hikoyatda badiiy moddalar
elementlari maishiy fon bilan birlashtrilgan. Professor Preobrojenskiy-
kelib chiqishi va kelib chiqish odatiy Moskva intellektual. Moskva
universiteti talabalari an’anasini shodlik qiladi: insonga yordam berish,
insonga yordam bermaslik, har qanday odamning hayotini- yaxshi va
yomonni qadrlash uchun unga yordam bermaslik. Uning yordamchisi,
doktor Bormental, hurmati uning ustoziga tegishli, iqtidor, qobiliyatga
ega, mahoratga ega, inson fazilatlari.

Foydalanilgan adabiyotlar
1. It yuragidagi odmmi yoinki odam yuragidagi itmi yoxud
“Ityurak” ( Mixail Bulgakov) qissasi haqida taqriz.
Bookvamper. 2020- internet manba.
2. Itning yuragi halokatining faoliyati muammosi. “Ityurak” tahriri
qisqacha. Moocsp.RU. 2019- internet manba.
3. Mixail Bulgakov, “ Ityurak”. “Yangi asr avlodi” 2020-yil
4. “Yoshlik” jurnali sayti 2015-2023

Mixail bulgakovning “ityurak” asari

Купить

Похожие документы
2001-yil sentabr voqealri va uning xalqaro munosabatlarga
1945-1990-yillarda Buyuk Britaniya
1918-1923 yillarda xalqaro munosabatlar, Versal Vashington siyetemasining tuzilishi
Ahmad al-farg‘oniy
Almashlab ekishni loyihalashtirish va joriy etish