Модда алмашинуви муҳим турлари ҳақида базис билимлар - Медицина - Презентации

Информация о документе

Цена	3000UZS
Размер	706.1KB
Покупки	0
Дата загрузки	11 Июль 2024
Расширение	pptx
Раздел	Презентации
Предмет	Медицина

Модда алмашинуви муҳим турлари ҳақида базис билимлар

Купить

1Модда алмашинуви муҳим турлари ҳақида базис билимлар. Оқсил, ёғ ва углеводлар ҳақида умумий тушунча. Витаминлар ва уларнинг инсон овқатланишида тутган ўрни. Витаминларнинг овқатланишдаги роли ва витаминлар алмашинуви коррекцияси

НУТРИЕНТЛАР  Овқат маҳсулотларининг таркибий қисми истеъмол қилинадиган таом таркибида маълум бир миқдорда бўлиши керак. Баъзи бир моддаларнинг етишмаслиги ёки ошиб кетиши натижасида организмнинг тўғри ривожланиши бузилади. Буларни тартибга солувчи моддаларга нутриентлар дейилади.  Нутриентлар таркибига оқсил, ёғлар, углеводлар, минерал моддалар киради. Оқсил, ёғ, углеводларнинг нисбати 1:1:4 бўлиши зарур. 

ОҚСИЛ ХАЁТ МАНБАИ  Оқсил аминокислоталарнинг юқори молекулали мураккаб бирикмасидир. Тўқималарнинг тузилишида оқсиллар асосий манба хисобланади. Оқсиллар меъда – ичак йўлида аминокислоталаргача парчаланади, қонга сўрилиб хужайра ва тўқималар хосил бўлишида иштирок этади. Организмда оқсил етишмаслиги жисмоний ривожланмасликка, шартли рефлекс ва иммуннобиологик фаолиятининг бузилишига, бу эса кислота-ишқор тенглигининг бузилишига олиб келади.

ОҚСИЛГА ЭҲТИЁЖ  Мактаб ёшигача бўлган болалар учун оқсил миқдори кундалик энергетик сарфнинг 13% ёки 60-70 г ни ташкил қилиши керак, яъни 3-5 ёшли боланинг 1 кг оғирлиги учун 3.8 г, 5-7 ёшли бола учун 3.5 г бўлиши керак. Хайвон оқсили умумий оқсил миқдорининг 65% ни ташкил қилиши зарур. 

ЁҒЛАР  Ёғлар организм йўқотган энергияни қоплайди. Улар организмни ташқи мухит омилларига қарши курашиш қобилиятини, яъни иммунитетни оширади. Организмда ёғ миқдорининг камайиши натижасида витаминлар етарли даражада сўрилмайди. Организм учун асосий ёғлар манбаларидан бири, озиқ-овқат махсулотлари таркибидаги ёғлар хисобланади. Кунлик ёғга бўлган эхтиёж умумий миқдорининг 5-10% ни ташкил қилиши зарур.

УГЛЕВОДЛАР  Углеводларнинг асосий вазифаларидан бири организмнинг энергия сарфини қоплашдир. Углеводга бой манба ўсимлик озиқ-овқат махсулотлари хисобланади. Қанд, нон, картошка, сабзавот ва мевалар таркибидаги углеводлар оддий( моносахаридлар ва мураккаб қанд( ди ва полисахаридлар) тарзида бўлади.

УГЛЕВОД МАНБАЛАРИ  Дисахаридлар асосий манбаи ўсимлик махсулотларидир ( қанд, лавлаги, сабзи). Моносахаридлар глюкоза, фруктоза киради. Углеводлар моддалар алмашинувида фаол иштирок этади. Мактабгача ёшдаги болаларнинг кунлик углеводларга бўлган эхтиёжи 240-280 гр ёки 1 кг оғирлик учун 12- 15 гр ни ташкил қилиши керак. Болаларнинг бир кунлик овқатида углеводлар миқдори суткалик умумий калориянинг 54% ни ташкил этиши зарур. 

МИНЕРАЛ МОДДАЛАР  Организмнинг моддалар алмашинувида минерал тузлар хам иштирок этади. Минерал тузлар деярли хамма озиқ-овқат махсулотларида ( гўшт, сут, балиқ, тухум, картошка, сабзавот махсулотлари) мавжуд. Минераллар таркибига фосфор, Са, Nа, К тузлари, бундан ташқари микроэлементлар мис, кобальт, фтор, марганецлар киради.

Vitaminlar tasnifi Vitaminlar oziq-ovqatning turli komponentlariga bog’liq bo’lishiga qarab, eruvchanligi asosida, iki katta guruhga: 1) Suvda eruvchi vitaminlar - ularga B guruh vitaminlar va C vitaminlar kiradi. 2) Yog’da eruvchi vitaminlar - A,D,E,K vitaminlari kiradi. 9

Vitaminlar klassifikatsiyasi 10Harflardagi ko’rinishi Kimyoviy nomi Kimyoviy formasi Fiziologik nomlanishi Biologik nofaol Biologik faol unumlari kofermentlar Suvda eruvchan vitaminlar B 1 Tiamin Tiamin Tiamin difosfat,tiamin trifosfat Antinevrit B 2 Riboflavin Riboflavin FMH, FMH·H 2 , FAD, FAD·H 2 Bo’y o’stiruvchi vitamin B 3 Pantoten kislotasi Pantotenat Pantetein-4-fosfat, KoA, defosfo-KoA B 5 (PP) Niasin Nikotinamid, nikotin kislotasi NAD+, NAD·H, NADFH 2 Antepellargi k B 6 Pirodoksin Pirodoksin, piridoksamin, piridoksal PALF, PAMF Antidermatit B 9 (Bs) Folasin (Fol kislotasi) Folasin Tetragidrofol kislota Bo’y o’stiruvchi faktor B 12 Sianokobalamin Sianokobalamin oksokobalamin, nitritkobolamin Metilkobolamindezok siadenozilkobolamin Antianimek H Biotin Biotin Karboksibiotin Antisebor

Vitaminlarning organizmdagi metabolizmi 1) Ayrim vitaminlar organizmga provitamin holida tushib, to’qimalarda biologik faol vitaminlarga aylanadi. 2) Yog’da eruvchi vitaminlar xilomikronlar tarkibida so’rilib, to’qimalarda to’planadi va biokimyoviy jarayonlarga ta’sir ko’rsatadi. 11

Vitaminlarning organizmdagi balansi  Gipovitaminoz- vitaminlarning organizmda qisman yetishmasligi.  Monogipovitaminoz- bitta vitaminnig organizmda yetishmasligi.  Poligipovitaminoz -bir vaqtning o’zida bir necha vitaminning yetishmasligi.  Avitaminoz -organizmga vitaminlar umuman tushmasligi yoki organizm uni umuman o’zlashtira olmasligi. 12

Gipovitaminoz sabablari Gipovitaminoz kelib chiqishining 2 xil sababi bor: endogen va ekzogen. Ekzogen gipovitaminoz sabablari:  Vitaminga boy bo’lmagan oziq-ovqat iste’mol qilish  Ratsionda doimiy ravishda bir xil turdagi oziq-ovqatlarni iste’mol qilish.  Ichak mikroflorasining tarkibini o’zgarishi.  Uzoq vaqt antibiotik va sulfanilamid preparatlarini iste’mol qilish (disbakterioz). Endogen gipovitaminoz sabablari:  Organizmning vitaminlarga bo’lgan ehtiyojining keskin ortib ketishi  O’smirlik, homiladorlik, laktatsiya, tireotoksikoz va boshqalar  Ichak mikroflorasining o’ta ko’payib ketishi natijasida u yerda vitaminlarning parchalanib ketishi  Ichak sekretor funksiyasi buzilishi sababli vitaminlarning ichakda so’rilishining va transportining buzilishi  Jigar kasalliklari, oshqo

Suvda eruvchi vitaminlar Metabolizmi: barcha suvda eriydigan vitaminlar oddiy diffuziya yo’li bilan ingichka ichakdan so’riladi. To’qimalarda koferment shaklida o’tib fermentlar tarkibiga kiradi. Suvda eruvchi vitaminlar qatoriga B vitaminlar kompleksi, C, P vitaminlar kiradi. C vitamin yoki askorbin kislota ho’l meva va sabzavotlarda ayniqsa ko’p miqdorda uchraydi. U singa kasalligini davolaydigan yagona omildir. C vitaminga qon tomirlari devorining o’tkazuvchanligi va mo’rtligini kamaytiradigan P vitamini-rutin yoki flavonlar deb ataladigan omil yaqin turadi. 14

Tiamin, B 1 vitamin – Antipolinevrit Bu vitaminning organizmda yetishmasligi beri-beri kasalligi (polinevrit, periferik nervlarning yallig’lanishi) ga sabab bo’ladi. Bu kasallik falajlika, yurak va qon tomirlari hamda oshqozon-ichak yo’li ishining buzilishiga olib keladi, suv almashinuvi ham o’zgarib, shish paydo bo’ladi.  Manbai: boshoqli o’simliklar kepagi, yirik tortilgan undan yopilgan non, achitqilar. Hayvon mahsulotlaridan jigar, buyrak, yurak vitaminga boy.  Metabolizmi: oddiy dffuziya yo’li bilan ichakdan qonga so’riladi. Jigarda tiaminfosfokinaza ishtirokida hosil bo’ladi. Tiaminning teng yarmi muskullarda, 40%i ichki organlrda, jigrda bo’ladi. Vitamin ingichka ichakdan qonga o’tadi, qon orqali jigarga boradi. U yerda TMF, TDF, TTF hosil bo’ladi va umumiy qon aylanish doirasiga

 Biokimyoviy funksiyasi: PDG (piruvatdegidrogenaza), 2-oksoglutarat kompleksi tarkibiga kiradi. Mitoxondriiyada piruvat va 2-oksoglutaratlarni oksidlanishi, uglevodlar va almashinuviga , u xususan, pirouzum (piruvat) kislota metabolizmiga aralashadi. B 1 vitamin yetishmagan kaptar miyasida va polinevrit bilan kasallangan odamlarda pirouzum kislotaning oksidlanishi va kislorodning yutilishi jarayonlari pasayishi tasdiqlangan natijada miyada va boshqa to’qimalarda piruvat kislota to’planadi. Bu buzg’unlik B 1 vitaminning bajaradigan funksiyasining modda almashinuvida yetishmasligi oqibatidir.  Yetishmovchiligi: beri-beri kasalligi, nerv ustunlarining spetsifik shikastlanishi, yurak sohasining bezillab turishi va yurak isqarish ritmining tezlashishi, oyoqlarda, qorinda shish pydo bo’lishi,

B 2 vitamin, riboflavin B 2 vitamin, riboflavin – bo’y o’stiruvchi vitamin. Shu sababli ham B 2 avitaminozining asosiy belgisi o’sishning to’xtashidir. Odam organizmida bu vitamin ichak mikroflorasi tomonidan sintezlanib turadi. Shuning uchun odamlarda B 2 avitaminozini hosil qilib bo’lmaydi.  Manbai: o’simlik mahsulotlari, achitqilar, dukaklilar vitaminga boy manbadir. Sut, pishloq, tuxum, go’sht, jigar, buyra, miyada u ko’p bo’ladi. Katta odamlarning kundalik ehtiyoji 2-3mg ga teng.  Metabolizmi: ovqat mahsulotlari tarkibida riboflavin oqsil bilan bog’langan. FMN va FAD ko’rinishida bo;ladi. Ovqat hazm qiluvchi farmantlar ta’sirida erkin riboflavin hosil bo’ladi va oddiy diffuziya yo’li bilan ingichka ichakda so’riladi. Ichakning shilliq qavati va bishqa to’qimalarda riboflavindan FMN

 Yetishmovchiligi: FMN kamayishi kuzatiladi.  Belgilari: bo’yning o’sishdan to’xtashi, terining yallig’lnishi – dermatit, ko’z muguz pardasiningvaskulyarizatsiyalanishi (ko’z muguz pardasida qon tomirlarining o’sib ketishi), soch to’kilishi, til so’rg’ichlarining atrofiyalanishi (glossit), puls (tomitr urishi) ning siyraklashishi, lab chetlari yorilib quriydi, yuz terisi quriydi. Avitaminoz nerv sistemasida falajlanish va talvasa tutishi bilan xarakterlanadi.  Ishlatilishi: meditsinada riboflavin va unung kofermenti FMN ishlatiladi. FAD turli formada chiqariladi. 18

B 3 Pantoten kislota (Pantotenat) B 3 Pantoten kislota (Pantotenat) – yetishmaganda hayvonlarda har xil patologik belgilar: jo’jalarning o’sishdan to’xtashi, dermatit, kalamush va boshqa hayvonlar juni hamda patining oqarishi, kalamushlarda buyrak usti bezi nekrozi va qon quyilishi, ishtaxaning yo’qolishi, nerv falajlari, ichki a’zolar kasalliklarining belgilari paydo bo’ladi.  Manbai: Drojji, jigar, tuxum, baliq, sut, go’sht va dukkakli o’simliklar. O’simliklarning yashil yaproqlarida ham pantotenat ko’p bo’ladi. Katta odamlarning kundalijk ehtiyoji – 10mg.  Metabolizmi: oddiy diffuziya orqali so’rilishi ingichka ichakda sodir bo’ladi. So’rilgan vitamin qondan to’qimalarga quyiladi. To’qimalarda pantotenat kofermentlari: 4- fosfoprotein , defosfo-KoA, KoA sintezi bo’ladi. Shu kofermentl

 1)yog’larning oksidlanishi va faollanishida; 2)xolesterin, keton tanachalari, atsetil xolin, atsetil glyukozamin sintezida; 3)biogen aminlarni atsetillanishida; yot moddalarning atsetillanishi reaksiyalarida (zararsizlanishida) va gippur kislotaning hosil bo’lishida; 5)piruvat va 2-oksoglutaratni oksidlanishida ishtirok etadi.  Yetishmovchiligi: kuzatilmagan.  Ishlatilishi: pantatenat kalsiy, pantatein KoA turli dorivor formalarida va parfyumeriyada ishlatiladi. Asosan, teri, soch, jigar shikastlanganda, yurak distofiyasida ishlatiladi. 20

PP vitamin, nikotin kislota, niasin - antipellargik  Manbai: go’sht mahsulotlari, jigar, sut, tuxum, kepaklar. Katta odamlarning kundalik ehtiyoji 15-25mg.  Yetishmovchiligi: pellagra: uchta D kasalligi (dermatit, diareya, demeniya).  Ishlatilishi: nikoton kislota va nikotinamid. 21

B6 vitamin, piridoksin - antidermatit  Manbai: bug’doy kepagi, pivo achitqisi, arpa, makajo’xori, jigar va go’sht mahsulotlari. Katta odamlarning kundalik ehtiyoji: 2-3mg.  Yetishmovchiligi: bolalarda sudorga, katat odamlarda nerv sistemasi qo’zg’aluvchanligi.  Ishlatilishi: izoniazidlarni noj’ya ta’sirini oldini olish uchun va gipiviatminoz B6 da ishaltladigan dori formasi-PALF olingan. 22

B9 Folat kislota v uning hosilalari- antianemik  Manbai: achitqilar, gulkaram, loviya, ismaloq. Hayvon mahsulotalridan jigar, go’sht, tuxum sarig’i. katta odamlarning kundalik ehtiyoji 400mg. Homilador ayollarda 800mg.  Yetishmovchiligi : qon hosil bo’lishining buzilishi va kamqonlik belgilari. Megaloblastik anemiya.  Ishlatilishi: folat kislota preparatlari anemiyaning turli formalarida ishlatiladi. 23

B12 vitamin Kobalamin-antianemik  Manbai: mikroorganizmlar va hayvon mahsulotlari, jigar, tuxum, sut, buyrak. Sutkalik ehtiyoj yosh organizm uchun 0,001mg, katta odam uchun 2-5mg.  Yetishmasligi: xavfli kamqonlik (pernitsioz anemiya), yoki Adisson-Birmer anemiyasi.  Ishlatilishi: sianokobalomin (hozirda dezoksiadenozilkobalamin) megoblastik anemiyada, orqa miya va periferik nervlar zararlanganda ishlatiladi. 24

C vitamini, askorbin kislota-antisingali  Manbai: na’matak mevalari qora smorodina, sitrus o’simliklari, yangi sabzavotlar, kartoshka, pomidorlar.  Yetishmochiligi: singa kasalligi kelib chiqadi.  Ishlatilishi: askorbin kislotasi gipovitaminozda, regeneratsiya jarayonnlatrini stimullashda, kasallangan to’qimalarni tiklashda, nafas olish yo’llarini o’tkir yallig’lanishi kasalliklarid ishlatiladi. 25

Suvdа eruvchan vitaminsimon moddalar  Biotin bir qator karboksillash va dekarboksillash reaksiyalarida muhim rol o’ynaydi.  Katta odamalrning biotinga bo’lgan kundalik ehtiyoji 0,025mg. Ichakdagi mikrooorganizmlar faoliyati natijasiad hosil bo’ladi. 26Vitamin H biotin, antiseborey

Купить

Похожие документы
Sog‘liqni saqlash tizimi va uning xususiyatlari
Rentgenologik tekshirishning umumiy, xususiy va maxsus usullari
Jigarda gormonlarning zararsizlantirilishi
Qon ivishi, qon guruhlari va rezus omili
Sust boruvchi neyrovirusli infeksion kasalliklar