Moddalar almashinuvi - Педагогика - Презентации

Информация о документе

Цена	3000UZS
Размер	6.1MB
Покупки	0
Дата загрузки	07 Ноябрь 2026
Расширение	pptx
Раздел	Презентации
Предмет	Педагогика

Moddalar almashinuvi

Купить

Moddalar almashinuvi

•
Hujayralarning
hayot faoliyati bir
me’yorda kechishini
ta’minlash uchun
ularda to‘xtovsiz
ravishda biosintez
yoki biologik sintez
jarayonlari amalga
oshiriladi.

•
Tirik organizmlar tarkibidagi
turli-tuman kimyoviy
moddalar xilma-xil
reaksiyalar natijasida doimiy
ravishda o‘zgarib turadi. Bu
jarayon moddalar
almashinuvi yoki me t abolizm
deb ataladi. Moddalar
almashinuvi tirik
organizmning yashashi,
o‘sishi, hayot faoliyati,
ko‘payishi va tashqi muhit
bilan doimo aloqada
bo‘lishini ta’minlaydi. Bu esa
tirik organizmlarning o‘zini-
o‘zi yangilashiga, o‘ziga
o‘xshash nasl qoldirishiga
olib keladi, ularning yashashi
uchun zarur shart
hisoblanadi.

•
Moddalar almashinuvi
jarayonida tirik organizm
tashqi muhitdan turli-tuman
moddalarni qabul qiladi.
Hayotiy hodisalar asosan
moddalar almashinuvi tufayli
namoyon bo‘ladi. Tirik
organizmlar tomonidan
o‘zlash tirilishi ya’ni
ozuqaning hazm bo‘lishi
moddalar almashinuvining
dastlabki bosqichi, hayot
faoliyati natijasida hosil
bo‘lgan keraksiz
mahsulotlarning tashqariga
chiqarilishi esa oxirgi bosqich
hisoblanadi.

•
Moddalar almashinuvi bir-biriga
qarama qarshi, lekin o‘zaro
bog‘langan ikki jarayonni o‘z
ichiga oladi. Bular assimilatsiya
yoki anabolizm va dissi-milatsiya
yoki k at abolizm reaksiyalaridan
iborat.

•
Anabolizm jarayonida tirik organizmlarda moddalarning
hosil bo‘lishi ya’ni sintezlanish jarayoni kuzatiladi. Bunda
organizm tashqi muhitdan har xil moddalarni qabul
qiladi va uni o‘zlashtiradi. Masalan, odam hayot faoliyati
tufayli 1 yilda taxminan 1,5 tonna ozuqani o‘zlashtirishi
aniqlangan. Bu bir kunda o‘rtacha 0,86 kg kislorod, 2,1
kg suv, 0,81 kg organik mod dal ar va 0,1 kg mineral
tuzlarga teng keladi. odam tomonidan iste’mol
qilinadigan bir kunlik ozuqaning energiyasi — 3000
kilokaloriyaga teng keladi. Katabolizm jarayonida
moddalarning parchalanishi va ularda to‘p langan
energiyaning ajralishi kuzatiladi. Moddalarning
parchalanishi kislorod ishtirokida oksidlanishi bi lan va
kislorodsiz muhitda — achish jarayonida amalga
oshiriladi. Natijada ajralib chiqqan energiya
organizmning nafaqat faol holatidagi hayotiy vazifalarni
bajarishga, balki tinch holatdagi talablarini qondi rish
uchun ham sarflanadi.

•
Fermentlar yordamida oddiy kichik molekulali
moddalardan murakkab yuqori molekulali
birikmalar: aminokislotalardan oqsillar,
monosaxaridlardan esa murakkab karbonsuvlar
hosil bo‘ladi. Azot asoslari nukleotidlar hosil
qilishda ishtirok etadi va ulardan nuklein kislotalar
shakllanadi.

•
Xuddi shu tartibda
oddiy yog‘lardan
murakkab yog‘lari
paydo bo‘ladi. Ular
glitserin moddasi bilan
reaksiyaga kirishib
yog‘larni va moylarni
hosil qiladi. Biosintetik
reaksiyalar har bir
individ va turga xos
bo‘lgan xususiyatlar
asosida farqlanib turadi.

•
Natijada oqsil-fermentlar yorda mida hosil
bo‘ladigan yirik organik molekulalar tuzilishi DNK
tartibidagi nukleo tidlarning ketma-ketligi bilan
aniqlanadi. Bu esa o‘z navbatida mazkur
hujayraning genlar to‘plami — genotip bilan
bog‘liq.

•
Hosil bo‘lgan moddalar
o‘sish jarayonida hujayra
va ularning organoid larini
hosil qilish hamda
sarflangan yoki
parchalangan
molekulalarni tiklash
uchun ishlatiladi. Barcha
sintez (hosil qiluvchi)
reaksiyalarida energiyani
sarflash ro‘y beradi.
Parchalanish
reaksiyalarida esa
aksincha, energiya ajralib
chiqadi.

Savol va topshiriqlar
•
Moddalar almashinuvi deganda nima
tushuniladi?
•
Moddalar almashinuvi qanday
bosqichlardan iborat?
•
Moddalar almashinuvining qaysi
bosqichida energiya ajralib chiqadi?

Moddalar almashinuvi

Купить

Похожие документы
2001-yil sentabr voqealri va uning xalqaro munosabatlarga
1945-1990-yillarda Buyuk Britaniya
1918-1923 yillarda xalqaro munosabatlar, Versal Vashington siyetemasining tuzilishi
Ahmad al-farg‘oniy
Almashlab ekishni loyihalashtirish va joriy etish