MODERNIZM O‘zbek adabiyotida modern she’riyat takomuli - Педагогика - Презентации

Информация о документе

Цена	3000UZS
Размер	1,006.3KB
Покупки	0
Дата загрузки	07 Ноябрь 2026
Расширение	pptx
Раздел	Презентации
Предмет	Педагогика

MODERNIZM O‘zbek adabiyotida modern she’riyat takomuli

Купить

MODERN IZM O’zbek
adabiyotida modern
she’riyat takomuli

Reja

Kirish: O’zbek modern she’riyati: tarqaqqiyot va
rivojlanish bosqichlari.

A sosiy qism:

Modern she’riyatida poetik tafakkur va badiiy
mahorat

Mustaqillik davri modern she’riyatida shakl va
mazmun uyg’unligi

Hozzirgi davr modern she’riyatida syujet va
kompozitsion yaxlitlik

X ulosa.

XIX asr oxiri – XX asr
boshlarida F.Nitsshe, Z.Freyd,
A.Bergson, K.Yung kabi
faylasuf va ruhshunoslarning
qarashlaridan ta’sirlangan bir
guruh ijodkorlar yangicha –
modernizm yo‘nalishiga asos
soladilar. Dastlab Yevropa
madaniyatida keng tarqalgan
mazkur yo‘nalish XX asrga
kelib butun dunyoda
ommalasha boshladi.
Modernizm jahonda
globallashuv jarayonlari
boshlanayotgan bir vaqtda
siyosiy, madaniy, iqtisodiy
omillar o‘zaro kesishgan
nuqtada vujudga keladi.

1. 80-yillarga kelib zamonaviy o‘zbek she’riyatidagi ba’zi o‘rinlarda
rangtasvirning modernizm yo‘nalishiga xos unsurlar qo‘llanila
boshlandi. Bunday o‘ziga xoslikning ilk namunalarini Rauf Parfi
“chizgan” manzaralarda ko‘rish mumkin :
Yulduzlarning achchiq
nurlariga chirmashar,
Yular oyning namxush
sochlarini
Falakka termulib qolgan
ko‘zlaring.

Sa’dullo Quronov “Ifoda va ifodaviylik” nomli adabiy-
tanqidiy maqolalar to‘plami va “Egiz san’atlar” nomli
monografiyasi nashr qilingan.
Sharq yulduzi
1993-yil
Zamonaviy o‘zbek she’riyatidagi modernistik tamoyillarni yaxlit
holda tasavvur etishda “O‘zbek modern she’riyati” nomli
to‘plam ahamiyatga molik. Mazkur to‘plamda yigirma to‘rt
nafar shoirning ijod namunalari jamlangan. To‘plam
tuzuvchilari o‘tgan asrning 20–30- va 70-yillarida
she’riyatimizda modernizmga xos xususiyatlarning aks
etganligini qayd etsalar-da, kitobga 80-yillarga kelib ijod eta
boshlagan shoirlarning she’rlarini kiritadilar. Kitob mundarijasi
shoir Abduvali Qutbiddin asarlari bilan boshlanganini hisobga
olsak, tuzuvchilar uni o‘zbek modern she’riyatining
peshqadami sifatida ko‘radi.


O‘zbek modern
she’riyatining rangtasvir bilan
aloqalari Bahrom
Ro‘zimuhammad ijodida
yaqqol ko‘rinadi.
B.Ro‘zimuhammad o‘zining
tas viriy lirakasida
modernistik ifoda
uslublaridan unumli
foydalanadi. Aniqrog‘i,
shoirga “o‘tish davri”
uyg‘otgan kayfiyatni
ifodalashda modernistik
uslub juda qo‘l keladi. Shu
ma’noda
B.Ro‘zimuhammadning
tasviriy she’riyatida lirik
qahramon ruhiy olamini,
uning kayfiyatini ifodalash
birinchi planda turadi .

Bahrom Ro’zimuhammad
“Qora kvadrat”


O‘zbek modern she’riyatining yana bir yorqin namoyandasi sifatida shoir
Faxriyor e’tirof etiladi. Faxriyor o‘zbek she’rxonini yangicha obrazlar olami bilan
tanishtirgan, o‘z tashbihlari bilan zamonaviy o‘quvchi didini o‘stira olgan sanoqli
ijodkorlardan biri. Shoir chizgan manzaralar o‘ziga xosligi, yorqinligi, asosiysi,
noodatiyligi bilan ajralib turadi:

ko‘ylagini yechayotgan ayolday
tunni yig‘ishtirib olar tabiat
borliq ustidan
va uni
farishtalar taxmoniga solib qo‘yadi
tun xudoning omonati
yulduzlar omonatga tushgan kuyadir
tunni ilma-teshik qilib tashlar yulduzlar

POETIK OBRAZ
S hoirlarimiz olam, odam haqida avvalgidan yangicha fikrlash
mumkinligini angladilar va o ‘ zlari ham yangi poetik obraz yarata boshladilar.
Poeziyada lirik qahramonni tasvirlash tamoyillarida ham jiddiy yangilanishlar
ro ‘ y berdi. Modernizm yo ‘ q joydan tasodifan paydo bo ‘ lib qolgan emasdi. Bu
she ’ riyat ko ‘ p asrlik milliy badiiyatimizning mantiqiy davomi va me ’ rosxo ‘ ri
edi. O ‘ zgacha shakllanish va taraqqiyot tamoyillariga ega istiqlol
she ’ riyatining qator o ‘ ziga xosliklari mavjuddirki, ayni shu xususiyatlar unga
milliy nazmimiz taraqqiyotidagi alohida bosqich sifatida qarash imkonini
beradi. Modernizm she ’ riyatida hissiyot qatlamlarini tadqiq etish, odam
ruhiyatidagi boy, olis va rangin iqlimlarni poetik kashf etishga intilish
kuchaydi. Unda ko ‘ ngilni tozalashga alohida e ’ tibor qaratildi. Bu she ’ riyat
shakliy izlanishlar miqyosi kengayganligi bilan xarakterlanadi. Unda chiqish
va botish adabiyotidagi samarali tajribalarni o ‘ rganish va boyitishga intilish
g ‘ oyat kuchaydi. Ifodada to ‘ liq erkinlikka intilish istagi o ‘ zbek modern
she ’ riyatida yangi shakllarga ehtiyoj uyg ‘ otganligi uchun shakliy
imkoniyatlarni kengaytirish yo ‘ lidan borilmoqda.

SHAKL VAM MAZMUB UYG’UNLIGI
Mazmun va shakl-falsafiy tushunchalar. Mazmun narsalarni aynan shu narsa sifatida
ifodalovchi muhim element va o ’ zgarishlarning yig ’ indisidir.Shakl mazmunning mavjudlik
usulini, ichki tuzilishini ifodalaydi. Obyektiv olamda narsa va hodisalarga oid bo ’ lmagan sof
mazmun ham, sof shakl ham yo ’ q. Muayyan mazmun hamisha muayyan shaklda
ifodalanganidek, muayyan shakl ham muayyan mazmunga egadir. Borliqdagi har bir narsa
o ’ zining mazmuni va shakl birligi tufayli mavjud. Mazmun o ’ z mohiyatiga ko ’ ra, shaklga
nisbatan yetakchi o ’ rin tutadi. Shakl esa, aksincha, mazmunni ifodalaydi. Shakl mazmunga
mos kelishi lozim, mos kelmasa ular o ’ rtasida ziddiyat paydo bo ’ ladi, bu ziddiyat eski shaklni
yangi mazmunga mos yangi shakl bilan almashish orqali hal qilinadi. Badiiy adabiyotda
mazmun bilan shakl birligi va mutanosibligi adabiyot nazariyasining bosh masalasidan biri
hisoblanadi. Mazmunsiz shakl bo ’ lmaganidek, shaklsiz mazmun ham bo ’ lmaydi. Har qanday
shakl mazmunlashganidek, har qanday mazmun shakllashganda to ’ la voqe bo ’ ladi. Mazmun-
badiiy asarning hamma qismlarini belgilovchi, uyushtiruvchi asos. Badiiy adabiyotda
mazmun-jonli hayot, uning xilma-xil qirralari, murakkabligi, boyligi va go ’ zalligidir. Har
qanday g ’ oya badiiy asarning mazmunini tashkil eta olmaydi, u faqat badiiy xususiyatga
egaligi, inson, jamiyat uchun ahamiyatliligi bilan barchani qiziqtira olgan g ’ oyalargina badiiy
asar mazmunini tashkil etadi. Badiiy shakl ham mazmunga nisbatan farqsiz hodisa emas.
Chunki har qanday g ’ oya hayotning o ’ zida aniq hayotiy hodisa shaklida namoyon bo ’ ladi, bu
hodisaning shaklini mazmundan ajratib bo ’ lmaydi.

O‘zbek adabiyotiga modernizmning kirib kelishi yoki ta’siri borasida
olimlarimizning qarashlari turlicha. Xususan, professor U.Normatov o‘tgan
asrning 20-yillarida Cho‘lpon, Qodiriy, Fitrat, Botu, Oybek kabi ijodkorlar G‘arb
modernizmidan kuchli ta’sirlanganini ta’kidlab o‘tadi. Filologiya fanlari
nomzodi M.Yo‘ldosheva ham o‘z tadqiqotida jadid adabiyotiga xos ba’zi
xususiyatlar o‘zbek adabiyotida XX asr boshlaridayoq modernizmning bo‘y
ko‘rsatganidan darak berishini aytadi. M.Xolbekov esa modernizm o‘zbek
adabiyotiga o‘tgan asrning 80-yillaridagina kirib kelgan degan fikrni ilgari
suradi. Umuman, modernizmga xos xususiyatlarning adabiyotimiz tarixining
turli davrlarida uchratish mumkinligini ko‘plab olimlarimiz tasdiqlaydilar.
Adabiyotshunoslikda yangi hodisaga nisbatan qarashlarning turlicha bo‘lishi
tabiiy, albatta. Ammo, bizningcha, adabiy yo‘nalishning muayyan davrga
xosligi unga tegishli xususiyatlarning uchrab turishi bilan emas, balki butun
bir ijtimoiy guruhning shu yo‘nalishga xos ijodiy kayfiyatda ekani bilan
belgilanishi kerak. Shu ma’noda, biz M.Xolbekov ko‘rsatgan davr (80-yillar)ni
o‘zbek adabiyotiga modernizmning kirib kelishi davri deb hisoblaymiz.

XULOSA
Hayot haqiqatidan shu narsa aniqki, shoirning falsafiy tafakkuri, hayotiy
mushohadasi lirik qahramon, poetik obrazlar, ramzlar vositasida berilsa, davr
ruhini, xalqning orzu istaklarini, inson kechinmalarini ta’sirchan va yuqimli
bo‘lishiga imkon yaratiladi. Modern she’riyatida shunday qilinyapti. Shuningdek,
bu she’riyatda azaliy an’analarga bo‘ysunadigan ananaviy yo‘nalish va
bo‘ysunmaydigan yangi yo‘nalish, yangicha usul yuzaga keldi. Hayotdagi,
insoniyat ruhiyatidagi o‘zgarishlarni bugungi o‘zbek nasri uni qahramonlari
faoliyatida badiiy aks ettirishni o‘z oldiga vazifa qilib qo‘ygan va yorityapti.
Shuningdek, u imon va e’tiqod, axloq, ma’naviyatga, milliylikka katta e’tibor
beryapti. Bugungi kun adabiyoti kechagi adabiyotdan bir qancha xususiyati
bilan farq qiladi. Ya’ni, odamning qalb iztiroblari, quvonchlarining betakror tahlili
va ruhiyatining turfa ko‘rinishlari obrazlarda tasviranadi hamda voqea-hodisalar
tasvirining batafsilligi, ularning har biri maqsad sari yo‘naltirilganligi,
qahramonlarning o‘ta milliy va individuallashganligi, bozor iqtisodining
mohiyatini ochib berishi bilan o‘ziga xoslikka ega. Agar umumlashtirib aytsak,
voqea-hodisadan ko‘ra, insonning, uning qalbi tahlili birinchi o‘ringa chiqqanligi
bilan ajralib turadi. Buni ijodkorlarning yuqorida ko‘rib o‘tganlarimiz she`riy
asarlardagi kabi shakliy va mazmuniy mushtaraklikda ifoda etib kelmoqdalar.
Yuqoridagilardan kelib chiqib poetik obraz , lirik kechinma, ramziylik, ritm ning
modern ruhdagi she’rda muhim o‘rin egallashi, u lar ning tabiati va ifodasi
murakkab xilma-xilligini ta’kidlash joiz. Bu tushunchaning zamonaviy she’riyatda
o‘ziga xos ko‘rinish olayotganligini e’tirof etish zarur.

MODERNIZM O‘zbek adabiyotida modern she’riyat takomuli

Купить

Похожие документы
2001-yil sentabr voqealri va uning xalqaro munosabatlarga
1945-1990-yillarda Buyuk Britaniya
1918-1923 yillarda xalqaro munosabatlar, Versal Vashington siyetemasining tuzilishi
Ahmad al-farg‘oniy
Almashlab ekishni loyihalashtirish va joriy etish