Modifikatsion o‘zgaruvchanlik haqida tushuncha - Педагогика - Презентации

Информация о документе

Цена	3000UZS
Размер	3.6MB
Покупки	0
Дата загрузки	07 Ноябрь 2026
Расширение	pptx
Раздел	Презентации
Предмет	Педагогика

Modifikatsion o‘zgaruvchanlik haqida tushuncha

Купить

M a v zu :
M odi fi k a t si on
o‘ zga r u v c h a n l i k
h a qi da t u sh u n c h a .
1

R E J A 1. Modifikatsion o‘zgaruvchanlik tushunchasi
2. Modifikatsion o‘zgaruvchanlikka ta'sir
qiluvchi omillar
3. Modifikatsion o‘zgarishlarning turlari
4. Modifikatsiyaning hayvonlar va o‘simliklarda
misollari
5. Insondagi modifikatsion o‘zgarishlar
6. Modifikatsion o‘zgaruvchanlik va mutatsiya
farqlari
7. Modifikatsion o‘zgaruvchanlikning amaliy
ahamiyati
2

O‘zgaruvchanlik irsiyat kabi organizmlarning asosiy xususiyatlaridan
bo‘lib, ulaming evolutsiyasida, individ rivojlanishida, tashqi va ichki muhit
o‘zgarishlariga moslashishlarida alohida o‘rin tutadi.
O‘zgaruvchanlik ham ma’lum qonuniyatlar asosida sodir bo‘lib, bu
qonuniyatlami ham genetika fani o ‘rganadi.
O‘zgaruvchanlik deb organizmlar belgi, xossa va xususiyatlarining
tashqi va ichki omillar ta’sirida bir holatdan boshqa holatga, boshqacha
aytganda, bir fenotipik ko‘rinishdan boshqa bir fenotipik ko‘rinishga
o‘tishiga aytiladi.
Irsiyat organizmlarga xos belgi va xususiyatlaming nasldan-naslga
o‘tishi va ma’lum bir tarixiy davr davomida saqlanib turishini ta’minlasa,
O‘zgaruvchanlik ana shu belgi va xususiyatlaming o‘zgarishiga olib
keladi, organizmlar olamida xilma-xillikni vujudga keltiradi. Bu tabiiy
tanlanish va sun’iy tanlash uchun manba bo‘lib xizmat qiladi. Shu tufayli
irsiyat va o‘zgaruvchanlik organizmlar evolutsiyasini ta’min etuvchi
omillar hisoblanadi.

M o d i f i k a t s i y a – b u o r g a n i z m l a r y o k i u l a r n i n g a ’ z o l a r i t u z i l i s h i ,
s h a k l i , o ‘ l c h a m i y o k i f u n k s i y a s i d a g i o ‘ z g a r i s h l a r b o ‘ l i b , b u
o ‘ z g a r i s h l a r t a s h q i m u h i t t a ' s i r i o s t i d a y u z a g a k e l a d i .
M o d i f i k a t s i o n o ‘ z g a r u v c h a n l i k g e n e t i k o ‘ z g a r i s h l a r b i l a n b o g ‘ l i q
b o ‘ l m a y d i , y a ' n i u n a s l d a n - n a s l g a o ‘ t m a y d i . B u n d a y o ‘ z g a r i s h l a r
k o ‘ p i n c h a m u h i t s h a r o i t l a r i g a m o s l a s h i s h n a t i j a s i d a y u z b e r a d i v a
o d a t d a v a q t i n c h a l i k d i r. M a s a l a n , o ‘ s i m l i k l a r t u p r o q s h a r o i t l a r i , s u v
y o k i q u y o s h n u r l a r i y e t i s h m a s l i g i s a b a b l i t u r l i x i l s h a k l l a r g a k i r i s h i
m u m k i n . Yo k i i n s o n l a r d a q u y o s h n u r i g a u z o q v a q t t a ' s i r q i l i s h
n a t i j a s i d a t e r i r a n g i q o r a y a d i . B u o ‘ z g a r i s h l a r g e n e t i k k o d g a t a ' s i r
q i l m a g a n h o l d a s o d i r b o ‘ l a d i v a o r g a n i z m n i n g k e y i n g i a v l o d l a r i g a
u z a t i l m a y d i .
4

M o d i f i k a t s i o n o ‘ z g a r u v c h a n l i k n i n g a s o s i y
x u s u s i y a t l a r i :
5•
Nasldan naslga o‘tmaydi.
•
Odatda vaqtinchalikdir.
•
Tashqi muhit omillarining ta’siriga bog‘liq.

Ta s h q i o m i l l a r n i n g t a ’s i r i : M o d i f i k a t s i o n o ‘ z g a r u v c h a n l i k
k o ‘ p i n c h a t a s h q i m u h i t o m i l l a r i n i n g o r g a n i z m g a t a ' s i r i
n a t i j a s i d a y u z a g a k e l a d i . B u o m i l l a r g a h a r o r a t , n a m l i k ,
y o r u g ‘ l i k , o z i q l a n i s h s h a r o i t i , m e x a n i k t a ' s i r l a r v a b o s h q a l a r
k i r a d i . M a s a l a n , s o v u q i q l i m s h a r o i t l a r i d a b a ' z i h a y v o n l a r q a l i n
j u n o ‘ s t i r a d i y o k i o ‘ s i m l i k l a r k a m s u v o l g a n d a y a p r o q l a r i
k i c h i k r o q s h a k l g a e g a b o ‘ l a d i .
Va q t i n c h a l i k o ‘ z g a r i s h l a r : M o d i f i k a t s i y a l a r o d a t d a
v a q t i n c h a l i k b o ‘ l i b , t a s h q i m u h i t s h a r o i t l a r i o ‘ z g a r i s h i b i l a n
o r g a n i z m a s l h o l a t i g a q a y t a d i . M a s a l a n , i n s o n l a r s o v u q o b -
h a v o d a t e r i u s t i g a c h i q a d i g a n q o ‘ s h i m c h a q a t l a m ( g ‘ u r r a l a s h )
b i l a n h i m o y a l a n a d i , l e k i n i q l i m i l i q r o q b o ‘ l g a n d a b u q a t l a m
y o ‘ q o l a d i . MODIFIKATSION O‘ZGARUVCHANLIKNING UMUMIY
XUSUSIYATLARI

•
G e n e t i k o ‘ z g a r i s h l a r b i l a n b o g ‘ l i q e m a s :
M o d i f i k a t s i o n o ‘ z g a r i s h l a r g e n e t i k m a t e r i a l g a t a ' s i r
q i l m a y d i . S h u n i n g u c h u n b u o ‘ z g a r i s h l a r a v l o d l a r g a
o ‘ t m a y d i v a n a s l i y m e r o s b o ‘ l i b h i s o b l a n m a y d i . B u
x u s u s i y a t u n i m u t a t s i y a v a b o s h q a g e n e t i k
o ‘ z g a r i s h l a r d a n a j r a t i b t u r a d i .
•
M o s l a s h u v c h a n l i k : M o d i f i k a t s i y a o r g a n i z m n i n g
y a s h a s h m u h i t i g a m o s l a s h i s h u c h u n s o d i r b o ‘ l a d i .
Ta s h q i m u h i t s h a r o i t l a r i o ‘ z g a r i s h i b i l a n o r g a n i z m l a r
m o s l a s h u v c h a n o ‘ z g a r i s h l a r g a u c h r a s h i m u m k i n . B u
o r g a n i z m l a r g a o ‘ z m u h i t i d a y a x s h i r o q y a s h a s h v a o m o n
q o l i s h i m k o n i y a t i n i b e r a d i .

1. Hayvonlar modifikatsiyasi :
1. Jun o‘sishi : Hayvonlarda, ayniqsa, sut emizuvchilarda, qishda sovuq havodan
himoyalanish uchun jun qalinlashadi. Bahor va yozda esa jun siyraklashib, avvalgi
holatiga qaytadi.
2. Quyonlar : Qish faslida qutbiy quyonlarning junlari oppoq bo‘lib, ularni qorli
muhitda ko‘rishni qiyinlashtiradi. Bu ularning yirtqichlardan yashirinishi uchun
moslashuvdir. Yozda esa jun rangi och tusga kiradi.
2. O‘simliklar modifikatsiyasi :
1. Ildiz modifikatsiyasi : Tuproqdagi suv yetishmovchiligi sharoitida o‘simliklarning
ildiz tizimi chuqurlashadi va kengayadi, bu ularga chuqurroq qatlamlardan suv
olish imkonini beradi.
2. Yaproqlar o‘zgarishi : Qurg‘oqchilik hududlarida yashovchi o‘simliklar (masalan,
kaktuslar) modifikatsiya sifatida ingichka yoki tikonli yaproqlarga ega bo‘ladi, bu
suvni saqlashga yordam beradi va transpiratsiyani kamaytiradi. Modifikatsion o‘zgarishlar misollari

Inson modifikatsiyasi :
•
Teri rangining qorayishi : Quyosh nurlari ta'sirida inson terisi
pigment (melanin) ishlab chiqarib, qorayadi. Bu modifikatsiya
quyoshning zararli ultrabinafsha nurlaridan himoyalanish uchun hosil
bo‘ladi. Biroq, uzoq muddat quyoshdan yiroq bo‘lganda teri yana
avvalgi rangiga qaytadi.
•
Mushaklar o‘sishi : Jismoniy mashqlar ta’sirida inson mushaklari
hajmi va kuchi ortadi. Bu ham modifikatsiyaga kiradi, chunki
mushaklar muhit (jismoniy yuklama) o‘zgarishiga moslashadi.

1. Fenotipik modifikatsiya : Bu organizmning tashqi
ko‘rinishidagi o‘zgarishlar bo‘lib, asosan muhit omillariga javoban
sodir bo‘ladi. Masalan, quyosh ta'sirida insonning terisi qorayishi,
hayvonlarning junlari qalinlashishi va boshqalar.
2. Morfofiziologik modifikatsiya : Organizmning shakli va
funksiyalari o‘zgarishi. Masalan, yuqori balandlikda yashovchi
insonlarda qondagi gemoglobin miqdori ortadi, bu ularga kam
kislorodli sharoitda yaxshiroq moslashishga yordam beradi. Modifikatsion o‘zgaruvchanlikning turlari

Modifikatsiya va mutatsiya o‘rtasidagi farq
•
Modifikatsiya : Tashqi muhit omillari ta’sirida yuzaga keladi va
genetik kodga ta'sir qilmaydi. Nasldan-naslga o‘tmaydi va
vaqtinchalikdir.
•
Mutatsiya : Genetik materialdagi o‘zgarishdir. U tasodifiy
ravishda yoki muhit ta’sirida yuzaga kelishi mumkin. Mutatsiyalar
nasldan-naslga o‘tadi va doimiydir.

Modifikatsion o‘zgaruvchanlik ilmiy jihatdan juda qiziqarli hodisa
hisoblanadi, chunki u organizmlarning yashash muhitiga moslashish
mexanizmlarini o‘rganishga yordam beradi. Bu o‘zgarishlar orqali
ekologlar va genetiklar organizmlarning muhitga qanday moslashishini,
tashqi sharoitlar qanday qilib evolyutsiya jarayonlarini boshqarishini
o‘rganishlari mumkin. Shuningdek, modifikatsion o‘zgarishlar qishloq
xo‘jaligi va seleksiya jarayonlarida ham muhim ahamiyatga ega, chunki
o‘simlik va hayvonlarning muhitga moslashuvchanligi hosildorlikni
oshirishga yordam beradi.
Umuman olganda, modifikatsiya organizmlarning
moslashuvchanligini oshirib, yashash va omon qolish uchun zarur bo‘lgan
vaqtinchalik yoki doimiy o‘zgarishlarni hosil qilishi mumkin. Modifikatsion o‘zgaruvchanlikning ilmiy ahamiyati

X u l o s a
Modifikatsion o‘zgaruvchanlik organizmlarning muhitga
moslashish qobiliyatini oshirish uchun muhim vosita hisoblanadi.
Ushbu jarayon organizmga tashqi sharoitlarga moslashish
imkonini berib, unga omon qolish va muhitga yaxshi moslashish
imkonini yaratadi. Modifikatsion o‘zgarishlar genetik emasligi va
nasldan naslga o‘tmasligi bilan mutatsiyadan farq qiladi, lekin
organizmlarning biologik moslashuvi va ekologik barqarorlikni
saqlashda katta rol o‘ynaydi.
1 3

E’t iboringiz
uchun
rahmat !

Modifikatsion o‘zgaruvchanlik haqida tushuncha

Купить

Похожие документы
2001-yil sentabr voqealri va uning xalqaro munosabatlarga
1945-1990-yillarda Buyuk Britaniya
1918-1923 yillarda xalqaro munosabatlar, Versal Vashington siyetemasining tuzilishi
Ahmad al-farg‘oniy
Almashlab ekishni loyihalashtirish va joriy etish