Moliyaviy rejalashtirish va tartibga solish - Педагогика - Рефераты

Информация о документе

Цена	2000UZS
Размер	26.9KB
Покупки	0
Дата загрузки	07 Ноябрь 2026
Расширение	docx
Раздел	Рефераты
Предмет	Педагогика

Moliyaviy rejalashtirish va tartibga solish

Купить

MOLIY A VIY REJALAS H TIRIS H VA TARTIBGA SOLIS H.
Reja:
1. Moliyaviy rejalashtirish h aqida tushuncha .
2. Moliyaviy bashoratlash.
3.Moliyaviy rejalashtirish jarayonining asosiy bosqichlari.

1. Moliyaviy rejalashtirish
Har qanday iqtisodiy jarayonlarni boshqarish tizimining asosiy
bosqichlaridan biri rejalashtirishdir. Iqtisodiy adabiyotlarda, umumiy shaklda
rejalashtirish istiqbolga yo’naltirilgan qarorlarni qabul qilish bo’yicha
faoliyat deb talqin qilinadi.
“Rejalashtirish” tushunchasining ma’no – mazmunini yanada
umumiyroq bo’lgan va xo’jalik yurituvchi subyektlar faoliyatini
muvofiqlashtirishning obyektiv zarurligi va imkoniyatini anglatuvchi
“rejalilik” orqali aniqlash mumkin. Haqiqatdan ham rejalashtirish amaliyotda
rejalilikni amalga oshirishni, ya’ni balanslilik (muvozanat) va
proporsionallilikka (mutanosiblikka) erishish bo’yicha ongli faoliyatni
bildiradi. Shu ma’noda, moliyaviy resurslarning balansliligini (muvozanatini)
va proporsionalliligini (mutanosibligini) ta’minlashga qaratilgan faoliyatga
moliyaviy rejalashtirish deyiladi.
Bunda balanslilik (muvozanat) davlatning ixtiyorida bo’lgan moliyaviy
resurslar va xo’jalik yurituvchi subyektlarning ixtiyorida (qo’lida) qolgan
daromadlar o’rtasidagi optimal nisbatni bildiradi. Proporsionallik
(mutanosiblik) esa korxonalar, xo’jalik tarmoqlari, mintaqalar va davlat
subyektlari bo’yicha daromadlarning soliq to’languncha va soliq
to’langandan keyingi o’lchamlari (miqdorlari) o’rtasidagi oqilona nisbatdan
iborat. Ana shu nisbatni ko’paytirish yoki kamaytirish orqali davlat ularning
rivojlanishini rag’batlantirish yoki cheklab qo’yishi mumkin.
Umumiy va oddiy ko’rinishda, moliyaviy rejalashtirish deyilganda
moliyaviy rejalarni tuzish va amalga oshirish jarayoni nazarda tutiladi.
Moliyaviy rejani, huddi uni ishlab chiqish, yaratish yoki tuzish jarayoni kabi
moliyaviy ko’rsatkichlarni ijodiy tahlil qilish, umumlashtirish va o’zaro

bog’lash tizimi sifatida qarash kerak. Amaliyotda tez-tez foydalaniladigan
rejalashtirish ma’lumotlarini, masalan, korxona faoliyatining shakliy
modelini ishlab chiqish va shu asosda moliyaviy ko’rsatkichlarning rejali
tizimini aniqlashni, moliyaviy rejalashtirishning ishchi sxemasi sifatida
qarash mumkin. Shuni nazarda tutish kerakki, moliyaviy rejalashtirish
jarayonida u yoki bu subyekt faoliyat ko’rsatishi moliyaviy ta’minlanishining
hayotiychanligini oshiruvchi noshakliy omillar inobatga olinishi kerak.
“Moliyaviy rejalashtirish” tushunchasi o’z ichiga quyidagilarni oladi:
 taraqqiyotning asosiy tendensiyalarini aniqlash va moliyaviy tahlil
qilish;
 jalb qilingan mablag’lar va vaqtincha bo’sh turgan mablag’larni
joylashtirish menejmenti;
 firma ichidagi moliyaviy natijalar va pullarni rejalashtirish, hisobga
olish va nazorat qilish texnologiyasi;
 investision menejment;
 kapitallar menejmenti;
 faoliyatning boshqa ko’rinishlari (trast, faktoring, lizing va boshqalar).
Bozor munosabatlariga o’tilganiga qadar moliyaviy rejalashtirishning
mazmuni korxonalarda sof operativ vazifalarni – markazlashtirilgan
iqtisodiyot amal qilganligi uchun yetarli darajada formal bo’lgan
korxonalarning besh yillik moliyaviy rejalaridagi ko’rsatkichlarni ishlab
chiqish, istiqbolga mo’ljallangan rejalarning loyihasini baholash,
korxonaning yillik moliyaviy rejalarini tuzish kabilarni hal etishga qaratilgan
edi. Bunday amaliyotning hukm surganligi korxona moliyaviy xizmatlarining
obro’yiga obro’ qo’shmas, chunki ularga hech narsa bog’liq emas edi.
Hozirgi sharoitdagi moliyaviy rejalashtirish barcha zaruriy harakatlarni
oldindan ko’zda tutishgina (ko’ra bilishgina) emas. Bu tegishli ishlarni
amalga oshirish jarayonida yuzaga chiqishi mumkin bo’lgan har qanday

kutilmagan holatlarni ko’ra olish qobiliyati hamdir. Albatta, xo’jalik
yurituvchi subyekt o’z faoliyatidagi barcha risklarga barham beraolmaydi.
Lekin u ana shu risklarni samarali oldindan ko’ra bilish yordamida
boshqarish imkoniyatiga ega.
Moliyaviy rejalashtirish amaliyotida quyidagi asosiy metodlardan
foydalanish mumkin:
 iqtisodiy tahlil metodi;
 normativ metod;
 balansli hisob-kitoblar va pul oqimlari metodi;
 ko’p variantlilik metodi;
 iqtisodiy-matematik modellashtirish metodi;
 va boshqa metodlar.
Moliyaviy rejalashtirish mamlakat milliy xo’jaligini rejalashtirishning
tarkibiy qismi bo’lib, iqtisodiy rivojlanish rejasining ko’rsatkichlariga
tayanadi, moliya tizimi barcha organlarining faoliyatlarini
muvofiqlashtirishga (koordinasiya qilishga) yo’naltiriladi. Moliya tizimi
alohida bo’g’inlarining nisbiy mustaqilligi quyidagilarni o’zida aks ettiruvchi
moliyaviy rejalarning ishlab chiqilishi zarurligini belgilab beradi:
 pul fondlarini shakllantirish va ulardan foydalanish shakllari va
metodlarining o’ziga xosligi;
 moliyaviy resurslarni tarmoqlar va hududlar bo’yicha qayta taqsimlash.
Moliyaviy rejalashtirishning bosh obyekti rejada o’zining miqdoriy
ifodasini oladigan moliyaning bo’g’inlari(moliyaviy munosabatlar)
hisoblanadi. Pul fondlari mablag’larining harakati yagona tizimga
birlashtirilgan tegishli moliyaviy rejalarda ifodalanadi va mustahkamlanadi.
Moliyaviy rejalar tizimining markazini byudjet rejasi egallaydiki, unda
byudjet fondining harakati, daromadlar va xarajatlarni shakllantirish va

ulardan foydalanishning shakllari va metodlari, daromad va xarajatlarning
tarkibiy tuzilishi va tuzilmasi o’zining miqdoriy ifodasini topadi.
Nobyudjet fondlarning harakati, mos ravishda, Pensiya fondi, sug’urta
fondi, tibbiyot sug’urtasi fondi, yo’l fondi, aholi bandligi davlat fondi
kabilarning moliyaviy rejalarida (smetalarida), ularning daromadlari va
xarajatlarida o’z aks ettiriladi. Ularning daromadlar qismida yuridik
shaxslarning majburiy va ixtiyoriy badallari ifodalanadi. Nobyudjet fondlarga
qisman byudjet mablag’lari tushishi, mablag’lar yetishmaganda nobyudjet
fondlari bir-birlaridan qarzga mablag’lar olishi mumkin. Shunday qilib,
nobyudjet fondlari bir-biri va byudjet fondi bilan chambarchas bog’liqdir.
Sug’urta fondi butun jamiyat, alohida mintaqalar, hududlar va fuqarolar
masshtabidagi yo’qotmalarni tiklash uchun kerak bo’ladi. Barcha xo’jalik
yurituvchi subyektlarning ehtiyojlarini hisobga olish uchun sug’urta fondi
ham rejali tarzda shakllantiriladi va undan foydalaniladi. Bu yerdagi
moliyaviy rejaning daromadlar qismida korxona, tashkilot va alohida
fuqarolarning badallari, boshqa fondlardan(byudjet yo’nalishidagi)
mablag’larning tushishi, xarajatlar qismida esa tabiiy ofatlardan ko’rilgan
zararlarni qoplash, sug’urtalanganlarga sug’urta to’lanmalari so’mmasini
to’lash kabilar aks ettiriladi. Sug’urta fondini shakllantirish va undan
foydalanishning rejasi mablag’larning yanada samaraliroq foylanilishiga
imkon beradi.
Moliyaviy rejalashtirishning umumdavlat va hududiy darajalariga
istiqboldagi (istiqbol uchun mo’ljallangan) moliyaviy rejalar, moliyaviy
balanslar va shuningdek, aholi daromadlari va xarajatlari harakatining
balansini ishlab chiqish va amalga oshirishlar kiradi.
Istiqboldagi (istiqbol uchun mo’ljallangan) moliyaviy rejalashtirish
iqtisodiy va taraqqiyot hamda moliyaviy siyosatni muvofiqlashtirishni
(koordinatsiya qilishni) ta’minlash, shuningdek ishlab chiqiladigan islohotlar,

dasturlar va qonunlarning moliyaviy oqibatlarini kompleks tarzda
bashoratlash, uzoq muddatli salbiy tendensiyalarni kuzatish va ularga
nisbatan tegishli choralarni o’z vaqtida qabul qilish maqsadlarida amalga
oshiriladi.
Odatda, istiqboldagi (istiqbol uchun mo’ljallangan) moliyaviy rejalar
navbatdagi uch yil uchun ishlab chiqilib, uning birinchi yili uchun byudjet
tuziladi, navbatdagi ikki yil reja davri hisoblanib, ular davomida e’lon
qilingan iqtisodiy siyosatning haqiqiy natijalari kuzatiladi. Istiqboldagi
(istiqbol uchun mo’ljallangan) moliyaviy rejalar mamlakat, uning ma’muriy-
hududiy tuzilmalari iqtisodiy rivojlanishining aniqlashtirilgan o’rta muddatli
bashoratining ko’rsatkichlarini hisobga olgan holda har yili o’zgartirilishi
(korrektirovka qilinishi) mumkin. Reja davri esa, bunda yana bir yil oldinga
suriladi.
Ijtimoiy takror ishlab chiqarishning proporsionalligi va balansliligini
ta’minlashda, pul muomalasini tartibga solishda davlatning yig’ma moliyaviy
balansi (moliyaviy resurslar balansi) va har bir ma’muriy-hududiy
tuzilmalarning daromadlar va xarajatlar balansi muhim o’rinni egallaydi.
Davlatning yig’ma moliyaviy balansi (moliyaviy resurslar balansi) mamlakat,
uning subyektlari, mahalliy-hududiy tuzilmalari va ma’lum hududda faoliyat
ko’rsatayotgan barcha xo’jalik yurituvchi subyektlarning barcha daromadlari
va xarajatlarining jamidan iboratdir. U o’tgan yilgi davlatning hisobot
yig’ma moliyaviy balansi (hisobot moliyaviy resurslar balansi) asosida va
mamlakat iqtisodiy taraqqiyotining bashorat ko’rsatkichlariga muvofiq
ravishda tuziladi hamda ular byudjet loyihalarini ishlab chiqishda asos bo’lib
xizmat qiladi.
Bu moliyaviy rejalar (hujjatlar) Moliya vazirligi va moliya tizimining
boshqa bo’linmalari faol ishtirokida Iqtisodiyot vazirligi tomonidan ishlab
chiqiladi. Balansda byudjet fondi, nobyudjet fondlar, sug’urta fondi, kredit

fondi, korxona va tashkilotlarning pul fondlari va nihoyat, fuqarolarning pul
mablag’lari tarkibida rejalashtirilayotgan resurslarning shakllanishi va
ulardan foydalanish aks ettiriladi. Moliyaviy rejalashtirishning balans metodi
mamlakat, uning ma’muriy-hududiy tuzilmalari va mahalliy ma’muriyatlari
masshtabida moliyaviy resurslar defitsitini aniqlashga, barcha xo’jalik
yurituvchi subyektlar o’rtasida mablag’larni samarali va asosli qayta
taqsimlashga imkon beradi. Davlatning yig’ma moliyaviy balansi (moliyaviy
resurslar balansi) mavjud barcha moliyaviy rejalarni yagona tizimga
birlashtiradi. Uning ko’rsatkichlari byudjet va kredit rejalarini, shuningdek
boshqa moliyaviy rejalarni tuzishda asos sifatida qabul qilinadi.
Boshqa bir sintetik balans – aholi daromadlari va xarajatlarining balansi
– davlatning yig’ma moliyaviy balansi (moliyaviy resurslar balansi) bevosita
bog’langandir. Unda naqd pulli va naqd pulsiz shakllardagi aholi pul
resurslarining harakati o’z ifodasini topadi. Balansda aks ettirilayotgan
aholining pul daromadlari o’zining manbasiga ko’ra quyidagi uch guruhga
bo’linadi:
 ish haqi va ish haqiga ustamalar, mukofotlar, safar xarajatlari uchun
mo’ljallangan mablag’lar, yollanma ishchilarga (xodimlarga) ish beruvchi
tomonidan amalga oshiriladigan xarakterdagi to’lanmalar;
 tadbirkorlik faoliyatidan olingan daromadlar, korxonalarning foydasiga
ishtirok etish, shaxsiy mulk bilan operatsiyalar va moliya – kredit
operatsiyalaridan olinadigan daromadlar;
 transfertlar – davlat pensiyalari, nafaqalar, stipendiyalar va boshqalar.
Xuddi shuningdek, balansda aks ettirilayotgan aholining pul xarajatlari
ham quyidagi guruhlardan iborat bo’ladi:
 iste’mol xarajatlari;
 soliqlar, boshqa majburiy to’lovlar va ixtiyoriy badallar;
 pul to’planmalari va jamg’armalar.

Moliyaviy reja hisoblangan ushbu balans aholining daromadlari va
xarajatlari o’rtasidagi proporsiyani aniqlaydi, mehnat haqi va pensiya
ta’minotining o’sganligi, tovarlar taklifi hajmining oshganligini ifodalaydi.
Shularga muvofiq ravishda, aholi pul daromadlari va xarajatlari balansi naqd
pulli pul aylanmasi, chakana tovar aylanmasi, soliq tushumlari, kredit
resurslarini rejalashtirish uchun muhim rol o’ynaydi. Bu balans Moliya
vazirligi, Markaziy bank va moliya tizimining boshqa organlari ishtirokida
Iqtisodiyot vazirligi tomonidan ishlab chiqiladi.
2. Moliyaviy bashoratlash
Moliyaviy rejalashtirishni moliyaviy bashoratlashsiz tasavvur etib
bo’lmaydi. U yoki bu davr mobaynida davlatning mumkin bo’lgan
moliyaviy ahvolini (holatini) oldindan ko’ra bilish va moliyaviy rejalarning
ko’rsatkichlarini asoslashga moliyaviy bashoratlash deyiladi. Nazariya va
amaliyotda moliyaviy bashoratlash ikkiga ajratiladi:
 o’rta muddatli (5-10 yillik) moliyaviy bashoratlash;
 uzoq muddatli (10 yildan ortiq) moliyaviy bashoratlash.
Moliyaviy bashoratlash moliyaviy rejalarni tuzish bosqichidan oldin
sodir bo’ladi. Unda jamiyatning ma’lum bir davrdagi taraqqiyotiga
bag’ishlangan moliyaviy siyosatning konsepsiyasi ishlab chiqiladi. Moliyaviy
bashoratlashning bosh maqsadi bashoratlanayotgan davrda haqiqatda mavjud
bo’lishi mumkin bo’lgan moliyaviy resurslarning real hajmi, ularni
shakllantirish manbalari va ulardan foydalanishni aniqlashdan iborat.
Moliyaviy bashoratlar moliya tizimi organlariga moliya tizimini rivojlantirish
va takomillashtirishning, moliyaviy siyosatni amalga oshirish shakllari va
metodlarining turli-tuman variantlarini belgilashga imkon beradi. Shu
ma’noda, moliyaviy bashoratlar moliyaviy siyosatni ishlab chiqishning

zaruriy elementi va bir vaqtning o’zida muhim bosqichi bo’lib hisoblanadi.
Ular yordamida moliya tizimining barcha subyektlari oldida turgan iqtisodiy
vazifalarni yechishning (hal qilishning) turli senariyalari ishlab chiqiladi.
Moliyaviy bashoratlash turli metodlarning qo’llanilishini taqoza etadi.
Ularning eng asosiylari quyidagilar bo’lishi mumkin:
 iqtisodiy jarayonlarni aniqlaydigan omillarga bog’liq ravishda
moliyaviy reja ko’rsatkichlarining dinamikasini xarakterlaydigan
ekonometrik modelni qurish (yaratish);
 korrelyasion – regression tahlil;
 bevosita ekspertli baholash metodi.
Shu asoslar aniq shakllantirilgan maqsad va unga erishishning
vositalari yotgan dasturli – maqsadli yondashuvdan foydalanadigan
moliyaviy rejalashtirishning metodi sifatida moliyaviy dasturlashtirish
quyidagilarning bo’lishini ko’zda tutadi:
 yo’nalishlar bo’yicha davlat xarajatlarining ustuvorlarini belgilash
(o’rnatish);
 davlat mablag’lari sarflanishining samaradorligini oshirish;
 muqobil variantning tanlanishiga muvofiq ravishda moliyalashtirishni
to’xtatish.
Dastur variantining tanlanishi, eng avvalo, iqtisodiy omillarga
(resurslarga) bog’liq. Bunda faqat maqsadga erishishning masshtabi,
ahamiyati va murakkabligi emas, balki mavjud zahiralarning hajmi,
kutilayotgan jami samara, maqsadga erishilmaganda potensial yo’qotmalar
ham hisobga olinadi. Moliyaviy siyosat sohasidagi uzoq va qisqa muddali
maqsadlar va choralarni muvofiqlashtirishning muhim metodi sifatida
dasturlashtirishdan moliyaviy rejalashtirishning hozirgi amaliyotida faol
foydalanish maqsadga muvofiqdir.

Moliyaviy dasturlashtirish rivojlangan mamlakatlarda o’tgan asrning
60-yillaridanoq foydalanib kelinmoqda. Uning asosiy mohiyati besh yillik
“o’zgarib turadigan” xarajatlar rejasini tuzish bilan belgilanadi. Har yili joriy
yil rejasi ko’rsatkichlarining kutilayotgan ijrosi asosida reja o’zgartiriladi
(korrektirovka qilinadi). Bunda ko’rsatkichlar besh yillik shkala bo’yicha bir
yil oldinga (hisobot yilidan keyingi yilga) ko’chiriladi. Oldinda turgan
birinchi yilning reja ko’rsatkichlari direktiv (majburiy), keyingi to’rt yillik
ko’rsatkichlar esa mo’ljalli (oriyentirovkali) xarakterga ega hisoblanadi.
Hozirgi paytda dunyoning juda ko’p mamlakatlarida ishlab chiqarish
maqsadlariga, resurslar va ijrochilar bo’yicha balanslilikka yo’naltirilgan
ilmiy-tadqiqot, tashkiliy-xo’jalik va boshqa tadbirlar tizimidan iborat bo’lgan
maqsadli kompleksli dasturlarlardan keng foydalanilmoqda.
Quyidagilar moliyaviy rejalashtirishning asosiy vazifalari hisoblanadi:
 ishlab chiqarish, investision va moliyaviy faoliyatlarni kerakli bo’lgan
moliyaviy resurslar bilan ta’minlash;
 pul mablag’laridan iqtisod qilib, tejab-tergab foydalanish hisobidan
korxonaning foydasini oshirish bo’yicha ichki rezervlarni qidirib topish;
 kapitalni samarali joylashtirish yo’llarini aniqlash, undan oqilona va
samarali foydalanishni baholash;
 kontragentlar bilan optimal moliyaviy munosabatlarni o’rnatish;
 korxonaning moliyaviy ahvoli, to’lovga qobilligi va kreditga
layoqatliligi ustidan nazorat o’rnatish.
Umuman olganda, moliyaviy rejalarning ko’rsatkichlari davlatning
moliyaviy ahvolini tahlil qilish uchun boshlang’ich material hisoblanadi,
istiqboldagi (istiqbol uchun) rejalashtirishning informasion asosi bo’lib
xizmat qiladi. Moliyaviy rejalar tizimi moliyaviy resurslar manbalarining
(jismoniy va yuridik shaxslar daromadlari) tarkibiy tuzilishidagi
o’zgarishlarning obyektiv ravishda o’zaro bog’liqligi va uzoq muddatli

tendensiyalarini, shuningdek, kelajakda bu tendensiyalar rivojlanishiniga
ta’sir ko’rsatishi mumkin bo’lgan omillarni aniqlashga imkon beradi.
3. Moliyaviy rejalashtirish jarayonining asosiy bosqichlari

Moliyaviy rejalashtirish jarayonining quyidagi asosiy bosqichlarini
ajratib ko’rsatish mumkin:
 xo’jalik yurituvchi subyektlar faoliyatining moliyaviy natijalarini
tadqiq etish;
 operativ rejalarning o’zgarishi asosida moliyaviy hisobotlarning
bashorat variantlarini ishlab chiqish;
 o’z reja topshiriqlarining bajarilishini ta’minlash uchun xo’jalik
yurituvchi subyektning moliyaviy resurslarga bo’lgan konkret ehtiyojlarini
aniqlash;
 moliyalashtirish manbalari (shu jumladan, o’z va tashqi manbalarning)
va ularning tarkibiy tuzilishini bashoratlash;
 xo’jalik yurituvchi subyektlar moliyasini boshqarishning tizimini
yaratish va uni ushlab turish (qo’llab-quvvatlash);
 shakllantirilgan rejalarni operativ o’zgartirish tartibini (prosedurasini)
ishlab chiqish.
Moliyaviy rejalashtirishning ikki turi bo’lishi mumkin:
 strategik moliyaviy rejalashtirish;
 joriy moliyaviy rejalashtirish.
Strategik moliyaviy rejalashtirish o’z ifodasini strategik moliyaviy
rejalarda topadiki, u tashqi va ichki muhitda o’zgarayotgan xo’jalik yuritish
subyekti moliyaviy taraqqiyotining ko’p variantli bashoratidan iboratdir.
Strategik moliyaviy reja, hech bo’lmaganda, quyidagi savollarga aniq
javob bermog’i lozim:

 xo’jalik yurituvchi subyekt uchun talab qilinadigan kapitalning
o’lchami qanday, u qaysi manbalar hisobidan va qanday muddatlarda jalb
qilinadi?
 bu kapitaldan qanday qilib foydalaniladi?
 o’z kuchiga ishongan holda xo’jalik yurituvchi subyekt rivojlanishi
mumkinmi? Agar yo’q bo’lsa, moliyaviy resurslarni jalb qilishning
manbalari qanday?
 xo’jalik yurituvchi subyekt pul mablag’lari tushumi, ishlab
chiqarishning rentabelligi va investisiyalar daromadligining qanday
darajalariga chiqishi mumkin va qay muddatlarda?
O’z navbatida, joriy moliyaviy rejalashtirishning asosiy funksiyalari
quyidagilardan iborat:
 ishlab chiqarish, investision, marketing, ilmiy-loyihaviy va qidiruv
faoliyatlarini hamda loyihalarni amalga oshirish uchun zarur bo’lgan
moliyaviy resurslarning hajmi va ularning manbalarini aniqlash;
 mahsulotni (ishni, xizmatni) ishlab chiqarish va realiza t siya qilish
tannarxini rejalashtirish;
 pul oqimlarini rejalashtirish;
 butun xo’jalik yurituvchi subyekt doirasida foydani rejalashtirish
(bashoratlash);
 investisiyalarning daromadliligini rejalashtirish.
Ma’lum bir muddatni qamrab olishiga qarab, moliyaviy rejalar quyida
ikki guruhga bo’linishi mumkin:
 uzoq muddatli moliyaviy rejalar;
 qisqa muddatli moliyaviy rejalar.
Uzoq va qisqa muddatli moliyaviy rejalar bir-birlaridan nafaqat
o’zining qamrab olish gorizonti bo’yicha, balki rejalashtirish maqsadlariga
ko’ra ham farqlanadi. Agar uzoq muddatli moliyaviy rejalarning

(rejalashtirishning) bosh maqsadi moliyaviy barqarorlik nuqtai-nazaridan
firma kengayishining yo’l qo’yilishi mumkin bo’lgan sur’atlarini aniqlash
bo’lsa, qisqa muddatli moliyaviy rejalarning (rejalashtirishning) bosh
maqsadi firmaning doimiy to’lovga qobilligini ta’minlashdan iboratdir.
Alohida olingan xo’jalik yurituvchi subyektlarning moliyaviy rejasi
unga tegishli bo’lgan biznes-rejaning tarkibiy qismi hisoblanadi. Unda
marketing, operativ faoliyat, mulkka egalik huquqi va korxona faoliyat
ko’rsatishining boshqa yo’nalishlari (aspektlari) qiymat ko’rsatkichlarida
ifodalanadi. Moliyaviy reja korxona butun faoliyatini moliyaviy jihatdan
ta’minlashning instrumenti sifatida maydonga chiqadi va bir vaqtning o’zida,
shu faoliyatning moliyaviy natijalarini xarakterlaydi. Biznes-rejaning
tarkibida moliyaviy reja quyidagi yo’nalishlar bo’yicha ishlab chiqiladi:
 bozorlarni va ko’zda tutilayotgan sotuvlar hajmini o’zlashtirishning
loyihaviy ko’rsatkichlarini ishlab chiqish;
 tannarxning turli ko’rinishlarini (to’liq, ishlab chiqarish, to’g’ri va
boshqalar) hisob-kitob qilish. Bu yerda marketing tadqiqotlari, reklama,
bozorlarni o’zlashtirish xarajatlarini hisobga olish muhim ahamiyat kasb
etadi;
 pul mablag’larining yillik oqimini loyihalashtirish va moliyaviy
natijalarni aniqlash. Bu tushumlarning kelib tushishi, debitorlik va
kreditorlik qarzlarining o’zgarishi, moliq to’lovlarini optimallashtirish va
boshqalar bo’yicha dinamikalarning bashorat qilinishini taqoza etadi;
 zaruriy investisiyalarning hajmi, ishlab chiqarishni kengaytirish
bo’yicha moliyaviy resurslarning hajmi, ularning samaradorligi va foydaga
ta’sirini aniqlash;
 va boshqalar.

Adabiyotlar :
1. Va h obo v A. va bosh q alar. Budjet - soli q siyosati yaxlitligi. O‘q uv
qo‘ llanma. - T.: I q tisod va moliya. 2005.285 b.
2. Va h ob o v A. va bosh q alar . Moliyaviy va bosh q aruv ta h lili. Darslik. T.:
Shar q 2005. 220 b.
3. Mali k ov T., Xaydarov N. Davlat budjeti . O‘q uv qo‘ llanma, T . :
"IQT1SOD-MOLIYA", 2007, 84 b.
4. M alikov T., Xaydarov N. Budjet daromadlari va xarajatlari . O‘q uv
qo‘ lla n ma, T . : "IQTISOD-MOLIYA", 2007 , 245 b.
5. M aliko v T., Xaydarov N. Budjet: tizimi, tuzulmasi, jarayoni . O‘q uv
qo‘ llanma, T .: "IQTISOD-MOLIYA", 2008, 84 b.
6. Yo‘l dosh e v Z ., Malikov T. Uy x o‘ jaligi moliyasi. O‘q uv qo‘ llanma, T .:
"IQTISOD-MOLIYA", 2008, 105 b.
7. Неshитой А.С. Финансы. Уchебник.-М.:”Даshков и К”, 2007. 512 с.
8. Романовский В.М. Уchебник.-М.:”Юрайт”, 2008. 462 с.

Moliyaviy rejalashtirish va tartibga solish

Купить

Похожие документы
2001-yil sentabr voqealri va uning xalqaro munosabatlarga
1945-1990-yillarda Buyuk Britaniya
1918-1923 yillarda xalqaro munosabatlar, Versal Vashington siyetemasining tuzilishi
Ahmad al-farg‘oniy
Almashlab ekishni loyihalashtirish va joriy etish