Motivatsiyaning o‘rganishning asosiy yondashuvlari - Педагогика - Презентации

Информация о документе

Цена	3000UZS
Размер	1.2MB
Покупки	0
Дата загрузки	07 Ноябрь 2026
Расширение	pptx
Раздел	Презентации
Предмет	Педагогика

Motivatsiyaning o‘rganishning asosiy yondashuvlari

Купить

Mavzu:
Motivatsiyaning
o’rganishning
asosiy
yondashuvlari

Motiv va motivatsiya muommosi jahon psixologiyasida
turli –tuman nuqtai nazaridan yondashish orqali
tadqiq qilib kelinmoqda.
Rus va sobiq sovet psixologiyasi namoyondalari K.D
Ushinskiy , I.M. Sechenov , I.P.Pavlov , V.M. Bexeterov
, A.F. Lazurskiy , V.S. Merlin A.A. Uxtomskiy, va
boshqalar bu muammo yuzasidan tadqiqot ishlarini
olib borganlar.
Yevropa va Amerika mamlakatlarida motivatsiyaga
oid 30 dan ortiq ilmiy konsepsiyalar mavjuddir.

Motiv Insonni xatti harakati va ma’lum
ehtiyojlarini qondirish bilan
bog’liq faoliyatga undovchi
sababga aytiladi.

Motivat
siya Odamni faol faoliyatga undovchi
sabablar majmui bo’lib , xulq –
atvorni psixologik va fiziologik
boshqarishning dinamik jarayoni
hisoblanib unga tashabbus ,
yo’nalganlik tashkilotchilik , qo’llab
quvvatlash kiradi.

•
ONG,FAOLIYAT,SHAXS.

S. L. Rubishteyn
talqinicha
Mot iv – bu shaxs xulq –atvorining
kognivistik jarayoni bevosita tashqi
olam bilan bog’lovchi subyektiv
tarzda aks etish demakdir.
Motivat siya – psixika orqali
hosil bo’ladigan determinatsiyadir.

Motivatsiya
Inson xulq atvori, uning bog’lanishi ,
yo’nalishi va faolligini tushuntirib
beruvchi psixologik sabablar
majmuiini bildiradi.

G’arb psixologiyasida motivatsiyaning ikki xil
ko’rinishi va ularning o’ziga xos belgilari
haqidagi masala chuqur o’rganilgan . Bular
ekstrinsiv (tashqi shart- sharoitlar va holatlarga
bog’liq bo’lgan holda paydo bo’ladigan) va
intrinsiv (shaxs dispozitsiyalari bilan
ehtiyojlar , ustanovkalar, qiziqishlar , mayllar ,
istaklar bilan bog’liq bo’lgan holda paydo
bo’ladigan) motivatsiyalardir.
Bu yo’nalishdagi munozaralar
X.Xekxauzenning “Motivatsiya va
deyatetnos”kitobida o’z aksini topgan

X OX ISH
FAOLLIK
MOTIV
FAOLIYAT

Faoliyat motivi Tushuniladigan
Xatti- harakatanglanilmagan anglanilgan
Tashqi
Ichki
Shaxsiy
IjtimoiyA
ltru
istik

B
u
rc
h

F
o
y
d
a

B
a
h
o
yu
tu
q

A
ltru
istik

O’zini o’zi
harakatlantiruvchi
In
tilish
id
e
al
Jarayo
n
ga o
id
O’zini o’zi
Takom
ilashtirish
N
a
tija
g
a
o
id

Motivatsiyani
Bixevioristik ,
geshtalpsixologiya,
psixoanalitik , gumanistik
nuqtai nazariya sifatiga
o’rganish.

Bixeviorizm
Bixeviorizmning asoschisi D. J. Uotson (1878- 1938 )
psixologiya fanining bosh vazifasi xulqni tadqiq
Etishdan iborat deb tushunadi. U psixik hodisalardan
mutlaqo voz kechib , xulqni ikki shaklga , ya’ni ichki va
tashqiga ajratadi, ular o’zaro javoblar stimuli bilan
uzviy bog’liq ekanligini ta’kidlab o’tadi.
Bixeviorizm uchun “xulq”asosiy
tushunchaga aylanib, uning psixikasi
bilanaloqasi chetlab o’tilgandir.


Bix evior ist lar jumladan Torndaayk,
Tolmem , Xall, Xebb, kabilar xulq
motivatsiyasiga muayyan darajada e’tibor
qilganlar. Ular o’zlarining izlanishlarida
xulq motivatsiyasining quyi darajalarini
o’rganib , kalmushlarda tajriba ishlarini
olib bo’rib jonivorda ochlik , tashnalik va
ularning turlicha darajalarini reaksiya
tezligiga nisbatan namoyon bo’lish
xususiyatini , har xil sharoitda
motivatsiyaning kuchi to’g’risida
muayyan qonuniyatlar ochishga
intilganlar.


Bixeviorizm insonni biologik
mavjudot sifatida qarab , unga
biologik jabhada yondashadi, oqibat
natijada uning ijtimoiy ,mohiytai
tadqiqot predmetidan chetda qolib
ketadi.

Bixeviorizm ham insonga ham
hayvonlarga xos bo’lgan xulqning
umumiy prinsiplarini topishga
intiladi.

Geshtalpsixologiya
Geshtalpsixologiya maktabi namayondalari
Uchun motivatsiya o’ziga xos talqinga ega bo’lib,
uning mohiyatini eksperimental tarzda o’rganishga ,
ochib berishga intilish ko’rsatkichi bilan boshqalardan
ajralib turadi. K. Levin (1890-1947) motivlarni
Eksperimental o’rganish metodikasini ishlab chiqib,
ularni mutlaqo mustqil holat sifatida tushuntirishga
harakat qilgan va bu borada
muayyan muvaffiqiyatlarga erishgan .


Geshtalpsixologiya maktabining
namayondalariga obraz tushunchasi
qanchalik o’ta ahamiyatli bo’lsa .
K.Levinning maydon nazariyasi uchun
motiv kategoriyasi o’ta ahamiyatga kasb
etadi.

Obraz va motiv o’zaro aloqasiz hukm
surishi ta’kidlanadi, motivatsiyani amalga
oshiruvchi vaziyatning predmetli , ma’noviy
mazmuni esa inkor qilinadi.

Geshtalpsixologlarning asarlarida shunday
halatlar ham mavjudki, ularda xulq
motivatsiyasi muammolari shaxsning
muhim xususiyatlarini tahlil qilish
negizidan kelib chiqib qaraladi.

Psixoanalitik
Ongsizlik ta’limotining asoschisi
Z. Freyd xulq motivlari va ehtiyojlari
muammosini ishlab chiqib motivatsiyaning
manbai instinkt , u tur va
individning saqlanish shartidir.


Psixoanalitik konsepsiyalar
negizida motivatsiya organik
ravishda inson mayllariga xosdir,
degan goya yotadi. Ularning
manbai sifatida maylni aks
ettiruvchi qaysidir organdagi yoki
uning qismdagi somatik jarayon
tushuntiriladi.

Vilyam Makdugall
Motivatsiyaning irsiy (tabiatdan beriladigan )
xususiyatiga ega degan holatni
asoslash uchun tug’ma instinktlar masalari
bilan mazkur voqelikni bog’lab tushuntirishga
harakat qilgan. Uning fikricha tug’ma instinktlar
ham insonlarga , ham hayvonlarga ,
Bir tekis taaluqli bo’lib, , ular odamlarning motivida
oldin 14 , keyinchalik 18 tagacha asosiy
instinktlar sifatida hukm surishi mumkin.

Olimlarning
motivatsiya haqida
yondashuvlari

Motivatsion tizim motivatsion soha
birligi sifatida motiv , talab ,
qiziqish , intilish , maqsad , ideal,
havas motivatsion ko’rsatma kabi
motivatsion hodisalarni ifodalovchi
tushunchalarni oladi.
V. T. Aseev turli motivatsion
hodisalar – istaklar turlari o’rtasida
tizimiy munosabatlllar bo’lishi
mumkin deb hisoblaydi. V.T. Aseev

Biz faqat “tushuniladigan ” va real
harakatdagi motivlarga duch kelamiz.
Bola qancha o’qish zarurligini yaxshi
tushunadi(tushuniladigan motivlar ) , lekin
bu narsa ham unga o’quv faoliyatini bilan
shug’ullanish uchun turtki bo’la olmaydi. Bu
bilim mayl shaklini olsagina , biz real
harakatga motiv bilan ish ko’rgan bo’lamiz.
Faqat tushuniladigan motivlargina maa’lum
sharoitda harakatdagi motivlar shaklini
oladi. Bu narsa motivatsiyani qayta qurish
uchun jiddiy ahamiyatga egadir.
Maktabning vazifasi ham bola
motivatsiyasini qayta qurishdan iboratdir. A. N. Leonet ev

A.N. Leonetev nazariy tafakkurga ega bo’lish ,
asos sifatidagi bilish motivlarining rivojlanish
masalasiga katta e’tiborini qaratgan.
U psixik jarayonlarning shunday dinamikasini
ochishga harakat qildiki , bunday dinamika
motivatsiya rivojlanishi asosida o’quvchilarni
bilimlarni egallashga olib keladi. Kelib chiqadigan
motiv deb- deb yozadi u, - harakat uchun
ko’rsatma hosil qiladi. Ammo motivlarning
muayyan toifasi (masalan bilish motivi) juda ko’p
harakatlarning murakkab tizimi bo’lishini taqozo
qiladi.

Ta’limni motivatsiyalash muammosi bo’yicha
o’z oldiga o’quvchilarning o’qishga bo’lgan
munosabati , psixologik aspektlari qanday
maydonga chiqadi degan masalani hal qilishni
maqsad qilib qo’yadi. Bu munosabatning
psixologik mohiyatini ochadigan muhim
jihatlardan biri “o’quvchilar o’qish faoliyatini ”
belgilaydigan motivlarning yig’indisi
hisoblanadi. Bunda ta’lim motivlari deganda ,
biz bola nima uchun o’qishga majbur qilishni
tushunamiz. L. N. Bojovich

Rus olimi Nemov motivatsiyani quydaqicha
tasavvur qiladi. Umumam har qanday
shaxsdagi mavjud ehtiyojlarni ikki guruhga
bo’lish mumkin.
I. Biologik ehtiyojlar- bu fiziologik (tashnalik
ochlik uyqu ) jinsiy moslashuv ehtiyojlari
II. Ijtimoiy ehtiyojlar- bu mehnat qilish bilish
estetik va axloqiy ma’naviy ehtiyojlar.
Nemov

Motivatsiyaning psixologik nazariyalari
1. Qaror qabul qilish nazariyasi
2. Instinktlar nazariyasi
3. Xul atvor nazariyasi
4. Motivatsiyaga kognitiv yondashuv
nazariyasi.

Qa r or q a b u l q i lish
n a za r iy a si.
Inson ongi tafakkurga , iroda va xatti
harakatni tanlash imkoniyatiga ega. Demak
inson xulqi motivining asossi aql , ong va
inson irodasidir.

In stin ktl a r n a za r iy a si
Z.Freyd, V. Magdugall –biologik nuqtai
nazardan mavjud bo’lib , unga asosan insonga ,
hayvonlarga xos instinktlar biriktirilgan. XX
asrning 20- yillarida instinktlar nazariyasi
o’rniga inson xulq atvorini biologik ehtiyojlar
bilan bog’lovchi konsepsiyaa yuzaga keladi.

X u lq a tvor m otiva tsiy a si
n a za r iy a si
XX asr boshida paydo bo’lib , xulq atvor
“stimul – reaksiya ” sxemasida ko’rib chiqiladi.
I.P.Pavlov va uning izdoshlari N.A. Bershteyn
va P.K. Anoxin

Motiva tsiy a ga kogn itiv
y on d a sh u v n a za r iy a si
Inson xulq atvorini tushuntirishda
uning ongi va bilimi bilan bog’liq
fenomenlarga alohida e’tibor beriladi.

Psixologiyada motivlashtirish
deganda psixologik hodisalarning
o’zaro mustaqil bog’langan ,
lekin bir- biriga to’la mos
kelmaydigan nisbatan mustaqil
uch turi mavjud.

1…Individning ehtiyojlarini qondirish
bilan bog’liq bo’lgan faoliyatga
undovchi sabablar sifatidagi
motivlashtirishdir. Faollik
holatini paydo bo’lishini
subyektiv ehtiyojlarini izohlab
beradi.

2… Motivlashtirish faollik kimga
qaratilgani boshqa xulq atvor emas ,
balki xuddi shunaqasi tanlaganligini
Izohlab beradi.

3.. Kishi axloqi va
faoliyatini boshqaradigan
vosita hisoblanadi. Bularlarga
emotsiyalar , istaklar ,
qiziqishlar kiradi.

Foydalaniladigan
adabiyotlar
II. E.Goziyev . Umumiy Psixologiya
Toshkent 2010.
III. P.I. Ivanov Umumiy Psix ologiya
Toshkent 2008.

Xulosa:
Nazariy xulosalar va mushohadalardan ko’rinib
turibdiki psixologiya fanini turli sohalarida
motiv,motivatsiya muammosi faoliyat,xulq,muomala
kategoriyalarini yuzaga kelishi,kechishi,rivojlanishi
xususiyatlariga asoslangan holda tadqiq qilingandir
unga yondashuv turli tuman bo’lishidan qatiy nazar
muayyan darajada umumiylik mavjudligini namoyish
qildi.

Motivatsiyaning o‘rganishning asosiy yondashuvlari

Купить

Похожие документы
2001-yil sentabr voqealri va uning xalqaro munosabatlarga
1945-1990-yillarda Buyuk Britaniya
1918-1923 yillarda xalqaro munosabatlar, Versal Vashington siyetemasining tuzilishi
Ahmad al-farg‘oniy
Almashlab ekishni loyihalashtirish va joriy etish