MTT tarbiyalanuvchilari ongida tabiatda ranglar jilosi tushunchasini shakllantirish usullari
![Kirish
Mavzuning dolzarbligi. Tabiat va inson, shuningdek, insonning tabiat bilan
munosabati uzoq vaqtdan beri davom etib kelmoqda. Ammo hozirgi vaqtda
insonning atrof muhitga ta’siri muammosi juda keskin bo’lib, ekologik global
muammoga aylandi.
Endilikda har bir inson ma’lum darajada ekologik madaniyat va ekologik
onglilikka ega bo’lishi kerak. Ushbu tushunchalarning shakllanishi ilk maktabgacha
bolalik davridan boshlanadi. Aynan maktabgacha tarbiya yoshidagi bolalarda tabiat
haqidagi ilk taassurotlar paydo bo’ladi, hayotning turli shakllari haqida g’oyalar
to’plandi, ya’ni ekologik tafakkur, ongning dastlabki asoslari shakllanadi, ekologik
madaniyat haqida tasavvurlar paydo bo’la boshlaydi.
Maktabgacha ta’lim yosh avlodga ta’lim-tarbiya berishning boshlang’ich
poydevori bo’lib xizmat qilib kelmoqda. Bolalarni har tomonlama yetuk, barkamol
qilib tarbiyalashda, MTTda ta’lim-tarbiya ishlarini olib borishda bolalarga alohida
ta’lim turlari bo’yicha tushunchalar berib boriladi. Hozirgi kunda uzluksiz
ta’limning birinchi bo’g’ini hisoblangan maktabgacha ta’lim tizimda ham boshqa
sohalar qatorida qator o’zgarishlar, islohotlar amalga oshirilmoqda. So’nggi yillarda
maktabgacha ta’lim tizimini isloh qilish va rivojlantirishga qaratilgan qonunlar,
qarorlar qabul qilinib, amaliyotga joriy etilmoqda. Bu borada O zbekistonʻ
Respublikasi Prezidentining “2017-2021 yillarda maktabgacha ta’lim” tizimini
yanada takomillashtirish chora-tadbirlari to’g’risida”gi PQ-2707-sonli [1],
“Maktabgacha ta’lim tizimini tubdan takomillashtirish chora-tadbirlari to’g’risida”gi
PQ-3261-sonli Qarorlari [2], “Maktabgacha ta’lim tizimi boshqaruvini tubdan
takomillashtirish chora-tadbirlari to’g’risida”gi PF-5198-sonli Farmonining qabul
qilinishi [3], “O zbekiston Respublikasi maktabgacha ta’lim tizimini 2030-yilgacha
ʻ
rivojlantirish konsepsiyasini tasdiqlash to’g’risida”gi 08.05.2019-yildagi PQ-4312-
son qarori [4], qarori shuningdek, Maktabgacha ta’lim vazirligi tomonidan “Ilk
qadam” davlat o quv dasturi [5] ishlab chiqilishi bunga yaqqol misol bo’la oladi.
ʻ
Hozirgi kunda tabiatni muhofaza qilish, ekologik xavfsizlik masalalari jahon
hamjamiyatining umumiy global muammosiga aylandi. Respublikamizda o’tgan](https://docx.uz/documents/40813b6a-9383-49f3-ad44-d3cbcd206d80/page_3.png?v=1)
![davr mobaynida jamiyat hayotining barcha sohalarini isloh qilish barobarida,
fuqarolarga ekologik barqaror hayot sharoitini yaratish davlat siyosatining ustuvor
yo’nalishiga aylandi. Inson tabiatning bir qismi bo’lishi bilan bir qatorda, o’zining
hayot faoliyatida yangidan-yangi usullar bilan tabiatga ta’sir qilishni davom
etmoqda. Bu esa ekologik tizim holatining o’zgarishiga, ayniqsa, ularning sifat va
miqdor ko’rsatkichlarining buzilishiga olib keldi. Bunday faoliyat natijasida yer
shahri yuzasi, iqlimi, o’simligi, hayvonot dunyosi, sayyoramiz havosi o’zgarishi,
suvning ifloslanishi, o’rmonlarning qirqib yuborilishi, yer yuzasida tuproq nurashi,
hayvonot va baliqlarning ko’p ovlanishi natijasida ekologik inqiroz yuzaga keldi.
Inson faoliyati ekologik vaziyatning nihoyatda keskinlashib ketishiga sabab bo’ldi.
Shuningdek, o’ziga xos taraqqiyot yo’lni bosib o’tayotgan mustaqil
yurtimizning ko’p sohalarda qo’lga kiritayotgan yutuqlari qatorida atrof-muhitni
sog’lomlashtirish, tabiiy resurslardan oqilona foydalanishga kirishganini ham
alohida ta’kidlash lozim. Jumladan, O’zbekiston Respublikasi Oliy Majlisining
1992-yil 9-dekabrdagi 755-XXI-son qarori bilan 1993-yil 29-yanvardan kuchga
kiritilgan “Tabiatni muhofaza qilish to’g’risida”gi qabul qilingan Qonunni
fikrimizning yaqqol dalilidir [6].
Prezident qarori bilan Davlat ekologiya qo’mitasi 1-dekabrgacha jamoatchilik,
ilmiy-tadqiqot institutlari va OAV vakillarini jalb etgan holda Ekologik kodeks
loyihasini ishlab chiqadi. Bundan tashqari barcha hokimlarning qurilish masalalari
bo’yicha o’rinbosarlariga ekologiya va ko’kalamzorlashtirish vazifalari ham
yuklatiladi. Prezidentning 31-dekabrdagi “Atrof – muhitni muhofaza qilish hamda
ekologik nazorat sohasidagi davlat organlari faoliyatini tashkil etish chora-tadbirlari
to’g’risida”gi qarori qabul qilindi.
Tadqiqotning maqsadi: Maktabgacha yoshidagi bolalarda tabiatda ranglar jilosi
tushunchasini shakllantirish va shu orqali atrof muhitga muhabbat,hurmat, qolaversa
bolalarning kognetiv va ijtimoiy rivojlanishida erdam beradi.
Tadqiqotning vazifalari:
Yuqoridagi bitiruv ishi maqsadidan kelib chiqib quyidagi vazifalar belgilanadi:](https://docx.uz/documents/40813b6a-9383-49f3-ad44-d3cbcd206d80/page_4.png?v=1)
MTT tarbiyalanuvchilari ongida tabiatda ranglar jilosi tushunchasini shakllantirish usullari