Войти Регистрация

Docx

  • Рефераты
  • Дипломные работы
  • Прочее
    • Презентации
    • Рефераты
    • Курсовые работы
    • Дипломные работы
    • Диссертациии
    • Образовательные программы
    • Инфографика
    • Книги
    • Тесты

Информация о документе

Цена 9000UZS
Размер 7.6MB
Покупки 0
Дата загрузки 29 Июнь 2021
Расширение docx
Раздел Дипломные работы
Предмет Педагогика

Продавец

Bohodir Jalolov

Мулоқот ва шахслараро муносабатлар мавзусини ўқитишда иновацион технологияларни ўрни

Купить
“ Психология ” йўналиши бўйича қайта тайёрлаш ва малака ошириш курси тингловчиси Мавзу:Мулоқот ва шахслараро муносабатлар мавзусини ўқитишда иновацион технологияларни ўрни БИТИРУВ ЛОЙИҲА ИШИ Тошкент 2015 Мундарижа Кириш.......................................................................................................... I-Боб. Мулоқот ва шахслараро муносабатлар психологиясининг долзарб масалалари 1.1.Шахслараро мулокотнинг шахс тараққиётидаги ўрни........................ 1.2. Мулоқотнинг психологик тизими ва вазифаларини урганишда инновацион технологиялардан фойдаланишни педагогик-психологик жихатлари..................................................................................................... II-Боб. Мулоқот ва шахслараро муносабатлар психологиясининг электрон ўқув модули ишланмаси 2.1. Ижтимоий психология фанининг ўқув дастури..................................... 2.2. Мулоқот ва шахслараро муносабатлар мавзуси бўйича маъруза матни............................................... Кириш Битирув лойиҳа ишинг долзарблиги. Хозирги кунда олий таълим муасасаларида таълим ва тарбия, психологик асосларини ўрганиш ва тахлил этишва мулоқот одамлар амалга оширадиган фаолиятлар ичида етакчи ўринни эгаллаб, у инсондаги энг муҳим эҳтиёжни — жамиятда яшаш ва ўзини шахс деб ҳисоблаш билан боғлиқ эҳтиёжини қондиради. Шунинг учун ҳам унинг ҳар бир инсон учун аҳамияти каттадир. Мулоқот - одамларнинг биргаликдаги фаолиятлари эҳтиёжларидан келиб чиқадиган турли фаолликлари мобайнида бир-бирлари билан ўзаро муносабатларга киришиш жараёнидир. Яъни, ҳар бир шахснинг жамиятда бажарадиган фаолиятлари (меҳнат, ўқиш, ўйин, ижод қилиш ва бошқалар) ўзаро муносабат ва ўзаро таъсир шаклларини ўз ичига олади. Чунки ҳар қандай иш одамларнинг бир-бирлари билан тил топишишни, бир-бирларига турли хил ҳаётга тадбиқ этилмоқда. 2 «Яхши суҳбатдош — яхши гапиришни биладиган эмас, балки яхши тинглашни биладиган суҳбатдошдир» дейди Дейл Карнеги. Шахслараро муомаланинг шахс тараққиётидаги ўрни ўта долзарб вазифалардан бири хисобланади. Битирув лойиҳа ишининг мақсади. Мулоқотнинг ўз-ўзи билан мулоқот, бошқалар билан мулоқот, авлодлараро мулоқот босқичлари ва уларнинг ўзига хос характеристикаларини урганиш. Битирув лойиҳа иши мақсадидан келиб чиқиб қуйидаги вазифалар белгилаб олинди: Биринчидан , мулоқотнинг муҳим вазифаси - у одамни у ёки бу фаолиятга ҳозирлаш, руҳлантириш; Иккинчидан , Мулоқотнинг ўз-ўзи билан мулоқот, бошқалар билан мулоқот, авлодлараро мулоқот босқичлари ва уларнинг ўзига хос характеристикаларини урганиш. “ Мулоқот ” мавзусини ўқитишда инновацион таълим технологиялари ва илғ Битирув лойиҳа иши назарий ва амалий аҳамияти шу билан белгиланадики, тадқиқот натижасида олинган хулосалар “Ижтимоий психология” фани бўйича ташкилий характерга эга бўлган ҳужжатларни ишлаб чиқиш учун амалий дастур бўлиши мумкин. Олинган хулоса ва билдирилган таклифлардан таълим муассасалари фаолиятида, Ижтимоий психология фанларини ўқитишда ва такомиллаштиришда фойдаланиш мумкин. Мавзунинг тузилиши ва хажми. Битирув лойиҳа иши кириш, икки боб, еттита параграф, хулоса ва фойдаланилган адабиётлардан иборат ҳолда ёритиб берилган. Битирув лойиха ишида 30 га яқин адабиётлардан фойдаланилган. Ишнинг асосий ҳажми -----бетни ташкил этади. I-Боб. Мулоқот ва шахслараро муносабатлар 1.1. Шахслараро мулокотнинг шахс тараққиётидаги ўрни Аслида ҳар бир инсоннинг ижтимоий тажрибаси, унинг инсоний қиёфа орасида пайдо бўлиши фактлари шуни кўрсатганки, «мауглилар» биологик мавжудот сифатида ривожланаверади, лекин ижтимоийлашувда ортда қолиб кетади. Бундан ташқари, бундай холат боладаги билиш қобилиятларини ҳам чеклаши кўплаб психологик экспериментларда ўз исботини топди. Мулоқотнинг яна бир муҳим вазифаси - у одамни у ёки бу фаолиятга ҳозирлайди, руҳлантиради. Одамлар гуруҳидан узоқлашган, улар назаридан қолган одамнинг қўли ишга ҳам бормайди, борса ҳам жамиятга эмас, балки фақат ўзигагина манфаат келтирадиган ишларни қилиши мумкин. Масалан, кўплаб тадқиқотларда изоляция, яъни одамни ёлғизлатиб қўйишнинг унинг руҳиятига таъсири ўрганилган. Масалан, узоқ вақт термокамерада бўлган одамда идрок, тафаккур, хотира, ҳиссий холатларнинг бузилиши қайд этилган. Лекин атайлаб эмас, тақдир тақозоси би биргаликда ёнма - ён туриб бажариладиган операцияларда одамлар ўз олдида турган ҳамкасбига қараб кўпроқ, тезроқ ишлашга куч ва қўшимча ирода топади. Тўғри, бу ҳамкорликда ўша ёнидаги одам унга ёқса, улар ўртасида ўзаро симпатия ҳисси бўлса, унда одам ишга «байрамга келгандай» келадиган бўлиб қолади. Шунинг учун ҳам америкалик социолог ҳамда психолог Жон Морено асримиз бошидаёқ ана шу омилнинг унумдорликка бевосита таъсирини ўрганиб, социометрик технологияни, яъни сўровнома асосида бир - бирини ёқтирган ва бир - бирини инкор қилувчиларни аниқлаган ва социометрия методикасига асос солган эди. Шундай қилиб, мулоқот одамларнинг жамиятда ўзаро ҳамкорликдаги фаолиятларининг ички психологик механизмини ташкил этади. Қолаверса, ҳозирги янги демократик муносабатлар шароитида турли ишлаб чиқариш қар тўғрисида шундай деб ёзади: «Агар барча катта авлод ўлиб кетганида, инсоният тури йўқ бўлиб кетмасди, лекин жамиятнинг тараққиёти анча орқага сурилибгина эмас, балки йўқолиб ҳам кетиши мумкин эди». Ҳақиқатан ҳам, авлодлараро мулоқотнинг борлиги туфайли ҳар бир жамиятнинг ўз маданияти, маданий бойликлари, қадриятлари мавжуд бўладики, бунинг аҳамиятини тушунган инсониятнинг энг илғор вакиллари уни доимо кейинги авлодлар учун сақлаб келадилар ҳамда таълим, тарбия ва кундалик мулоқот жараёнида уни авлоддан-авлодга узатадилар. Мулоқотнинг ҳаётимиздаги шакл ва кўринишларига келсак унинг ҳар бир шахснинг ҳаётий вазиятларга мос келадиган, ўша вазиятлардан келиб чиқадиган кўринишлари ва турлари ҳақида гапириш мумкин. Лекин умумий ҳолда ҳар қандай мулоқот ё расмий ёки норасмий тусда бўлади. Агар рас Мулоқот мавзуи ва йўналишига кўра, унинг:  ижтимоий йўналтирилган (кенг жамоатчиликка қаратилган ва жамият манфаатларидан келиб чиқадиган мулоқот);  гуруҳдаги предметга йўналтирилган (ўзаро ҳамкорликдаги фаолиятни амалга ошириш мобайнидаги мулоқот — меҳнат, таълим жараёнидаги ёки конкрет топшириқни бажариш жараёнида гуруҳ аъзоларининг мулоқоти);  шахсий мулоқот (бир шахснинг бошқа шахс билан ўз муаммоларини очиш мақсадида ўрнатган муносабатлари); педагогик мулоқот (педагогик жараёнда иштирок этувчилар ўртасида амалга ошириладиган мураккаб ўзаро таъсир жараёни) турлари фарқланади. Мулоқотнинг тури ва шакллари турличадир. Масалан, бу фаолият бевосита «юзма - юз» бўлиши ёки у ёки бу техник воситалар (телефон, телеграф ва шунга ўхшаш) орқали амалга ошириладиган; бирор профессионал фаолият ж техника ва технологияларнинг ютуқлари асосида кадрлар тайёрлашнинг мукаммал тизимини шакллантириш Ўзбекистон тараққиётининг муҳим шартидир” 3 . ХХI асрда Ўзбекистон таълим тизимини ислоҳ қилиш ва такомиллаштириш устивор вазифалардан биридир. Бу эса, ўз навбатида педагог олимларимиз зиммасига тегишли ўқув фанлари бўйича ўқув адабиётларини ҳозирги давр талаби ва илм-фаннинг сўнгги ютуқларини ҳисобга олган ҳолда янгилаб бориш, таълим жараёнига инновация ва таълим технологияларини жорий этишни тақозо этмоқда. Ҳар қандай педагогик технологиянинг ўқув-тарбия жараёнида қўлланилиши шахсий характердан келиб чиққан ҳолда, талабани ким ўқитаётганлиги ва ўқитувчи кимни ўқитаётганига боғлиқ. Шунинг учун ҳам таълим муассасаларининг ўқув-тарбиявий жараёнида замонавий ўқитиш услублари - интерфаол услублар Самарали ўқитиш технологиялари: \u0002 * муаммоли ўқитиш; \u0002 * танқидий фикрлашиш ривожлантирувчи технологиялар; \u0002 * ривожлантирувчи таълим технологиялар; \u0002 * модулли технологиялар; \u0002 * ҳамкорлик технологиялари; \u0002 * ўқитишнинг табақалаштирилган ва индивидуал технологияси; ОЛИЙ ТАЪЛИМ ЎҚУВ ЖАРАЁНИГА ИННОВАЦИОН ТАЪЛИМ ТЕХНОЛОГИЯЛАРИНИ ТАТБИҚ ЭТИШ ТИЗИМИ ЎҚУВ МАШҒУЛОТЛАРИ ТЕХНОЛОГИЯСИ ИНТЕРФАОЛ МЕТОДЛАР ГРАФИК ОРГАНАЙЗЕРЛАР 1. Маъруза машғулотлари таълим технологияси . 2. C еминар машғулотлари таълим технологияси . 3. Амалий машғулотлар таълим технологияси. 4. Мустақил таълим технологияси. 5.Кейс -стади таълим технологияси. 6. Лойиҳа таълим тех - нологияси 1. Ақлий ҳужум. 2. Эркин ёзиш. 3. Асосланган эссе. 4. ФСМУ. 5. Блиц -с ўров. 6. Блиц - ўйин. 7. Ёзма ва оғзаки дав таҳлил қилиш, муаммони ечиш усулини излашга ўргатиш, тафаккурида илмий-тадқиқот услубини шакллантириш.  Муаммоли вазиятни яратиш методикаси:  Талабалар муаммонинг ечимини ўзлари топишга уринадилар;  Талабалар битта саволга ҳар хил фикрлар билдирадилар;  Фикрлар таққосланади, умумлашади ва хулоса чиқарилади.  Муаммоли ўқитишнинг шакллари:  Маъруза ёки семинарларда ўқув материалини муаммоли баён этиш;  Битирув ишларини бажаришда мустақил тадқиқот фаолияти.  “Кластер” услуби . – Фикрларнинг тармоқланиши - педагогик стратегия бўлиб, у талабаларнинг бирон-бир мавзуни чуқур ўрганишларига ёрдам бериб, уларни мавзуга таалуқли тушунча ёки аниқ фикрларни эркин ва очиқ узвий боғланган кетма-кетликда ўргатади.  Фикрларни тармоқлаш қуйидагича ташкил этилади:  Ҳаёлга келган фикр бир сўз билан сайланади). Сўнгра бир хил рақамлар бир-бирини “топадилар”. Топшириқ берилади ва ўзлаштиргач, тарқалишадилар. Ҳар бир аъзо ўзи ўзлаштирган материални эски шерикларига айтиб беради. Савол-жавобда эса гуруҳ баҳоланади. Ҳар бир рақамланганлар янги ва ҳар хил топшириқлар олганини ҳисобга олсак, ҳар бир талаба ўз гуруҳи манфаати учун ҳам берилган топшириқни билиши керак ва билишга мажбур. Чунки, у ўз гуруҳига қайтганда, ўрганган мавзу бўйича савол-жавобда гуруҳи номидан қатнашиши керак.  БхБхБ – услубида ўқитувчи гуруҳ 36 та қатнашчисини қисқа вақт мобайнида биронта масалани муҳокама қилишга ўргатиш ва улар кўпчилигининг фикрларини билиб олиш имкониятига эга бўлади. 6-та гуруҳ иштирокчилари ўқитувчи томонидан ўртага ташланган муаммони 6 дақиқа мобайнида муҳокама қиладилар. Шундан кейин ўқитувч  Очиқ саволлар – бу саволлар муомала, сўзлашувни давом эттиришга имкон беради. Уларга қисқа, бир хил жавоб бериш мумкин эмас.  Ёпиқ саволлар – бу саволлар олдиндан “ҳа” ёки “йўқ” типидаги тўғри, очиқ жавобларни беришни кўзда тутади.  Кўндаланг сўроқ – бир-бирига гуруҳлаб берилувчи қисқа саволлар қатори бўлиб, бу ўзига хос ахборотлар излаш ҳамда далилларни, оппонентларни позициясини аниқлаш ва муайян қарорлар қабул қилиш учун ажойиб имкониятдир.  ФСМУ технологияси . – Ф – фикрингизни баён этинг; С – фикрингизнинг баёнига бирон сабаб кўрсатинг; М – кўрсатган сабабаингизни исботлаб мисол (далил) келтиринг; У – фикрингизни умумлаштирин г. Ушбу технология талабаларга тарқатилган оддий қоғозга ўз фикрларини аниқ ва қисқа ифода этиб, тасдиқловчи далиллар ёки инкор этувчи фикрларни баён этишга Кейс-стади (инг. case – аниқ вазият, study – ўқитиш) – бунда чинакам вазиятга асосланган, талаба юзма-юз келган, топширилган вазиятдан иложини топиб чиқиб кетиши ёки тўғри қарор қабул қилиши лозим. Муаммонинг ҳал бўлишидан аввал қидирув, таҳлил, қўшимча маълумотдан фойдаланиб фаразларни илгари суриш, назарий билимлардан фойдаланиш ва амалиётга тадбиқ қилиш каби фаолиятлар бажарилади. Кейс-стади ўз белгилари билан қуйидагиларни мўлжаллайди: вазиятда қатнашувчилар (талаба); ҳолат шартлари билан таништирувчи раҳбар (ўқитувчи); чинакам, ҳақиқатга яқин, аниқ бўлган муаммо ва масалаларни кўрсатувчи вазиятни мўлжаллайди. Олинадиган натижа хилига маълумот манбаси бўйича шахсга маълумот бериш (тақдимот). Ўқитувчи субъект бўлиб, талабалар – вазият қатнашувчиларидир. Маълумот манбаи реал (ҳақиқий) в № Мулоқот йўналишига кўра “Биламан ” V “Маъқул лайман” + “Ўрганиш лозим” - - “Тушунма дим” - ? 1. ижтимоий йўналтирилган (кенг жамоатчиликка қаратилган ва жамият манфаатларидан келиб чиқадиган мулоқот); V 2. гуруҳдаги предметга йўналтирилган (ўзаро ҳамкорликдаги фаолиятни амалга ошириш мобайнидаги мулоқот — меҳнат, таълим жараёнидаги ёки конкрет топшириқни бажариш жараёнида гуруҳ аъзоларининг мулоқоти); + 3. шахсий мулоқот (бир шахснинг бошқа шахс билан ўз муаммоларини очиш мақсадида ўрнатган муносабатлари); педагогик мулоқот (педагогик жараёнда иштирок этувчилар ўртасида амалга ошириладиган мураккаб ўзаро таъсир жараёни) турлари фарқланади + “Биламан” - V - берилган маълумот шу кунгача ўзлаштирилган билимларга мос келса; “Маъқуллайман”- + - агар маълумотлар тушунарли ва янги бўлса; “Ўрган белгиларни қўядилар. Мулоқот одамлар амалга оширадиган фаолиятлар ичида етакчи ўринни эгаллаб, у инсондаги энг муҳим эҳтиёжни — жамиятда яшаш ва ўзини шахс деб ҳисоблаш билан боғлиқ эҳтиёжини қондиради. Шунинг учун ҳам унинг ҳар бир инсон учун аҳамияти каттадир. Мулоқот - одамларнинг биргаликдаги фаолиятлари эҳтиёжларидан келиб чиқадиган турли фаолликлари мобайнида бир-бирлари билан ўзаро муносабатларга киришиш жараёнидир. Яъни, ҳар бир шахснинг жамиятда бажарадиган фаолиятлари (меҳнат, ўқиш, ўйин, ижод қилиш ва бошқалар) ўзаро муносабат ва ўзаро таъсир шаклларини ўз ичига олади. Чунки ҳар қандай иш одамларнинг бир-бирлари билан тил топишишни, бир-бирларига турли хил маълумотларни узатишни, фикрлар алмашинуви каби мураккаб ҳамкорликни талаб қилади. Шунинг учун ҳам ҳар бир шахснинг жамиятд шахслараро муносабатлар” мавзусини таълим технологиялари қўлланилмоқда. И нтерактив ўқитиш технологиялари .  Орзулар кемаси  Кутишлар дарёси  Сирли саломлашиш  Маъруза-мунозара  Веер (елп ғ ич)  Бирламчи аклий хужум  Коллаж  Давра сухбати  Маъруза мухокама  Кичик гурухларда ишлаш  Пинборд  Фикримни топинг  Рангли панжалар  Анкета-суровнома  Педагогик квалиметрия  Иллюзиялар  Ўқитувчи образи  Фасллар бўлинмаси  Рефлексия ( ҳар ҳил усулларда )  Мувоффақиятлар устахонаси  Психологик таъсир  Карточкалар орқали сўров  Баҳслар-таъкидлар Инновацион технологиялар талабаларнинг фаол ҳаётий муносабатларини шакллантиришга қаратилган. Уларга ўқув жараёнидаги янги шаклдаги интреактив усуллар киради. Талабалар дарс жараёнида мавзуни ўзлаштириш учун икки ёки уч гурухга бўлиниб доир Талаба лар ҳар ҳил рангли маркерлар билан дарсдан нима кутишларини махсус тайёрланган 4 та жадвалли постерларга ёзиб боришди. Дарё ва кемалар тасвирланган плакатга олмачали стикерлар билан ўз кутишларини намоён этишди. Муносабат доскаси : Машғулот бошланмасдан олдин доскага нечта гурух бўлса шунча ватман қоғоз ёпиштирилади. Кўрсатма :Ватман қоғозда 1-гурух ўқитувчингиз билан муносабатда пайдо булган нафратингизни қайд қилинг.2-гурух ўқитувчингиз билан муносабатда пайдо булган ҳурматни қайд қилинг. 3 -гурух ўқитувчингиз билан муносабатда пайдо булган бефарқликни қайд қилинг.Белгиланган ишни гурухлар мухокама қилиб айд қилганларидан кейин уни тақдимотда муомала мулоқотни ва шахслараро муносабатни ёритиб берадилар. Мавзу юзасидан ўқув машғулотларини ташкил этиш Маъруза машғулотининг технологи ўрганиш. Социал психологиянинг бошқа фанлар, психологиянинг бошқа туркумлари билан муносабати. Социал психология предмети тушунчаси. Тарихни танқидий анализ қилиш ва чет Социал психологиясидаги назарияларнинг , оқимларнинг моҳиятини очиб беришга қаратилган Социал психологиясининг назарий асосларининг талабалар томонидан онгли равишда ўзлаштирилиши; мазкур фан амалиёти билан танишиш; мустақил билим олиш муҳимлигини англаш. Педагогик вазифалар : Ўқув фаолияти натижалари : Педагог Талаба:  Мулоқот турлари билан таништириш;  Талабаларни ижтимоий психология фанининг назарий асослари ва инсон тараққиёти қонуниятларини тадқиқ этиш учун амалий материаллар билан қуроллантириш.  мазкур мавзу амалиёти билан танишиш;  мустақил билим олиш муҳимлигини англаш;  Мулоқот турлари ҳақида маълумот оладил доска. Ўқитиш шароити Мультимедиа воситалари билан ишлашга мослаштирилган аудитория Мониторинг ва баҳолаш савол-жавоб шакли, Рефлексия ( ҳар ҳил усулларда ) Карточкалар орқали сўров Маъруза машғулотининг технологик харитаси Босқичлар вақти Фаолиятнинг мазмуни Ўқитувчи Талабалар 1 -босқич . Кириш ( 5 минут ) 1.1. Мулоқот ва шахслараро муносабатлар мавзусини эълон қилади ва ўрганиш режасини тузади. 1.2. Мавзунинг мақсад ва вазифаларини ўрганишни тартибини маълум қилади. Тинглашади Тинглашади, дафтарига қайд қиладилар 2-босқич. (10 минут) 2.1.Талабаларни фаоллаштириш мақсадида экранга мулоқот мавзусига тақдимот хавола килинади ва талабаларга “Мулоқот нима?”, “Шахслараро муносабат қандай бўлиши керак ва қай тарзда амалга оширилади?” деган савол қўйилади ва у мухокама қилинади. (1-илова) Тингла 3-босқич. Асосий (55 дақиқа) Талабалардан маъруза тинглаш жараёнида уни ёзиб боришни сўрайди . 2.3. Маъруза жараёнида назорат саволлар беради; мавзунинг режасини ҳар бир банди бўйича хулосалар қилади; Б-Б-Б жадвалига ахборотларни киритиш лозимлигини эслатади. (3-илова) 2.5. Шахслараро муносабатларни тиклаш учун ўз ўрнингни топ,ўзинг ўтирадиган хонани танла тестлари ўтказилади. (4-илова). 2.6. Талабаларга мавзунинг асосий тушунчаларига ва атамаларига эътибор қилишни, ёзиб олишларини таъкидлайди ёзиб оладилар Саволларга жавоб беришади, жадвални тўлдиришади. Тинглайдилар, ёзиб оладилар . Схема ва жадваллар мазмунини мухокама қиладилар, тест бажарадилар. 3-босқич. Якуний (10 минут ) 3.1. Ўзлаштириш даражасини синаш учун “тугалланмаган жумла проектив тести ўтказилади . ( 5 -илова) 3.2. Мавзу бў 1боб юзасидан қисқача хулоса: Мулоқотда шахслараро маълумот алмашини, бири-бирига таъсир кўрсатиш, бири-бирини тушуниш механизмлари, таъсир кўрсатиш воситалари баён этиб берилган. Шунингдек, мулоқотда вербал (сўзли), новербал (нутқсиз), паралингвистик (нутқ безаклари ва турли холат) воситаларнинг аҳамиятига оид билим ва тушунчалар акс эттириб берилган. Мазкур мавзу орқали мулоқотнинг ижтимоий таъсир воситаси сифатида вазифалари, шахс тараққиётида тутган ўрни, унинг турлари, шакллари, босқичлари, психологик тузилишига оид маълумотлар, билим, малака ва кўникмалар шакллантирилади. II-Боб. Мулоқот ва шахслараро муносабатлар психологиясининг электрон ўқув модули ишланмаси ЎЗБЕКИСТОН РЕСПУБЛИКАСИ ОЛИЙ ВА ЎРТА МАХСУС ТАЪЛИМ ВАЗИРЛИГИ “СОЦИАЛ ПСИХОЛОГИЯ” ФАНИДАН ИШЧИ ЎҚУВ ДАСТУРИ Таълим йуналиши: 5310200 –Психология (фаолият турлари бўйича) Умумий ўқув соати – 114 соат Шу жумладан: Маъруза – 46 соат Семинар – 68 соат мустақил таълим – 81 Тошкент – 201_ Фаннинг ишчи ўқув дастури ўқув, ишчи ўқув режа ва ўқув дастурига мувофиқ ишлаб чиқилди. Тузувчи : психология фанлари доктори, проф: Э.Ғ.Ғозиев доц. Ў.Б.Шамсиев Тақризчи: доц. Н.Мажидов, Доц. З.Абдурахмонова Фанниг ишчи ўқув дастури “Психология” кафедрасининг 201_ йил “__” __________даги __-сонли йиғилишида муҳокамадан ўтган ва факультет кенгашига муҳокама қилиш учун тавсия этилган. Психология кафедра мудири: доц. Н.Мажидов Фаннинг ишчи ўқув дастури Фалсафа факультети услубий кенгашининг “__” __________даги “__”-сонли йиғилишида да муҳокама этилди ва фойдаланишга тавсия қилинди Факультет кенгаши раиси: А.Муминов Мазкур ишчи ўқув дастури Мирзо Улуғбек номидаги Ўзбекистон миллий университети услубий кенгашининг 2014 йил “__” августдаги мажлисида тасдиқланган Ўқув услубий бошқарма бошлиғи : А. Ўзгартириш ва қўшимчалар киритувчи: доц. Ў.Б.Шамсиев КИРИШ Фан масалаларининг долзарблиги Бугунги кунда социал психология барча фан соҳаларига, барча ташкилотларга кириб борган, чунки гуруҳлар масаласи унинг ташкилотдаги ўрни муҳим ҳисобланади. Ҳар бир ташкилот, корхона, ўқув масканларида катта гуруҳлар, кичик гуруҳлар, диффуз гуруҳлар, норасмий гуруҳлар мавжуд уларни зиддиятларга бормаслиги учун ҳам мазкур курсни ўқитиш муҳим ҳисобланади. Фанни мақсади - социал психология методини тушуниш умумий психология ва социология предметини тушунишига боғлиқлигини ўпганиш. Психология ва социологик адабиётларда Социал психология предметини бирдек тушуниш йўқлигини таҳлил қилиш. Социал психология предметига нисбатан мавжуд уч нуқтаи назарларни ўрганиш. Социал психологиянинг бошқа фанлар, психологияни хатти-ҳаракатининг усули, мазмун ва шакл, мавзу ва ғоянинг моҳияти билан таништиришга кўмаклашишга ёрдам беради. Фанлараро боғлиқлик – Этнопсихология, Ижтимоий тренинг ва амалиёт, Умумий психология, Меҳнат ва муҳандислик психологияси, Юридик психология, Спорт психологияси, Социология, Фалсафа, Шахс психологияси, ва психология фанларида ўрганиладиган муаммоларнинг умумийлиги билан бир-бирига боғланган. Фанни ўқитиш турлари – дастурда кўрсатилган мавзулар маъруза, семинар шаклида олиб борилади, шунингдек, фаннинг долзарб масалалари талабаларга мустақил иш сифатида Ўзлаштириш учун берилади. Фан замонавий педагогик технологиянинг “Кластер”, “Бумеранг”, “Матбуот конференцияси” сингари методлари орқали ҳамда слайдлар, мультимедиа намойишлари билан ўтказилади. Талабалар билимига қўйиладиган талаб Социал психология методини тушуниш умумий психология ва социология предметини тушунишига боғлиқлиги. Психология ва социологик адабиётларда Социал психология предметини бирдек тушуниш йўқлиги. Социал психология предметига нисбатан мавжуд уч нуқтаи назарлар. Социал психологиянинг бошқа фанлар, психологиянинг бошқа туркумлари билан муносабати. Социал психология предмети тушунчаси. Тарихни танқидий анализ қилиш ва чет Социал психологиясидаги назарияларнинг, оқимларнинг моҳияти. Илмий билим ривожланишининг замонавий босқичида метадологик муаммолар аҳамиятини ўсиши. Илмий тадқиқот метадологияси тушунчаси. Социал психологияда талаблар. Ижтимоий-психологик тадқиқотни иккита асосий типи. Экспериментли ва корреляцион. Маълумотларни ишончлигини ва шарти масаласини очиш хусусияти. Ижтимоий психологик Илмий билимлар ривожланишининг замонавий босқичида методологик муаммолар ахамиятини ўсиши. Илмий тадқиқот метадологияси тушунчаси. Социал психологияда талаблар. Социал – психологик тадқиқотни иккита асосий типи. Экспериментли ва корреляцион. Маълумотларни ишончлилигини ва шартли масаласини очиш хусусияти. Социал психологик тадқиқотни асосий методлари. Социал – психологик тадқиқотларда тўғри ва нотўғри методларнинг муносабати. Социал психологияда «тест» қўллашни шароитлари. Социал психологияда экспериментларни асосий типлари. Социал психологияда ўлчаш муаммоси. 4 – Мавзу. Одамлар ўртасидаги ўзаро таъсир ва муомаланинг ижтимоий психологик қонуниятлари. Мулокот ва шахслараро муносабатлар Индивидуал онг ривожланишида ижтимоий муносабатларни хал қилувчи роли. «Ижтимоий роль» тушунчаси. Ижтимоий киришувчилар муносабатининг ва характери ва биргаликдаги фаолияти характери билан алоқаси. 6 – Мавзу. Муомалани коммуникатив томони: муомала-информация алмашиш Одамлар ўртасидаги коммуникатив жараённинг хусусияти: информациянинг харакатланиши давомида бойиши ва ривожланиши. Коммуникатив жараёнда шерикларнинг фаол позициясининг таъсир хусусияти-Информацияни ўзгартиришда маъно муаммоси. Коммуникатив вазиятни ифодалашда Социал психологиянинг тушунчалар аппарати. Коммуникатив турлари. Вербал коммуникация. Коммуникатив хусусиятларида аҳамияти. Новербал коммуникацияни асосий турлари Белгиларни оптик-китеник тузими. Белгиларни паралингвистик ва экстролингвистик тизими, коммуникатив жараённи ташкил этишни фазовий вақт системаси. Визуал контакт –«кўз ёрдамида контакт», коммуникатив жараёнида уни аҳ Социал психологияда перцептив жараёнларни анализ қилиш хусусияти. Шахслараро идрокни ижтимоий – перцептив жараёнлар тизимидаги ўрни. Шахслараро идрокни муомала жараёнидаги ўрни. Ўзаро идрок ва муомаладаги шерикларни билиш, улар ўртасидаги ўзаро бир – бирини тушуниш асоси. Шахслараро идрокни экспериментал тадқиқ қилишнинг асосий йўналишлари. Идрокни механизмлари ва эффектлари. Стереотипизация жараёнининг мазмуни ва ахамияти. Бошқа одам хатти – харакати сабаблари «тахлил қилиш» каузал атрибуцияни асосидир. Атрибуция жараёни структураси. Атрибуцияни тури ва шакллари. Шахслараро идрокни эмоционал томони шахслараро аттракция кўриниши. Симпатия, мухаббатлар, дўстликлар – аттракциянинг турли кўринишлари сифатида. Шахслараро идрок аниқлиги муаммоси. Социал психологияда уни хал қилиш хусусияти. Шах Катта гурухлар психологияси муаммоси. Катта гурухларни синфларга бўлиш зарурияти. Ноформал бирлашмалар ва стихияли ташкил этилмаган гурухлар психологияси. Катта ижтимоий гурухлар психологиясини тадқиқ этишни ўзига хослиги, ижтимоий психологияси ва идеологияни ўзаро муносабати. Этник гурухларни психологик хусусиятлари. Этник гурухларни тадқиқ этиш. Методологик принциплари. Этник келиб чиқишни, этник гурух мавжудлигини ижтимоий тарихий шароитларга боғлиқлиги. 11 – Мавзу. Оммавий ижтимоий жараёнлар ва харакатлар психологияси Ижтимоий фикр ва ижтимоий кайфият-оммавий ижтимоий жараёнларни муҳим характеристикаси. Катта ижтимоий группалар психологиясини эмоционал томонини ижтимоий фикр ва ижтимоий кайфият шаклланишида аҳамияти. Ижтимоий фикр ва ижтимоий кайфият ва стихияли таъсирларга онгли таъси Кичик гуруҳлар динамикасини асосий жараёнлари. Кичик гуруҳдаги жараёнларни умумий характеристикаси. Кичик группаларнинг шаклланиш механизми. Кичик гуруҳларда Лидерлик ва раҳбарлик. Социал психологияда лидер тушунчаси. Лидерликни ўрганишнинг назарий ва амалий аҳамияти. Гуруҳий қарор қабул қилиш. Гуруҳий фикр шаклланишҳи ва гуруҳда қарор қабул қилишга таъсир кўрсатувчи асосий омиллар. Гуруҳий келишмовчиликлар ва қарор қабул қилиш механизми. Кичик гуруҳнинг фаолият самараси. Гуруҳ фаолияти самарасига таъсир кўрсатувчи омиллар. 13-мавзу: Гуруҳлараро муносабатлар Гуруҳлараро муносабатлар психологияси Социал психологияга нисбатан янги соҳа. Чет эл Социал психологиясида гуруҳлараро муносабатларнинг ўрганилиши. Гуруҳлараро ўзаро таъсирни группадаги ички жараёнларга таъсири. Катта ижтимоий гуруҳлар Ижтимоий установка структураси. Ижтимоий установкалар эмоионал когнитив ва ҳатти-ҳаракат компонентлари. Ижтимоий установкалар ўзгариши муаммоси ва уинг назарий ва амалий аҳамияти. 15-мавзу: Шахснинг ижтимоий-психологик характеристикаси Шахснинг гуруҳдаги ўрни, коммуникатив, перцептив ва интерактив таъсирлар системасидаги ўрни муаммоси. Ижтимоий-психологик анализга дифференциал психологик маълумотларни қўйиш. Шахснинг коммуникатив хусусиятлари. Шахсни когнитив мураккаблиги ва когнитив стили муаммоси. Шахс ва ўзаро таъсир муаммоси. Шахсни биргаликдаги ҳаракатларга тайёргарлиги. Ижтимоий-психологик тренинг шахсни ижтимоий-психологик характеристикасини ривожлантириш усули. “Социал психология” фанининг соатлар бўйича тақсимоти № Машғулотлар мавзуси Маъруз а 1 Социал психология фанига кириш 4 2 14 Ижтимоий установка 2 15 Шахснинг ижтимоий-психологик характеристикаси 2 ЖАМИ: 46 Семинар машғулотларини ташкил этиш бўйича кўрсатма ва тавсиялар Семинар машғулотларида талабалар фаннинг асосий хусусиятларига тааллуқли масалаларни ўзлаштиришлари лозим. Семинар машғулотларининг тахминий тавсия этиладиган мавзулари: № Семинар мавзулари Семина р 1 Социал психология фанига кириш 6 2 Социал психологик ғоялар шаклланиши тарихи 6 3 Социал психологик тадқиқотни методологик муаммолари 6 4 Одамлар ўртасидаги ўзаро таъсир ва муомаланинг ижтимоий психологик қонуниятлари. Ижтимоий муносабатлар ва шахслараро муносабатлар 6 5 Шахслараро муносабатлар тизимида муомаланинг ўрни 4 6 Муомалани коммуникатив томони: муомала-информация алмашиш 4 7 Муомалани интерактив шакли: муомалани-ҳаракатлар билан алмашиш психологик қонуниятлари. Ижтимоий муносабатлар ва шахслараро муносабатлар 5 Шахслараро муносабатлар тизимида муомаланинг ўрни 6 Муомалани коммуникатив томони: муомала-информация алмашиш 7 Муомалани интерактив шакли: муомалани-ҳаракатлар билан алмашиш 8 Муомаланинг томони 9 Муомала жараёнида ўзаро таъсир механизми 10 Катта ижтимоий гурухларни ижтимоий-психологик характеристикаси 11 Оммавий ижтимоий жараёнлар ва харакатлар психологияси 12 Социал психологияда кичик гурухларни ўрганишни методологик муаммоси 13 Гуруҳлараро муносабатлар 14 Ижтимоий установка 15 Шахснинг ижтимоий-психологик характеристикаси Мустақил таълим ташкил этишнинг шакли ва мазмуни Мустақил ишни тайёрлашда фаннинг хусусиятларини ҳисобга олган холда, қуйидаги шакллардан фойдаланиш тавсия этилади:  Амалий машғулотларга тайё 3. Социализация. 4. Кичик гуруҳларни ижтимоий психологияда ўрганилиши. 5. Кичик гуруҳлар классификацияси. Жами Фойдаланиладиган дарслик ва ўқув қўлланмалар рўйҳати: Раҳбарий адабиётлар 1. Каримов И.А. “Ягонамсан муқаддассан Ватаним, севги ва садоқатим сенга бағшида гўзал Ўзбекистоним” Мустақилликнинг 23 йиллигига бағишланган маъруза. Халқ сўзи, 2014 йил 1 сентябрь. 2. Каримов И.А. Асарлар тўплами. 1-21 жилдлар. – Тошкент, “Ўзбекистон”, 1996-2013. 3. Каримов И.А. Мамлакатимизни модернизация қилиш йўлини изчил давом эттириш – таррақиётимизнинг муҳим омилидир. Ўзбекистон Республикаси Конституциясининг қабул қилинганининг 21 йиллигига бағишланган тантанали маросимдаги маъруза// Халқ сўзи, 2013 йил 7 декабрь. 4. Каримов И.А. Ўзбекистон мустақилликка эришиш остонасида. – Т.: “Ўзбекистон”, 2011. 9. Ғозиев Э.Г. Социал психология. Тошкент, 2013. 10. Кузмин Е.С. Основы социалной психология ЛГУ 2001 11. Паригин В.Д. Основы социалной психологической теории М. 2001 Қўшимча адабиётлар: 12. Свеницкий А.Л. Социальная психология управления. Л., МГУ. 1985 13. Каримова В.М. Психология. Т. 2002. 14. Прикладная социальная психология. М. 1999 15. Немов Р.С. Психология в трех томах. М, 2005 16. Каримова В.М. Ижтимоий психология ва ижтимоий амалиёт. «Университет». 1999 Веб сайтлар 17. www.ziyonet.uz 18. http://psychol.ras.ru 19. www.koob.ru “СОЦИАЛПСИХОЛОГИЯСИ” КУРСИ БЎЙИЧА ТАЛАБА БИЛИМИНИ БАҲОЛАШ МЕЗОНИ ВА ТАЛАБИ 0-54 “қониқарсиз”, 55-70 “қониқарли” 71-85 “яхши”, 86-100 “аъло” ЖН учун максимал балл-40 ЖН- 4 марта ўтказилади. ОН учун максимал балл-30 ОН-2 марта ўтказилади. ЯН учун максимал балл-30 -талаба ривожланиш фани бўйича мустақил мушоҳада юритса; -ривожланиш фанининг қонуниятлари, категориялари ва методологиясининг моҳияти ва мазмунини тушунса; -ривожланиш фаннига доир аниқ тасаввурга эга бўлса, уларни жамият ва инсон фаолиятига оид мисоллар орқали ифодалаб берса, уларни амалий фаолиятда қўллай олса; -ўтилган мавзулар бўйича хулоса ва қарорлар қабул қилса; - ривожланиш тушунчаси ҳақида фалсафий тафаккур асосида ижодий фикрласа, танқидий муносабатлар билдирса, ўз фикрини эркин баён этса; -маъруза, амалий машғулот ва мустақил топшириқларни ўз вақтида бажарса ва тўплаган маълумотларида биринчи манбаларга мурожаат этган бўлса. 71-85 балл билан баҳоланади: -талаба ривожланиш фани бўйича мустақил фикрлай олса, билдирилган фикрларини англай олса; -ривожланиш фанининг муҳим мезоний т -ривожланиш ва унинг қонуниятлари ҳақида тасаввургаурга эга бўлмаса, уларнинг моҳиятини тушинмаса, ж.н. ва о.н. ларни топшира олмаган бўлса; -маъруза, амалий машғулот ва мустақил топшириқларни ёзмаган ва бажармаган бўлса; -дарсларни сабабсиз қолдирган бўлса; -дарсда фаол бўлмасдан интизомсизлик қилса. 2.2. Мулоқот ва шахслараро муносабатлар мавзуси бўйича маъруза матни 4-мавзу:Мулоқот ва шахслараро муносабатлар Режа. 1. Муносабат тушунчаси. 2. Ижтимоий рол тушунчаси. 3. Шахслараро муносабатлар. Мулоқот жараёнининг мураккаб психологик табиатини билиш, турли шароитларда самарали муносабатлар ўрнатиш малакасини ошириш учун унинг таркибига кирувчи ҳар бир элемент ёки бўлаклар билан алоҳида танишиб чиқамиз. Г.М.Андреева мулоқотнинг қуйидаги психологик тузилишини таклиф этади: 1. Мулоқотнинг ком Кўпгина олимлар мулоқотнинг инсон ҳаётидаги аҳамиятига тўхталиб ўтар эканлар, унинг қатор вазифалари, функцияларини ажратадилар. Аввало шуни эътироф этиш лозимки, инсоний муносабатларнинг ҳар қандай тизимида ҳам фикрларнинг ранг-баранг бўлиши ва улар ўртасида фарқ бўлиши муқаррар холдир. Лекин ана шундай фикрлардаги фарқни салбий ҳолат деб ҳисоблаб бўлмайди. Мулоқотнинг коммуникатив томони дейилганда, унинг шахслараро ахборотлар, билимлар, ғоялар, фикрлар алмашинуви жараёни сифатидаги вазифалари назарда тутилади. Бу жараённинг асосий воситаси бўлиб тил хизмат қилади. Тил шахслар ўртасида алоқа воситаси бўлиб, унинг ёрдамида кишилар билган маълумотлари ва ҳоказоларни бир-бирларига етказадилар. Мулоқот жараёнидаги характерли нарса шундаки, суҳбатдошлар бир - бирларига таъсир кўрсатмоқчи бўли фақат гапиришга, мантиқан асосланган сўзлардан фойдаланиб, таъсирчан гапиришга ўргатишади. Унинг иккинчи томони - тинглаш қобилиятига деярли эътибор берилмайди. Машҳур америкалик нотиқ, психолог Дейл Карнеги «Яхши суҳбатдош - яхши гапиришни биладиган эмас, балки яхши тинглашни биладиган суҳбатдошдир» деганда айнан шу қобилиятларнинг инсонларда ривожланган бўлишини назарда тутган эди. Мутахассисларнинг аниқлашларича, ишлаётган одамлар вақтининг 45%и тинглаш жараёнига кетар экан, одамлар билан доимий мулоқотда бўладиганлар 35 - 40 % ойлик маошларини одамларни «тинглаганлари» учун оларканлар. Бундан шундай хулоса келиб чиқадики, коммуникациянинг энг қийин соҳаларидан ҳисобланган тинглаш қобилияти одамга кўпроқ фойда келтираркан. Шунинг учун бўлса керак, немис файласуфи А. Шопенгауэр «Одамларн талқинимизда ифода этиш. Иккала усул ҳам шерик учун муҳим, чунки у сизнинг тинглаётганингизни, хаттоки, ундаги ғояларга қарши эмаслигингизни билдиради. Бундай ташқари, биз яхши тинглаётган бўлиб, «Йўқ-э?», «Наҳотки?», «Қара-я?», «Яша!» луқмалари билан ҳам суҳбатдошимизни гапиришга, янаям ўз фикрларини ойдинлаштиришга чақириб турамиз. Демак, аслида биздаги гапираётган шахс етакчи, у суҳбатнинг мутлоқ хокими, деган тасаввур унчалик тўғри эмас. Яхши тинглашда ҳам шундай куч борки, у суҳбатдошни Сизга жуда яқинлаштиради, ишончни туғдиради. Чунки мулоқот жараёнидаги энг қимматли нарса - бу ахборотнинг ўзи. Тинглаётган одам маънили, яхши диалогдан фақат яхши, фойдали маълумот олади. Гапирган эса аксинча, ўзидаги борини бериб, гапирмайдиган суҳбатдошдан «тескари алоқани» олиб улгурмай, ҳеч нарсас ўргатишга жуда катта эътибор берилади. Бу борадаги фаннинг ўз услуби бўлиб, унинг номи ижтимоий психологик тренинг (ИПТ) деб аталади. ИПТ - мулоқот жараёнига одамларни психологик жиҳатдан ҳозирлаш, уларда зарур коммуникатив малакаларни шакллантиришдир. Энг муҳими ИПТ мобайнида одамларнинг мулоқот борасидаги билимдонлиги ортади. Мулоқотнинг вербал, новербал, паралингвистик таъсир воситалари Буюк рус ёзувчиси Л. Толстой одамларда 97 хил кулгу тури ҳамда 85 хил кўз қарашлари тури борлигини кузатган. Г. М. Андрееванинг ёзишича, одам юз ифодалари, нигоҳларнинг 2000 га яқин кўринишлари бор. Айниқса, биринчи бор учрашганда кўзлар тўқнашуви, нигоҳларнинг роли кейинги мулоқотнинг тақдирига кучли таъсир кўрсатиши махсус тадқиқотлар жараёнида ўрганилган. Буларнинг барчаси мулоқотнинг ҳиссий томондан онгига сингиб борадики, уларни ҳар бир киши норма сифатида қабул қилади. Масалан, ўсмир бола, умуман ёшлар жамоат жойларида катталарга ўрин бўшатиб беришлари кераклиги ҳам хулқ-атворнинг бир нормаси. Шу нормага амал қилиш ёки қилмаслик ижтимоий назорат тизими орқали бошқарилади. Яъни, юқоридаги шароитда агар ўсмир бола автобусда қарияга жой бўшатмаса, жамоатчилик ўша заҳоти уни ижтимоий тартибга чақиради. Демак, ҳар бир шахс турли шароитларда турлича ролларни бажаради, бу ролларнинг қандай бажарилаётганлиги, одамларнинг кутишларига мос келишлиги ижтимоий назорат тизими орқали кузатиб турилади. Шунинг учун ҳам мулоқотга киришган кишилар доимо ўз хулқ-атворларини, қолаверса, ўзгаларнинг хулқ-атворини назорат қилиб, ҳаракатларда бир- бирларига мослашадилар. Лекин гоҳида шахсдаги ролларнинг кў нақадар кучли таъсирга эга эканлигини, бошқа бири эса, аксинча, ҳеч қандай таъсир кучига эга эмаслигини тушуниб етмаймиз. Бу эса педагогикада муҳим муаммодир. Ҳар бир педагогнинг ўз таъсир услублари ва таъсир кучи бўлади. Ўқитувчи шахсининг болаларга таъсири қуйидаги экспериментда жуда яққол кузатилган. Бошланғич синф ўқувчиларига анчагина ўйинчоқлар бериб, шуларнинг ичида фақат биттасига, қизил ёғоч ўйинчоққа тегмаслик айтилган. Болалар ёлғиз қолдирилиб, ҳаракатлари пинхона кузатилган. Жуда кўп болалар тақиқланган ўйинчоққа барибир тегишган. Экспериментнинг иккинчи сериясида эса энди барча уйинчоққа тегиш мумкин-у, фақат қизил қутичанинг қопқоғини очиш мумкин эмас, деб айтилган. Шу қутича тепасига эса шу болаларнинг ўқитувчиси сурати илиб қўйишган. Бу серияда биринчисига қараганда “таъқиқ психологи А.А. Бодалев бошчилигидаги лаборатория бир-бирларини идрок қилиш механизмларини аниқлаш борасида қатор психологик қонуниятларни кузатган. Бундай механизмларга :  идентификация ;  рефлексия ;  стереотипизация киради. Идентификация шундай психологик ҳодисаки, бунда суҳбатдошлар бир-бирларини тўғрироқ идрок қилиш учун ўзларини бир-бирларининг ўрнига қўйиб кўришга ҳаракат қиладилар. Яъни, ўзидаги билимлар, тасаввурлар, ҳислатлар орқали бошқа бировни тушунишга ҳаракат қилиш, ўзини биров билан солиштириш (онгли ёки онгсиз) идентификациядир. Масалан, биринчи марта учрашувга кетаётган йигитнинг ички ҳолатини унинг ўртоғи ёки акаси тушуниши мумкин. Рефлекция мулоқот жараёнида суҳбатдошнинг позициясидан, холатидан туриб, ўзини тасаввур қилишдир, яъни реф лекция, бошқа одамнинг идрокига мумкин. Бу ҳам стереотип. Бундан ташқари, одамлар биринчи марта кўрган одам тўғрисида тасаввурга эга бўлиш мақсадида унинг ташқи қиёфаси билан характери ўртасида боғлиқликлар ўрнатишга ҳаракат қиларкан, шундай боғлиқликларни аниқлаш мақсадида А.А. Бодалев талабалар гуруҳига турлича қиёфали шахсларнинг фотосуратларини кўрсатган. 72 кишидан 9 таси ияги катта кишилар кучли ирода эгалари эканлигини, 17 таси пешонаси кенг одамлар ақлли эканликларини, 3 киши сочи қаттик одамларнинг қайсарроқ, қатьий эканликларини, 5 киши кичик бўйли одамлар ҳокимиятга интилган, бошқалар устидан буйруқ беришга мойил, чиройли одамлар ё ўта ўзига бино қўйган ёки нодон бўлишлигини айтишган ва ҳоказо. Табиийки, бундай фикрлар мутлақ тўғри эмас, лекин кишилар онгида авлоддан-авлодга ўтиб келаётган тасаввурлар шундай о хизмат қиладиган белгиларга: ўша одамнинг ташқи қиёфаси, унинг кийиниши, ўзини тутиши, ҳиссий ҳолати, овози, нутқи, қилиқлари, юриши ва ҳоказолар киради. Лекин шуларнинг ичида одамнинг юзи мулоқот мобайнида суҳбатдошга энг кўп маълумот берадиган объектдир. Шунинг учун ҳам телефонда суҳбатлашгандан кўра юзма-юз суҳбатлашиш анча осон ва ахборотларга бойдир. Одамларнинг бир-бирларини тўғри идрок этишлари уларнинг перцептив, яъни ҳиссий билиш (идрок сезиш) соҳасига алоқадор бўлса, бир- бирларини тушуниши уларнинг тафаккур соҳаларига бевосита боғлиқ мураккаб жараёндир. Бошқа одамни тўғри тушунган шахс унинг ҳиссий ҳолатига кира олган ҳисобланади, бошқача қилиб айтганда, унда эмпатия — бировларнинг ҳис кечинмаларини тушуна олиш қобилияти ривожланган бўлади. Юксак онгли, маданиятли, “кўпни кўрган 3. Муносабат–инсонинг ҳар қандай алоқада конкрет ҳаракатини англатади. 4. Муносабат – бу инсонларни ташқи олам билан, ўз атирофидаги одамлар билан бўлган муносабатида эмоцияларнинг намоён бўлишидир. Ўзаро муносабатнинг юзага келиши инсоннинг бажарадиган ролига боғлиқ. Рол – шахсга нисбатан шундай тушунчаки, унинг конкрет ҳаётий вазиятлардаги хуқуқ ва бурчларидан иборат ҳаракатларни мажмуини билдиради. Ҳар бир инсон социал – демографик ролни бажаради, яъни ота –она, фарзанд, невара ва.х.к. Бажарилаётган ролларнинг кўплари инсонни индивидуал хусусиятларини намоён қилади. 1.Шахслараро рол - шахслараро муносабат жараёнида инсоннинг индивидуал хусусиятларини, эмоционал холатларини намоён этишини билдиради. 2.Актив рол - инсоннинг айни бир вақтда бажарадиган роли Масалан, ўқитувчининг дарс жара бирлари билан бўлган муносабатларида, уларнинг меҳнатга бўлган муносабатида, ўзига нисбатан бўлган муносабатларида ўз аксини топади. Шахспараро муносабатлар маъносини тушунтиришда асосий параметрлар қуйидагилардан иборат. 1. Партнёрлар ўртасидаги масофа. ( узоқ, яқин масофа. ) 2. Муносабатларни баҳолаш.( позитив, негатив,қарама – қарши фикр, бефрқлик.) 3. Партнёрлар позицияси. ( доминантлик, боғлиқлик, тенглик.) Шахслараро муносабатнинг юзага келиши қуйидагиларда намоён бўлади. 1.Одамлар ўртасидаги алоқа. 2.Инсонларни бир – бирини идрок қилиши ва баҳо бериши. 3.Мулоқат. 4.Одамлар ўртасада муносабатни юзага келиши. 5.Одамларни ҳамкорликдаги фаолияти жараёнида бир – брини тушуниши. 5-мавзу: Шахслараро муносабатлар тизимида муомала ва мулокотнинг ўрни Режа: 1.Муомала ҳақида тушунча. 2.Муомала ишларининг муваффақияти, обрўси унинг мулоқатга кириша олиш қобилияти билан бевосита боғлиқдир. Бир қарашда осонга ўхшаган шахслараро мулоқот жараёни аслида жуда мураккаб жараён бўлиб, унга одам ҳаёти мобайнида ўрганиб боради. Мулоқотнинг турли шакллари ёки босқичлари мавжуд бўлиб, дастлабки босқич-одамнинг ўз-ўзи билан мулоқатидир. Т.Шибутаки “Ижтимоий психология” дарслигида: “Агар одам озгина бўлса ҳам ўзини англаса, демак у ўз-ўзига кўрсатмалар бера олади” – деб тўғри ёзган эди. Одамнинг ўз-ўзи билан мулоқати аслида унинг бошқалар билан мулоқатининг характерини ва ҳажмини белгилайди. Агар одам ўз-ўзи билан мулоқат қилишни одат қилиб олиб, доимо жамиятдан ўзини четга тортиб, тортиниб юрса, демак, у бошқалар билан суҳбатлашишда, тил топишда жиддий қийинчиликларни бошдан кечиради, дейиш му 2.Мулоқатнинг интерактив томони (яъни мулоқатга киришувчи томонларнинг ҳулқ-атворларига таъсир жараёни). 3.Мулоқатнинг перцептив томони (яъни мулоқатга киришувчи томонларнинг бир-бирларини идрок этишлари ва тушунишлари билан боғлиқ бўлган мураккаб психологик жараён). Кўпгина олимлар мулоқатнинг инсон ҳаётидаги аҳамиятига тўхталиб ўтар эканлар, унинг қатор вазифалари, функцияларини ажратадилар. Масалан, таниқли рус олими Б.Ф.Ломов унинг функцияларига қуйидагиларни киритади: а) маълумотлар алмашинуви функцияси; б) хулқ- атворни бошқарув; в) ҳиссиётлар алмашинуви. Мулоқат мавзуи ва йўналишига кўра, унинг а) ижтимоий йўналтирилган (кенг жамоатчиликка қаратилган ва жамият манфаатларидан келиб чиқадиган мулоқат); гуруҳдаги предметга йўналтирилган (ўзаро ҳамкорликдаги фаолиятини амалга ошириш моб Мулоқатда бу хусусиятли кишиларнинг мулоқат жараёнида биргаликдаги фаолиятда бир-бирларига амалий жиҳатдан бевосита таъсир этишларини таъминлайди. Шу туфайли одамлар ҳамкорликда ишлаш, бир- бирларига ёрдам бериш, бир-бирларидан ўрганиш, ҳаракатлар мувофиқлигига эришиш каби қатор қобилиятларини намоён этишлари мумкин. Шахслараро муносабатларда мулоқат мулоқатга киришувчиларнинг ҳулқ-атвор мотивлари ва установкаларини ўзгартириш имкониятига эга. Мулоқатнинг -перцептив томони Мулоқат жараёнида одамлар бир-бирлари билан маълумотлар алмашиб, ўзаро таъсир этибгина қолмай, балки бир-бирларини тўғрироқ ва аниқроқ англашга, тушунишга ва идрок этишга ҳаракат қиладилар. Мулоқатнинг бу перцептив томони шахсий идрок ва тушуниш муаммоси билан боғлиқдир. Биргаликдаги фаолият жараёнида шахсларнинг бир- би фойдаланиш холларидир. Нотаниш одам билан мулоқатга киришишда у ҳақда берилган бирламчи маълумот катта роль ўйнайди. Масалан, талабаларнинг икки гуруҳига бир хил портрет кўрсатилиб, биринчи гуруҳда бу одам йирик олим, иккинчисида эса, бу-давлат жиноятчиси деб, унга иккала гуруҳ томонидан ҳам ижтимоий-психологик характеристика берилиши сўралади. Кўрсатмалар ҳар хил бўлганлиги сабабли берилган таъсир остида олинган таърифлар ҳар хил бўлган. Биринчи гуруҳдаги талабалар бу одам меҳнаткаш, меҳрибон, шафқатли, ғамҳўр, ақлли бўлса керак, дейишган бўлса, иккинчи гуруҳдагилар уни маккор, бешафқат, қатъиятли деб таърифлашган. Биринчи гурухдагилар портретдаги кўзларни доно, мулойим дейишган бўлса, бошқа гуруҳдагилар уларни ёвуз, бешафқат деб айтишган. Демак, ижтимоий перцепция жараёни психологик жиҳа ё тўйинмагани мойга боғлиқ бўлганидай, тилнинг равон ва бурролиги ақлнинг кучи, қалб покизалигига боғлиқ. 1вазият. Дўстингиз сизнинг олдингизга келиб деди: “Сендан бундай муносабатни кутмаган эдим. Сен менга сотқинлик қилдинг!” - деди. Бу вазиятга сизнинг жавобингиз (реакциянгиз)? 2 вазият . Деканнинг топшириғи билан ўқитувчи ўзлаштириши ночор, ахлоқи нуқсонли талабанинг ота-онаси билан суҳбатлашиш мақсадида унинг уйига борди. Хонадонда отанинг ишдаги ютуқлари учун берилган давлат мукофоти шарафига зиёфат берилаётган экан. Ўғлингизнинг домласи келди деб уни меҳмонхонага таклиф қилишди. Меҳмонларга уни таништириб, “Бизнинг ўғил қандай ўқияпти?” деб ғурур билан сўраб қолди. Шу ҳолатда сиз қандай йўл тутган бўлар эдингиз? 3 вазият . Маъруза дарси эди. Ўқитувчи талабаларни дарсга ҳозирлаб, ян қўйди.Бошқа талабалар унинг кам гап эканлигини айтса хам фикрини ўзгартирмади. Қандай йўл тутар эдингиз? 6 вазият Ўқитувчи ўқишга кетганлиги мунособати билан бошқа ўқитувчи унинг ўрнига дарсга кирди. Дарсда талабалар ўзларини эркин тутиб, интизом сақламай ўтиришди. Ўқитувчи талабаларга танбеҳ берди, дарсни тинглашни талаб қилди, лекин бу бефойда эди.Талабалар ўқитувчига “чиқиб кетинг ўзимизнинг ўқитувчимиз кирсинлар”дедилар. Бунда қандай шахслараро муносабатлардан фойдаланиш керак? 7 вазият . Маъруза дарси эди.дарсингизда иккита талаба муштлашиш даражасида урушиб кетишди.Уларни дарсдан чиқариб юбориш мумкин эмас,агар тарбия хакида тушунча бераман десангиз вактдан ютказасиз ва 120 табола шовқин кўтарради .Қандай йўл тутар эдингиз? 8 вазият .Талабаларга дарс ўтаётган ўқитувчи мавзуни тушунти 11 вазият . Билимсиз, дарсга келмаган талабаларга ўқитувчи рейтинг балларини қўймасликка қарор қилди. Талабалар қарздор бўлдилар. Кейин топширишга келганларида ҳар хил таклифлар, илтимослар бўлди. Лекин ўқитувчи қароридан қайтмади. Барибир ўтамиз деган гаплар, илтимосчилардан эса барибир ўтказамиз, деган писандаларни эшитди ўқитувчи. Фикрингизни билдиринг. 12 вазият . Ўқитувчи талабага асосли равишда “2” баҳоси қўйди, лекин талаба 15 та фаннинг 14тасидан “5” баҳо олган. Талаба томонидан турли хил дуқ-пўписалар, давлат идораларидан ҳам тазйиқлар бўлди. Хатто айрим ҳамкасблари ҳам ўқитувчини қоралаб фикр билдиришди. Ўқитувчи қарорини ўзгартирмади. Талаба сифатида фикрингиз. 2.4 . Назорат топшириқлари ( ЖН, ОН, ЯНлар бўйича саволлар ва тестлар)... - ўқувчиларнинг психологик хусусиятларини таб С езги аъзоларининг қўзғовчиларги мослашишидир. Қ ўзғовчи таъсири остида сезгиларнинг ўзгариши. К учли қўзғовчилар таъсири остида сезгиларнинг заифлашиши. А ъзоларнинг мухитга мослашиши. Аффект бу – Катта кучга эга бўлган қисқа вақтли ҳис-туйғулар Унча катта кучга эга бўлмаган қисқа вақтли ёки нисбатан узоқ вақт давом этувчи эмоционал ҳолат Кучли, чуқур, узоқ давом этадиган эмоционал ҳолат Инсоннинг қўйилган мақсадга эришишда дуч келган қийинчиликларни енгиши. Б.Г.Ананьев психикани ўрганиш методларини неча гуруҳга ажратган 4 гуруҳга 5 гуруҳга 3 гуруҳга 6 гуруҳга Берилган таърифлардан қайси бири сезгининг психик жараён тариқасида илмий характеристикага киритилмаслиги мумкин С езги – бу теварак атрофдаги нарса ва ходисаларнинг символи. С езги – бу билиш жараёнидир. С езги – бу объектив оламн Вербал таъсир - бу сўз ва нутқимиз орқали кўрсатадиган таъсиримиздир. Бундаги асосий воситалар сўзлардир . бевосита эслаш сўзлари ихтиёрий эслаш турлари Таниш сўзлар Ижтимоий психология нечта назарий манбаига таянади 3та 2та 5та 10та Ижтимоий психология нимани ўрганади. Ижтимоий жараёнлар, жамиятда содир бўлаётган ўзгаришиларга алоқадор психик ҳодисаларни Ижтимоий муносабатларни . Эшитиш, мускул, образ, ҳаракат, сўз мантиқ хотирани Эмоционал хотирани И жтимоий психологияда м атериалларни маънавий жиҳатдан ҳам сифат, ҳам миқдорий анализ қилиниш усули контент-анализ деб аталади . Ижтимоий ўрганиш деб аталади Психологик ўрганиш деб аталади Мотивацион ўрганиш деб аталади Ижтимоий психологияда психологик таъсирнинг нечта воситаси фарқланади Ижтимоий психологияда психологик таъсирнинг асосан уч таҳлил қилади. Хотира ва унинг болалар ҳаётидаги ўрнини ўрганади Барча маънавий, руҳий ва инсоний муносабатлар моҳиятини уларни бошқаришнинг энг самарали усулларини хаётга тадбиқ этади. Ижтимоий психологиянинг назарий манбаларини топинг : Ҳалқлар психологияси назарияси, и жтимоий хулқ-атвор инстинктлари назарияси, Омма психологияси назарияси Умумий психология, педагогик психология Ижтимоий педагогика Омма психологияси назарияси и жтимоий хулқ-атвор инстинктлари назарияси, Омма психологияси назарияси Ижтимоий психологиянинг предмети - одамларнинг жамиятда ҳамкорликдаги иш фаолиятлари жараёни давомида уларда ҳосил бўладиган тасаввурлар, фикрлар, эътиқодлар, ғоялар, ҳис- туйғулар, кечинмалар, турли хулқ-атвор шаклларини тушунтириб берувчи фандир. Проприорецептор сезгиларни ўрганади Шахснинг р уни фаол тарзда ўзлаштириш жараёнидир Меҳнат қилишни ўрганиш Ҳаракат қилиш югуриш Сезги Муайян ижтимоий тузумнинг аъзоси ҳисобланган онгли мавжудотни кўрсатинг Шахс. Индивид. Одам. Инсон. Мулоқот деганда нимани тушунасиз Кишилар фаолиятида нутқли ва нутқсиз муносабатга киришишиши, ўзаро фикр алмашиши мулоқотдир Кишиларни ҳар хил имо ишораларидан иборат бўлган муносабати – мулоқотдир Нутқ орқали муносабатга киришиш мулоқот дейилади Кишиларни ўзаро фикр алмашишлари мулоқот дейилади Мулоқотнинг интерактив томони томонини белгиланг мулоқотга киришувчиларнинг хулқ-атворларига таъсир жараёни Ихтиёрий ёки ихтиёрсиз томони. Маъноли ёки маъносиз томони Баланд ёки паст бўлиши мумкин. Мулоқотнинг коммуникатив томонини белгиланг мулоқотга киришувчилар ўртасидаги маълумотлар алмашинуви жараёни мулоқотг Суҳбатдошларнинг фазода бир - бирларига нисбатан тутган ўринлари, холатлари қилиқлари, мимика, пантомимика, қарашлар, бир - бирини бевосита ҳис қилишлар, ташқи қиёфа, ундан чиқаётган турли сигналлар киради. Суҳбатдошларнинг фазода бир – бирларига гапиришлари киради Конвергент тафаккур турлари киради Амалий тафаккур киради Паралингвистик таъсир - бу нутқнинг атрофидаги нутқни безовчи, уни кучайтирувчи ёки сусайтирувчи омиллар. Ахлоқий-сиёсий қарашлар Эстетик қарашлар Интеллектуал ҳислар Писходиагностика нима Шахсни ёки (гуруҳни) психологик хусусиятларини унинг психологик нуқсонларини ва бу нуқсонларни сабабларини махсус психологик методлар ёрдамида ўрганиш, аниқлаш Шахснинг маънавий шаклланишини таъминловчи шарт-шароитлар яратиш Ҳаракатларни идрок қилиш Мос тушмаслик Психик ривожланишнинг ҳ индивид киши Шахсда « Мен» тимсоли қ ачон пайдо бўлган Мактабгача болалик даврида Ў смирлик даврида Кичик мактаб ёши даврида Успиринлик давр ида Шахсда « Мен» тимсоли қ ачон пайдо бўлган Мактабгача болалик даврида Ўқувчилик даврида талабаликда Тери юзасида. Шахснинг ижтимоийлашуви Инсон томонидан ижтимоий тажрибани эгаллаш ва ҳаёт – фаолият жараёнида уни фаол тарзда ўзлаштириш жараёнидар. Ижтимоий турмушда фаол иштироки Шахснинг ижтимоий муносабатларга кириша олиши Шахснинг ижтимоий ҳаёти Шахснинг индивидуал психик хусусиятларига нималар киради Темперамент, характер, қобилият Кучсизроқ қўзғатувчилар. Сезгирлик даражаси. Абсолют чегараланиш. Шахснинг иш фаолияти билан боғлик мотивацияларни неча гуруҳга ажратиш мумкин; 3та гуруҳга мехнат фаолияти мотивлари, касб танлаш мотивлари иш жойини та Мақсадлар сари интилиш, ишонувчанлик, принципиаллик, қатъийлик, ўзини тутиш, озодалик. Мақсадлар сари интилиш, принципиаллик, қатъийлик, ўзини тутиш, талабчанлик, қайсарлик. Мақсадлар сари интилиш, қатъийлик, ўзини тутиш, қайсарлик, ишониш, ташаббускорлик. Мақсадлар сари интилиш. Шахснинг характери деб нимага айтилади Теварак-атрофдаги нарсаларга, бошқа одамларга ва ўзига бўлган муносабатларда намоён бўладиган хусусиятларга характер дейилади К ўриши, эшитиши. Иллюзия ва апперцепция. Ихтиёрсиз ва ихтиёрий идроки. Шахснинг ҳар томонлама (баркамол) ривожланганлигини биринчи навбатда нима белгилайди Шахснинг ижтимоий йўналиши ва ўз-ўзини тўғри баҳолаши Шахснинг жамият шароитларига мослашганлиги Шахсда турли эҳтиёжларнинг шаклланганлиги Шахснинг ёши. Эмоционал жараёнларга нималар киради Ҳаяжон Катта кучга эга бўлган қисқа вақтли ҳис-туйғулар Унча катта кучга эга бўлмаган қисқа вақтли ёки нисбатан узоқ вақт давом этувчи эмоционал ҳолат Кучли, чуқур, узоқ давом этадиган эмоционал ҳолат Инсоннинг қўйилган мақсадга эришишда дуч келган қийинчиликларни енгишини таъминловчи психик жараён. Ижтимоий етим – бу биологик ота-оналари бор бола, лекин улар қандайдир сабабларга кўра бола тарбияси билан шуғулланмайдилар ва унга ғамхўрлик кўрсатмайдилар. Чет эллик болалар Ҳар хил миллатли болалар Ақлан носоғлом болалар Ижтимоий институтлар деб қайси соҳалар айтилади Оила, маданият, таълим , дин университетлар мактаблар Болалар боғчалари Ижтимоий иш - аҳолининг ижтимоий ҳимояланган қатламларига ёрдам кўрсатиш ҳисобланади. Ихтиёрий ёрдам кўрсатиш. Ижтимоий ёрдам бериш Оилаларга суҳбатга бориш И жти Ижтимоий меъёрлар бешта катта гуруҳга бўлинади Ижтимоий моҳиятга эга эмоциялар (мухаббат, айбдорлик ҳисси, дўстлик, ёлғизлик ва ҳ.золар) қайси эмоция гуруҳига киритиш мумкин Мураккаб эмоциялар Оддий эмоциялар Аралаш эмоциялар Фаолият эмоцияси Ижтимоий онгни шакллантиришга хизмат қилувчи методлар. Ҳикоя, тушунтириш, ўқитиш, маъруза, сухбат, бахс, мунозара Ўргатиш, машқ қилиш ва намуна Далда бериш, ишонч билдириш. Мукофотлаш, жазолаш Ижтимоийлашув сўзи қандай маънони билдиради Бу жараён боланинг жамиятга “кириши”, уларнинг маълум бир ижтимоий тажрибага эга бўлиши (билим, бойлик, ўзини тутиш қоидалари, йўналтириш) Дунёни ўрганиши Психик ҳолатларни ва вазиятларни ўрганади Психик ҳолатларни ва билиш жараёнларини ўрганади Мулоқот деганда нимани тушунасиз Кишилар фаолиятида нутқли ва нутқсиз муно 1. Ижтимоий психология фанининг тарихи. 2. Ижтимоий психологиянинг уч назарий манбаи. 3. Ижтимоий психология фани предмети. 4. Ижтимоий психология фанининг вазифалари. 5. Ижтимоий психологиянинг фан сифатида шаклланиши. 6. Ижтимоий психологиянинг Русия ва собик иттифокда ривожланиши. 7. Узбекистонда ижтимоий психологик тадкикотларнинг урни ва истикболлари. 8. Ижтимоий психологиянинг методологик муаммолари ва тадкикот усуллари. 9. Ижтимоий психологиядаги асосий методлар ва уларнинг кулланиш шартлари хакида. 10. Ижтимоий психология учун хужжатларни урганиш методининг мохияти. 11. Ижтимоий ходисаларни контент-анализ усули оркали текшириш. 12. Суров, анкета ва тестлар усуллари. 13. Мулокот ва шахслараро муносабатлар ижтимоий психологиянинг мавзуидир. 14. Шахслараро муомаланинг шахс тараккиётид 23. Этник гурухлар психологияси. 24. Этнопсихологик тадкикотларда кулланиладиган методлар. 25. Кичик гурухлар психологияси. 26. Кичик гурухларнинг классификацияси. 27. Кичик гурухлардаги динамик жараёнлар. 28. Шахсни урганишнинг ижтимоий психология учун узига хослиги. 29. Шахснинг ижтимоий установкалари. 30. Шахс типлари ва уларнинг ижтимоий психологик характеристикаси 31. Психологияда бошкариш муаммоси. 32. Гурухларда рахбарлик ва лидерлик. 33. Лидерлик усуллари хакида тушунча. 34. Рахбарлик сифатлари. 35. Саноат ижтимоий психологияси. 36. Никох ва оила сохасидаги тадбикий тадкикотлар. 37. Мактабга психологик хизмат курсатиш. 2.5. Мулоқот ва шахслараро муносабатлар мавзуси бўйича тақдимот Хулоса ва таклифлар Битирув лойиха ишини якунида қуйидаги хулоса келинди: 1. “Мулоқот ва шахслараро муносабатлар” мавзусини ўқитиш жараёнида қўлланилиши мумкин бўлган инновацион педагогик технологиялар ҳақида маълумотлар йиғилди ва ўрганилди. Мавзуни ўқитиш жараёнига инновацион технологиялардан кейс стадий, блитц сўров, синквейн каби интерфаол методлардан, пинборд, инсерт жадвали, бирламчи ақлий хужум каби график органайзердан фойдаланишнинг дарс ишланмаси ишлаб чиқилди. 2. Мавзуни ўқитишда маъруза машғулотлари учун муаммоли таълим ва хамкорликда ўқитиш технологияларидан: ақлий ҳужум, блиц сўров, синквейн амалий ва лаборатория машғулотлари учун эса инсерт жадвали, бумеранг, каби график органайзерлардан фойдаланиб ўқитиш машғулот самарасини оширади. Тавсиялар:  Олий таълим муассасалари Психология йўналишида “Социал психология" фанини ўқитишда фойдаланиладиган адабиётларнинг сони янада купайса. Ўзбек тилида сўнгги йилларда яратилган дарслик ва ўқув қўлланмалар етарли даражада эмас. Шу боис “Социал психология” фанидан ўзбек тили лотин графикасида педагогик технологиялардан фойдаланиш усуллари тавсия этилган адабиётларни ишлаб чиқиш ва яратиш зарурати мавжуд.  фанлар бўйича таълим технологияларини яратишда хилма- хиллик, ижодийлик, инновацион ёндашувларга асосланиш, бир қолипга тушиб қолишдан сақланиб, ҳар бир фаннинг ўзига хос хусусиятлари, қонуниятларини ҳисобга олиш мақсадга мувофиқдир. Мазкур жараёнда фанларнинг, машғулот шакллари, мавзуларнинг ўзига хос хусусиятларини ҳисобга олган ҳолда ёндашиш ўринли бўлади;  Олий таълим муассасалари новербал (нутқсиз), паралингвистик (нутқ безаклари ва турли холат) воситаларнинг аҳамиятига оид билим ва тушунчалар акс эттириб берилган. Фойдаланилган адабиётлар Асосий адабиётлар 1 .Каримов И.А. “Ягонамсан муқаддассан Ватаним, севги ва садоқатим сенга бағшида гўзал Ўзбекистоним” Мустақилликнинг 23 йиллигига бағишланган маъруза. Халқ сўзи, 2014 йил 1 сентябрь. 2 .Каримов И.А. Асарлар тўплами. 1-21 жилдлар. – Тошкент, “Ўзбекистон”, 1996-2013. 3 .Каримов И.А. Мамлакатимизни модернизация қилиш йўлини изчил давом эттириш – таррақиётимизнинг муҳим омилидир. Ўзбекистон Республикаси Конституциясининг қабул қилинганининг 21 йиллигига бағишланган тантанали маросимдаги маъруза// Халқ сўзи, 2013 йил 7 декабрь. 4 .Каримов И.А. Ўзбекистон мустақилликка эришиш остонасида. – Т.: “Ўзбекистон”, 2011. – 44 14.Прикладная социальная психология. М. 1999 15.Немов Р.С. Психология в трех томах. М, 2005 16.Каримова В.М. Ижтимоий психология ва ижтимоий амалиёт. «Университет». 1999 17.Ғозиев Э.Г. Муомала психологияси. Т-2001. 18. “Психология” Уч. Т-2. “Проспект”. Москва - 2004. 19.Веденская Л.В, Павлова Л.А. Деловая реторика: учебное пособие для вузов.- М.:ИКЦ “МарТ”, 2004-512 с. 20.Немов Р.С. Практическая Психология Познание себя: Влияние на людей:Пособие для уч-ся-М:Гуманит . Изд.Центр ВЛАДОС, 2003. 320 с. 21. Годфруа Ж. Что такое психология: В 2-х т. Т.1. Пер. с франц. М., Мир, 1992. -496 с. 22.Ғозиев Э.Г. Умумий психология. Тошкент. 2002.1-2 китоб. 23.Каримова В.М., Акрамова Ф.А. Психология . Т.: 2000, 185 б. 24.Каримова В.М. Ижтимоий психология ва ижтимоий амалиёт. Т.: 1999, 94 б. 25.Ғозиев Э.Г. И л о в а л а р 1 ИЛОВА 2 ИЛОВА 3 ИЛОВА Б-Б-Б технологиясидан фойдаланиб “Мулоқот жараёнлари” Мулоқотнинг психологик жиҳатдан мураккаб эканлиги ҳақида Б.Ф.Парыгин шундай ёзади: «Мулоқот шунчалик кўп қиррали жараёнки, унга бир вақтнинг ўзида қуйидагилар киради:(Парыгин Б.Ф.Анатомия общения.- СПб,1999-С.28-104) Мавзуга оид асосий тушунчалар Биламан Билиб олдим Билишни ҳохлайман индивидларнинг ўзаро таъсир жараёни; индивидлар ўртасидаги ахборот алмашинуви жараёни; бир шахснинг бошқа шахсга муносабати жараёни; бир кишининг бошқаларга таъсир кўрсатиш жараёни; бир-бирларига ҳамдардлик билдириш имконияти; шахсларнинг бир-бирларини тушуниши жараёни». 4 ИЛОВА 5 ИЛОВА “Тугалланмаган жумлалар” проектив методикаси Синалувчи(талаба):проектив метод тушунчаси ва вазифасининг мақсади билан таниш булмаслиги шарт. Кўрсатма:Ўқитувчи талабаларга жумлаларнинг бошини ўқиб беради ва уларнинг хаёлига биринчи келган фикрни ўйламасдан айтиб,жумлани якунлаб беришни илтимос қилади. Тугалланмаган жумлалар рўйхати: 1.Ўқишим... 11.Бошим... 2.Оилам... 12.Болалар... 3.Қўрқаманки... 13.Мени безовта қилган нарса 4.Пуллар... 14.Сессия... 5.Орзуим... 15.Қиёфам... 6. Карьера... 16.Дўстлар... 7.Тушларим... 17.Кучим етса.... 8.Курашмоқ... 18.Режаларим... 9.Энг ёқтирганим... 19.Яширганларим... 10.Уйда... 20.Ўйласам.... Тахлилнинг асосий вазифаси-талабаларни мулоқотга ,муомалага киришиш ва шахслараро муносабатларни ўрнатишга ундаш. ГЛОССАРИЙ 1. АНКЕТА — олдиндан тайерланган саволлар асосида жавоб олиш учун тайёрланган варака. 2. АУТОГЕН МАШҚ — ўз-ўзини ишонтириш ва ўз-ўзини идора қилишга асосланган психотерапевтик усул. 3. БИОГРАФИК МЕТОД — кишини унинг таржимаи ҳоли билан боғлик, бўлган хужжатлар орқали ўрганиш усули. 4. ВАЛИДЛИК - психологик тадқиқотда олинган натижаларнинг объектив ташқи мезонларга мос келиши. 5. ГЕНЕТИК МЕТОД — психик ҳолатларнинг пайдо бўлиши ва уларнинг қуйидан юқорига қараб ривожланиши жараёнини ўрганиш усуллари. 6. ДЕТЕРМИНИЗМ — табиатдаги барча нарсалар, шу жумладан психик ҳодисаларнинг ҳаракатларида намоён бўладиган турли ҳодисаларни ҳисобга олиш ва субъектив психик ҳодисалар тўғрисида фикр олишдан иборат. 12. ПСИХОЛОГИЯ МЕТОДЛАРИ - психик ходисаларни ва уларнинг қонуниятларини илмий томондан ўрганишнинг асосий йўл-йўриқ ва усуллари. 13. СУНЪИЙ АҚЛ — биронта одам ёки бир гурух кишилар бажара оладиган мураккаб ақлий функцияларни бажарадиган сунъий яратилган қурилма. 14. СУҲБАТ — психология методларидан бири бўлиб, нутқ мулоқоти ёрдамида бевосита ёки бевосита маълумот олишдан иборат. 15. ТАБИИЙ ЭКСПЕРИМЕНТ — текширилувчини ўзига билдирмаган холда уни ўйин, ўқиш ва мехнат фаолиятида ўрганишдан иборат психологик тажриба. 16. ТЕСТ - стандартлаштирилган психологик синов бўлиб, бунинг натижасида у ёки бу хилдаги психик жараённи бахрлашга ёки шахсни бир бутунлигича ўрганишга қар 22. КОММУНИКАТИВ МУЛОҚОТ –ахборотлар, билимлар, ғоялар, фикрлар алмашинуви. 23. ИНТЕРАКТИВ МУЛОҚОТ – кишиларнинг биргаликдаги фаолиятида бир-бирларига амалий жиҳатдан таъсир этишдир. 24. ЖАМОА – ж умумий мақсадлар асосида бирлашган, жамиятнинг таркибий қисми ҳисобланган жамиятнинг стратегик мақсадларига бўйсинадиган одамлар гуруҳи. 25. ГЛОБАЛ (лот. ер шари) — умумий, борлиқни қамраб олувчи, барчага таълуқли. 26. ДИАЛОГ - икки ва ундан ортиқ кишиларнинг ўзаро оғзаки гаплашиши. 27. ГУРУХ – у ёки бу даражада барқарор бирликни , умумийликни ташкил этувчи шахсларнинг жамланмаси. 28. МЕНТАЛИТЕТ - психик хусусиятлар, сифатлар ва жараёнларнинг ўзига хос тузилиши, йиғиндиси, шаклини англатувчи умумлашган тушунча. 29. ЖИПСЛИК — гурух аъзоларида самарали ҳатти-ҳаракатларини таъминловчи кудратли куч т инсон психикасининг асосий ҳаракатлантирувчи кучи онгеиз майл (жинсий майл) деб ҳисобланади. Бу оқим австриялик психо лог ва психиатр Зигмунд Фрейд номи билан аталган. 36. РОЛЬ — к онкрет ҳаётий вазиятларда ҳуқуқ ва бурчларидан иборат ҳаракатлар мажмуини билдиради. 37. ШАХС – и жтимоий ва шахслараро муносабатларнинг маҳсули, онгли фаолиятнинг субъекти бўлмиш индивиддир . 38. ИЖТИМОИЙЛАШУВ – инсон томонидан ижтимоий тажрибани эгаллашга ва ҳаётий фаолият жараёнида уни фаол тарзда ўзлаштириш жараёнидир . 39. НИЗО –бирорта вазиятдаги қарама -қарши бўлган ўзаро келишиш имконияти йўққа чиққан тенденциялар, оқим ва йўналиш тўқнашуви. 40. СОЦИАЛ ПСИХОЛОГИЯ – турли хусусиятли, уюшган ва уюшмаган социал гурухлардаги одамларнинг ўзаро, шахслараро муносабатларини тадқиқ этади. Мирзо Улуғбек номидаги Ў педагогик-психологик жихатлари ва ўзига хос хусусиятлари тўғрисида фикр юритилади. Ишнинг иккинчи бобида Ижтимоий психология фанининг электрон ўқув модули ишланмаси,ижтимоий психология фанининг ишчи ўқув дастури,мулоқот ва шахслараро муносабатлар мавзуси бўйича маъруза матни,мавзу бўйича кейслар,назорат топшириқлари (ЖН,ОН, ЯНлар бўйича саволлар ва тестлар),мулоқот ва шахслараро муносабатлар мавзуси бўйича тақдимот . Битирув лойиҳа иши назарий ва амалий аҳамияти шу билан белгиланадики, тадқиқот натижасида олинган хулосалар “Ижтимоий психология” фани бўйича ташкилий характерга эга бўлган ҳужжатларни ишлаб чиқиш учун амалий дастур бўлиши мумкин. Олинган хулоса ва билдирилган таклифлардан таълим муассасалари фаолиятида, Ижтимоий психология фанларини ўқитишда ва такомиллаштиришда фойдаланиш му
Купить
  • Похожие документы

  • Tarbiyaviy ishlarni tashkil etishda pedagoglarning vazifalari
  • O`zbekistonda yosh avlod tarbiyasining dolzarb muammolari
  • Abu Ali ibn Sino ijodida oila tarbiyasi
  • Эволюция методов преподавания литературы в школе ХХ–ХХI веков
  • Abdulla Avloniyning «Tarbiya biz uchun yo hayot - yo mamot, yo najot - yo halokat, yo saodat - yo falokat masalasidir» degan g'oyasining mazmun-mohiyati

Подтвердить покупку

Да Нет

© Copyright 2019-2026.

  • Инструкция по снятию с баланса
  • Контакты
  • Инструкция использования сайта
  • Инструкция загрузки документов
  • O'zbekcha