Muloqotchanlikning umumiy darajasi - Педагогика - Рефераты

Информация о документе

Цена	2000UZS
Размер	57.0KB
Покупки	0
Дата загрузки	07 Ноябрь 2026
Расширение	doc
Раздел	Рефераты
Предмет	Педагогика

Muloqotchanlikning umumiy darajasi

Купить

Mavzu:Muloqotchanlikning umumiy darajasi.
Reja:
1. Muloqot haqida tushuncha.
2. Muloqot qilishning asosiy turlari va tomonlari.
3. Muloqot insonlarning bir-birini tushunishi va idrok qilish sifatida.
4. Nutq va uning turlari.

1. Muloqot – bu ikki yoki undan ortiq kishilarning afektiv baholovchi
xarakterda va bilish bo`yicha ma’lumot almashishdan iborat bo`lgan o`zaro
ta’sir etishdir. Muloqotning tizimida o`zaro bir-biriga bog`liq jihatlari
ajratiladi: kommunikativ, interaktiv va pertseptiv. 1. Muloqatning
kommunikativ jihati bu muloqatdagi individlarni o`zaro ma’lumot
almashinishidir. 2. Muloqotning interaktiv jihati bu individlar muloqatda
nafaqat bilim va g`oyalar balki harakatlar bo`yicha ham o`zaro ta’sirini
tashkil etishdan iborat. 3. Muloqatning pertseptiv jihati muloqot jarayonida
o`zaro bir-birini idrok qilish orqali tushunishdir.
Demak, muloqot birgalikdagi xarakat extiejlaridan kelib chikadigan,
aloka almashish, bir - biriga ta’sir etish, boshkalarni tushinish, odamlar
urtasida kontakt urnatish va rivojlantirish jaraeni.
Muloqot hayot kechirishning bir shaklidir.
2. Muloqotning o`zaro birgalikdagi harakati va kommunikativ jihatdan
tashqarida uning pertseptiv jihati munosabat ishtirokchilarining uning
jarayonida amalga oshiriladigan o`zaro idrok etish yuzaga keladi. Taniqli
psixolog S. L.Gubinshteyn shunday deb yozgan edi: “Kundalik hayotga
odamlar bilan muomalaga kirisharkanmiz, biz ularning xulq - atvoriga
mo`ljal olamiz. Negaki biz ularning tanqidiy ma’lumotlariga ma’lumotlari
mohiyatini go`yo o`qib ya’ni mag`zini chaqib chiqamiz va shu yo`sinda
kontekstda mujassamlashadigan matnning ichki psixologik jihati mavjud
bo`lgan mazmunini aniqlaymiz”.
Bunday o`qish naridan beri tez yuz beradi, chunki tevarak atrofdagilar
bilan muomala jarayonida avtomatik tarzda amal qiladigan psixologik ichki
ma’no hosil bo`ladi.
Muomala prioretiv jihati bu kishining kishi tomonidan idrok etilishi,
tushunilishi va baholanishi demakdir. Identifikatsiyalash - bir kishi ikkinchi

kishini uning ta’rifini o`z ta’rifiga anglanilgan yoki anglanilmagan tarzda
o`xshatilishi orqali tushinish usulidir.
Shaxslararo idrok etish jarayonida teskari aloqa, xabar beruvchi
funktsiyani va o`zini - o`zi boshqarish funktsiyasini bajaradi.
Steriotiplashtirish – xulq -atvor shakllarini tasniflash va ularni hozirgacha
ma’lum va mashhur deb sanalgan ya’ni ijtimoiy qoliplarga mos keladigan
hodisalar jumlasiga kiritish yo`li bilan ularning sabablarini o`zgartirishdan
iboratdir. Ko`p hollarda insonlarning bir-birlarini idrok etishlari «ijtimoiy
pertseptsiya» sifatida namoyon bo`ladi. Muloqotning bu jihati ijtimoiy
pertseptsiya haqidagina emas, balki shaxslar aro pertseptsiya haqida hamdir.
Inson jamiyatda shaxs sifatida qabul qilingani sari. Muloqotda ham shaxs
sifatida namoyon bo`ladi. S.L.Rubenshteyn aytganidek: «Biz insonni tashqi
xulq - atvoriga qarab o`qiymiz». «Boshqa odamni bila turib, o`rganayotgan
individning o`zi ham shakllanadi» deb yozgan edi L.S.Egodskiy. Insonni
inson tomonidan idrok etilishida kamida 2 kishi jalb qilingan bo`lishi lozim
bo`lib, ularning ikkalovi ham faol sub’ektdir. O`zini boshqa inson tahlil
qilishini o`z ichiga identifikatsiya va reflektsiyani kiritadi.
3. Odamlarda samarali muomala o`rnatish malakalarini tasodifiy
ravishda tarkib topadi yoki ta’limning yordamchi maxsuli sifatida yuz beradi.
Katta maktab yoshidagi o`quvchilar xulq - atvori qoidalariga bag`ishlangan
ommabop adabiyotlarni o`qir ekan, muloqot madaniyatining ba’zi jihatlari
bilan tanishadi. Lekin muomala malakalarini maxsus o`rgatilishi alohida bir
vazifa bo`lib pedagog uchun uning qanchalik muhim ekanligini trening, ya’ni
muomalaning mashq qilinishi bu vazifaning hal etish yo`llaridan biri sifatida
namoyon bo`ladi. Sotsial psixologik trenining, ya’ni muomalaning mashq
qilinishi bu vazifaning hal etish yo`llaridan biri sifatida namoyon bo`ladi.
Sotsial psixologik trenining mazmunan ikki xil vazifani: 1. Muomalaning va
shu jumladan pedagogik muomalaning umumiy qonuniyatlarini. 2.

Pedagogik kommunikatsiyaning texnologiyasini egallash, ya’ni professional
pedagogik muomala va malakalari shakllanishini o`z ichiga oladi. Psixologik
pedagogik trenining shakllaridan yana biri tipik pedagogik vaziyatlarining
misol uchun imtihonlarni modellashtiruvchi amaliy o`yinlari. Muomala
trening, ya’ni muomalani mashq qilish o`qituvchilarni tayyorlash va
malakasini oshirish sistemasida pedagogik ishning yangi shakli bo`lib,
pedagogik ta’lim uchun juda istiqbolli hisoblanadi.
Bog`lanish lotincha son ya’ni “yaqinlashish” degan so`zdan olingan,
munosabatga kiruvchilar o`rtasida ikki tomonlama aloqa bo`lishini taqoza
etadi. Bunga erishish va uni ko`ngildagidek rivojlantirish sharti munosabatiga
kirishuvi shaxslarni o`zaro bir-biriga hurmati va ishonchidan iboratdir. Agar
pedagog o`z tarbiyalanuvchilariga ishonch va hurmat bilan munosabatda
bo`lsa, u har qancha printsipial va talabchan bo`lgan taqdirda ham, uning eng
arzimas tanbehlari ham ta’sirli bo`ladi.
Munosabat jarayonlari har doim va barcha vaziyatlarda ham sip –
silliqgina va ichki qarama qarshiliklarsiz yuz beradi deb tasavvur qilishi
yaramaydi. Ayrim vaziyatlarda bir-birini inkor etuvchi qadriyatlar, vaziyatlar
va maqsadlarning mavjudligini aks ettiruvchi pozitsiyalar antoganizmi
yuzaga chiqadiki, ba’zan bu o`zaro adovatni keltirib chiqaradi, shaxslararo
majaro sodir bo`ladi. Majarolarning kelib chiqishiga, shuningdek
munosabatga kiruvchilarning o`zaro birgalikda harakat qilishlariga g`ov
bo`lgan va bartaraf etilmagan ma’naviy anglashilmovchiliklar ham sabab
bo`ladi. Munosabatdagi ma’naviy anglashilmovchilik - bu aytilgan talabning,
iltimosning, buyruqning ma’nosi munosabat bog`lashga sheriklar uchun
muvofiq emasligidir. Bu hol ularning o`zaro hamjihatligi va birgalikda
harakat qilish uchun to`sqinlik tug`diradi.
4. Har qanday ma’lumotni belgilar aniqrog`i belgilar tizimi orqali bilish
mumkin. Kommunikativ jarayonida qo`llaniladigan bir necha belgilar tizimi

mavjud. Bular verbal kommunikatsiya (nutq orqali) va noverbal (nutq bilan
bog`liq bo`lmaydigan belgilar orqali) kommunikatsiyadir. Verbal
kommunikatsiyada inson nutqi belgilar tizimi sifatida qo`llaniladi. Nutq
inson tomonidan qo`llaniladigan tovushlar signallari yoki yozma belgilardan
iborat bo`lib, ular orqali muloqotdan olingan ma’lumot qayta ishlanadi,
saqlanadi va uzatiladi. Bu jarayon til orqali amalga oshiriladi. Til so`z
belgilari tizimi bo`lib, u muloqot jarayonida psixik faoliyat mahsuli bo`lib
yuzaga keladi.
Nutqning o`ziga xos turlari mavjud – tashqi, ichki, og`zaki, yozma va
xokozo. Kommunikativ jarayonda o`zaro munosabatga kirishuvchilarni bir-
birlari tushunishlari juda muhimdir. Buyuk frantsuz yozuvchisi Antuan Sent
Ekzyuperi «Muloqot bu shunday ne’matki, u orqali inson lazzatlanadi deb
yozgan edi. So`zning mohiyati haqida Sa’diy «Aqlmisan yoki ahmoq,
kattamisan yoki kichik buni biror so`z aytmaganigcha bila olmaymiz» degan
edi.
Yozma nutq insoniyat tarixida og`zaki nutqdan ancha keyin paydo
bo`lgan. Yozma nutq fanda foydalaniladigan murakkab umumlashmalarning
rivojlantirishida, badiiy timsollarni etkazishda muhim rol’ o`ynaydi. Nutq
o`zining fizologik negiziga ko`ra eshitish va harakat analizatorlari faoliyatini
bajaradi. Nutqni programmalashtirish – nutqiy ifodaning, ya’ni kishi
bildirmoqchi bo`lgan fikrning ma’naviy o`zagini tuzishda birinchi bosqich
hisoblanadi, ikkinchi bosqich jumlaning sintaktik strukturasini tuzishdan
iboratdir.
Noverbal kommunikatsiyaga – belgilarning optik kinetik tizimi kirib,
ularga jestlar (qo`l harakatlari), mimika (yuz harakatlari) va pontomimika
(£o`l - oyoq, tana harakatlari) kiradi.

Jestlar – insonning qo`l harakatlari bo`lib, u orqali insonning ichki holati
biror bir ob’ektga munosabati va tashqi olamga yo`nalganligi ifodalanadi.
Mimika – inson yuz harakatlarining bir qismi bo`lib, u orqali insonning
o`ylari, xatti - harakatlari, tasavvurlari, xotirlashi, taajubi va hokozolar
namoyon bo`ladi.
Pontomimika – inson tanasi yoki uning qismlari yordamida
ifodalanadigan harakatldar tizimidir.
Tadqiqotlar shuni ko`rsatadiki, kundalik muloqot jarayonida so`zlar 7 %
ni, tovush va intonatsiya 38 % ni, nutqsiz muloqot esa 55 % ni tashkil etadi.
Noverbal kommunikatsiyaning paralingvistik va ekstralingvistik belgilar
tizimi ham mavjud. Bular lokalizatsiya tizimi bo`lib, u ovoz sifatida uning
deapozani nutqdagi pauzalar, yo`tal, yig`i, kulgu nutq tempida namoyon
bo`ladi.
Muloqotning maqsadga ko`ra 8 ta funktsiyasi mavjud: (L.A.Korpenko)
1. Kontakt.
2. Aloqa o`rnatish.
3. Undovchilik.
4. Koordinatsion.
5. Tushunish.
6. Amotiv (hissiy aloqa) hissiyotni o`zgartirish.
7. Munosobat o`rnatish o`z o`rnini anglash)
8. Ta’sir o`tkazish.
Pedagogik munosobat deganda pedagog va o`quvchilar kollektivi
o`rtasida o`zaro birgalikdagi harakatining mazmunan axborot
ayirboshlashdan, o`quv tarbiyaviy ta’sir ko`rsatish va o`zaro hamjihatlikni
tashkil etishdan iborat sistemasi usullari va malakalari tushuniladi.

TAYANCA TUSHUNCHA.
1. Muloqot - ikki yoki ko`proq kishilarning bir - biriga ta’sir
etishning axborot almashishi.
2. Muloqot - haet kechirishning bir shakli.
3. Nutqsiz kommunikatsiya vositalari - qo`l, barmoq, imo - ishora
va shu kabilar.
4. Muloqot treningi - o`ylab, mashq qilib gapirish.
5. Til, so`z belgilari tizimi. Tilning egasi jamiyat, millat va elatlar.
6. Nutk - tildan foydalanish jarayoni.

ADABIYOTLAR RUYXATI
1. A.V.Petrovskiy. “Umumiy psixologiya”, 1992 yil.
2. P.V.Ivanov .“Umumiy psixologiya”, 1972 yil.
3. A.N.Leont’ev. “Problem’ razvitiya psixika”
4. www.ziyonet.uz

Muloqotchanlikning umumiy darajasi

Купить

Похожие документы
2001-yil sentabr voqealri va uning xalqaro munosabatlarga
1945-1990-yillarda Buyuk Britaniya
1918-1923 yillarda xalqaro munosabatlar, Versal Vashington siyetemasining tuzilishi
Ahmad al-farg‘oniy
Almashlab ekishni loyihalashtirish va joriy etish