Информация о документе

Цена 2000UZS
Размер 113.0KB
Покупки 0
Дата загрузки 07 Ноябрь 2026
Расширение docx
Раздел Рефераты
Предмет Педагогика

Продавец

Bohodir Jalolov

Murakkab programma tizimlarini ishlab chiqish muammolari. programma ta’minotining hayotiy sikli. programma ta’minotining arxitekturasi

Купить
MURAKKAB PROGRAMMA TIZIMLARINI ISHLAB CHIQISH MUAMMOLARI. PROGRAMMA TA’MINOTINING HAYOTIY SIKLI. PROGRAMM A TA’MINOTINING ARXITEKTURASI . Reja: 1.1. Kirish. Dasturiy ta'minot jarayonlari 1.2. Sifatli va tezkor dasturiy ta'minot ishlab chiqish 1.3. Tizim uchun talablarni shakllantirish 1.4. Dasturiy ta'minotni modellashtirish Ushbu ma'ruzaning maqsadi dasturiy injiniringa kirish, dasturiy ta'minot jarayonlari va agile metodlar kabi muhim tushunchalar va dasturiy ta'minotni ishlab chiqish jarayoni ahamiyatini tushuntirishdan iborat. 1.1. Kirish. Dasturiy ta'minot jarayonlari 1 Biz zamonaviy dunyoni dasturiy ta'minotsiz tasavvur qila olmaymiz. Milliy infrastrukturalar va utilitalar kompyuterga asoslangan tizimlar tomonidan nazorat qilinadi va ko'pgina elektrli mahsulotlar o'z ichiga kompyuter va nazorat dasturlarni oladi. Sanoatda ishlab chiqarish va tarqatish to'liq kompyuterlashtirilgan. Musiqa sanoati, kompyuter o'yinlari, film va televizorlarda dasturiy ta'minotdan foydalanishadi. Shu sababli dasturiy injiniring milliy va xalqaro jamiyatlar funksionalligi uchun muhimdir. Dasturiy ta'minot tizimlari mavhum va nomoddiy bo'lib ular materiallarning xususiyatlari yoki fizik qonunlar bilan chegaralanmagan. Dasturiy ta'minotning potensialiga hech qanday tabiiy cheklanuvlar yo'q. Dasturiy injiniring tarixi “Dasturiy injiniring” atamasi 1968 - yil konfrensiyada taklif qilingan. 1970 - 1980 - yillarda strukturali dasturlash va obyektga yo'naltirilgan ishlab chiqish kabi dasturiy injiniring usullari va metodlari ishlab chiqildi. Standard atamalar ishlab chiqildi va hozirgi kunda keng qo'llanilmoqda. Professional dasturiy ta'minotni ishlab chiqish Ko'p odamlar dasturlar yozishadi. Odamlar ishda o'z ishlarini osonlashtirish uchun elektron jadval ko'rinishli dasturlar tuzushadi, tadqiqotchilar va injinerlar ilmiy tajribaga oid ma'lumotlarga ishlov berish uchun dasturlar tuzishadi, yoki qiziqish sabab dasturlar tuzishadi. Professional dasturiy ta'minot bu dasturchidan tashqari boshqa insonlar ham foydalanishi maqsadida ishlab chiqiladi va odatda individual bo'lib emas guruh bo'lib ishlanadi. Dasturiy injiniring professional dasturiy ta'minotni qo'llab quyyatlashga yo'naltirilgan bo'lib u dasturning o'ziga xos xususiyatlari, dizayni va evolutsiyasini ta'minlovchi usullarni o'z ichiga oladi. Dasturiy injiniring nimaligi haqida sizga kengroq tushuntirish maqsadida quyida ko'p so'ralgan savollarga qisqacha javoblarni havola etamiz (Jadval 1.1) Savol Javob Dasturiy ta'minot nima? Kompyuter dasturlari va unga bog'liq hujjatlar. Dasturiy mahsulotlar olohida mijozlar uchun yoki umumiy bozor uchun ishlab chiqarilishi mumkin. Yaxshi dasturiy ta'minotning attributlari nima? Yaxshi dasturiy ta'minot talab qilingan funksionallikka ega, foydalanuvchiga qulay, ishonchli va davomiy bo'lishi lozim. Dasturiy injiniring nima? Dasturiy injiniring bu dasturiy mahsulotni ishlab chiqishning barcha qirralari bilan bog'liq muhandislik. Dasturiy injiniringni asosiy faoliyatlari nima? Dastur xususiyatlari, dasturiy ta'minot ishlab chiqish, dasturiy ta'minotni tekshirish, va dasturiy ta'minot evolyutsiyasi. Dasturiy injiniring va kompyuter ilmi o'rtasida qanday farq bor? Kompyuter ilmi nazariya va tushunchalarga e'tiborni qaratadi; dasturiy injiniring amaliy ishlab chiqish va foydali dasturiy ta'minotni yetkazib berishga e'tibor qaratadi. Dasturiy injiniring va tizim injiniring o'rtasida qanday farq bor? Tizim injiniring bu apparat ta'minot, dasturiy ta'minot va jarayon injiniringni o'z ichiga oluvchi kompyuter asosli tizimlarni ishlab chiqish. Dasturiy injiniring ushbu umumiy jarayonning bir qismidir. Dasturiy injiniringni narxi qancha? Taxminan 60% xarajatlar ishlab chiqarish uchun va 40% xarajatlar testlash uchun sarf bo'ladi. Eng yaxshi dasturiy injiniring usuli va metodi qaysi? Barcha dasturiy ta'minot loyihalari professional tarzda boshqarilishi va ishlab chiqilishi kerak, turli xil tizimlar uchun mos bo'lgan turli xil usulllar qo'llaniladi. Dasturiy injiniringa veb qanday xilma- xillik olib keldi? Veb dasturiy servislarni va yuqori taqsimlangan servisga asoslangan tizimlarni ishlab chiqishni olib kirdi. Jadval 1.1. Dasturiy injinerlar dasturiy mahsulotni ishlab chiqish bilan shug'ullanadilar. Ikki xil turdagi dasturiy mahsulotlar mavjud: 1. Umumiy mahsulotlar Bular autonom tizimlardir ya'ni ishlab chiqarish tashkiloti tomonidan ishlab chiqiladi va ochiq bozorda sotib ola biladigan mijozlarga sotiladi. Bu turdagi dasturiy mahsulotlarga shaxsiy kompyuterlar uchun dasturiy ta'minotlar masalan ma'lumot bazalari, matn tahrirlovchi, rasmlar chizish, loyihalarni boshqarish uskunalari kabi dasturlarni misol qilib olishimiz mumkin. 2. Buyurtma mahsulotlar Bular alohida mijozlar tomonidan buyurtma qilingan tizimlardir. Bu turdagi dasturiy mahsulotlarga elektronik qurilmalar uchun nazorat tizimlari, maxsus ish jarayonlariga yordam berish uchun yozilgan tizimlarni misol qilib olishimiz mumkin. Bu ikki turdagi mahsulotlarning asosiy farqi shundaki, umumiy mahsulotlarda dasturiy ta'minot xususiyatlarini dasturiy ta'minotni ishlab chiqaruvchi tashkilot nazorat qiladi. Buyurtma mahsulotlarda mahsulotni sotib oluvchi tashkilot dasturiy ta'minot xususiyatlarini ishlab chiqadi va nazorat qiladi. Biroq hozirgi kunga kelib bu ikki turdagi mahsulotlar orasidagi farq tobora kamayib boryapti, chunki ko'pgina tizimlar umumiy mahsulot sifatida qurilyapti va mijozlar qaladiga qarab moslashtirilyapti. Enterprise Resource Planning (ERP) tizimlar, masalan SAP tizimi bunga yaqqol misol bo'lishi mumkin. Dasturiy injiniring ba'zida dasturiy ta'minot jarayoni ham deyiladi. Dasturiy ta'minot jarayoni dasturiy mahsulotni ishlab chiqish faoliyatlari ketma-ketligidir. Barcha dasturiy ta'minotlar uchun umumiy bo'lgan to'rtta asosiy faoliyat bor. Bular: 1. Dasturiy ta'minot xususiyati 2. Dasturiy ta'minotni ishlab chiqish 3. Dasturiy ta'minotni tekshirish 4. Dasturiy ta'minot evolutsiyasi Dasturiy ta'minot jarayoni Dasturiy ta'minot bu dasturiy mahsulotni tayyor holatga olib kelish faoliyatilari to'plamidir. Bu faoliyatlar Java yoki C kabi standart dasturlash tillarida dasturlarni ishlab chiqishni o'z ichiga olishi mumkin. Dasturiy ta'minot jarayoni modeli bu dasturiy ta'minot jarayonining soddalashtirilgan ko'rinishidir. Jarayon modellari: 1. Sharshara modeli 2. Ortib borish modeli 3. Qaytib foydalanishga mo'ljallangan dasturiy injiniringi Sharshara modeli Sharshara modeli birinchi bo'lib e'lon qilingan dasturiy ta'minotni ishlab chiqish jarayoni modelidir (Royce, 1970). Sharshara modeli asosiy bosqichlari bevosita dasturiy ta'minotni rivojlantirish bosqichini aks ettiradi: 1. Requirements analysis and definition Tizim foydalanuvchilari bilan maslahatlashib tizimning servislari, chegaraklari va maqsadlari belgilab olinadi 2. System and software design Tizim dizayni jarayonida tizim arxitekturasini tashkil qilish orqali apparat yoki dasturiy tizimlarga talablar belgilanadi. Dasturiy ta'minot dizayni fundamental dasturiy ta'minot tizimlari mavhumliklari va ularning munosabatlarini identifikatsiyalash va tasvirlashni o'z ichiga oladi. 3. Implementation and unit testing Bu bosqichda dasturiy ta'minot dizayni dasturlar to'plami yoki dastur bo'limlar ko'rinishda amalga oshiriladi. Bo'lim testlash jarayonida har bir bo'lim alohida testlanadi. 4. Integration and system testing Individual dastur bo'limlari yoki dasturlar birlashtiriladi va to'liq tizim ko'rinishida testlanadi. Testlashdan keyin dasturiy ta'minot tizimi foydalanuvchiga yetkaziladi. 5. Operation and maintenance Bu eng uzun hayot sikli fazasi hisoblanadi. Tizim o'rnatiladi va amaliy foydalanishga qo'yiladi. Maintance o'z ichiga hayot siklining oldingi bosqichlarida tuzaqtilmagan xatoliklarni tuzatish, tizim bo'limlarining amaliy ko'rinishlarini yaxshilash va tizim servislarini yangi talablarga mos ravishda yaxshilashni o'z ichiga oladi. Ortib borish modeli Incremental(ortib borish) ishlab chiqish dastlabki amaliy ko'rinishni ishlab chiqish g'oyasiga asoslangan. Foydalanuvchi izohlariga qarab tizimning keyingi versiyalari ishlab chiqiladi.Qayta foydalanishga mo'ljallangan dasturiy injiniring Ko'pgina dasturiy ta'minot loyihalarida bir nechta qayta foydalaniladigan dasturiy ta'minotlar mavjuv. Qayta foydalanishga mo'ljallangan jarayonlarda foydalanish mumkin bo'lgan uch xil turdagi dasturiy ta'minot komponentalari bor: 1. Veb servislar servis standartlariga ko'ra ishlab chiqilgan 2. .NET yoki J2EE kabi componenta freymvorklarga integratsiya qilinadigan paketlangan obyektlar kolleksiyasi 3. Maxsus muhitlarda foydalanish uchun sozlangan autonom dasturiy ta'minot tizimlari. 1.2. Sifatli va tezkor dasturiy ta'minot ishlab chiqish 2 Tezkor dasturiy ta'minot ishlab chiqish jarayoni foydali dasturiy ta'minotni tezda tayyorlashga mo'ljallangan. Tezkor dasturiy ta'minot ishlab chiqishning bir nechta yondashuvlari mavjud bo'lsada ularning asosiy xarakteristikalari mavjud: 1. Xususiyatlarni aniqlash, dizaynlash va amaliy ko'rinishga keltirish jarayonlari birlashtirilgan. Tizimning xususiyatlari batafsil keltirilmaydi va dizayn hujjatlari minimumlashtirilgan. Foydalanuvchi talablari hujjatlari tizimning muhim xarakteristikasi hisoblanadi. 2. Tizim bir necha talqinda ishlab chiqariladi. Foydalanuvchi yangi talablarini qondirish maqsadida dasturiy ta'minotning novbatdagi talqini ishlab chiqariladi. 3. Tizimning foydalanuvchi interfeysini tezda tayyorlash maqsadida IDS(integrated development system) 1.3. Tizim uchun talablarni shakllantirish 3 Tizim uchun talablar bu tizim nima ish bajarish lozimligini tasvirlashdir. Talablar tizim mijozlarini ehtiyojlarini aks ettiradi. Talablar injiniringi jarayonida ko'pgina muammolar ko'tariladi. Foydalanuvchi talablari' va ‘tizim talablari' terminlari orasida farq mavjud. Foydalanuvchi talablari va tizim talablari quyidagicha izohlanishi mumkin: 1. Foydalanuvchi talablari bu diagrammalar bilan tabiiy tildagi bayonotlar. 2. Tizim talablari bu dasturiy ta'minot tizimi funksiyalari, servislari va operativ cheklanishlarining batafsil tasvirlanishi. Siz talablarni turli xil darajada yozishingiz kerak chunki turli xil o'quvchilar turli xil yo'lda foydalanishadi. Dasturiy ta'minot tizimi talablari funksional va funksional bo'lmagan talablar sinflariga ajratiladi. 1. Funksional talablar Bu tizim taminlashi lozim bo'lgan servislarning bayonoti. Kiritilgan ma'lumotlarga tizim qanday reaksiya ko'rsatishi lozim, tizim o'zini bunday holatlarda qanday tutushi lozim 2. Funksional bo'lmagan talablar Bu tizim tomonidan taklif qilinayotgan servislar va funksiyalardagi cheklovlar. U o'z ichiga vaqt cheklanishi, ishlab chiqarish jarayoni cheklanishi, beriladigan standartlar tomonidan cheklanishlarni olishi mumkin. Dasturiy ta'minot talablari hujjati Dasturiy ta'minot hujjati bu tizimni ishlab chiquvchilar nimani oshirishi lozimligini ifodalovchi rasmiy hujjatdir. U tizim uchun foydalanuvchi talablarini ham tizim talablarining batafsil spesifikatsiyasini ham o'z ichiga oladi. Bazida foydalanuvchi va tizim talablari bitta qilib tavsiflanadi. Bazi hollarda esa foydalanuvchi talablari hujjatning kirish qismi va tizim talablari asosiy qismni tashkil qiladi. Talablar hujjatidan foydalanuvchilar Tizim mijozlari Talablarni ko'rsatish va talablar bajarilganligiga tekshirish uchun o'qish. Mijozlar shuningdek talablarni o'zgartirishi mumkin. Boshqaruvchilar Tizimni narxlash va ishlab chiqishni rejalashritish uchun talablar hujjatidan foydalanish. Tizim injinerlari Ishlab chiqarilayotgan tizimni tushunish uchun talablardan foydalanish. Tizimni testlovchi injinerlar Tizimni haqiqiylikka tekshirish uchun tizm talablaridan foydalanish. Tizimga xizmat ko'rsatuvchi injinerlar Tizim va uning qismlari munosabatini tushunish uchun talablardan foydalanadi. Talablar hujjatining strukturasi Bo'lim Tavsifi Muqaddima Hujjatni kutilgan o'quvchilarini aniqlash lozim Kirish Tizim muhimligini tasvirlash. Tizim funksionalligi qisqacha tasvirlanadi. Glossariy Hujjatda foydalanilgan texnik terminlarni aniqlash Foydalanuvchi talablari Foydalanuvchi uchun taminlangan servislarni tasvirlash Tizim arxitekturasi Kutilgan tizim arxitekturasini yuqori-darajali ko'rinishi Tizim talablari Funksional va funksional bo'lmagan talablarning batafsil ko'rinishi Tizim modellari Tizim componentalari orasidagi munosabatlarni grafik tizimini ko'rsatish Tizim evolutsiyasi Tizimga asoslanib fundamental taxminlarni tasvirlash Ilova Ishlab chiqarilayotgan ilova haqida batafsil ma'lumotlar; masalan, apparat ta'minot va ma'lumotlar bazasi Index Hujjat indekslari Dasturiy ta'minotni modellashtirish 4 Modellar talablar injiniringi jarayonida tizim uchun talablarni hosil qilishda foydalaniladi. Siz mavjud tizimlarning modelini va ishlab chiqarilayotgan tizimning modelini tuishingiz mumkin. 1. Mavjud tizim modellari talablar injiringi mobaynida foydalaniladi. Ular mavjud tizimning nima ish bajarishini aniqlashtiradi va tizimning kuchli va kuchsiz tomonlarini muhokama qilishga asos bo'ladi. Bu yangi tizim uchun talablar ishlab chiqishga olib keladi. 2. Yangi tizim modellari talablar injiniringi davomida yordam berish uchun ishlatiladi. Injinerlar dizayn bo'yicha takliflarni muhokama qilishda modellardan foydalanadi. Tizim modelining eng muhim tomoni shundaki unda tizim haqidagi batafsil ma'lumotlar tashlab ketiladi. Model o'rganilayotgan tizimning mavhum ko'rinishidir. Siz tizimni turli xil ko'rinishlarini ko'rsatish uchun turli xil modellarni ishlab chiqishingiz mumkin. Masalan: 1. Tashqi ko'rinish, tizimning konteksti yoki muhitini modellashtirish. 2. O'zaro munosabatlar ko'rinishi, tizim bilan muhit yoki tizim komponentalari o'rtasidagi o'zaro munosabatni modellashtirish. Strukturaviy ko'rinish, tizim tomonidan ishlov berilayotgan ma'lumotlar strukturasi yoki tizim tashkilotini modellashtirish. 3. Xatti harakatlar ko'rinishi, tizimning dinamik xatti harakatlari va hodisalarga qanday javob berishini modellashtirish. Tizimning turli xil modellarini yaratish uchun UML bir nechta diagrammalarga ega. 1. Faoliyat diagrammalari, jarayondagi faoliyatlarni ko'rsatadi 2. Foydalanish holati diagrammari, tizim va uning muhiti o'rtasidagi munosabatni ko'rsatadi. 3. Ketma-ketlik diagrammalari, shaxs va tizim va tizim komponentalari orasidagi munosabatlarni ko'rsatadi. 4. Sinf diagrammalari, tizimdagi obyektlar sinflari va ularning o'zaro munosabatini ko'rsatadi 5. Holat diagrammari, tizimning ichki va tashqi hodisalarga ta'sirini ko'rsatadi. UML(Unified Modeling Language) - birlashgan modellashtirish tili dasturiy ta'minot tizimlarini modellashda 13 ta turli xil diagramma turlaridan foydalanadi. UML dasturiy ta'minot tizimlarini modelini yaratishda standart yondashuv deb qabul qilingan. Konteks modellar Konteks modellar tizimning tezkor kontekstini ko'rsatishda foydalaniladi. Arxitekturaviy modellar tizim va uning boshqa tizimlar bilan munosabatini ko'rsatadi. Tizim chegaralari Tizim chegaralari nima tizim ichida va nima tizim tashqarisidaligini ko'rsatadi. Ular ishlab chiqarilayotgan tizimda foydalanilayotgan yoki bog'liq bo'lgan boshqa tizimlarni ko'rsatadi. Konteks modellar muhitdagi ishlab chiqarilayotgan tizimni emas balki muhitdagi boshqa tizimlarni ko'rsatadi. Jarayon modellar ishlab chiqarilayotgan modellarni ko'rsatadi. UML diagrammalar jarayon modellarda foydalaniladi. Foydalanilgan adabiyotlar 1. “Software Engineering”, by Ian Sommerville, 2015, pages - 790. 2. Holdener, A. T. (2008). Ajax: The Definitive Guide. Sebastopol, Ca.: O'Reilly and Associates. 3. Abrial, J. R. (2005). The B Book: Assigning Programs to Meanings. Cambridge, UK: Cambridge University Press. 4. http: //www.SoftwareEngmeering-9 .com 5. http://www.pearsonhighered.com/sommerville

Murakkab programma tizimlarini ishlab chiqish muammolari. programma ta’minotining hayotiy sikli. programma ta’minotining arxitekturasi

Купить