Musiqa mashg‘ulotlarida musiqa tinglashning ahamiyati - Педагогика - Рефераты

Информация о документе

Цена	2000UZS
Размер	23.4KB
Покупки	0
Дата загрузки	07 Ноябрь 2026
Расширение	docx
Раздел	Рефераты
Предмет	Педагогика

Musiqa mashg‘ulotlarida musiqa tinglashning ahamiyati

Купить

MUSIQA MASHG‘ULOTLARIDA MUSIQA TINGLASHNING
AHAMIYATI
Reja:
1. Musiqa mashg‘ulotining bolalar hayotidagi o‘rni .
2. musiqa tunglash faoliyati haqida tushuncha .
3. Bolalar ijodida musiqa tinglash faoliyati .

Turli guruhlarda musiqa tinglashning nazariy uslubiyati. Musiqani tinglay
bilish va undan estetik zavqlana olish ham katta san’at hisoblanadi. Kishida musiqa
tinglash madaniyati yoshligidan rivojlana boshlaydi. Bog‘chada amalga
oshiriladigan musiqa tinglash esa uning poydevoridir. Zotan bola musiqa
mashg‘ulotlarining barcha elementlari jarayonida ham musiqa tinglab, uni idrok
etadi. Ammo mashg‘ulotning musiqa tinglash qismi oldida o‘ziga xos jiddiy
vazifalar turadi. Avvalo shuni eslatish lozimki, kishining kuylash imkoniyatidan
ko‘ra tinglash imkoniyati ancha keng bo‘ladi. Masalan: orkestr, xor, yakka cholg‘u
ijrosidagi asarlarni kuylab emas, balki faqat tinglab, idrok etish mumkin, xolos.
Shuning uchun olimlar musiqaviy tarbiya jarayonida musiqa tinglashga alohida
e’tibor qaratishadi. Chunki kishi musiqa madaniyatining shakllanishi va
rivojlanishida musiqa tinglash, malaka, ko‘nikmalari katta rol o‘ynaydi. Musiqa
tinglashda bolalarning badiiy idroki yaxshi rivojlanib boradi. Mashg‘ulotning
musiqa tinglash qismi oldida quyidagi vazifalar turadi:
1) bolalarni o‘z idrokiga mos xalq klassik va zamonaviy musiqa namunalari
bilan tanishtirib borish;
2) bolalarning musiqani idrok qilish qobilyatlarini rivojlantirib borish;
Musiqa haqida boshlang‘ich ma’lumotlar berishni o‘rgatadigan asarlar
nomlarini eslashga, ularning mazmuni, xarakteri va ifoda vositalarining farqiga
borishga hamda tinglagan asarlariga ma’lum miqdorda badiiy baho bera olishga
o‘rgatish.
Yengil, kuychan musiqalarni birmuncha xotirjam idrok etadilar. Bu
yoshdagi bolalarda musiqa mazmuni va xarakterini bilishga ayniqsa, unda nima
haqida hikoya etilishini bilishga qiziqish paydo bo‘ladi. Shuning uchun ularda
musiqa xotirasi ancha faol rivojlana borib, tinglagan musiqa haqida o‘z
ta’surotlarini hikoya qilib berish ishtiyoqi paydo bo‘ladi. 5–6 yoshli bolalarda esa
erkin, ixtiyoriy tarzdagi diqqat e’tibor shakllanib, musiqani diqqatni yig‘ib
tinglash, uning ayrim detallarini anglab olish qobilyati rivojlangan bo‘ladi. Ularda
musiqaga qiziqish ko‘proq sevimli asarlarni takror-takror tinglash jarayoni yaxshi
rivojlanadi. Ular musiqadagi umumiy kayfiyatni yaxshi sezib, asarda badiiy

obrazning rivojlanib borishini kuzatishni o‘rganib boradilar. Yangi asar bilan ilk
bor tanishtirishga tarbiyachining qisqa va qiziqarli tushuntiruv so‘zi katta rol
o‘ynaydi. Cholg‘u kuylari xarakteri va badiiy mazmuni haqida bolalarga tushuncha
berilsa, ular asarni yaxshi idrok etadilar. Asarni 2– 3 mashg‘ulot davomida
takroran tinglash i shart. C h unki, har bir tinglashda bola uchun asarning yangi -
yangi qirralari namoyon bo‘ladi va asarga nisbatan ularning muhabbati oshib
boradi. Bog‘chaning tayyorlov guruhlarida bola o‘z yoshiga muvofiq musiqa
asarini to‘la idrok etishga qodir bo‘ladi. Bog‘chada olingan bilim za x irasida
malaka va ko‘nikmasi, musiqa turlari va uning xarakteri farqiga borishga yordam
beradi. Shunday qilib, dasturda ko‘zda tutilgan va bolaning musiqa madaniyati
rivojlanishida kelajakda asosiy rol o‘ynaydigan uch faktor amalga oshadi.
1. Musiqaga qiziqish musiqa asarlarini ishtiyoq bilan tinglash va ularni
eslash, olingan taassurotlarni o‘ylash.
2. Musiqa tinglashga turg‘un diqqat-e’tiborni va tinglash madani yati
boshlang‘ich elementlarining shakllanishi.
3. Musiqiy didining shakllanishi, musiqa asarlariga badiiy baho bera olish.
Turli guruhlarda musiqa tinglashning nazariy uslubiy vazifalari:
1. Musiqa tinglash orqali bolalarda his-tuyg‘ularini rivojlantirish.
2. Boshlang‘ich musiqa tinglash tushunchalarini rivojlantirish. Musiqa
tinglash alohida metodlar orqali o‘tkaziladi.

Musiqa orqali
bog‘lash Musiqa jarayonini
mustahkamlash
Musiqa
tinglash
Musiqa orqali
kayfiyat oshirish Musiqiy his-tuyg‘u larni
rivojlantirish

MTMgacha yoshdagi bolalar tarbiyasidsa musiqiy tarbiya alohida ahamiyat
kasb etib, muntazam ravishda olib boriladigan tarbiya jarayonining bir qismini
tashkil etadi. Mazkur qo‘llanma MTMgacha ta’lim musassalarida musiqiy
tarbiyani amalga oshirish dasturida belgilangan ertalik va bayramlarni
nishonlashga qaratilgan tadbir va bayramlarni tashkil qilish jarayoniga qaratilgan.
Musiqa, ayniqsa, milliy musiqa, bola tarbiyasiga benihoya katta ta’sir
ko‘rsatib, ularda yuqori darajadagi badiiy, estetik zavq va didni shakllantiradi,
go‘zallikni musiqa orqali idrok etishda yetakchi rol o‘ynaydi. Bolalar bog‘chasida
musiqiy tarbiya quyidagi vazifalarni o‘z oldiga qo‘yadi:
– musiqa tinglash;
– vokal ijrochilik;
– milliy musiqa asboblari bilan tanishtirish;
– bastakor hayoti va ijodi bilan tanishtirish;
– musiqa turlari bilan tanishtirish;
– ritmik harakat va raqs asoslari bilan tanishtirish;
– bolalarda ijobiy qobilyatlarni aniqlash va rivojlantirish;
– musiqa vositalari orqali bolalar tarbiyasini tobora shakllantirish;
Musiqa rahbarlari ushbu vazifalarni amalga oishirar ekanlar, o‘z ish
tajribalarida turli faoliyat shakllaridan keng foydalanadilar;– Musiqa
mashg‘ulotlari (vazifa va maqsadiga qarab, turli mavzu va yo‘nalishda bo‘ladi);
– bayram ertaliklari;
– ko‘ngil ochar musiqiy o‘yinlar;
– nafosat soatlari;
– badiiy va adabiy musiqiy kompozitsiyalar;
– musiqiy teatr dramatizatsiyalari;
– yakka hol ish turlari;
– to‘g‘arak ishlari;
Bayram ertaliklariga tayyorgarlik ko‘rilar ekan, avvalambor bu hammaning
bayrami ekanligi, bolalar xotirasuda unutilmas iz qoldirilishi, ularga zavq,
xursandchilik olib kelishini nazarda tutish zarur. Bu jarayonda barcha teng

qatnashishi lozim. Masalan, pedagogik jamoa, ota-onalar va mahalla ahli.
MTMgacha ta’lim muassasasida tashkil qilingan bayram ertaliklari umumxalq
bayramlarining bir parchasi bo‘lmog‘i zarur. Musiqani tinglay bilish va undan
zavqlana olish ham katta san’at hisoblanadi. Insonda musiqa tinglash madaniyati
yoshlikdan rivojlana boshlaydi. Bola, musiqa madaniyati darslarining barcha
faoliyatlari jarayonida, musiqani tinglab, uni idrok etadi. Ammo musiqa
darslarining musiqa tinglash qismi oldida, o‘ziga xos jiddiy vazifalar turadi.
Avvalo, shuni eslatish lozimki, insonda kuylash imkoni yatlariga ko‘ra, tinglash
imkoniyatlari ancha keng bo‘ladi. Masalan: milliy cholg‘u asboblar ansambli,
orkestr, xor, yakka cholg‘u, cholg‘u ijrosidagi asarlarni kuylab emas, balki faqat
tinglab idrok etish mumkin. Shuning uchun ham musiqa tinglash jarayonida
tarbiyalanuvchilarning badiiy idroki yaxshi rivojlanib boradi.
Musiqa madaniyati mashg‘ulotlarida musiqa tinglash uchun quyidagi
talablarga ko‘ra asarlarni tanlash tavsiya etiladi:
 -tarbiyalanuvchilarning idrokiga mos xalq, mumtoz va zamonaviy
musiqiy asarlarni tinglash.
 tarbiyalanuvchlarning musiqani idrok etish va musiqiy asarda tasvir
etilgan badiiylikni his qilish qobiliyatlarini rivojlantirish.
- musiqa haqida boshlang‘ich ma’lumotlar berish, tinglangan asarlar
nomlarini eslash, ularning mazmuni, xarakteri va ifoda vositalarining farqini bilish
hamda tinglangan asarga ma’lum darajada baho bera olish.
- musiqiy asarlarni ishtiyoq bilan tinglash va eslash, olgan ta’surotlar haqida
o‘ylash va fikr bildirish.
- musiqa tinglashda turg‘un diqqat-e’tiborni va tinglash madaniyatini,
boshlang‘ich elementlarni shakllantirish.
Musiqiy didni shakllantirishga oid qiziqarli, mazmunli asarlarni tinglash.
Bog‘cha tarbiyalanuvchilarning diqqat-e’tibori uncha barqaror bo‘lmasligi sababli,
ular yorqin yangraydigan kichik hajmdagi musiqiy asarlarni idrok etishga qodir
bo‘ladilar. Ular, ayniqsa, kichik hajmdagi qo‘shiqlarni yaxshi idrok etadilar,
chunonchi, so‘z va ohang birligi musiqaning mazmunini oson idrok etishga

yordam beradi. Shuning uchun musiqa rahbari qo‘shiq aytganda yoki biror cholg‘u
asarini ijro etganda, uning tanish ovozi, sof ohangi, ifodali ijrosi, mimikasi va
ishoralari o‘quvchilarni maftun etishi lozim. Shundagina, bolalarda bo‘ladigan
zavqlanish, ajablanish, quvonish, qayg‘urish, o‘ylanish kabi holatlarni kuzatish
mumkin.
Yangi asar bilan ilk bor tanishtirishda rahbarning qisqa, lo‘nda, mazmunli,
qiziqarli kirish so‘zi, musiqa tinglash jarayonida ham muhim rol o‘ynaydi. Musiqiy
asarni tinglashdan oldin o‘quvchilarga ma’lumot berilsa, ular asarni to‘liq idrok
etishga harakat qiladilar. Musiqiy asarni ikki-uch mashg‘ulot davomida tinglash
shart. Chunki, har bir tinglashda bola uchun asarning 9 yangi qirralari namoyon
bo‘ladi va unga nisbatan qiziqishi va muhabbati ortib boradi. Yildan yilga
o‘quvchilar o‘z yoshiga, bilim va malakalariga muvofiq, musiqiy asarni to‘la idrok
etishga qodir bo‘ladilar. O‘quv yili davomida tarbiyalanuchialar 12–14 ta asar
tinglaydilar.
Har bir qo‘shiq pedagogik maqsadlarni amalga oshirishni ko‘zda tutib
tanlanadi. Qo‘shiqlarni tanlashda davomiylik, izchillik, ilmiylik va oddiylikdan
murakkabga qarab borish tamoyiliga rioya qilinadi. Unda har bir yangi qo‘shiq
oldingisidan hosi l etilgan vokal xor malakalarini mustahkamlaydi va ularni
rivojlantiradi. Qo‘shiq o‘quvchilar ruhiyatiga, badiiy-g‘oyaviy mazmuni, yil,
chorak mavzulari, yil fasllari, bayramlari, tarbiyalanuvchilari yoshiga mos bo‘lishi
kerak.
Qo‘shiqlarni quyidagi talablarga ko‘ra tanlash tavsiya etiladi:
-qo‘shiqlarning tarbiyaviy ahamiyati, siyosiy g‘oyaviy mazmuni, musiqiy
tuzilishi va xarakterining bolalar yoshiga mosligi;
-qo‘shiq matnining osonligi, badiiy yuksakligi bolalarning lug‘at boyligi va
u l arning nutqini o‘stirish uchun xizmat qilishi;
- qo‘shiq ohangi, uning xarakteri, lad va tessiturasi, ovoz diapazoni
o‘quvchilar yoshiga mos bo‘lishi;
-qo‘shiqning badiiy xususiyati va ifodaviyligi, bolalar idrokiga mosligi,
garmonik tuzilishi va ohangdoshligi;

Cha-man, cha-man o-chi-lar ba-hor cho-g‘i gul-lo-la
Gul-ni yax-shi ko‘-ra-di kat - ta ki-chik har bo - la
Ket-gan qush - lar u-zoq-dan ya-na biz - ga qay-ta-di
Kur-tak och-gan shox-lar-da say-rab qo‘-shiq ay-ta-di.

Adabiyotlar:
1. G.SHaripova, Sh. Yakubova. MTMgacha ta’lim muassasalarda musiqa o`qitish
metodikasi.Toshkent. 2007
2.D.Soipova “Musiqa o‘qitish nazariyasi va metodikasi”
3..B.Boltayev “MTMgacha ta’lim muassasalarida musiqa mash’gulotlari”
4. .“Bolajon” tayanch dasturi :Toshkent.-2016
1. A. Zimina Osnova muzыkalnogo vospitaniya i razvitiya ditey mladщego
vozrosta. M., 2000 g.
2. M.S.Osenneva”Teoriya i metodika muzikalnogo vospitaniya”:”Akademiya”
Moskva. 2012 .
3. Gogoberidze A.G. “Teoriya i metodika muzыkalnogo vospitaniya detey
doshkolnogo vozrasta”:
4. И. Ю. Дьяченко. “ Теория и методика музыкального вос питания”
5. RadыnovaO. Nastroyeniya, chustva v muzыke. M;2009

Musiqa mashg‘ulotlarida musiqa tinglashning ahamiyati

Купить

Похожие документы
2001-yil sentabr voqealri va uning xalqaro munosabatlarga
1945-1990-yillarda Buyuk Britaniya
1918-1923 yillarda xalqaro munosabatlar, Versal Vashington siyetemasining tuzilishi
Ahmad al-farg‘oniy
Almashlab ekishni loyihalashtirish va joriy etish