Muskullar tizimi - Медицина - Презентации

Информация о документе

Цена	3000UZS
Размер	3.3MB
Покупки	0
Дата загрузки	23 Сентябрь 2019
Расширение	ppt
Раздел	Презентации
Предмет	Медицина

Muskullar tizimi

Купить

Muskullar tizimi Reja : 1. Muskul ( mushak ) larning xillari . 2. Mushaklar taraqqiyoti . 3. Silliq muskul to ’ qimasi . 4. Ko ’ ndalang targ ’ il muskul to ’ qimasi . 5 . Muskul to’qimasining regeneratsiyasi. 6 . Muskullarning charchashi. Adabiyotlar . Muskullar tizimi Reja : 1. Muskul ( mushak ) larning xillari . 2. Mushaklar taraqqiyoti . 3. Silliq muskul to ’ qimasi . 4. Ko ’ ndalang targ ’ il muskul to ’ qimasi . 5 . Muskul to’qimasining regeneratsiyasi. 6 . Muskullarning charchashi. Adabiyotlar . www.arxiv.uz

Mushak to’qimasi odam va hayvon organizmining harakatga kelishini ta’minlaydi. Mushaklarning tuzilishi ularning bajarayotgan funksiyasiga moslashgan, ya’ni ularning shakli cho’ziq, uchlari tayanch tuzilmalarga tutashgandir. Тuzilishi va bajarayotgan funksiyasiga ko’ra silliq, ko’ndalang - targ’il, yurak mushagi va ba’zi a’zolarda uchrovchi maxsus muskul to’qimasi farq qilinadi. Maxsus mushak to’qimasi kelib chiqishi, tuzilishi va vazifalariga ko’ra turlichadir. www.arxiv.uz

• MUSHAKLAR TARAQQIYOTI • Mushaklar embrionning o'rta - mezoderma qavatidan rivojlanadi. Embrion rivojlanishining 4—5 haftalarida mezodermadan dermatom qavat ajraydi va qolgan qismiga somitlar deyiladi. Somitlar ham sklerotom va miotom qavatlarga ajraladi. Sklerotomdan skelet suyaklari taraqqiy etsa, miotom lardan ko'ndalang-targ'il mushaklar rivojlanadi. Miotomlar myosepta to'sig'i vositasida segmentar bo'laklarga boiinadi. Embrionning bo'yin qismida 8 juft, ko'krak qismida 12 juft, bel sohasida 5 juft, dumg'aza sohasida 5 juft va dum sohasida juft miotomlar joylashgan. Embrion taraqqiyotida dum miotomlari reduksiyaga uchraydi. Qolgan har bir miotom ventral va dorzal bo'limlarga ajraladi. Tanadagi miotomlardan tashqari, embrionning kalla sohasida u

Birinchi quloq oldi miotomidan ko'z soqqasini harakatga kelliruvchi ko'pchilik mushak lar rivojlanadi. Ikkinchi quloq oldi miotomidan ko'z soqqasining yuqorigi qiyshiq mushagi -m. trochlearis rivojlanadi. Uchinchi quloq oldi miotomidan ko'z soqqasining lateral to'g'ri mushagi - m. rectus oculi lateralis rivojlanadi. Birinchi visseral ravoq mandibular ravoq deyilib, quyidagi mushaklar rivojlanadi: chaynov mushaklari va m. mylohyoideus, ikki qorinchali mushak - m. digastricus ning oldingi qorinchasi, nog'ora bo'shlig'idagi nog'ora pardani taranglovchi mushak - m. tensoris thympani, yumshoq tanglayni taranglovchi mushak - m. tensor veli palatini. Ikkinchi visseral ravoq gioid ravog'i deb atalib, bu ravoqdan mimika mushaklari, ikki qorinchali mushak

Skelet muskullarining shakli. A— duksimon; B— yarim patsimon; V— ikki tomonlama patsimon; G— ikki boshli muskul; D— serbar mus-kul; E— ikki qorinli muskul; J— pa rallel tolali uzun muskul; 1— muskul-ning payi; 2— muskulning bosh qismi; 3— muskulning qorin qismi; 4— mus kulning tanasi; 5— muskulning payli belbog'lari. www.arxiv.uz

• a. Odam tanasi skelet muskullarining oldindan ko’rinishi. • 1. Peshona muskul • 2. Ko’zning aylana muskuli. • 3. Og’izning aylana muskuli. • 4. Chaynov muskul. • 5. Chakka muskul. • 6. Chaynov muskul. • 7. To’sh o’mrov so’rgichsimon muskul • 8. Deltasimon muskul. • 9. Ko’krakning katta muskuli. • 10. Yelka muskul. • 11. Qorinnning tashqi qiyshiq muskuli. • 12. Oyoq panjasini yozuvchi uzun muskul. • 13. Sonning to’g’ri muskuli. • 14. Tikuvchi muskul. • 15. Qorinning ichki qiyshiq muskuli. • 16. Qo’l panjasini bukuvchi bilak muskul. • 17. Qorinning to’g’ri muskuli. • 18. Yelkaning ikki boshli muskuli. • 19. Qovurg’alar aro muskul. www.arxiv.uz

b. Odam tanasi skelet muskullarining orqadan ko'rinishi. 1— rombsimon muskul; 2— umurtqa pog'onasini yozuvchi muskul; 3— orqaning tishsimon muskuli; 4— dumbaning kichik muskuli; 5 — sonning ikki boshli muskuli; 6— boldirning uch boshli muskuli; 7— Axill payi; 8— tovon; 9— dumbaning katta muskuli; 10— orqaning seibar keng muskuli; 11— pan-jalarni yozuvchi bilak muskuli; 12— yelkaning uch boshli muskuli; 13— trapetsiyasimon muskul. www.arxiv.uz

Silliq muskul to’qimasi Silliq muskul to’qimasi hujayra tuzilishiga ega. Silliq muskul to’qimasi ko’pgina ichki organlar- me’da-ichak yo’li, tanosil organlari, tomirlar devorining shakllanishida qatnashadi. Silliq muskul tuzilishi hamda funksiyasi bo’yicha ko’ndalang-targ’il mushakdan ancha farq qiladi. Silliq mushaklar vegetativ nerv sistemasi tomonidan innervatsiya qilinadi va shu sababli kishi ixtiyoriga bo’ysunmaydi. Yuqorida qayd qilinganidek, silliq muskul to’qimasi hujayra tuzilishiga ega bo’lib, cho’ziq, duksimon va tarmoqlangan bo’ladi. Hujayraning o’lchamlari turlicha bo’ladi, ya’ni uzunligi 50-250 mkm, yadro sathining maksimal diametri 5- 20 mkm. www.arxiv.uz

Muskul to ’ qima . A - ko ’ ndalang targ ’ il muskul tolalari : 1 - yadro ; 2 - ko ’ ndalang yo ’ nalishdagi chiziqlar ( miofibrillar ); В - silliq muskul tolalari ; D - yurak muskuli tolalari . www.arxiv.uz

Тo’qimada bir-biriga yondoshib yotgan hujayralar qatlamlar hosil qiladi. Ular bir-biriga nisbatan shunday joylashadiki, bir hujayraning markaziy qismiga boshqa hujayraning o’tkir uch qismi yopishadi. Silliq mushak hujayralari sirtdan sarkolemma bilan qoplangan, unda qalinligi taxminan 7,5 nm ga teng plazmatik membrana va tashqi bazal membrana farq qilinadi. Yonma-yon yotgan hujayralarning plazmatik membranalari ba’zi joylarda juda yaqinlashib, tutashish nuqtalarini hosil qiladi. Miofibrillalar mushak hujayrasining qisqaruvchi apparatini tashkil etishi sababli ular eng muhim ahamiyatga ega. Miofibrillalar skelet mushagiga xos bo’lgan ko’ndalang- targ’illikka ega emas va oddiy mikroskopda bir jinsli ipchalar shaklida ko’rinadi. Elektron mikroskop bilan silliq mushak hujayralari o’rganilganda

Protofibrillalar yoki mikrofilamentlarning ikki turi aniqlanadi: aktin va miozin. Miozin protofibrillalar diametri 17 mn ga teng bo’lib, yo’g’on protofibrillalardir. Aktin mikrofilamentlar nozik bo’lib, qalinligi 7 nm ga teng. Ikkala filamentlar ham mushak bo’shashgan holatda burchak hosil qilib yoki hujayra bo’yi bo’yicha joylashgan bo’lib, mushak qisqarganda o’z joylashishini o’zgartiradi. Silliq mushak hujayralarida ko’ndalang-targ’illik kuzatilmaydi, chunki filamentlar o’zaro tartibli joylashmagan. Ular sarkomerlar hosil qil-maydi, plastinkalar ham topilmagan. Silliq mushak hujayralarida ham tropomiozin, troponin va a-aktonin oqsillari topilgan. Aktin oqsillarining sitolemmaga birlashgan qismida yoki aktin protofibrillaning o’rta qismida zich tanachalar uchraydi. Zich tanachalar oddiy

Har bir mushak hujayra yuqorida qayd etilganidek, bazal membrana bilan qoplangan. Mushak hujay-ralarining bir-biriga tegib yotgan qismlarida tirqishli tutatish-neksuslar uchrab, ular silliq mushak hujayralarining ma’lum guruhlari barobar qisqarishini ta’minlaydi. Silliq mushak to’qimasi yaxshi taraqqiy etgan qon tomirlar sistemasiga ega. Qon tomirlar to’qima ichida kapillyarlargacha tarmoqlanib, mushak hujayralari tutamlari orasidagi biriktiruvchi to’qima qat-lamlarida kapillyarlar to’rini hosil qiladi. Silliq mushak to’qimasining taraqqiyoti va regeneratsiyasi. Silliq mushak to’qimasi mezenximadan rivojlanadi. Hosil bo’layotgan mushak hujayralari dastlab o’simtalarga ega bo’lib, uning yordamida o’zaro bog’lanadi va shu tufayli mezenxima tuzilishini eslatadi. Ularda miofibrillalar paydo bo

Silliq mushak anchagina yaxshi ifodalangan regeneratsiya qobiliyatiga ega. Mushak hujayralarining mitoz yo’li bilan bo’linish qobiliyatiga ega ekanligi haqida ma’lumot bor. Silliq mushak hujayralarining gipertrofiyasi va ko’payishini qon tomirlarning o’sishi va tiklanishi jarayonida ko’rish mumkin. Тajribada yirik arteriya bog’lab qo’yilgan hollarda qon aylanish kam joylardagi mayda tomirlarning ken-gayishi kuzatiladi. Bunda ularning devorida yangidan hosil bo’lgan mushakning qalin qatlamlari paydo bo’ladi. Silliq mushak hujayralarining gipertrofiyasi va giperplaziyasi bachadonda homiladorlik davrida yuz beradi. www.arxiv.uz

Ko’ndalang-targ’il mushak to’qimasi Ko’ndalang-targ’il mushak to’qimasi skelet mushak-larini, ovqat hazm kilish traktining ba’zi a’zolari- mushaklarini, ko’z mushaklarini, mimik va nafas olish mushaklarini hosil qiladi. Yurak mushagi ko’ndalang-targ’il mushak to’qimasining maxsus turi bo’lib, u haqida quyida maxsus fikrlar bor. Ko’ndalang-targ’il mushak tolalarining tuzilishi. Ko’ndalang-targ’il mushak to’qimasi tolalardan iborat bo’lib, ularning uzunligi bir necha santimetrgacha (12,5 sm), diametri 100 mkm gacha yetishi mumkin. Shu sababli ko’ndalang-targ’il mushak tolalari simplastik tuzil-malar deb ataladi. Ular uzun silindrik tuzilmalar bo’lib, sirtdan yaxshi ifodalangan parda-sarkolemma bilan qoplangan. Mushak tolalarining yadrolari oval shaklli, xromatini kam, pereferiyada,sarkolemma

Ko’ndalang-targ’il mushakda silliq kanalchalar sistemasi mavjud bo’lib, uning mushak tolalarning maxsus strukturasi deb hisoblash mumkin. Kanalchalar sistemasi tolaning uzun o’qi bo’ylab miofibrillalar oralig’ida joylashadi va Z chiziq qarshisida yoki A va I disklar chegarasida kengaymalar hosil qilib tugaydi. Bu sistema sarkoplazmatik retikulum deb nomlanadi. Bundan tashqari, A va I disklar chegarasida sar-kolemmaning plazmatik membranasi tola ichiga botib kirib, Т sistema naychalarini hosil qiladi. Bu naychalar tolaning uzun o’qiga ko’ndalang yo’nalgan. Т sistema kanalchalari A va I disk chegarasida atro-fidagi simmetrik joylashgan sarkoplazmatik to’r kengaymalari bilan triadalar hosil qiladi. Sarkoplazmatik to’r qisqarishining yuzaga chiqishida ishtirok etadi. Miofibrillalar tolaning qi

• MUSKULLARNING CHARCHASHI • Ayrim organ va to'qimalarning ishJashi natijasida ish qobiliyatining vaqtincha pasayishiga ularning charchashi deyiladi. A'zo yoki to'qima dam olganidan keyin charchog'i yozilib, yo'qolib ketadi. Agar tanadan ajratib olingan muskul uzoq vaqt ketma-ket, tez-tez ta'sirlab turilsa, oradan muayyan vaqt utgach, muskuining qisqarish kuchi tobora kamayib boradi va bora-bora muskul butunlay qisqarmay qo'yadi. Bu vaqtda muskuining qo'zg'aluvchanligi, labilligi, qisqaruvchanligi pasayadi, mutloq kuchi kamayadi. Muskul qanchalik tez qisqarsa, u shunchalik tez charchaydi. Muskuining charchashirii tushuntirish uchun bir qancha nazariyalar yaratilgan. Ba'zi olimlar ishlash natijasida energiya zahirasi tugab qoladi, degan flkrni bayon q

Foydalanilgan adabiy o tlar • K.Зуфаров Гистология. Т., “Ибн Сино”, 1991 • Э. Қодиров. Гистология. Т., “Ўқитувчи”, 1994. • Ahmedov A. . F "Odam anatomiyasi fanidan amaliy mashg`ulotlar" Toshkent-2003. • X. Xudayberdiev. "Odam anatomiyasi" Toshkent -1993 • F. Baxodirov. "Odam anatomiyasi" Toshkent-2001 • N. Ahmedov. "Odam anatomiyasi" Toshkent N. Ahmedov. "Odam anatomiyasidan Atlas". Toshkent-2003 www.arxiv.uz

Купить

Похожие документы
Sog‘liqni saqlash tizimi va uning xususiyatlari
Rentgenologik tekshirishning umumiy, xususiy va maxsus usullari
Jigarda gormonlarning zararsizlantirilishi
Qon ivishi, qon guruhlari va rezus omili
Sust boruvchi neyrovirusli infeksion kasalliklar