Muskullarni bajaradigan ish turlari va xilma-xilligi - Медицина - Презентации

Информация о документе

Цена	3000UZS
Размер	1.3MB
Покупки	0
Дата загрузки	09 Июнь 2026
Расширение	pptx
Раздел	Презентации
Предмет	Медицина

Muskullarni bajaradigan ish turlari va xilma-xilligi

Купить

Mavzu: Muskullarni bajaradigan ish turlari va xilma-xilligi

Reja: 1.Kirish – Muskullar va ularning vazifasi 2.Muskullar ishining turlari Ixtiyoriy (skelet muskullari) Ixtiyorsiz (yurak va ichki organlar) 3.Muskullar ishining shakllari Konsentrik, eksentrik, izometrik 4.Xilma-xilligi Tezkor va sekin ish Qisqa va uzoq muddatli ish 5.Xulosa – Muskullar ishining ahamiyati

Muskullar, musculi, suyaklar va ularning brikuvlari bilan birgalikda tayanch-harakat sistemasini tashkil qilib, uning aktiv elementi bo’lib hisoblanadi . Odam tanasida 600 dan ortiq muskullar bo’lib, ularning umumiy massasi ayollarda 28 – 35 % gacha, erkaklarda 40 – 45 % gacha, sportchilarda esa 45 – 55 % gacha, qismini tashkil etadi. Taxminana skelet muskullari umumiy massasining 50 % pastki tugashda, 30 % gachasi – yuqorigi tugashda va 20 % gacha gavda va boshda joylashadi.

Ko’pchilik muskullarda qorincha, venter, va boshcha, caput, mavjud. Muskulning boshchasi tananing proksimal qismiga qaragan bo’lib uning tugovchi uchi hisoblanadi. Boshcha va qorincha uni suyakka briktirib turuvchi pay, tendae, bilan mustahkam bog’langan bo’ladi. Payning suyakka brikishi ko’p holatlarda payning suyak bilan brikishi, pay tolalarining suyakusti pardasidan o’tib(teshib o’tuvchi tolalar) suyakka brikishi natijasida hosil bo’ladi.

Ko’pchilik muskullar bitta qorincha va ikkita payga va shunga mos ravishda ikkita brikish nuqtasiga ega: proksimal – muskulning boshlanishi va distal – muskulning brikishi(tugashi). Tananing holati va harakati analiz qilinganda unda harakatchan va harakatsiz nuqtalarni ajiratish muhumdir. Harakatsiz nuqta ko’p holatlarda muskulning boshlanish nuqtasiga, harakatchani esa – brikish nuqtasiga to’g’ri keladi.

Paylar uzun va kalta bo’lishi mumkun. Bundan tashqari kengaygan paylar – aponevrozlar, aponeuroses, ham uchraydi. Aponevrozlar – bular keng muskullarning paylari, masalan qorinning qiyshiq muskullari. Bir qancha muskullarda (masalan, qorinning to’g’ri muskuli) qo’shimcha pay kashaklari (ulovchi paylar), intersectiones tendinae, mavjud bo’lib, muskulni qismlarga bo’lib turadi.

Muskul organ sifatida uning asosi bo’lmish, tag’il (skelet, yoki ko’ndalang-tar’gil) muskul to’qimasidan, muskulning ichki yumshoq qobiqchasini tashki qiluvchi briktiruvchi to’qima karkasi, hamda tomir va nervlardan tashkil topgan.

Skelet muskullarining asosini targ’il muskul to’qimasi tashkil etadi. To’qimaning funksional birligi muskul tolasi, myofibria, bo’lib muskulning qisqarish apparati hisoblanadi.

Muskul tolasi, uzunligi 10 – 12 sm ga yetuvchi, yo’g’onligi esa 70 – 80 mkm, li hujayradir. Xar bir msukul hujayrasi qobiq – sarkolemma bilan qoplangan. Sarkolemma esa sarkoplazma va ko’p sonli yadrolarni o’z ichiga oladi. Sarkoplazmada muskul hujayrasining organoidlari joylashgan bo’lib, ularning ichida qisqarish xususiyariga ega spetsifik organoidlar – miofibrillalar, myofibrillae, bor.

Miofibrillalar turli xil fizikooptik (nur sindirishi turlicha) xususiyariga ega bo’lganligi uchun muskul tolasi ko’ndalang targ’il ko’rinishga ega bo’ladi. Tolaning bu targ’illigi navbatlashib keluvchi paloskalar (yolaklar) tufaylidir. Polyarizatsiyalangan nurda paloskalardan bir qismi nur qaytaradi – bu nurni ikki marta sindiruvchi anizatrop disk, qolganlari esa nurni sindirmaydi – bu qorayib ko’rinuvchi izotrop diskdir.

Xar bir muskul tolasi va tolalarning katta bo’lmagan guruhlari briktiruvchi to’qimali qobiq – endomiziy, endomysium, bilan qoplanadi. Muskul tolalarining nisbatan katta ko’mplekslari – muskul tutamlari, fasciculi musculares, va bir butun muskul briktiruvchi to’qimlali – perimiziy, perimyseum, bilan qoplanadi. Briktiruvchi to’qimaning qavatlari orasidan muskul tolalariga tomir va nervlar o’tadi.

Xar bir muskul keng qon tomirlar tizimiga ega. Muskullarning qisqarishi qon oqimining tezlashuviga, ya’ni qonni xaydab beruvchi ,,nasos” singari ishlash hususiyatiga ega. hayot tarzi yoki majburiy yotoq holatlarida, harakat aktivligi kamayganligi (gipokineziya) tufayli, muskullarning bu hususiyatlari yo’qoladi va buning natijasida qonni yurakka oqib borishi sekinlashadi bu esa, dimlanish holatlari va modda almashinuvining sekinlashuviga olib keladi.

Muskullarning nerv apparatlari, qo’zg’aluv protsessini sezuvchi, retseptorlardan va markaziy nerv tizimidan qo’zg’alishni muskullarga olib keluvchi, effektorlardan tashkil topgan. Muskuldagi nerv ohirlarining soni muskulning funksional aktivligiga bog’liq. Dinamik xarakterdagi fizik yuklama ularning sonini oshishiga olib keladi.

Harakat aktivlashgan sharoitda, aksincha, rezerv hamda yangi qon tomirlari ochiladi, buning natijasida esa skelet muskullarining oziqlanish yaxshilanadi.

Skelet muskullari shakli, bo’g’im o’qiga nisbatan joylashishi, strukturasi va.b. ga ko’ra turli hildir. Topografik jihatdan muskullar bosh, bo’yin, ko’krak, qorin, yuqorigi va pastki tugash muskullariga bo’linadi.

Strukturasiga ko’ra, msukul tolalarining katta qismi muskulning uzun o’qiga paralel joylashgn, duksimon muskullar, mm. fusiformes, va muskul tolalari payga pat singari brikuvchi patsimon muskullar, mm. pennati, farqlanadi.

Bunda muskul tolalar payning bir tomonida joylashgan, birpatli muskullar, mm. unipennati, va muskul tolalari payning ikki tomonida joylashgan ikkipatli muskullar, mm. bipennati, hamda murakkab pay karkazining to’siqlariga muskul tolalari brikuvchi ko’ppatli muskullar, mm. multipennari, farqlanadi.

Muskullarning shakillari ham turlichadir . Muskullar kvadrat, mm, quadrati, uchburchakli, mm. triangulares, aylana, mm. orbiculares; ikki boshchaga ega muskullar (ikkiboshli) va ko’p (uchboshli, to’rtboshli), ikki qorinchadan tuzulgan (ikkiqorinchali); bir nechta tushlar bilan brikuvchi (tishli muskullar) yoki aponevroz yotdamida brikuvchi – keng muskullar va.b. bo’ladi.

Funksiyasiga ko’ra quyidagi muskullar farqlanadi: bukuvchilar, mm. flexores, yozuvchilar, mm. extenzores, yaqin-lashtiruvchilar, mm. adduvtores, uzoqlashtiiruvchilar, mm. abductores, aylantiruvchilar, mm, rotatores, ko’taruvchilar, mm. levatores, tushiruvchilar, mm. depressores, to’g’irlovchilar, mm. erectores, sfinkterlar, mm. sphincteres,

Bir funksionalr guruhni tashkil etuvchi muskullar, ya’ni birxil tipdagi vazifani bajaruvchi muskullar sinergistlar deb ataladi. Vazifasi bo’yicha qarama-qarshi muskullar, ya’ni boshqa funksional guruhni tashkil qiluvchi muskullar antogonistlar deb ataladi. Bu bo’linish shartli ya’ni qator vaziyatlarida sinergist-muskullar antogonist-muskullar sifatida, yoki aksincha ishlashi xam mumkin.

Skelet muskullari ularning ishlashini yengillashtiruvchi yordamchi apparatlarga ega . Ularga fassiyalar, sinovial xalatalar, palarning qinlari, muskul g’altaklari, pay yoylari va sesamasimon suyaklar kiradi.

Foydalanilgan adabiyotlar. S. S. Gadayev. Odam anatomiyasi. – Toshkent: Tibbiyot nashriyoti. R. D. Sinelnikov. Atlas anatomii cheloveka. – Moskva: Meditsina. Internet manbasi: – https://anatomyonline.com (inson anatomiyasi bo‘yicha umumiy ma’lumotlar).

E’TIBORINGIZ UCHUN RAXMAT!

Купить

Похожие документы
Sog‘liqni saqlash tizimi va uning xususiyatlari
Rentgenologik tekshirishning umumiy, xususiy va maxsus usullari
Jigarda gormonlarning zararsizlantirilishi
Qon ivishi, qon guruhlari va rezus omili
Sust boruvchi neyrovirusli infeksion kasalliklar