Информация о документе

Цена 2000UZS
Размер 22.3KB
Покупки 0
Дата загрузки 07 Ноябрь 2026
Расширение docx
Раздел Рефераты
Предмет Педагогика

Продавец

Bohodir Jalolov

Mustaqiillik yillarida geografiya ta’limidagi tub o‘zgarishlar. 9 yillik ta’lim, akademik litsey, kollejlarda geografiya ta’limidagi o‘zgarishlar

Купить
MA VZU: MUSTAQIILLIK YILLARIDA GEOGRAFIYa TA’LIMIDAGI TUB O‘ZGARIShLAR. 9 YILLIK TA’LIM, AKADEMIK LITSEY, KOLLEJLARDA GEOGRAFIYa TA’LIMIDAGI O‘ZGARIShLAR 1. Mustaqillik yillarida xalq ta’limi sohasidagi tub islohatlar. 2. 1992 yilda qabul qilingan «Ta’lim to‘g‘risida»gi qonun. 3. Umumiy ta’lim maktablarida geografiya ta’limi . Mamlakatimiz o`z mustaqillikga erishgach respublika xo`jaligining barcha sohalarida bo`lganidek ta`limda ham tub islohatlar davri boshlandi. 1992 yilda ilk bor O`zbekiston respublikasining «Ta`lim to`g`risida» gi yangi qonuni qabul qilindi. Uning 3-moddasida Ta`lim dasturlarini tanlashda yagona va tabaqalashtirilgan mamlakatimizda geografiya ta`limida ham tub o`zgarishlar sodir bo`ldi, yondashuv zarurligi ta`kidlangan. Bu qonunga asosan mamlakatimizdagi YAngi mazmundagi o`quv dasturlar va rejalari ishlab chiqildi. Dasturlar asosida darsliklar, o`quv qo`llanmalari, metodik amaliyotlari yaratishga kirishildi. SSSR tabiiy iqtisodiy geografiyasini mukammal o`rganish o`rniga o`z respublikalarini, shu sohadagi geografiyalarini atroflicha o`rganishga e`tibor qaratildi. Ta`lim muassasalarini ilmiy maktab uchun zarur bo`lgan didaktik vositalar bilan ta`minlashga, o`quv muassasalarini attestatsiya va ankereditatsiyadan o`tkazish tizimi kritildi va amalga oshirildi. Asta-sekin miliy ta`lim tizimishakillana boshladi. Metodik olim P.Musaev rahbarligida geografiya o`qitishga oid milliy ta`lim konseptsiyasi ishlab chiqildi. Milliy maktablarda geografiya o`qitish mazmunan va deyarlik o`zgardi. Xorijiy mamlakatlar bilan ta`lim sohasi bo`yicha hamkorlik yo`lga qo`yildi. Ulardan ilg`or pedagogik texnologiya tanqidiy nuqtai nazarda ko`rib chiqildi. Mamlakatimizda tashkil qilingan «Ustoz» jamg`armasi orqali ko`pgina geograflar xorijiy mamlakatlarda bo`lib ularning tajribalarini o`rganib qaytdilar va h.k. Amalga oshirilgan tadbirlar tufayli mamlakatimizning o`ziga xos milliy ta`lim tizimishakillanib, uning moddiy ba`zasi mustahkamlanib bordi. Mamlakatimizda YAngi turdagi o`quv muassasalari, litseylar, gimnaziyalar, kollejlar tashkil qilindi. Ularda ta`lim tizimi deyarlik yangidan uyushtirildi. O`quvchilarni tabaqalab o`qitish joriy etildi. Ammo bu tadbirlarning barchasi mafkuraga sodiq xodimlarni tayyorlashga da`vat etilgan sobiq ta`lim tizimini yangilash borasidagi dastlabki qadamlar edi. Endilikda mamlakatimizda «Kadrlar tayyorlash milliy dasturi»ga muvofiq maqsad, mazmun, vazifalar, boshqarish, tashkil eti shva xalqimizning milliy- madaniy an`analarga mos keladigan hamda demografik va boshqa mehnatlarga aynan to`g`ri keladigan tamoman yangicha «ta`limi xizmat»ni shakillantirishga kiritildi. Bunday ta`limiy metodologik negizini prezident I.A.Karimov tomonidan ilgari surilgan «Jamiyat mafkurasi xalqni millatni millat qilishga xizmat qilsin» degan g`oya yotadi. Uning pedagogik asosini esa har bir shaxsning qobiliyati va iste`dodini rivojlantirish, takomillashtirish orqali jamiyatning quyidagi ta`limga bo`lgan ehtiyojini qondirish tashkil qiladi. Anna shunday tashkil qiladi. Anna shunday konseptsual g`oyalar asosida faoliyat ko`rsatuvchi maktabni, shaxs va jamiyatni rivojlantirishga, ta`limning milliy va mintaqaviy xususiyatlarni e`tiborga olib demogratiya hamda insonparvarlik tamoyillari asosida boshqarishga undaydigan mexanizm sifatida boshqa fanlar qatori geografiya ta`limida ham tayanch o`quv tizimi vujudga keldi. Bu mexanizm jamiyatning geografiya ta`limida bo`lgan ijtimoiy buyurtmasi, davlat talabi bilan bolaning shaxsiy imkoniyati mayli o`rtasidagi tafovutni muvozanatlovchi vositadir. YUqoridagi g`oya va fikrlar hamda kontseptsiyalar asosida mamlakatimizda geografiya ta`limining mazmuni va tuzilishi quyidagi tizmida barpo etildi. UMUM TA`LIM MAKTABLARIDA 5-sinf «Tabiyot» (1999-2000) o`quv yilidan boshlab boshlang`ich tabiiy geografiya 6-sinf «Materiklar va okeanlar tabiiy geografiyasi». 7-sinf «Turkiston tabiiy geografiyasi» (1-yarimida). 7-sinf «O`zbekiston tabiiy geografiyasi» (2-yarimida). 8-sinf «O`zbekiston iqtisodiy geografiyasi». 9-sinf «Jaxonning iqtisodiy va ijtimoiy geografiyasi». AKADEMIK LITSEYLARDA 1-kurs Ekologiya asoslari. 2-kurs Amaliy geografiya 3-kurs Iqtisodiy geografiya Kollejlarda: iqtisodiy geografiya asoslari o`qitish tarzida belgilandi. Mustaqillik yilarda geografiya ta`limi mazmuni va maqsadi o`zgarish munosabati bilan dastlabki paytlarda geografiya o`qituvchilari talaygina qiyinchiliklarda duch keldilar. Bular avvalo o`quv qo`llanmalari va vositalarining etishmasligi, bilim berishda faqat o`qituvchining etakchilik qilishi, o`quvchilarning esa oddiy ishtirokchi bo`lishi hukum surdi. Aksariyat o`qituvchilarning egallangan bilimlarini amalda qo`llay olmasliklari ma`lum bo`lib qoldi. O`qituvchilar o`z ish faoliyatlarida muammoli metodlardan, komp`yuter texnikasidan foydalanishni bilmaydilar. O`tish davridagi maktab darsliklari jahon standartlari talablariga javob bermasdan qoldi. Mirzo Ulug`bek nomidagi ToshDU Geografiya fakul`teti olimlari tomonidan oliy o`quv yurtlari uchun ishlab chiqarilgan dasturlari hozirgi davr talabalariga birmuncha javob berishi bilan ajralib turadi. Ammo o`rta maktablar uchun ishlab chiqilgan o`quv dasturlari oliy ta`limda aks etgan bilimlar tizimida birmuncha ajralib qolgan. Ayniqsa «Boshlang`ich tabiiy geografiya», «materiklar va okeanlar geografiyasi», «Turkiston tabiiy geografiyasi», «O`zbekiston iqtisodiy geografiyasi» kurslari talablar darajasida emasligi tajribalarda ayon bo`ldi. Bu muammoni hal etish uchun respublikamizdagi butun geografiya olimlari, metodistlari faollik etishlari zarur bo`ladi. SHu tufayli ularni talabalri darajasida yozish uchun tajribali olimlar taklif etildi. Mustaqillik yilarida o`nlab ilmiy – ommabop, o`quv – metodik adabiyotlar yaratildi va geografik adabiyotlarni yozishga krishildi. 5-sinfda «Tabiyot» kursi P.G`ulomov, A.Musaev, A.Bahromov muallifligida CHop etildi. 6-sinf uchun «Boshlang`ich tabiiy geografiya» va «Materiklar va okeanlar tabiiy geografiyasi» P.Musaev, A.Burahromov, R.Qurboniyozov, Mahmmadieva muallifligida CHop qilindi. 7-sinf uchun «Turkiston tabiiy geografiyasi» P.G`ulomov, X.Vahobov, A.Hasanov «O`zbekiston tabiiy geografiyasi» esa A.Mo`minov, P.Baratov, M.Mamatqulov, R.Rahimbekovlar muallifliklarida o`quvchilar diqqatiga havola etildi. 8-sinf uchun «O`zbekiston iqtisodiy geografiyasi» (Z.M.Akramov, P.Musaev) darsligi deyarlik qayta ishlandi. 9-sinflarda o`qitiladigan «Jaxonning iqtisodiy geografiyasi» dasturi bilan darsligi o`rtasida nomuvofiqliklar mavjud. CHunki, bu darslik Rossiya uchun yozilgan darsliklarning aynan tarjimasi hisoblanadi. Dasturda mavjud bo`lgan ko`pgina bilim va mavzular darslikda yo`q. Holbuki, o`quvchilar dunyoning turli regionlarida joylashgan mamlakatlarni, ularning aholisi, xo`jaligi va boshqa xususiyatlarni O`zbekiston bilan taqqoslash imkoniyatlariga ega bo`lishlari maqsadga muvofiq. SHu tufayli bu darslikni jaxon standartlari darajasida yaratish olimlarimiz oldida turgan eng muhim muammolardan biridir. Geografiya darsliklaridan tashqari o`quvchi va o`qituvchilar uchun o`nlab metodik adabiyotlar CHop etildi: Bular R.Qurbonniyozovning «Geografiya ta`limi metodikasi» (1993), R.Qurbonniyozov, Holiqovlarning oliy o`quv yurtlariga kiruvchilar uchun «Geografiya» ma`lumotnomasi (1993), R.Qurbonniyozov «O`zbekiston geografiyasi», (qiziqarli savol va topshiriqlar) (1997), R.Qurbonniyozov «Umumiy tabiiy geografiya» (1999), P.Baratov «O`zbekiston tabiiy geografiyasi» (1996), T.Asamov, M.Nabixonov, Safarovlar «O`zbekistonning iqtisodiy va ijtimoiy geografiyasi», P.G`ulomov, «Inson va tabiat» (1992) va boshqalar tomonidan ko`plab adabiyotlar geografiya o`qituvchilariga havola etildi. YUqorilardan tashqari geografiyadan testlar bo`yicha o`nlab mualliflar tomonidan metodik qo`llanmalar CHop etildi. Aksariyat viloyatlarning tabiiy va iqtisodiy geografiyalari yaratildi. Bular Farg`ona (Abdug`aniev), Surxandaryo (A.Ro`ziev), Buxoro (I.Nazarov), Xorazm (R.Qurbonniyozov) muallifliklarida amalga oshirildi. Ilmiy va metodik adabiyotlarning CHop etilishi geografiya ta`limi metodikasi bo`yicha chuqur tadqiqotlarning amalga oshirilishi hamda ta`limining birmuncha takomillashuvi tufayli geografiya o`qitshni tashkil qilish borasida talaygina yangilik vujudga kelishiga sabab bo`ldi. O`qitish jarayonida baholash tartiblarining o`ziga xos shakllari, uslublari yaratildi. Geografiya ta`limida o`quvchilar bilimini tekshirishning reyting tizimi jadallik bilan joriy etila boshlandi. Bu tizim orqali o`quvchilarning nazariy, Amaliy bilimlarini tekshirish uchun qulay shart – sharoitlar yaratildi. Reyting tizimi o`quvchilarning mustaqil ishlarini mukammal baholash imkoniyatlarini yaratdi. Maktab ta`limi jarayonida reyting tizimi bilan bir qatorda test metodida nazorat qilish ham kirib keldi. Bu metod o`qituvchining vaqtini tejash, o`quvchilar bilimini erqirra baholash imkonini yaratdi. SHu jihatdan olganda test sinovlariga bag`ishlangan metodik adabiyotlar, jumladan axborotnomalarning nashr etilishi aynimuddao bo`ldi. 1992 yildan respublikamizning barcha oliy o`quv yurtlarida kirish imtihonlarining test metodida amalga oshira boshlanishi ham katta samarali natijalarga olib keldi. Mustaqillik yillarida talaygina o`quv vositalari yaratildi. Ma`lumki, geografiyani kartasiz tassavur qilib bo`lmaydi. Ayniqsa, umumiy o`rta ta`lim maktablarida kartasiz darslarni olib borish mumkin emas. Respublikamizda o`quv krtalarini o`tish davrining qiyinchiliklariga qaramasdan, O`rta Osiyo va tashkil etish bo`yicha ko`pgina ishlar amalga oshirildi. Qozog`istonning tabiiy, O`zbekiston respublikasining tabiiy iqtisodiy, iqlim, ekologik aholi zichligi, dunyoning siyosiy, ma`muriy va boshqa kartalarini nashr etish bo`yicha ko`pgina ishlar amalga oshirildi. 1999 yilda Prezident farmoishi bilan O`zbekiston geografiya atlasi CHop qilindi. 7-8-9-sinflar uchun atlas va konturli kartalar nashr etildi. Ammo dunyoning turli mazmundagi kartalari, globuslar va boshqa ko`rgazmali qo`llanmalari nashr etishdi sustkashlikga yo`l qo`yildi. Geografiya Fani bo`yicha ta`lim vositalarini yaratishda tajribalardan unumli foydalanishimiz maqsadga muvofuq. Xorjiy ilg`or mamlakatlarda kartalar va boshqa didaktik materiallarni disketga kiritib, o`quv disketlarini yaratish yo`lga qo`yilgan. Buni bizning respublikada ham amalga oshirish uchun qo`lay imkoniyatlar mavjud. CHunki aksariyat maktablarda komp`yuterli o`quv xonalari mavjud. Ammo o`quv kinofil`mlarni tayyorlashda, nashr etishda ularning ilmiy jihatdan to`g`ri va mukammalligiga, metodik jihatdan puxta ishlashganligiga, o`quvchilarning tarbiyasi va ma`naviy qiyofasiga mos bo`lishiga e`tibor berish zarur. YUqori saviyadagi geografiya darsliklari, o`quv metodik adabiyotlarini, atlas kartalar, ta`lim vositalarini yaratish uchun muntazam ravishda tanlovlar e`lon qilib turish maqsadga muvofiq. ADABIYOTLAR 1. O‘zbekiston ensikilopediyasi 1996. 2. Pedagogik ensiklopediyasi 1980. 3. O‘zbekiston pedagoklari antologiyasi 1995. 4. Qurboniyozov R. Geografiya ta’limi metodikasi. Toshkent 1993. 5. «Ma’rifat», (Sovet maktabi) jurnallari. «Geografiya v shkole» jurnallari.

Mustaqiillik yillarida geografiya ta’limidagi tub o‘zgarishlar. 9 yillik ta’lim, akademik litsey, kollejlarda geografiya ta’limidagi o‘zgarishlar

Купить