Mustaqil O’zbekistonda ta’lim samaradorligini oshirishdagi olib borilgan chora – tadbirlar va ularning natijalari - Педагогика - Дипломные работы

Информация о документе

Цена	9000UZS
Размер	125.0KB
Покупки	0
Дата загрузки	29 Сентябрь 2019
Расширение	doc
Раздел	Дипломные работы
Предмет	Педагогика

Mustaqil O’zbekistonda ta’lim samaradorligini oshirishdagi olib borilgan chora – tadbirlar va ularning natijalari

Купить

Mundarija Kirish………………………………………………..……….3 – 7 I.Bob. Mustaqil O’zbekistonda ta’lim samaradorligini oshirishdagi olib borilgan chora – tadbirlar va ularning natijalari. I.1. Ta’limdagi muammolar. “Ta’lim to’g’risida” qonunning qabul qilinishi……………………………………………………..8 – 17 I.2. Mamlakatimizda ta’lim samaradorligi sohasida qo’lga kiritilgan yutuqlar. ……………………………..…………18 - 28 II.Bob. Ta’lim samaradorligi va kadrlar tayyorlash milliy dasturi. II.1. Kadrlar tayyorlash samaradorligida milliy modelning o’rni…………………………………………………………29 - 36 II.2. Mamlakatimizda kadrlar tayyorlashdagi samaradorlik va uning istiqbollari…………………………………………37 - 55 II.3. Davlat umummilliy dastur: zaruriyat, maqsad va natija. ……………………………………………………….56 – 80 Xulosa. ……………………………………………………81 – 83 Adabiyotlar ro’yxati…………………………………… ..8

Kirish. Mavzuning dolzarbligi: O’zbekiston o’z mustaqiligini qo’lga kiritgach, ijtimoiy hayotning barcha jabhalari singari ta’lim sohasida ham tubdan isloh qilish vazifasi jamiyat oldida asosiy dolzarb masala bo’lib qoldi. Ma’lumki ota – bobolarimiz qadimdan bebaho boylik bo’lishi ilmu ma’rifat, ta’lim va tarbiyani inson kamoloti va millat ravnaqining eng asosiy sharti va garovi deb bilgan. Shu bois bu sohada yuzaki, rasmiy yondashuvlarga, puxta o’ylanmagan ishlarga mutlaqo yo’l qo’yib bo’lmaydi. Maktab, ta’lim – tarbiya masalasi davlat va jamiyat nazoratida bo’lmish asosiy qonunimizda belgilab qo’yilgan. Shu bilan birga, bu keng jamoatchilik, butun xalqimizning ishtiroki va qo’llab – quvvatlashini talab qiladigan umumiy masaladir 1 . Eng nufuzli jahon mezonlariga javob beradigan mutaxassi

Ilm – ziyo salohiyati, bu xalqning, vatanning ulkan boyligi, kelajak poydevoridir. Uni rivojlantirishda, yetuk mutaxassislarni tarbiyalashda, davlat imkoni bo’lgan hamma ishni qiladi hech narsani ayamaydi 1 . Shu bois istiqlolning dastlabki kunlaridanoq xalq ta’limi tizimini jadal isloh qilishga kirishildi. Bir qator o’quv yurtlarining maqomi, dasturlari va ta’lim uslublari butunlay o’zgartirildi. Eng zamonaviy, shu paytgacha bo’lmagan eng zarur ixtisosliklar bo’yicha alohida universitet va institutlar yangi o’quv muassasalari tashkil etildi. Ilg’or mamlakatlarning tajribalari asosida va chet davlatlar bilan hamkorlikda ko’plab litsey va gimnaziyalar ochildi. O’zbekistonda litseydan tortib akademiyagacha bo’lgan zamonaviy, yangi ta’lim tizimi vujudga keltirildi. Bugungi kunning eng dolzarb

Bugungi kunda o’tmish tariximizni o’rganish yo’l qo’yilgan xatolarni takrorlamaslik, ularni tuzatish uchun juda zarurdir. Mustaqillik yillarida xalq ta’limi sohasi tubdan o’zgartirilib, mustabid sovet tuzumi davri xolisona ravishda ilmiy, tahlil etish, istiqlol mafkurasi asosida jiddiy xulosalar chiqarishning quyidagi omillari bilan tavsiflanadi. - Ushbu mavzu hozirgacha O’zbekiston yangi tarixi yo’nalishi bo’yicha alohida diplom ishi mavzusi sifatida o’rganilmaganligi; - O’zbekistonda kadrlar tayyorlash milliy dasturi asosida, zamon talablariga javob beradigan mutaxassislar yetishtirishga erishish uchun jahon tajribasini umumlashtirib tegishli xulosalar chiqarishning zarurligi; - Mustaqillikning dastlabki yillarida yo’l qo’yilgan xato va kamchiliklarni tanqidiy o’rganish, o’sha davrdagi i

O’zbekistonda xalq ta’limi sohasining holat va muammolarini tahlil etish to’plangan tajribalarni umumlashtirish va ularni turmushga tadbiq etishga doir ilmiy xulosalar chiqarishdan iborat: Umumiy maqsaddan kelib chiqib tadqiqotning aniq vazifalari quyidagicha belgilangan. - O’zbekistonda xalq ta’limi sohasida yo’l qo’yilgan jiddiy xato va kamchiliklarni xolisona o’rganish, vazifasiga qaratiladi. - Mustaqillik yillarida ta’limning davlat siyosati darajasida ko’tarilishiga sabab bo’lgan faktorlar yoritishni va ushbu yillarda ta’lim sohasida qo’lga kiritgan barcha yutuqlarni yoritishni; - Kadrlar tayyorlashning milliy modelining kadrlar tayyorlashdagi yutuqlar va nihoyat Respublikamiz Prezidentining “2004 – 2009 yillarda maktab ta’limini rivojlantirishning davlat umummilliy dasturi to’g’risid

Tadqiqotning nazariy metadologik asosi: bilim nazariyasi va milliy istiqlol g’oyasining asosiy tamoyillari tashkil etadi. Ishni bayon etishda O’zbekiston tarixini tamoyillariga tayangan holda tarixiylik, ilmiylik, xolislik, uzviylik kabi metadologik tamoyillariga tayanildi. Tadqiqotning muhim nazariy asosini Mustaqil O’zbekiston Respublikasi Qonunlari, hukumatning turli mazmundagi hujjatlari hamda Prezident I. Karimov asarlari, ta’lim – tarbiya to’g’risidagi yo’l yo’riqlari va ko’rsatmalari tashkil etadi. Tadqiqotning ma’naviy ba’zasi: Mustaqillik yillarida mazkur mavzu doirasida O’zbekiston tarixshunoslik fanidan yangi konseptual – metadologik tamoyillarga tayangan ko’plab adabiyotlar vujudga keldi. Bular orasida eng muhimlari Prezidentimiz I.A.Karimovning ta’lim va kadrlar tayyorlash mas

Kishilik tarixida favqulodda xususiyatlari hamda mo’jizalari bilan ajralib turgan XX asr poyoniga etib XXI asrga qadam qo’yibqariyib o’n bir yilni o’tkazmoqdamiz. Bizning avlodlatimiz umrguzaronlik qiladigan yangi uchunchi ming yillik shubhasiz ijtimoiy hamda iqtisodiy islohotlarni keng ko’lamda amalga oshirish, boqiy qadriyatlarimizni yanada yuksaltirishga xizmat etadi. XX asrning bizga bergan buyuk ne’mati istiqlol bo’lib, u tufayli barcha sohada bo’lgani kabi ta’limda ham qator o’zgarishlar amaliy islohotlar, yangilanishlar yuzaga keldi. Chunki boshlangan ezgu ishlarning nafaqat moddiy jihatdan, balki ruhiy, umuminsoniy xususiyatlari ham XXI asrning talab ehtiyojlariga hamohang tushayotganligi sir emas. O’z o’rnida Prezidentimiz yangi asrga baho berib, XXI asr yangi texnika, texnologiya

Yangi qonunda 1 – 9 – sinflarda chuqur bazaviy ilmlar berilib, o’quvchining qobiliyati aniqlanib, turli yo’nalishlar bo’yicha faoliyat ko’rsatishga imkoniyat yaratildi. Yangi qonun yuqori saviyali, zamon talablariga javob beradigan, sho’rolar davridan qolgan sarqitlardan to’liq qutilgan kishilar tarbiyalanmoqda. Yangi qonunda uzluksiz ta’limni amalga oshirish yo’llarining yechimi to’g’ri ko’rsatilib berildi. “Ta’lim to’g’risida”gi qonun va “Kadrlar tayyorlash milliy dasturi”da bu masalani amalga oshirishning aniq yo’llari uslubiy vositalari ko’rsatib berilgan. Biz butun hayotimizning va istiqbolimizning qaysi yo’nalishi haqida gapirmaylik hamma narsa kadrlarga va yana kadrlarga borib taqaladi. Bu masalani hal etmasdanturib, amalda o’z kelajagimizni ko’rishimiz mumkin emas. Respublikamizda

Sirtdan qaraganda, haqiqatan ham manzara shunday edi. Sobiq SSSRda yuzlab universitet va institutlar oliy va o’rta maxsus bilim yurtlari. Minglab ilmiy tadqiqot muassasalari faoliyat ko’rsatardi. Lekin uning soni ko’p bo’lgani bilan talablari darajasida emas edi. Buning sabablaridan biri ham shunda ekani shubhasiz. Istiqlol yillarida o’quv yurtlarining maqomi, datuslari va ta’lim uslublari butunlay o’zgartirildi. Eng zamonaviy, shu paytgacha bo’lmagan eng zarur ixtisosliklar bo’yicha alohida universitet va institutlar, jumladan mudofaa vazirligi qoshida harbiy akademiya, Jahon iqtisodiyoti va diplomatiya universiteti, Toshkent aviatsiya instituti, Navoiy tog’ – konchilik instituti kabi o’nlab yangi o’quv muassasalari tashkil etildi. Ayni paytda xalq ta’lim tizimini ham tubdan isloh asosida

Xullas, istiqqlol yillarida ta’lim sohasida erishilgan ushbu yutuqlar jamiyatda mustaqil fikrlovchi, yuqori saviyali, zamon talablariga javob beradigan komil insonlarni vujudga kelishini taqozo qilmoqda. Shu yuqoridagilarga ko’ra “Mustaqil O’zbekistonda ta’lim va uning samaradorligi” mavzusida bitiruv malakaviy ish yozishda asosiy turtki bo’lgan narsa shuki Prezidentimiz I. A. Karimovning “Tafakkur” jurnali muxbiri savollariga javobidan: “… IX – XV asrlarda ma’rifatli dunyo yurtimiz donishmandlarini qanchalikk izzat ikrom qilgan bo’lsa, XXI asrda biz xalqimiz mamlakatimizga nisbatan ana shu ehtiromni qaytadan kiritishimiz kerak 1 ” – degan ulkan so’zlari menda ta’lim masalalari bo’yicha ish qilishimni taqozo qildi va bu sohadagi asosiy maqsadni paydo qildi. O’zbekiston Respublikasi mustaqi

maktablarida) hali ham eskicha qolipdagi ta’lim tarbiya tizimi davom etmoqda. Yangilik sari intilish sust darajada. Qishloq maktablarining 50%dan ortig’i eski binolarda, avariya holatidadir. Vaqtincha iqtisodiy qiyinchiliklar sharoitida ko’pgina viloyatlarda xo’jaliklarimiz maktablar qurilishiga, ularning moddiy bazasini mustahkamlashga e’tibor ham bermay qo’yilgan. Yangi davrga mos, bugungi kun taraqqiyotimizga javob beruvchi darsliklarimiz ham yetarli emas. Bu qiyin holatni quyidagi bir oddiy misolda ko’rishimiz mumkin: “ qog’oz tanqisligi natijasida 1995 yilda “O’qituvchi” nashriyotida umumta’lim maktablari uchun rejalashtirilgan 76 nomdagi o’quv adabiyotlari o’rniga, hozirgacha bor – yo’g’i 20 ga yaqini nashrdan chiqdi, xolos.” O’quvchilar uchun maktablarni ko’rgazmali qurollar bilan t

nomli Toshkent Davlat pedagogika universiteti rektorati, professor o’qituvchilari tomonidan amalga oshirilayotgan ishlar diqqatga sazovordir. Bu oliy bilimgohda psixolog olimlar tomonidan test sinovlari ishlab chiqilib, Toshkent shahridagi va viloyatidagi maktablarda sinov tajribasi o’tkazildi. 1200 nafardan ortiq Toshkent shahri o’quvchilari, 5 ming nafar Toshkent viloyat o’quvchilari testdan o’tkazildi, 9 va 11 sinf o’quvchilarining besh yuz nafaridan ortig’ining pedagoglik kasbiga layoqati borligi aniqlandi. Ular universitetga taklif etilib, 1995-yilning mart, aprel, may oylarida maktabdan tashqari paytda o’qitildi va 300 dan ortig’i o’sha tanlab olgan o’quvchilardan olindi. Mustaqilligimizning birinchi kunlaridan boshlab, ta’lim tarbiya tizimini takomillashtirish uni jahon andozalari d

1992 – yil 2 – iyulda qabul qilingan va 1993 – yilda uning ayrim moddalariga o’zgartirishlar kiritilgan edi. Qonunning 4 – moddasida qayd etilganidek, har bir shaxsning jinsi, tili, yoshi, irqi, milliy mansubligi, e’tiqodi, dinga munosabati, ijtimoiy kelib chiqishi, xizmat turi, ijtimoiy mavqei, turar – joyi O’zbekiston Respublikasi hududida qancha vaqt yashayotganligidan qat’iy nazar, har kimga bilim olishda teng huqular kafolatlanadi. 1 Qonun fuqarolarga ta’lim tarbiya berish, kasb – hunar o’rgatishning huquqiy asosini belgilabgina qolmay, balki ta’lim sohasidagi davlat siyosatining huquqiy maqomini, asosiy prinsiplarini ham belgilab berdi. Xususan, qonunning 3 – moddasida yangi ta’lim tarbiya va tarbiyaning insonparvar va demokratik xarakterda bo’lishi, uzluksizligi, izchiligi, ta’lim o

bilan aytganda, o’zligini anglash erkin va ozod jamiyatda yashash mustaqil davlatimizning jahon hamjamiyatida o’ziga munosabat o’rnini egallashga harakat qiladi”, 1 degan edi. Shu bois mamlakatimizning istiqlol yo’lidagi birinchi qadamlaridanoq, buyuk madaniyatimizni tiklash va yanada yuksaltirish, milliy ta’lim tarbiya tizimini takomillashtirish, uning milliy zaminini mustahkamlash, zamon talablari bilan uyg’unlashtirish asosida jahon andozalari va ko’nikmalari darajasiga ko’tarish barcha chora tadbirlar amalga oshirilmoqda. Ma’lumki, ta’lim mamlakat ijtimoiy – iqtisodiy, g’oyaviy madaniy hayotining muhim tarmog’idir. Ta’lim asoslari O’zbekistonda uning konstitutsiyasi 2 va “ta’lim to’g’risida” 3 Qonun bilan kafolatlangan. O’zbekiston Respublikasi Oliy Kengashining 1992 – yil 2 – iyuldagi

avlodga chuqur bilim berish va ularni komil insonlar qilib tarbiyalash ham muhim o’rinni egallaydi. Prezidentimiz I. A. Karimov O’zbekiston Respublikasi Oliy majlisining birinchi sessiyasida qilgan ma’ruzasida “siyosiy ma’naviy islohotlarda, milliy tarbiyani yuksaltirishda davlat bosh islohotchi bo’lib, tegishli qonunlar orqali ma’naviy yo’nalishlarning muhim tomonlaridan biri yosh avlodga chuqur bilim berish, ularni komil inson qilib tarbiyalash vazifasi mustaqil taraqqiyot dasturimizning bosh vazifasidir” degan edi. 1 Yurtboshimiz o’z ma’ruzalarida xalq ta’limi xodimlari oldida yoshlarni mustaqil fikrlashga, mustaqillik tafakkurini kengroqtushunishga o’rgatish uchun ularga “Vatanimiz istiqboli va istiqloli haqida qayg’urish o’zining va o’z xalqining vatanining qadr – qimmati, or – nomusi

va bu borada qabul qilingan hujjatlar mohiyatini keng jamoatchilik tomonidan chuqur anglab olinishiga har tomonlama sharoit yaratish maqsadida davlat boshqaruvi, huquqni muhofaza qilish idoralari ta’lim tarbiya muassasalari xodimlari zimmasiga yuksak ma’suliyat yuklandi. Ushbu ma’suliyatni realizatsiya qilish maqsadida ta’lim muassasalari, birinchi navbatda oliy ta’lim muassasalari, professor – pedagogik xodimlari safidan etuk o’qituvchi kadrlar tayyorlash, ularni rivojlangan xorijiy mamlakatlar ta’limidagi ijobiy tajribalarni o’rganishi, o’qitishning yangi pedagogic texnologiyalari bilan tanishishi va chet ellarda tajriba orttirish maqsadida “Ustoz” respublika jamg’armasi tashkil etildi. (1997 yil, 30 dekabr). Xullas, Prezidentimiz bir necha bor ta’kidlaganlaridek, kelajakda mustaqil davl

takomillashtirish, uning milliy zaminini mustahkamlash, zamon talablari bilan uyg’unlashtirish asosida jahon andozalari va ko’nikmalari darajasiga chiqarish maqsadiga katta ahamiyat berib kelmoqda. 1996 – 1997 o’quv yilidan boshlab maktablarning birinchi sinflarida o’qish yangi alifboda olib boorish yo’lga quyildi. Yangi imlo, alifboda o’qitish uchun zarur dastur, qo’llanma va darsliklar yaratildi. Shu davr mobaynida 300 yaqin yangi turdagi ta’lim muassasalari ochildi. Oliy o’quv yurtlari qoshida 46 ta litsey tashkil etildi. 800 ga yaqin o’quvchi chet ellarda ta’lim oldi, ko’pgina o’qituvchilar xorijiy davlatlarning ilg’or tajribalarini o’rganish maqsadida chet mamlakatlarga borib qaytdi. 1 Maktablarga va o’qituvchi murabbiylarga, ularni moddiy va ma’naviy rag’batlantirish, yordam berish m

“Mahalla”, “Kamolot”, “Sog’lom avlod uchun”, “Nuroniy”, “Ulug’bek”, “Umid” jamg’armalarining ta’lim – tarbiya sohasidagi ezgu ishlari barkamol avlodni voyaga etkazishda muhim ahamiyat kasb etmoqda. Bir qator o’quv yurtlarning maqomi, dasturlari va ta’lim uslublari butunlay o’zgartirildi. Eng zamonaviy , shu paytgacha universitet va institutlar, jumladan, mudofaa vazirligi qoshida harbiy akademiya, ichki ishlar vazirligi qoshida ichki ishlar akademiyasi, Bank – moliya akademiyasi, jahon – iqtisodiyoti va diplomatiya universiteti, Toshkent akademiya instituti, Toshkent aviatsiya instituti kabi o’nlab yangi o’quv muassasalari tashkil etildi. Ilg’or mamlakatlarning tajribalari asosida va chet davlatlar bilan hamkorlikda ko’plab litsey va gimnaziyalar ochildi. Majoziy qilib aytganda litseydan t

tezda bartaraf qilish uchun joylarda universal ta’lim tizimini joriy etishni hayotning o’zi taqazo qildi. Viloyat universitetlarining tashkil etilishi hayot bilan ilmning, nazariya bilan amaliyotning yaqinlashuviga katta yordam berdi. Shu yuqoridagilar bilan birgalikda viloyatlarning kelajak taraqqiyoti ana shu hududlardagi oliy ta’lim markazlari bilan bevosita bog’liq. Viloyatlardagi universitetlar vositasida dunyoning eng ilg’or, mashhur o’quv yurtlari bilan hamkorlik qilish imkoniyatlari paydo bo’ldi. Jumladan AQSHning Kembrij shahridagi Garvard, Stenford, Priston, Buyuk Britaniyaning Oksford, Lid, Fransiyaning Strasburg, Lion, Dijon, Grenbol universitetlari bilan hamkorlikda, tajriba almashish sharafiga muyassar bo’ldilar. Horijiy mamlakatlar bilan ilmiy texnikaviy ta’lim sohasida hamk

borilmoqda. Jumladan, iqtidorli talabalarni xorijda o’qitishlari yo’lga qo’yildi, o’quvchilarni xukumatlararo bitimlar bo’yicha xorijiy mamlakatlarning nufuzli oliy o’quv yurtlarida bilim olishga imkoniyatlar yaratildi. Buni quyidagi dalillar isbotlaydi. “Har yili respublikamizda umum ta’lim maktablarining test sinovlaridan o’tgan 50 dan ziyod o’quvchisi AKSELS yo’li bilan AQSH ga yuboriladigan bo’ldi” 1 . Shu kunlarda mamlakatimizdan 700 nafar talaba xorijiy mamlakat o’quv yurtlarida iqtisodiy ixtisoslar bo’yicha o’qishmoqda. Bir necha ming talaba 3 oydan bir yilgacha xorijiy o’quv yurtlarida ta’lim olmoqda 2 . Mustaqillik yillarida o’rta hunar ta’limini yanada takomillashtirish yo’lida katta ishlar qilindi. Qishloqda kichik va xususiy tadbirkorlikni rivojlantirishga ko’maklashish, qishlo

to’g’risida”gi qonun va kadrlar tayyorlash bo’yicha milliy dasturni hayotga tadbiq etish ishlari davlat siyosatining ustuvor yo’nalishi hisoblansin 1 . Respublikada ta’lim tarbiya tizimini tubdan o’zgartirish yo’lida olib borilayotgan islohotlarni amalga oshirish va bu borada qabul qilingan xujjatlar mohiyatini jamoatchilik tomonidan chuqur anglab olinishiga har tomonlama sharoit yaratish – davlat boshqaruvi huquqini muhofaza qilish idoralari, ta’lim tarbiya muassasalarining eng dolzarb vazifalari etib belgilansin. Ta’lim muassasalari, birinchi navbatda oliy ta’lim muassasalari professor – pedagogik xodimlari safidan etuk o’qituvchikadrlar tayyorlash, ularning rivojlangan horijiy mamlakatlar ta’limidagi ijobiy tajribalarini o’rganishi, o’qituvchini yangi pedagogik texnologiyalar bilan tani

quyidagi misollarda ko’rishimiz mumkin. ….birgina Samarqand viloyatida 62 ta yangi turdagi ta’lim muassasasi, ya’ni 7 ta kasb – hunar kolleji va 4 ta akademik litsey banklari yangidan qurildi, 51 ta ta’limmuassasalari esa rekonstruksiya yo’li bilan qayta tashkil qilindi, viloyatdagi 25 ta’lim muassasalari uchun Janubiy Koreyadan umumiy qiymati 2 million 407 ming 853 AQSH dolariga teng o’quv jihozlari keltirildi. Germaniyaning granti hisobidan mazkur davlat texnikaviy hamkorlik tashkiloti (GTZ) ishtirokida 2 ta ta’lim muassasalarini jihozlash ishlari nihoyasiga etkazildi. Shuningdek 3 ta kasb – hunar kollejlari Osiyo Taraqqiyot banki krediti hisobidan, 5 ta qishloq ho’jaligi kasb – hunar kollejlari Yaponiya davlati krediti hisobidan to’liq jihozlandi. 1 Yosh avlodni kamolga etkazishning uch

uchun ham shunchalik, balki undan ko’ra muhim va dolzarbdir. 1 Ha, komil inson tarbiyasi juda murakkab jarayon hisoblanadi. Qashqadaryo misolida ko’radigan bo’lsak, ayni paytda viloyatda 1094 ta maktab faoliyat ko’rsatmoqda. Shundan 9 tasi boshlang’ich 289 tasi tayanch, 755 tasi o’rta 3 tasi gimnaziya, 34 tasi ixtisoslashgan 4 tasi maxsus ta’lim muassasidir. Jami o’quvchilar soni 620026 nafari tashkil etadi. Ularga 51420 nafar o’qituvchi saboq beradi. Muallimlarning 30105 nafari oliy, 1361 nafari to’liqsiz oliy, 1918 nafari o’rta maxsus ma’lumotli mutaxassislar. 2004 – 2005 yillarda 808 nafar oliy ma’lumotli pedagoglar ta’lim muassasalariga jalb qilindi. Aynan shu yili maktablarimizning 1 – sinflariga 57488 nafar, 10 – sinfga esa 30986 nafar o’quvchi qabul qilindi. 37 ta ixtisoslashgan umu

imzolangan “madaniyat fan va texnika, ta’lim, sog’liqni saqlash, axborot, sport va turizm sohalaridagi hamkorlik to’g’risida” va 1995 yil 17 iyulda imzolangan “Oliy ta’lim sohasidagi hamkorlik to’g’risida” bitimlar asosida amalga oshirilayapti. Keyingi 4 yil davomida Rossiya federatsiyasi oliy ta’lim muassasalarida o’qish uchun har yili 40 – 60 grant ajratilmoqda. 1 2005 yil ta’lim uchun 70 grant ajratildi. Aspiranturada tahsil olish uchun 10 va doktarantura uchun 1 o’rin berildi. 2 2001 yil yanvar oyida M. V. Lomonosov nomidagi Moskva davlat universiteti rektori, akademik V. Sadovnichiy O’zbekiston Respublikasiga kelib O’zbekiston Respublikasi Prezidenti I. A. Karimovga Moskva Davlat universitetining faxriy professori unvoni diplomini topshirdi. O’zbekiston va Rossiya Oliy ta’lim muassasa

oliy ta’lim muassasasi bilan hamkorlik qilmoqda. Toshkent axborot texnologiyalari universiteti esa Moskva informatika va aloqa – texnika universiteti bilan bitim imzolagan. Bitimga ko’ra, aspirantlar almashish, ilmiy amaliy anjumanlar o’tkazish, o’qituvchi malakasini oshirish va qayta tayyorlash ko’zda tutilgan. Toshkent to’qimachilik va engil sanoat instituti Moskva davlat to’qimachilik akademiyasi, Ivanovo to’qimachilik akademiyasi, Moskva davlat nashriyot – matbaa universiteti hamda Sankt – Peterburg texnologiya va dizayn instituti bilan o’zaro hamkorlikni yo’lga qo’ygan. Farg’ona politexnika instituti, Moskva aviatsiya instituti, Sankt – Peterburg iqtisodiyot muhandislik akademiyasi, Boltiq davlat texnika universiteti, Sankt – Peterburg neft – kimyo institute bilan hamkorlikni rivojlan

Respublikasi oliy ta’lim muassasalarining o’ttiz nafar kafedra mudiri Plexanov nomidagi Rossiya iqtisodiyot akademiyasida malaka oshirib keldi. 1 2003 yil sentyabridan boshlab O’zbekiston Respublikasi Prezidentining “Iste’dod” jamg’armasi tomonidan Moskva davlat elektronika va matematika instituti bilan hamkorlikda masofaviy ta’limni tashkil qilish va uning metodikasi bo’yicha kurslar tashkil etilmoqda. Hozirgi kunda 60 nafardan ortiq o’qituvchi ushbu kurslarda malaka oshirdi. Bundan tashqari, “Iste’dod” jamg’armasi bazasida Rossiya universitetlari bilan axborot texnologiyalar bo’yicha 13 xil kurs tashkil qilindi. 100 nafardan ortiq o’qituchi ushbu kurslarda ta’lim oldi. 2004 yil 10 sentyabrda Oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligida Rossiya Federatsiyasining O’zbekiston Respublikasidagi el

nashrlar ko’rgazmasi uyushtirilayotgan, Rossiya oliy ta’lim muassasalarida O’zbekistonlik abiturentlar uchun ajratilayotgan kvotalar hajmi ko’payayotgani kishini quvonturadi. Ta’lim sohasidagi shu singari ijobiy ishlar ikki tomonlama hamkorlikning yorqin istiqbolidan darak beradi. II – Bob. Ta’lim samaradorligi va kadrlar tayyorlash milliy dasturi . I. 1. Kadrlar tayyorlash samaradorligida Milliy modelning o’rni . Bugun – Kadrlar tayyorlash milliy modeli va milliy dasturni amalga oshirishning ikkinchi bosqichi hayotga tadbiq qilinayotgan paytda, bosib o’tilgan 28

yo’lga bir nazar solib, erishilgan yutuqlarni chuqur mushohada etish bilan birgalikda, oldimizda turgan vazifalardan kelib chiqqan holda Prezidentimizning Milliy model zamiriga singdirilgan g’oyalarning mohiyatini butun teranligi va miqiyosi chuqur mushohada etish bilan birgalikda oldimizda turgan vazifalardan kelib chiqqan holda anglab etish hayotiy zaruratga aylanmoqda. Shu jihatdan olib qaraganda, kadrlar tayyorlash milliy modelining mazmuni va mohiyatini har tomonlama chuqur o’rganish jahon hamjamiyatida mavjud ta’lim tiziminini hozirgi va ayniqsa ertangi kundagi roli va vazifalarini belgilashda o’ta muhim masala hisoblanadi. Shu o’rinda chuqur mamnuniyat va faxr bilan ta’kidlash joizki, jahon hamjamiyatida ta’lim sohasida ruy berayotgan jarayonlar, amalda oshirilayotgan islohotlar, sh

tomonlama chuqur o’rganish jahon hamjamiyatida mavjud ta’lim tizimlarining islohiyati va rivojlanishi hozirgi va ayniqsa ertangi kunidagi roli va vazifalarini belgilashda o’ta muhim masala hisoblanadi. “Kadrlar tayyorlash milliy dasturi”ni tayyorlash jarayonida mamlakatimiz Prezidenti I. Karimov mutaxassislar bilan uchrashgan paytlarida bu haqda gapirib, ikkita mamlakatni misol tariqasida bu haqda gapirib, keltirgan edilar. Bular Yaponiya va AQSH. Yaponiya oxirgi 50 yil davomida eng rivojlangan davlatlar qatoriga qo’yilgan. Asosiy sabab ta’lim tizimining takomillashgani va shu bulan birga yoshlarda ta’lim tizimiga ishonch hosil qilgandadir. Shu mazkur mamlakatda tegishli yer osti va yer usti boyliklari ya’ni tabiiy boyliklari yo’q. AQSH dunyodagi kuchli mamlakatlardan biri hisoblanadi. Amm

zamiriga singdirilgan bosh maqsad – “Ravnaq topayotgan, kuchli demokratik davlat fuqarolik jamiyatining shakllanishi”ga erishishga xizmat qilishi lozim bo’lgan g’oyaning qudratli salohiyatini anglamoq va tushunib etmoq zarur. Bu esa, o’z navbatida tayyorlash tizimini takomillashtirishga oid amaliy tadbirlarni hayotga joriy etish bilan bog’liq ko’plab savollarga javob imkonini berdi. Darhaqiqat, O’zbekiston Prezidenti I. A. Karimovning eng nufuzlihalqaro tashkilotlardan biri YUNESKOning Ibn Sino nomidagi Oltin medali bilan mukofotlanishi, jahonning qator obro’li ta’lim va ilmiy markazlarining faxriy doktori va professori etib saylanganligini ham milliy modelimiz asosida amalga oshirilayotgan islohotlarning halqaro e’tirofiga yorqin va ishonchli dalildir. Bu o’rinda yana bir muhim masalani m

tizimidagi islohotlardan farqli o’laroq: milliy modelimiz o’z xususiyatiga ko’ra, ta’lim tizimi va islohotlarning asosiy maqsadini tarixiy va ilmiy jihatdan to’g’ri asoslab bergan nodir modelidir. 1 modelimizda ta’limning muhim xususiyatlarini bir – biri bilan uzviy bog’liq bo’lgan uchta nuqtai nazardan davlat, jamiyat va shaxs manfaatlari orqali qarash va baholash muhim ahamiyatga ega. Ushbu qadriyatlarning o’ziga xos muhim jihatlarini bir – biridan aniq farqlab olish, nafaqat “ta’limdan kim nimani hohlaydi va tutadi” degan savolga javob berib qolmasdan eng asosiysi, ta’lim rivojining strategic maqsadlarini ruy – rost belgilab olish imkonini beradi. XX asr tajribasidan ma’lumki, jahonning aksariyat mamlakatlarida farqli o’laroq sobiq sho’rolar ittifoqida “ta’limning davlat qadriyat” kabi

Milliy modelning qimmatbahoxususiyatlaridan biri, unda ana shu maqsadga erishish yo’lidagi davlat, jamiyat va shaxsning manfaatlari uzviy ravishda bir – biriga chambarschas bog’lanib ketganidadir. Shuni yana bir bor ta’kidlash lozimki, shaxs modelining izchilligi va yaxlitligini ta’minlaydigan unsure bo’lib milliy dasturga aytilganidek, “Respublikada amalga oshirilayotgan ta’lim sohasidagi o’zgarishlarning bosh maqsadi va harakatlantiruvchi kuchi, bu inson omili, uni har tomonlama rivojlanishi va farovonligidir” 2 degan qoidaning asosiy mohiyatini tashkil etadi. Milliy model va dasturda tub o’zgarishlarning asl maqsadi, ta’lim tizimini isloh qilishtufayli ruy beradigan barcha o’zgarishlarning asosi va bosh yo’nalishi, ayni paytda bu jarayonlardagi davlat va jamiyatning o’rni va vazifalari

dinlarni saqlab qolish hamda rivojlantirish, shuningdek, jamiyatimizning “ichki” muammolarini hal qilishdagi ahamiyatiga ko’ra o’rganish lozim. Ikkinchidan, Milliy modelning jahon ta’lim tizimlaridagi o’rnini aniq belgilab olgan holda milliy ta’lim tizimining halqaro ta’lim hamjamiyatiga qo’shila borishiga erishish va ayni paytda o’ziga xosligini saqlab qolgan holda, o’ziga mos yo’lni tanlashi va rivojlanishiga e’tibor qaratilishi darkor. Ishonchimiz komilki, Milliy modelda “xilma – xillik osha birlikka erishish” tamoyillining yuqorida qayd etilgan tarkibiy qismlari aniq ko’rsatilibgina qolmasdan, balki Kadrlar tayyorlash milliy dasturida o’z ifodasini topgan. Ta’lim sohasida davlat siyosatining tarixiy davomchisi sifatida joriy etilgan “2004 – 2009 yillarda maktab ta’limini rivojlantirish

Albatta, amaliyot bilan chambarchas bog’langan, davlat nazorati ostida yaratilayotgan o’quv labaratoriya jihozlarining sifat ko’rsatgichlari yuqori bo’lishi tabiiydir. “ELXOLDING” kompaniyasi rahbariyati va ishchi xodimlar jamoasi o’z mehnat mahsuli bilan har bir ta’lim muassasasiga kirib kelar ekan, mamlakatimiz kelajagi o’quvchi yoshlarning ta’lim – tarbiya olishida, voyaga etishida, komil inson bo’lib jamiyatga kirib kelishida baholi qudrat ulushi bilan xalq xizmatidadir. Demak, bugungi o‘quvchimiz ertangi kelajak egasidir. Ajab emas, bizning o’quv labarotoriyalarimiz vositasida bilim olgan o’quvchilar korxonamizga kelib, mutaxassis sifatida faoliyat ko’rsatsa. Shu yuqoridagilar bilan birga Milliy modelning yana bir o’ziga xos xususiyati shundan iboratki, bu uning texnologik va prosessu

umummadaniy o’sishiga sezdirmay ko’maklashadigan bolalarni qurshagan atrof – muhitni kengaytirib borib bolalar va kattalar hamjamiyatining mustahkamlanishiga ta’sir ko’rsata borib, o’zi ham o’sib borayotgan pedagog – haqiqiy pedagogdir. 1 Xullas, bugun kadrlar tayyorlash milliy modeli va milliy dasturini amalga oshirishning hayotga tadbiq etilayotgan bir paytda, erishilgan yutuqlarni chuqur mushohada etish bilan birgalikda oldimizda turgan vazifalardan kelib chiqqan holda Miliy model zamirida cingdirilgan g’oyalarni anglab etish hayotiy zaruriyatdir. II. 2. Mamlakatimizda kadrlar tayyorlashdagi samaradorlik va uning istiqbollari. Iqtisodiy siyosiy sohalardagi barcha islohotlarimizning pirovard maqsadi yurtimizda yashayotgan barcha fuqarolar uchun munocib hayot sharoitlarini tashkil qilib b

Kelajagi buyuk O’zbekiston davlatini qurish vazifasi ham yuqori malakali, barkamol mutaxassislarni tayyorlash bilan chambarchas bog’liq. Shu maqsadda i. A. Karimov tashabbusi bilan O’zbekiston Respublikasining “Ta’lim to’g’risida”gi Qonuni va Kadrlar tayyorlash bo’yicha Milliy dastur ishlab chiqildi hamda Oliy Majlis sessiyasida tasdiqlandi. “Ta’lim – tarbiya va kadrlar tayyorlash tizimini tubdan isloh qilish, barkamol avlodni voyaga etkazish to’g’risida”gi Farmonda ushbu Milliy dasturning maqsadi, ustuvor vazifalari va ularni amalga oshirishning aniq yo’llari belgilab berilgan 2 . Farmonga muvofiq, Milliy dasturni bosqichma – bosqich hayotga tadbiq etishning ustivor vazifalari bo’yicha ma’sul bo’lgan maxsus ishchi guruhlar tuzildi. Shuni qayd qilish lozimki, aksariyat fanlar bo’yicha dars

ta’limidagi ijobiy tajribalarni o’rganish, o’qitishning yangi pedagogik texnologiyalari bilan tanishishini va chet ellarda tajriba orttirishini taqazo etmoqda. Shuningdek, Farmonda iqtidorli yoshlarni tanlash va ularning professional bilim olishi uchun zarur bo’lgan sharoitlar yaratib berish, o’quvchilar bilimi va kadrlar malakasini Milliy dastur talablariga muvofiq aniqlash va baholash tizimini shakllantirish, ta’lim berish xizmati va professional mehnat sohasida raqobatli bozorni hamda ta’lim xizmati marketingini shakllantirish kabi yo’nalishlar dolzarb masala sifatida belgilangan. Shunga ko’ra kadrlar tayyorlash masalasi muhim o’rinda turadi. Bugungi kunda mamlakatimizda o’qituvchilik kasbini sharaflasa, uning mavqeini har jihatdan mustahkamlash, pedagog kadrlarni zamon talablariga javo

bo’lgan umumiy extiyoj 11199 nafar edi. 2005 – 2006 o’quv yilida esa bu ko’rsatkich 7733 nafarni tashkil etdi 3 . Kadrlar qo’nimsizligiga barham berish bo’yicha olib borilayotgan chora tadbirlar samarasi o’laroq, bu borada ham yildan yilga ijobiy holat sezilmoqda. 2004 yil kadrlar qo’nimsizligi 10179 nafarni tashkil etgan bo’lsa, bu yil bu raqam 5235 nafarni tashkil qildi 4 . 2004 – 2009 yillarda maktab ta’limi rivojlantirish umummilliy davlat dasturiga asosan aynan maktablarni o’quv laboratoriya uskunalari, kompyuter texnikasi, darsliklar, o’quv uslubiy materiallar bilan ta’minlash vazifasi bajarishda eng avvalo, xalq ta’limi, iqtisodiyot vazirliklarining hamkorligida davlat buyurtmasi ishlab chiqildi. Shunga ko’ra bu yil tender tanlovi o’tkazilib, uning natijalariga ko’ra respublika bo’y

Hozirgi kunda xalq ta’limi vazirligi tizimidagi umumta’lim maktablarida 23.601 nafar jismoniy tarbiya o’qituvchilari faoliyat olib borishmoqda. Vazirlar Maxkamasining 2004 yil 15 iyuldagi qaroriga asosan 2004 – 2005 o’quv yilining 2 – yarim yilligida Respublikamiz umumta’lim maktablarida jismoniy tarbiya fanidan dars berayotgan jami 21859 nafar o’qituvchilardan 6237 (28.8 foizi)ning oylik maoshiga qo’shimcha ustamalar: jumladan, 2928 nafari (13.4 foizi0ning oylik maoshiga sinfdan tashqari, tarbiyaviy ishlari uchun va 1137 nafari (5.2 foizi0ga bir vaqtning o’zida har ikkala yo’nalish bo’yicha ustamalar belgilandi. Bu 1 – yarim yillikka nisbatan 5.5 foiz o’sganligini ko’rsatadi. Uzluksiz ta’lim tizimidagi asosiy bo’g’inlardan biri, bu kadrlar malakasini oshirish va qayta tayyorlashdir. Hozi

hududiy organlari rahbar xodimlaridan 40 nafari 1455 nafar pedagogika institutlari rektorlari, prorektorlari, kafedra mudirlaridan 18.1 foiz professor - o’qituvchilar egallab turgan lavozimlariga munosib emasligi namoyon bo’ldi. Umum o’rta ta’lim maktab direktorlaridan 1378 nafari “egallab turgan lavozimiga noloyiq 2 ” deb topildi. Shu o’rinda bir narsani alohida ta’kidlashni istardik. O’rta maxsus kasb – hunar ta’limi tizimi respublikamizda shu qadar tez oyoqqa turdiki, u uzluksiz ta’lim tizimiga butkul yangi bir bo’g’in sifatida kirib keldi. Uning bugungi kamolisiz Kadrlar tayyorlash milliy dasturini ham, uzluksiz ta’lim tizimini ham, erishilachak ulkan istiqbolni ham tasavvur qilish qiyin. O’rta maxsus kasb – hunar ta’limi milliy dastur qabul qilingandan buyon o’tgan sakkiz yil davomida

113.6mln. AQSH dollari miqdorida mebellar, o’quv laboratoriya va texnika jihozlar bilan ta’minlangan. Kam ta’minlangan oila farzandlarini ijtimoiy himoya qilish borasida ham ko’pgina ijobiy ishlar amalga oshirilgan, masalan, iqtidorliva kam ta’minlangan oila farzandlarini qo’llab quvvatlash maqsadida “Mehr - muruvvat” fondi tuzilib, uning mablag’i 69.5 mln.so’mni tashkil etadi. Yuqorida aytilganlardan xulosa shuki, Kadrlar tayyorlash Milliy dasturining o’tgan ikki bosqichida etarli darajada bajarilmay qolgan vazifalar zudlik bilan aniqlanib, ularni dasturni uchunchi bosqichidagi vazifalar qatoriga qo’yish, milliy dasturni ro’yobga chiqarish yo’nalishlariga aniqliklar kiritish hamda bu vazifalarning so’zsiz bajarilishi ustidan qat’iy nazorat o’rnatish kerak. Maktablarda va boshqa o’quv yurt

oliy ma’limotli edi. Makablarning o’qituvchilari bilan ta’minlanganligi o’rtacha 93 – foizni bu ko’rsatgichlar ayrim viloyatlarda 77 – 80 %ni, muayyan fanlar bo’yicha esa 50 foizdan oshmas edi. Ilmiy va ilmiy pedagogic kadrlarni o’rtacha yoshi “ulg’ayib” bormoqda. Respublika Oliy o’quv yurtlarida 40 yoshga to’lmagan fan doktorlarining 0,9 foizini 50 va undan katta yoshdagilar esa 79%ni tashkil qiladi. Mamlakatimizdagi islohotlar va dunyoviy taraqqiyot yo’liga kirib borishi, 1992 yil 2 iyulda qabul qilingan “Ta’lim to’g’risida”gi qonun bugungi kunda 600 dan ortiq kasb bo’yicha kadrlar tayyorlash ko’zda tutilgan edi, aytish joizki shundan 300 tasi mutlaqo talab yo’q, desak adashmaymiz. Jumladan ilgarigi 9 – 11 sinfni bitirgan yoshlar kasb – hunatsiz qolar edi. Istiqlol yillarida 300 ga yaqin

bilan ta’minlash ayniqsa dolzarb ahamiyat kasb etmoqda. Zero, Prezidentimiz uqtirganidek, “maktabni bitirgan farzandlarimiz ertaga oliy o’quv yurtlari, litsey va kollejlarga har taraflama puxta bilimva tayyorgarlik bilan kelishi zarurligini unutmasligimiz kerak 2 ” – degan edi. Davlatimiz rahbari Vazirlar Mahkamasining 2003 yil yakunlariga bag’ishlangan yig’ilish marosimida ushbu masalaga yana bir bor atroflicha to’xtalib, umumta’lim maktablarining bugungi holati, moddiy – texnika bazasi qoniqarli holatda emasligini jiddiy tanqid qilgan edi 1 . Hozirgi kunda ko’plab maktablar o’quv standatrlari talablariga javob bermaydigan binolarda joylashgan. Ayrim maktablarda bolalar ikki semenada o’qishi, maktablarning yarimidan ko’prog’ini kompyuterlar bilan ta’minlanmaganligi, internet tizimiga ulan

O’tgan davr mobaynida maxsus komissiya yurtimizdagi barcha maktablarning ahvolini o’rgandi va shu asosda Dastur loyihasini ishlab chiqdi. Ishchi guruhlar tomonidan joylardagi maktablar farmoyishida belgilangan tartibda to’liq ro’yxatdan o’tkazildi, pasportlashtirilib, tegishli xulosalar tayyorlandi. Yig’ilishda ushbu farmoyish ijrosi bo’yicha bajarilgan ishlarning dastlabki natijalari muhokama qilindi. Tahlillar shuni ko’rsatdiki, butun tizimning eng muhim boshlang’ich bosqichi bo’lgan maktab ta’limining ortda qolayotganligi yaxlit uzluksiz ta’lim zanjirida eng zaif bug’un bo’lib qolmoqda. Buning asosiy sababi maktablar moddiy bazasining zaifligi bo’lib, ularning 40 foiziga yaqin tilovoy bo’lmagan moslashtirilgan binolarda joylashgan, jami 9727 ta maktabdagi 684 tasi avariya holatidadir, k

etish maqsadida 2004 yil 21 mayda “2004 – 2009 yillarda maktab ta’limini rivojlantirish davlat umummilliy dasturi to’g’risida” O’zbekiston Respublikasining farmoniqabul qilindi. Ushbu farmon 2004 – 2009 yillar ichida maktab ta’limini rivojlantirish maktablarning moddiy texnika bazasini yaratish va shular asosida rivojlangan davlatlar ta’limi darajasiga etkazish uchun ulkan vazifalarnio’z oldiga maqsad qilib qo’yadi. Presidentimiz Islom Karimov rahnomoligida mustaqillikning dastlabki kunlaridan boshlabbu borada aniq rejali va istiqbolli siyosat izchil amalga oshirilmoqda. O’tgan davrda Kadrlar tayyorlash milliy dasturi qabul qilinib, uning talablari muvaffaqiyatli ro’yobga chiqarilayotgani shundan dalolatdir. Ma’rifiy dunyo e’tibori va e’tirofini qozongan ushbu noyob dasturilamal hujjat bug

davrda Kadrlar tayyorlash milliy dasturi doirasida juda katta ishlar amalga oshirildi. Birgina misol – uzluksiz ta’lim tizimida butunlay yangi bug’in – akademik litsey, kasb – hunar kollejlari vujudga kelganining o’ziyoq bu fikrimizning yaqqol tasdig’i. Ayni chog’da, ushbu Milliy dasturda ta’lim tizimining har bir bo’g’ini alohida o’rin va ma’suliyatga egaligi ko’zda tutilgan. Demak dasturni to’liq amalga oshirish, qo’yilgan vazifalarga erishish ko’p jihatdan ana shu bo’g’inlarning holati va rivojlanish darajasi, o’zaro uyg’unligi imkoniyatlari qanday ekanligiga bog’liqdir. Shu ma’noda, uzluksiz ta’limning boshlang’ich bosqich hisoblanuvchi maktab ta’limi talab darajasida emas edi. To’g’ri, o’tgan yillar davomida ta’lim tizimida kechgan islohotlar samarasi o’laroq, ushbu vazifalar qaysidir

Yurtboshimiz uqtirgandek, maktabni bitirgan farzandlarimiz ertaga oliy o’quv yurtlari, litsey va kollejlarga har taraflama puxta bilim va tayyorgarlik bilan kelishi zarurligini also unutmasligimiz darkor. 2004 yil 19 fevralda Prezidentimizning Maktab ta’limini rivojlantirish dasturini tayyorlash chora – tadbirlariga doir Farmoyishi e’lon qilindi. Qisqa fursatda barcha maktablar Farmoyishda ko’zda tutilgan yo’nalishlar bo’yicha bugungi zamon talablari asosida batafsil o’rganib chiqildi. Xususan, avariya holatidagi maktab binolari, mukammal va joriy ta’mirlashga muhtoj maktablar, qurilishi tugallanmagan obyektlarni nomma – nom ro’yxati tuzildi. Maktab binolarning loyixa bo’yicha o’quvchi o’rni va amaldagi holati, shuningdek o’quv jarayonlarining necha smenada olib borilishi, maktablardagi ko

Maktab ta’limini rivojlantirish Davlat umummilliy dasturini amalda oshirish chora – tadbirlari to’g’risida”gi qaror avvalo ana shu aniq maqsad – muddaolarni o’zida mujassam etgani bilan ahamiyatlidir. Ushbu Davlat umummilliy daturi bo’yicha bajariladigan barcha yyumushlarKadrlar tayyorlash milliy dasturi ijrosining ajralmas va uzviy davomidir. Dasturning asosiy tamoyillari va maqsadli vazifalari birinchi navbatda, maktab ta’limi tizimi tubdan yaxshilashni, zamon talablariga mos keladigan o’quv – moddiy bazasi va ta’lim standartlari shakllantirilishini, qishloq va shahar maktablarini moddiy bazasi hamda ta’minlanish darajasidagi tafovutlarni bosqichma – bosqich bartaraf etish asosida barcha bolalarning ta’lim olishi uchun teng shart – sharoitlar yaratilishini, o’qituvchilar mehnati har tomo

yumushlar bajarilgan maktablar ham yangi o’quv jihozlari, kompyuter texnikasi bilan to’liq ta’minlandi. Maktab binosining ichki va tashqi ko’rinishida 40foizdan 70 foizgacha o’zgartirish yasalishi zarur bo’lgan ishlar kapital ta’mirga muxtoj maktablarga olib boriladi. Bunday yumushlar inshootni to’rt oy ichida toza ichimlik suvi, tabiiy gaz bilan ta’minlash, isitish tizimida amalga oshiriladigan ishlar, bino tomlarini zamonaviy talablar negizida ta’mirlash jarayonlari qamraydi. Joriy ta’mirlash ishlari esa maktab ahvoliga qarab, 3 yilda bir marta amalga oshiriladi. Bunday ishlar amalga oshirilishi ko’zda tutilgan maktablat oxirgi o’n yil ichida qurilgan bo’lishi kerak. Albatta, Oqsaroyda o’tgan majlisda Yurtboshimiz ana shu masalalarga batafsil to’xtalib, saxovatli insonlar va homiylarning

“Oliy ta’lim muassasalarining pedagogika va kasbiy ta’lim yo’nalishlari bo’yicha davlat grantlari asosida tahsil olgan bitiruvchilarni umumta’lim muassasalariga ishga taqsimlash tartibi to’g’risida”gi Nizomga muvofiq, davlat granti asosida pedagogik yo’nalishda taxsil olgan bitiruvchilarning 3 yil majburiy ishlab berish sharti bilan ishga taqsimlanishi natijasida umumiy o’rta ta’lim maktablarining o’qituvchi kadrlarga bo’lgan umumiy ehtiyoji o’tgan o’quv yiliga nisbatan 3464 nafarga kamaydi. 2004 – 2009 yillar davomida respublikamiz bo’yicha 2888311 o’quvchi o’rniga mo’ljallangan 8476 ta maktabning (87%) binolarini muhandislik – kommunikasiya infratuzilmasini tubdan yaxshilash va qurilish ta’mirlash ishlarini amalga oshirish ko’zda tutiladi. 2004 yilda umumiy loyixa quvvati 6850 o’rinli 28

oshirish uchun maktab ta’limi jamg’armasi tomonidan 97.9 mlyard so’m mablag’ sarflandi. 2006 yil uchun esa maktab ta’lim jamg’armasi tomonidan jami 207.7 mlyard so’m mablag’ ajratish ko’zda tutildi. 2005 yil ishga tushurilgan umumta’lim maktablarining maktab mebeli,o’quv laboratoriya asbob – uskunalari, sport anjomlari va kompyuter texnikalari bilan jihozlashga jami 2 – 7 mlyard so’m sarflandi 1 . 2005 – 2006 o’quv yili uchun barcha mablag’lar hisobidan ta’lim 7 tilda olib boriladigan maktablar uchun rejalashtirilgan 463 nomdagi darsliklardan 444 nomdagisi qayta nashr etildi. Buning uchun jami 14.2 mlyard so’mlik 10.8 mln nusxada, shundan davlat byudjeti hisobidan 9.5 mlyard so’mlik darsliklar xarid qilindi. 2006 – 2007 o’quv yili uchun respublika bo’yicha barcha hududlardan darsliklarga b

kadrlar bilan ta’minlanish darajasi 98.8 foizni tashkil etadi. Umumiy o’rta ta’lim maktablarining etuk mutaxassislar bilan ta’minlanishi ko’p jihatdan o’qituvchilarni qayta tayyorlash, malaka oshirish institutlari faoliyatiga bevosita bog’liq. Negaki etuk mutaxassis ham yangi zamonaviy o’qitish metodlari, fan yangiliklaridan habarsiz bo’lsa, uning ham dars samarador, ko’ngildagidek bo’lmaydi. Ayni muammoni bartaraf etish maqsadida birgina 2004 yilda xalq ta’limi tizimidagi 14 ta hududiy pedagoglarni qayta tayyorlash va malaka oshirish institutlariga jami 87805 nafar pedagog xodimlar malaka oshirdilar. Tan olish lozimki, malaka oshirishning davomiyligi fan – texnika taraqqiyoti hamda ilmiy pedagogic axborotlar oqimi jadallashuvidan orqaga qolmoqda. Shu qatori bu muammoni hal etish uchun 200

bo’yicha maslahat yordamini ta’minlash, malaka oshirish ishlarini tashkil qilish, malakali kadrlar, yo’riqchilar va o’qituvchilarni tayyorlashga xorijiy sarmoyalarni jalb etish borasida faol ish olib bormoqdalar. Shu bilan birga donor mamlakatlari tomonidan ajratilayotgan imtiyozli kreditlarini olishga alohida e’tibor qaratilmoqda. Hozirgi kunda xalq ta’limi vazirligi tizimidagi umumta’lim maktablarida 23601 nafar jismoniy tarbiya o’qituvchilari faoliyat olib borishmoqda. Vazirlar Mahkamasining 2004 yil 15 iyundagi qaroriga asosan 2004 – 2005 o’quv yilining 2 – yarim yilligida respublikamiz umumta’lim maktablarida jismoniy tarbiya fanidan dars berayotgan jami 21859 nafar o’qituvchilardan 6237 nafari (28.8 foizi)ning oylik maoshiga qo’shimcha ustamalar belgilandi. Yurtimizda bolalar sportin

II. 3. Davlat umummilliy dastur: Zaruriyat, maqsad va natija. Ajdodlarimizning asriy orzu armonlari ro’yobga chiqayotgan istoqlol yillarida boshqa sohalar qatori, umummilliy masala bo’lmish ta’lim tizimini isloh qilish va rivojlantirish, shu jumladan, maktab ta’limini taraqqiy ettirishishlariga ham davlatimiz rahbari doimiy e’tibor va g’amxo’rlik ko’rsatib kelmoqda. Qisqa davrda soha ravnaqi yo’lida zarur huquqiy, ilmiy – uslubiy va moliyaviy sharoitlar yaratildi. Chunki kelajagimiz poydevori maktabda bunyod etiladi. Ulug’ vatandoshimizdan biri ta’kidlaganidek, maktab – taraqqiyotning boshlang’ichi, madaniyat va saodatning kalitidir. “Ta’lim to’g’risida”gi Qonun va Kadrlar tayyorlash milliy dasturi talablarini bajarish asnosida maktablarning moddiy – texnika imkoniyatlarini oshirish, ularn

anchagina. Chet tili va boshlang’ich ta’lim, ximiya va fizika, jismoniy tarbiya kabi fanlar bo’yicha o’qituvchilar etishmaydi. Islom Karimov mazkur masala bo’yicha istiqbolli maxsus dastru tayyorlash va uni amalga oshirish uchun nafaqat byudjet mablag’larini, balki homiy tashkilotlar, bu muhim ishning mohiyati va ahamiyatini chuqur anglaydigan barcha insonlarning kuch va imkoniyatlarini jalb etish zarurligini ta’kidlagan edi. Yurtimizdagi barcha maktablarni beshta yo’nalish bo’yicha bugungi zamon talablariga qiyoslab, atroflicha o’rganib chiqish yuzasidan tegishli topshiriqlar berilgan edi, dedi Islom Karimov yig’ilishni ochar ekan. Chuqur tanqidiy tahliliy xulosalar asosida tayyorlanadigan Dasturda mintaqalarda, ayniqsa, qishloq joylarda ana shu yo’nalishlar bo’yicha yilma – yil amalga os

To’rtinchi yo’nalish – umumiy ta’lim maktablari, birinchi navbatda, qishloq joylardagi maktablarni malakali pedagog kadrlar bilan ta’minlashdir, pedagoglar tarkibi sifatini yaxshilash, o’qituvchilar tayyorlash va malakasini oshirishning samarali tizimini yaratish, o’qituvchilar mehnatini yanada rag’batlantirish maktab ta’limini rivojlantirishda alohida ahamiyatga ega. O’zbekiston Respublikasi Prezidentining Farmoyishi asosida o’tkazilgan inventarizatsiya xulosalari bo’yicha 2004 yil boshida ta’lim muassasalarining ahvolini jiddiy ko’rib chiqish zaruriyati ayon bo’lgan edi. Bu jarayon alohida yondashuv va talablarga tayangan holda olib borildi. Respublikamizning eng oils qishloq va ovullaridagi ilm maskanlaridagi holatlar ham mas’ullar tomonidan jiddiy o’rganib chiqildi. “Qayerda shu yilnin

Prezidentimiz farmonida maktab ta’limini rivojlantirishdek ezgu maqsad yo’lida xomiylik yordami ko’rsatuvchi xo’jalik yurutuvchi sub’ektlarning 2004 - 2009 yillarda maktab ta’limini rivojlantirish dasturni moliyalash uchun maqsadli yo’naltirlgan xomiylik mablag’larini o’tkazishni davlat tomonidan qo’llab – quvvatlamoqdaligidan dalolat bermoqda. Ushbu dasturning muhim nufuzli tomoni shundaki, qurilish va ta’mirlash jarayonlari ta’lim jarayonlariga mutloqa ta’sir qilmasligidadir. Chunonchi ushbu holat yuz bermaslik uchun vazirlik ishlab chiqildi. Xaritalarda har bir maktabning joylashuvi ularda qancha muddatda qanday ishlar amalga oshirilishi kerakligi aniq belgilangan. Misollarda murojaat qilamiz. Samarqand viloyatining Ishtihon tumanida jami 92 ta umumiy o’rta ta’lim maktabi bo’lib, ularni

imkoniyatlarini oshirish, ularni zamonaviy binolar, o’quv va laboratoriya uskunalari kompyuter va adabiyotlar bilan ta’minlash, muallim va murabbiylar mehnatini rag’batlantirish masalalariga yanada jiddiy e’tibor qaratish zarur. Ushbu Davlat umummilliy dasturi bo’yicha bajariladigan barcha yumushlar kadrlar tayyorlash milliy dastur ijrosining ajralmas va uzviy davomidir. Dastur talablari asosida hozirgi kunda har bir tuman misolida albomlar tayyorlandi, tuman xaritalari yaratildi. Besh yil davomida mavjud jami 9 ming 727 maktabning 8 ming 476 tasida eski maktab binolari o’rniga yangilarini qurish, kapital rekonstruksiya qilish, kapital va joriy ta’mirlash ishlari belgilandi. Jumladan, ularning 2 ming 69 tasi joriy ta’mirlansa, 3 ming 769 tasi kapital ta’mirlanadi. 2 ming 313 ta maktab kapi

Ushbu guruh hozir amaldagi umumiy o’rta ta’lim tizimida qo’llanilayotgan o’quv standartlari va o’quv dasturlarini takomillashtirishga qaratilgan keng qamrovli izlanishlar olib bormoqda. Guruh zimmasiga boshlang’ich va umum o’rta ta’lim o’quv fanlari bo’yicha davlat ta’lim standartlari asosida har bir sinf uchun o’qituvchilarning bilim, ko’nikma va malakalariga quyiladigan minimal talablarni qayta ko’rib chiqish va ekspertiza natijalari asosida ularni takomillashtirish vazifasi yuklangan. Takomillashtirilgan davlat standartlari talablari asosida yaratilajak darslik va o’quv qo’llanmalarini 2005 – 2009 yillarda nashr etish va joylarga etkazish masalasi g’oyat dolzarb. Bu erda jami 62 million 228 ming nusxadagi yangi darslik va o’quv qo’llanmalari nashr etish ko’zda tutilgan. Xususan Vazirlik

O’tgan yilning o’zida 6 ta yangi maktab qurildi, 2 ta ilmiy maskan rekonstruksiya qilindi, 50 ta maktab kapital ta’mirlandi. Joriy yilda esa 22 ta yangi maktab binosini qurish, 112 maktabni rekonstruksiya qilish, kapital va joriy ta’mirlashni rejalashtirilgan. Ayni paytda 86 ta inshoatda qurilish ishlari olib borilmoqda. Faqat yanvar oyining o’zidagina 1428.6 mln so’mlik qurilish ta’mirlash ishlari amalga oshirildi. 1 Farmondagi bunday talabchanlikumumta’lim maktablarini o’quv laboratoriya jihozlari bilan ta’minlashga yondashuvda ham yaqqol ko’zga tashlanadi. Bu borada ochiq tanlovlar, ko’rgazmalar tashkil etish keng jamoatchilik va eng avvalo, maktab muassasalarining fikr – mulohazalari, taklif va istaklarni hisobga olish g’oyat muhimdir. Ushbu farmon va unda belgilangan vazifalar ezgu ma

Britaniyaning xalqaro Vestminister Universiteti ochildi. Xalqaro hamkorlik yildan yilga rivoj topmoqda. Shu munosabat bilan bir mulohazani ham bildirib o’tmoqqa to’g’ri keladi. O’zbekistonning ilmiy va oliy ta’lim sistemasidagi pedagogic kadrlar potensiali juda kuchli. Bu ayon haqiqat. Shuning uchun yoshlarni chet ellardagi o’quv yurtlariga o’qishga yuborish masalasida sog’lom va hushyor fikr bilan ish tutmoq kerak. Ayrim xorijiy mamlakatlardagi ta’limning O’zbekistondagi ta’limdan ustun yoki ustun emasligini oldin aniq o’rganib tahlil etib chiqish kerak. Shundan keyingina bu to’g’rida biror qarorga kelish lozim. Bir mahal 1990 yillar boshida Turkiyadagi oliy o’quv yurtlariga o’qishga yuborish uchun kompaniya boshlandi. Avval 100 ta, so’ngra esa 200 ta yosh yigit va qizlar Turkiyaga o’qish

O’zbekiston mustaqillikka erishgandan so’ng respublika oliy o’quv yurtlarida ijtimoiy – gumanitar fanlarni o’qitishda tub o’zgarishlar yuz berdi. Jumladan, ijtimoiy – gumanitar fanlarning mazmuni va mohiyati o’zgardi. Ijtimoiy fanlarda Mustaqillik g’oyasi, fuqarolar jamiyati qurish, uning demokratik asoslari, bozor iqtisodiga asoslangan jamiyatning turmushi, uning o’ziga xos xususiyatlari, bozor iqtisodiga o’tish davrining muammolariga oid bilimlarni yosh avlodga etkazish bo’yicha ancha ishlar qilindi. Shu sohada ishlovchi pedagogic kadrlar etishib chiqdi. Ularning malakasini oshirish bo’yicha qator amaliy ishlar olib borilmoqda. 2002 yilning birinchi yarmi natijalari muhokamasi vaqtida aytiladiki, umumta’lim maktablari, o’rta maxsus, kasb – hunar va oliy ta’lim tizimi uchun yangi davlat t

Ammo rus tiliga ajratilgan vaqt va berilayotgan ahamiyat bir oz pasaydi. Uzoq yillar davomida butun boshli avlod o’zbeklar rus tilini mukammal egalladilar. Rus tilidagi adabiyot ustida mustaqil ishlamoqqa malaka hosil qildilar. Bu o’zbek xalqining katta bir ma’naviy muvaffaqiyati edi. Uni qo’ldan bermaslik kerak. Rus tilini puxta o’rganish, unda ustalik bilan istifoda etmoq yosh avlod uchun faqat foyda keltiradi, xolos. Shuning uchun bu tilni egallashni susaytirmaslik kerak. O’zbekistonda 2005 yilgacha lotin alifbosi asosidagi yangi o’zbek yozuviga o’tmoq rejalashtirilgan. Bu ish boshlanganiga o’n yildan ortiq fursat o’tdi. Lekin o’rta maktablarning boshlang’ich sinflaridan boshqa joylarda bu o’tish izchil amalga oshirilayotgani yo’q. modomiki, lotin alifbosi asosidagi yangi o’zbek yozuvin

uning e’tibori baland bo’lmaydi. Mutaxassis tarjimonlar to’g’risida esa bu oddiy haqiqatni aytib o’tirishning hojati ham yo’q. Hozir O’zbekistonda ko’p xorijiy mamlakatlarning fuqarolari xizmat qiladilar. Shuning uchun malakani oshirish bo’yicha ishlovchi oliy o’quv yurtlarida o’zbek tilini o’rganish bo’yicha kurslar tashkil etilsa, unda o’z hohishi bilan o’zbek tilini o’rganuvchi xorijiy fuqarolarga maxsus darslar o’tilsa, maqsadga muvofiq bo’lardi. Boshqa tillarda so’zlovchi kishilar uchun o’zbekcha ikki tillik lug’atlar ko’plab va turli shakllarda nashr etilsa yaxshi bo’lar edi. O’zbek tilini keng tashviq etish, uni ommaviy ravishda o’rgatishga xizmat qiluvchi boshqa tadbirlar tizimi ham ishlab chiqilsa va amalga oshirila borsa. Oliy ta’lim sistemasidagi ijtimoiy – gumanitar fanlarni o’

o’zgaradi. Ta’limda sifat deganda raqamlar, ko’rsatgichlar, asosnomalar bilan birga mantiqiy mulohazalar ham bor. Obyekt sifati uning ayrim sifat ko’rsatgichlari bilangina aniqlanmaydi, balki u obyekt bilan yaxlit va uni to’liq o’rab olgan bo’lib, ajratib bo’lmaydigan xossasidir. U obyektning borligini, boshqalardan ajralib turishini va faqat unga xosliligini anglatadi. 3. Sifat ko’p qirrali tushuncha. Uni yoqutga o’xshatish mumkin, shu bois uning biror tomoni etishmasa yoki biror qirrasi mukammal ishlanmasa yaltiramagani, nur sochmagani kabi sifat ham to’liq mukammal bo’la olmaydi. 4. Oliy ta’limda sifatning asosiy ko’rsatgichlari ro’yxatiga quyidagilarni kiritish mumkin: - ta’lim oluvchilarning fanlar bo’yicha o’zlashtirish ko’rsatgichlari; - kurs ishlarining sifat darajasi; - malakaviy,

- talabalarning teatr, kin ova boshqa ko’ngilochar tadbirlar, muzeylarga uyushgan holda tashrifi; - talabalarning xalqaro va Respublika sport musobaqalaridagi ishtirok etishi; - talabalarning ishlab chiqarish ilg’orlari, etuk olimlar bilan uchrashuvlari; - talabalarni tarixiy shaharlarga sayoxatini tashkil qilish; - talabalarni dam olish va davolanish maskanlariga yuborish; - iqtidorli talabalarni moddiy va ma’naviy rag’batlantirish; - talabalarga moddiy yordam ko’rsatish; - jamoat tashkilotlari ishlarida talabalarning faol ishtirokini ta’minlash. 5. Institut va fakultet darajasidagi sifat ko’rsatgichlari 4 bandda sanab o’tildi. Kafedradagi sifat ko’rsatgichlariga quyidagilarni kiritish mumkin: - ma’ruza mashg’ulotlarini ilg’or pedagogik texnologiyalarni tatbiq qilib o’tish bo’yicha semina

- talabalarning mustaqil ta’limolishlariga ko’maklashuvchi uslubiy ko’rsatmalar yaratib berish; - o’qituvchi darajasidagi sifat ko’rsatgichlarni eng muhim hisoblanib, ta’limning asosiy bo’g’inini tashkilqiladi; - ilmiy, o’quv – uslubiy ishlar bilan muntazam shug’ullanish; - darslarga yaxshi tayyorgarlik ko’rib ilg’or pedagogik texnologiyalardan unumli foydalanib dars berish; - talabalarning mustaqil ta’lim olishlarini tashkil qilishga qaratilgan uslublardan foydalanib dars berish; - iqtidorli talabalarni aniqlab olish va ular bilan muntazam ishlash; - talabalarni o’zining ilmiy mavzusida jalb qilish va hamkorlikda ilmiy maqolalar chop ettirish; - kurs ishlarini sifatli bajarilishiga erishish, talabalarni ishlab chiqarish va iqtisodiy muammolarni yechishga ko’nikma hosil qilib boorish; - bi

- chet tili (ingliz tili) fanidan yakuniy davlat attestatsiyasi Nizomi va savolar to’plami. 7. Talaba yoshlarning ta’lim maskaniga kelgan kunidan boshlab bitirgungacha davrda olgan bilimi sifatlari majmuasi juda ko’p, ulardan quyidagilarini keltirish mumkin: - OO’Yuga kirish jarayonidagi test natijasi; - joriy, oraliq, yakuniy nazoratlar natijasi; - har bir fandan semestrda to’plangan reyting ballari asosida reyting ko’rsatgichi va uning kurslar bo’yicha olingan reyting ballari; - amaliyot bo’yicha erishgan natijalar; - DAK natijalari; - institut va Respublika fan olimpiadalaridagi natijalari; - institut, Respublika va xalqaro ilmiy – texnik konferensiyalardagi ishtiroki; - maqolalar chop etish; - xo’jalik shartnomalar asosidagi ilmiy – tadqiqot ishlaridagi ishtiroki; - ma’naviy – ma’rifiy

ma’lumotlardan tashqari, amaliy – tajriba va sinov mashqlari bo’yicha ham zarur ko’rsatmalar berilsa, uning sifati ortadi. Darslik mazmuni – sifatiga quyidagi omillarni ko’rsatib o’tish mumkin: - davlat ta’lim standartlariga mos kelishi; - mantiqiy ketma – ketlikda va o’quv dasturi asosida yozilganligi; - mazmunini tushunarligi va soda tilda, jozibali shaklda ifoda etilganligi; - didaktik ma’lumotlarning etarliligi; - fan va texnika yutuqlarini ifolashi; - ilg’ror pedagogic texnologiyalar talablariga javob berishi; - illyustratsiyaga boy va uslubiy jihatdan amaliy faoliyatga qaratilganligi; - har bir mavzuga tegishli tayanch so’zlar va iboralarga izohlar berilganligi; - asosiy tushuncha va xulosalarning ravshan yozilishi; - mustaqil ta’lim uchun berilgan savollarning mantqiyligi; - foydala

10. O’quv jarayonida qo’llaniladigan o’quv – uslubiy ishlanmalar ta’lim sifatini orttirishga qaratiladi. Laboratoriya ishlari o’tkazish bo’yicha ko’rsatmalar 2 – 3 yilda o’zgarib turadi, chunki laboratoriya ishlari ffan va texnika yutuqlarini hisobga olgan holda takomillashtirilib boriladi yoki ko’rsatmalartalabalar tomonidan doimiy foydalanilgani uchun eskiradi, har safar yangilanganda sifati yaxshilab boriladi. O’quv rejasi 2 – blok fanlarining laboratoriya ishlari, asosan, DTS talablariga javob beradi. 3 va 4 blok fanlariniki esa ko’p hollarda ma’naviy eskirmoqda. Hozirgi kunlarda fanlardan laboratoriya ishlarini bajarishning zamonaviy usulllari ishlab chiqilmoqda, ya’ni kompyuterlarda virtual laboratoriya stendlari programmalari ishlab chiqilmoqda. 11. Ta’lim sifati ko’p holarda ta’lim

Demak, ta’lim olish yo’li bilan bilim olinadi. Professor – o’qituvchilar tomonidan sifatli ta’lim berilsagina talabalar bilimi chuqur va sifatli bo’ladi. Buning uchun pedagoglarning o’zi etarli bilimga ega bo’lishi, o’quv muassasasi zamonaviy o’quv vositalari bilan ta’minlangan, ilg’or pedagogik materiallar to’plami yuzaga keltirgan, ahil va ishchan jamoa shakllantirilgan bo’lishi kerak. 13. Ta’lim sifati ko’rsatgichlari 4 – bandda sanab o’tildi, ularning o’quv jarayoniga bog’liq tomonlariga quyidagilarni kiritish mumkin: - talabalarning o’zlashtirish ko’rsatkichlari; - yuqori va maksimal ballar bo’yicha o’quvchi talabalarning salmog’i; - kurs ishlarining sifat darajasi; - amaliyotlarning sifat ko’rsatgichlari; - yakuniy davlat attestatsiyalaridagi sifat ko’rsatgichlari; - bitiruvchilarnin

Moddiy – texnika bazasining sifatga ta’siri bo’yicha quyidagi holatlarni ko’rsatish mumkin: - talaba kompyuterda ishlashni bilsa, u yordamida ko’p axborotlar oladi va bilim sifati ortib boradi; - laboratoriya ishlari nazariy bilimlarni mustahkamlaydi; - zamonaviy texnik asbob – uskunalarning mavjudligi talabalarni ishlab – chiqrishga yaqinlashtiradi; - ilmiy laboratoriyalar faoliyat ko’rsatsa, bitiruv malakaviy ishlarini magistrlik dissertatsiyalarini ilmiy yo’nalishda bajarish imkoniyati yuzaga keladi; - xo’jalik shartnomalari bo’yicha ishlarni bajarish va ularda talabalar ishtirokini ta’minlash yo’li bilan sifat ko’rsatgichlarini oshirish mumkin. Moddiy – texnika bazasining sifati deganda uning zamonaviyligi, ishchi holati, bir necha maqsadlarda foydalanish imkoniyati, ishlatishga qulayl

holatda tashkil etilishi mumkin bo’lgan ishlarni yutuq va kamchiliklari to’g’risida quyidagilarni bayon qilish mumkin: Erishilgan yutuqlar: - o’quv jarayonini boshqarishda zaruriy me’yoriy hujjatlar tizimi yaratildi, ya’ni DTS, o’quv rejalar fanlardan o’quv dasturlari, o’quv uslubiy ta’minot; - o’quv jarayonini boshqarishda va tashkillashda zaruriy qo’shimcha hujjatlar tizimi yaratildi, ya’ni guruh jurnallari, qaydnomalar va boshqalar; - talabalar bilimini nazorat qilish va baholashni reyting tizimi ishlab cchiqildi va keng miqyosda joriy etildi; - malakali kadrlar kelajakda ish bilan to’la ta’minlanishi ko’zda tutgan holda kadrlarga bo’lgan talab va ehtiyojlarni o’rganib boruvchi va rejalashtiruvchi marketing xizmatlari tizimi tashkil etildi; - o’quv jarayonini sifatli o’quv va uslubiy ad

- talabalar bilimini baholashning yakuniy bosqichida “Yozma ish” usuli barcha fanlardan sinov va imtihonlar uchun yoppasiga qo’llanilishi; - ta’lim muassasalari o’quv laboratoriyalarini moddiy – texnik ta’minoti bo’yicha aniq tizimni shakllanmaganligi 1 . “Barkamol avlod yili’ Davlat dasturini amalga oshirishda ta’lim sohasini rivojlantirish, avvalombor, uning moddiy – texnika bazasini mustahkamlash yangi o’quv muassasalari qurish va ularni zamonaviy uskunalar bilan jihozlash masalasiga e’tibor yanada kuchaytirildi. Kadrlar tayyorlash milliy dasturi va maktab ta’limini rivojlantirish davlat umummilliy dasturining amalga oshirilishi natijasida 1 ming 536 ta akademik litsey va kasb – hunar klleji, umumta’lim maktablarining qariyb 9 mingtasi, ya’ni deyarli hammasi 1 ming 800 dan ortiq sport z

jadal rivojlanib borayotgan avtomobil sanoati va boshqa tarmoqlar uchun yuqori malakali kadrlar tayyorlaydigan maskan bo’lib xizmat qiladi. Shu davr mobaynida kadrlar tayyorlash tizimi takomilllashtirildi, oliy ta’lim bakalabriyat bosqichining 50 ta yo’nalishi va magisturatura bosqichining 74 ta mutaxassislaligi unifikatsiya qilindi, o’rta maxsus, kasb – hunar va oliy ta’lim yo’nalishlari hamda mutaxassisliklarning yangi klassifikatorlari joriy etildi. Dastur doirasida 2010 yilda 560 ta etakchi klaster maktablari qiymati qariyb 6 million AQSh dollari bo’lgan13 ming 500 dan ortiq qishloq maktabi zamonaviy o’quv laboratoriyauskunalari va multimediya vositalari bilan jihozlandi, 1.5 mingta qishloq maktabi o’qituvchilari umumiy qiymati qariyb 13 million AQSh dollari bo’lgan 3 ming 400 ta shaxs

tizimini keng ko’lamda rivojlantirish mamlakatimiz va jamiyatimizning taraqqiyot darajasini ko’rsatadigan mezonlardan biri bo’lib xizmat qildi. “Barkamol avlod yili” davlat dasturi 11 ta yo’nalish va 102 banddan iborat bo’lib, unda bolalar va yoshlarning barkamol rivojlanishi, ularning haq – huquqlarini himoya qilishga qaratilgan xuquqiy normativ bazani takomillashtirish, onalar va bolalarnng reproduktiv salomatligi muhofazasini, sog’liqni saqlash tizimini takomillashtirish, uning moddiy texnik bazasini kuchaytirishasosida yosh avlodning har tomonlama kamol topishi uchun shart – sharoitlar yaratish ko’zda tutilgan, dasturda o’sib kelayotgan avlodning bugungi kunda ta’li sohasida tashkil etilgan zamonaviy moddiy – texnik bazadan samarali foydalanishini ta’minlash, oliy va o’rta maxsus ta’li

hamkorlikda ta’lim muassasalari bitiruvchilari uchun bo’sh ish o’rinlari bo’yicha yarmarkalar, shuningdek, yirik tuman va shaharlarda ish beruvchi korxonalarni jalb etgan holda olib borilayotgan ishlarni muvofiqlashtirish bo’yicha keng ko’lamli ishlar yo’lga qo’yildi. Ana shu olijanob ishlarning mantiqiy davomi sifatida “Barkamol avlod yili” Davlat dasturida kasb – hunar kollejlari va oliy ta’lim muassasalari bitiruvchilarini, xususan, qishloq joylardagi yoshlarni tadbirkorlik faoliyatiga keng jalb etish, ish o’rinlari bilan ta’minlash kabi chora – tadbirlar belgilandi. Bugungi kunda “Kamolot” yoshlar ijtimoiy xarakati, “O’zbekiston madaniyati va san’ati forumi”, “Sog’lom avlod uchun” va “Sen yolg’iz emassan” jamg’armalari o’sib kelayotgan yosh avlodning orzu istak va intilishlarini ro’yob

natijalarga erishdilar. So’nggi besh yil davomida birgina umumta’lim fanlari bo’yicha 100 ga yaqin o’zbekistonlik maktab o’quvchisi Yaponiya, Germaniya, Ispaniya, Rossiya, Gretsiya mamlakatlarida turli fanlardan o’tkazilgan nufuzli olimpiadalarda ishtirok etib, 3 ta oltin, 8 ta kumush, 36 ta bronza medalni qo’lga kiritishdi. Prezidentimizning “Yurtimizda yashayorgan har bir bolaning o’ziga xos qobiliyati va iste’dodini o’z vaqtida payqash, tarbiyalash va ro’yobga chiqarish – bu o’ta muhim vazifani nafaqat ota – onalarning ezgu maqsadi, balki jamiyatimizning burchi sifatida o’rtaga qo’yish kerak”, degan fikrlari ushbu dasturga asos qilib olingani uning muvaffaqiyatli amalga oshirilishida alohida ahamiyat kasb etadi 1 . 1 Bu muqaddas vatanda azizdir inson. Toshkent 2010 yil 79

X U L O S A O’zbekistonda ta’lim respublika ijtimoiy iqtisodiy, g’oyaviy madaniy hayotning eng muhim tarmog’idir. Ta’lim asoslari O’zbekistonda uning Konstitutsiyasi va “Ta’lim to’g’risida” gi qonuni bilan kafolatlangan. Ta’limdagi bugungi islohotlar maorif xodimlari zimmasiga ham o’ziga xos yangi vazifalarni yuklaydi. Bugungi o’qituvchi nafaqat tashkilotchi, balki eng avvalo, o’z kasbining ustasi, tashabbuskor, shu bilan yelkasidagi mas’uliyatni teran anglagan bo’lishi lozim. O’z – o’zidan oddiy o’qituvchining burchi, el – yurtning unga bildirayotgan ishonchi naqadar yuksak ekanligini tushungan kishi maktab oldida turgan talab va mas’uliyatning zalvori o’n, hatto yuz chandon og’irroq ekanligini biladi. O’qituvchi kadrlar tayyorlash, malaka oshirish, tajriba almashish, ilmiy tadqiqotlarni

Umummilliy Dastur ijrosi yo’lida amalga oshirilayotgan muhim vazifalardan biridir. Ikkinchidan, 2004 – 2009 – yillarda maktab ta’limini rivojlantirish “Davlat umumta’lim dasturi to’g’risida”gi Prezident Farmoni va uning ijrosini ta’minlashga yo’natirilgan hukumatimizning qator qarorlari bu borada o’ziga xos ma’no – mazmun kasb etadi. Ushbu farmon va unda belgilangan vazifalar ezgu – maqsadga uzluksiz ta’lim tizimida hozircha zaif bug’un bo’lib turgan maktab ta’limini bu tizimning eng kuchli va hal qiluvchi bir bug’ini darajasiga olib chiqishga xizmat qiladi. Uchinchidan, Prezidentimiz farmoni – tub o’zgarishlar arafasida turgan maktablarimizning porloq kelajagiga yo’llanmoqda. Farmondagi yangi maktablarni bunyodga keltirish, mavjudlarini kapital rekonstruksiya qilish yoki kapital va joriy

ishlarga barcha – barcha quvonch bilan yondashganidan g’ururlanasiz, faxr etsak arziydi, bu koshonalar O’zbekiston kelajagidir. Shunday ekan, maktab ta’lim islohotlari muvafaqqiyatida Prezidentimiz rahnomaligida buyuk keljak barpo etdek. Oliy maqsadni qalbiga jo etgan xalqimi, har bir fidoyi va jonkuyar hamyurtimizning o’z o’rni, xizmati va mas’uliyati bor. Buni har birimiz anglab yetmog’imiz va ana shu ulkan, xayrli ishlarga o’zimizning munosib hissamizni qo’shmog’imiz har qarz, ham farz. Shu xulosalar asosida quyidagi takliflarni kiritmoqchimiz. 1. “Ta’lim to’g’risida” gi va Kadrlar tayyorlash milliy dasturini amalga oshirishda malakali o’qituvchi kadrlarning o’rni alohida qayd qilinganligini e’tiborga olib, hozirgi kunda ta’lim standartlariga talablari darajasidan chiqqan holda ish yuri

Adabiyotlar ro’yxati. 1. Karimov I.A.Mamlakatni modernizatsiya qilish yo’lini izchil davom ettirish taraqqiyotimizning muhim omilidir. T., 2010. 2. Karimov I.A.Asosiy vazifamiz – vatanimiz taraqqiyoti va xalqimiz farovonligini yanada yuksaltirishdir. T., 2010. 3. Karimov I.A. Jahon moliyaviy, iqtisodiy inqirozi, O’zbekiston sharoitida uni bartaraf etish yo’llari va choralari. . T., 2009. 4. Karimov I.A.Yuksak ma’naviyat – yengilmas kuch. T., 2008. 5.Bu muqaddas vatanda azizdir inson. T., G’.G’ulom. 2010. 6. Karimov I.A.Bizdan ozod va obod vatan qolsin. T., 1999. 7. Karimov I.A.Tarixiy xotirasiz kelajak yo’q. T.,1998. 8. Karimov I.A. O’zbekiston siyosiy, ijtimoiy va iqtisodiy istiqbolining asosiy tamoyillari. T.,1996. 9. Karimov I.A.O’zbekiston: milliy istiqlol, iqtisod, siyosat, mafkura. T

1. Sotiboldiyev A.Kadrlar tayyorlashning istiqbollari. Muloqot. 2001 –yil № 3. 2. Ergashev Q.Xalq ta’limining bugungi dolzarb muammolari. O’zbekistonda ijtimoiy fanlar. 1995 – yil. 3. Saifnazarov F. Suhbat . kadrlar tayyorlashning istiqbollari. Muloqot jurnali. 2001 yil № 3. 4. Xidirnazar Allaqulov. Ta’lim va davr talabi. Muloqot. 2003 yil № 1. 5. Shuxrat Mirzo. Ma’rifatparvarlikdan ma’rifatparvarchillikka. Tafakkur gulshani. 2000 yil № 3. Gazetalar. 1. “Xalq so’zi”. 2011 – yil, 9 – fevral. Ta’limdagi samaradorlik. Ziyoda Ashurova. 2. “Xalq so’zi”. 2011 – yil, 22 - yanvar. Barcha reja va dasturlarimiz vatanimiz taraqqiyotini yuksaltirish, xalqimiz farovonlagini oshirishga xizmat qiladi. 3. “XXI asr”. 2005 yil, 24 – fevral. Hammasi maktabdan boshlanadi. Abdurahmonov. T 4. “O’zbekiston ovozi

Купить