Mustaqil ta’limning samaradorligini ta’minlash mexanizmlari va ularni tashkillashtirish

Mavzu :   Mustaqil   ta’limning   samaradorligini   ta’minlash   mexanizmlari   va   ularni
tashkillashtirish. 
REJA:
1.Kirish. 
2. Asosiy qism.
I.   Mustaqil ta’limning samaradorligini ta’minlash. 
II.  Mustaqil ta’limning mexanizmlari .
!!!. Mustaqil ta’limnib tashkillashtirish. 
3. Xulosa.
4. Foydalanilgan adabiyotlar Mustaqil   ish   faoliyatida   bilimlarni   egallash   bilan   birga,   ko‘nikmalarni
shakllantirish   ham   mustaqil   amalga   oshiriladi.   Borgan   sari   ortib   boradigan
mustaqil tayyorlanish vaqtini samarali bo‘lishini ta’minlashda ikki narsaga e’tibor
qaratish kerak: 
Birinchidan   amal   qilish,   o‘quvchilarning   faollik   ko‘rsatmasligi,   faqat
o‘qituvchining ma’ruzasini tinglashi va topshiriqlarni bajarishi, ularning mustaqil
ish – o‘qishning, aqliy mehnatning alohida turi. 
Ikkinchidan   so‘rash,   mustahkamlash,   baholash   tartibiga   amal   qilinadi.   Bugungi
kunda quyidagilar an’anaviy ta’limning kamchiliklari sifatida e’tirof etilmoqda: 
  ta’lim   jarayonida   o‘qituvchining   ko‘proq   faollik   ko‘rsatishi,   faqat   tushuntirish,
buyruq berish, o‘z so‘zini o‘tkazishga harakat qilish; 
 ta’lim jarayonida o‘quvchilarga asosan nazariy bilim (ma’lumotlar) berilishi; 
  ta’limda   majburiylik,   nasihatgo‘ylik,   qattiqqo‘llik,   avtoritarizm   tamoyillarga
mustaqil fikr yuritishga, tashabbuskorlikka o‘rgatilmasligi; 
 ta’limning o‘rtacha darajada bilim oluvchi o‘quvchilar uchun mo‘ljallanganligi. 
Bugungi kunda ta’lim tizimida o‘qitishning interfaol usullari keng qo‘llanilmoqda.
Bu   usullar   o‘quvchilarda   mustaqil   ta’lim   olish   malakasinishakllantirishni   taqozo
etadi. O‘qitishning interfaol usullari afzalliklarini quyidagilarda ko‘rish mumkin: 
 o‘qituvchi va o‘quvchi o‘rtasida teng hamkorlik o‘rnatiladi; 
  dars   jarayoni   o‘qituvchi   va   o‘quvchining   ichki   motivatsiyasiga   tayaniladi:
majburlab o‘qitilmaydi, (lekin dunyoda kerak degan so‘z bor, inson o‘zini majbur
qilishi   kerakki,   gohida   unga   ko‘ra   hayot   mamot   masalasi   hal   bo‘ladi,   buni   ham
unutmaslik zarur) o‘quvchi-talabalar tabaqalashtirilib o‘qitiladi; 
  ta’lim   berishda   o‘quvchi-talabalar   aqliy   rivojlanganlik   darajasi,   qobiliyati
e’tiborga olinadi; 
 o‘quvchi talabalar ko‘proq mustaqil ta’lim oladilar; 
 ta’lim jarayonining ob’ekti o‘qituvchi emas, o‘quvchi hisoblanadi; 
Ta’lim   jarayoniga   yangi   pedagogik   texnologiyalarni,   o‘qitishning   interfaol
usullarini   qo‘llash   o‘qituvchining   ijodkorlik   mahoratini,   qolaversa,   mas’uliyatini
yanada   oshiradi.   Bundan   kelib   chiqadiki,   yangi   pedagogik   texnologiyaning maqsadi o‘qitish emas, balki ularni mustaqil o‘qishga o‘rgatishdir. Demak, ta’lim
jarayonida yangi pedagogik texnologiyalardan foydalanish o‘quvchilarda mustaqil
ta’lim olish malakasini shakllantirishda, muhim omil hisoblanadi. 
O‘quvchi   (talaba)   mustaqil   ishlash   ko‘nikmasini   egallamasa,   zamon   talabi
darajasidagi   mutaxassis   bo‘lib   etisha   olmaydi,   chunki   talabaning   o‘qish   yillari
davomida   olgan   bilimlarning   ko‘p   qismi   u   faoliyat   boshlagunga   qadar   eskiradi,
ko‘pgina bilimlar esa unutiladi. Bilimning eskirishi  tez, axborot oqimi nihoyatda
katta   bo‘lgan   hozirgi   davrda   mustaqil   o‘qishga,   o‘z   ustida   tinmay   ishlash,
izlanishga o‘rganish har bir mutaxassis uchun nihoyatda zarur. 
Kadrlar   tayyorlash   milliy   dasturi   «Ta’lim   to‘g‘risida»   qonun   qabul   qilishdan
maqsad raqobatbardosh mutaxassis va talabga javob beradigan yuksak darajadagi
kasbiy   mahoratga   ega   bo‘lgan   mutaxassis   tayyorlashdir.   Bu   maqsadni   amalga
oshirishda   talabalarni   o‘quv-tarbiyaviy,   ilmiy   faoliyati,   mustaqil   ishlash   vaqt
byudjeti,   tadqiqot   ob’ekti   alohida   ahamiyatga   ega.   Ta’limning   reyting   tizimi,
ayniqsa o‘qish jarayoniga kirib kelayotgan yangiliklar, axborot hajmining kattaligi
talabalardan   mustaqil   ishlash   va   vaqtdan   to‘g‘ri   foydalanishni,   uni   tejash
zaruriyatini keltirib chiqaradi. 
Har   qanday   talaba,   bo‘lg‘usi   mutaxassis.   Tahlil   qilish,   baholash,   har   qanday
vaziyatda to‘g‘ri yo‘l tanlay bilish ko‘p jihatdan uning olgan bilimiga bog‘liq. 
Mukammal   bilim   esa   dars,   mashg‘ulotlarda   qatnashishdan   tashqari   mustaqil
mutolaa   qilish,   vaqtdan   samarali   foydalanish   orqali   vujudga   keladi.   Bilim   olish,
maxsus   malakaga   ega   bo‘lish,   talabalarni   dunyo   qarashini   shakllantirishda
auditoriyada   o‘tiladigan   darslardan   tashqari   talabalar   tomonidan   bajariladigan
mustaqil ishlar katta rol o‘ynaydi. Ayniqsa hozirgi axborot asrida borgan sari, bir
tomondan   axborot   miqdori,   yangiliklar   ortib   borsa,   ikkinchi   tomondan   axborot
olish manbalari rang-baranglashib boradi. Ularning ahamiyati ortib boradi. Demak
talabalarni   o‘z   ustilarida   mustaqil   ishlashlarini   tashkil   etish   muhim   ahamiyatga
ega. 
Talabalarning   mustaqil   ishini   tashkil   etishning   asosiy   va   birinchi   tamoyili   uning
tizimli   tarzda,   ya’ni   doimiy   uzluksiz   ravishda   amalga   oshirishdir.   Ma’lumki, o‘quv   jarayonini   tashkil   etishda   qat’iy   ketma-ketlik,   uzviylikni   muntazam   olib
borish talab qilinadi. Talaba auditoriyada olgan bilimini mustahkamlash, shu bilan
birga   navbatdagi   yangi   mavzuni   puxta   o‘zlashtirish   uchun   doimo   har   kuni
mustaqil ravishda tayyorgarlik ko‘rishi kerak. 
Bugungi   o‘tiladigan   mavzuni   yaxshi   tushunishi   va   o‘zlashtirishi   uchun
o‘tilganlarni   o‘z   qobiliyati   va   olgan   bilimi   darajasini   yanada   chuqurlashtirishga
intilishi,   mustaqil   takrorlashi,   o‘rganishi   zarur.   Chunki   ma’ruzada   talabaga
yo‘llanma   beriladi.   Dars   davomida   mavzuga   tegishli,   barcha   asosiy   savollarni
muhokama   qilib   bo‘lmaydi.   Uning   iloji   yo‘q,   ma’ruzada   o‘tilgan,   muhokama
qilingan   masalalarni   psixologlarni   tadqiqotiga   atigi   5%   talabalar   yodida   qolar
ekan. 
O‘zi   o‘qib   o‘rgangani,   o‘rganganlarini   boshqalarga   o‘rgatishi   esa   bir   necha
baravar   ko‘p   yodida   qolar   ekan.   Shundan   kelib   chiqib,   aytish   mumkinki,
talabaning   o‘zini   mustaqil   tayyorlanib   o‘qishi   fanni   o‘rganishda,   uni   asosiy
mazmunini   tushunish   va   o‘zlashtirishida,   tahlil   qilishi,   o‘z   fikrini   ifodalashida
muhim   rol   o‘ynaydi.   Talabaning   mustaqil   ishini   asosiy   maqsadi   o‘qituvchining
rahbarligi  vanazorati  asosida  muayyan  o‘quv ishlarini  mustaqil  ravishda  bajarish
uchun   zarur   bo‘lgan   bilim   va   ko‘nikmalarini   shakllantirish   va   rivojlantirishdir.
Talaba mustaqil ishining vazifalari quyidagilardan iborat bo‘ladi: 
 yangi bilimlarni mustaqil tarzda puxta o‘zlashtirish ko‘nikmalariga ega bo‘lish; 
 kerakli ma’lumotlarni izlab topish, ularni qulay usullari va vositalarini aniqlash; 
 axborot manbalaridan samarali foydalanish; 
 an’anaviy o‘quv va ilmiy adabiyotlar, me’yoriy hujjatlar bilan ishlash; 
 elektron o‘quv adabiyotlar va ma’lumotlar banki bilan ishlash; 
 internet tarmog‘idan samarali foydalanish; 
 berilgan topshiriqni muntazam va me’yorida bajarish; 
 ma’lumotlar bazasini tahlili etish; 
 topshiriqlarni bajarishga tizimli va ijodiy yondashish; 
 natijalarni muhokamaga tayyorlash va ko‘rsatilgan kamchiliklarni qayta ishlash;    ishlab   chiqilgan   yechim,   loyiha   yoki   g‘oyani   asoslash,   mutaxassislar   jamoasida
himoya qilish va boshqalar. 
Talabalar   mustaqil   ishini   tashkil   qilish   shakllari   turlicha   bo‘lib,   ularni   bir   qismi
o‘quv   rejasida   ko‘zda   tutilgan   bo‘lib,   uni   har   bir   talaba   bajarishi   shart   bo‘lsa,
ikkinchi   qismi   ixtiyoriy,   ya’ni   talabalar   o‘z   hohishi   bilan   mustaqil   bajarishlari
mumkin. 
Mustaqil   ishni   tashkil   etishning   eng   muhim   xususiyati   shundaki,   uni
talabaning   o‘zi   mustaqil   ravishda   tashkil   qiladi.   Shuning   uun   talabaga   uni
rejalashtirish, vaqtini ratsional taqsimlashga yordam lozim. 
Mustaqil  ishni  tashkil   etishning  muhim  xususiyatlaridan  yana  biri  mustaqil   ishni
bajarish   uchun  talaba   o‘zini-o‘zi   majbur   qilish   kerak.   bunda  ham   sub’ektiv  omil
asosiy   o‘rinda   turadi.   Talabalarni   mustaqil   ishini   takshil   etishda   o‘qishni   boshqa
shakllariga o‘xshab umumiy printsiplar mavjud. Mustaqil ishni ular asosidatashkil
qilish   kerak.   mustaqil   ishni   tashkil   etishda   eng   avvalo,   oddiy   narsaga   ahamiyat
berish   lozim.   Bunday   qaraganda   uni   hamma   biladi,   lekin   ko‘pchilik   unga   amal
qilmaydi.   Shuning   uchun   mustaqil   ishni   tashkil   etishni   oddiy   elementar
prinsiplarini   o‘zlashtirish   birinchi   darajalai   ahamiyatga   ega   ana   shu   murakkab
jarayonni to‘laligicha qamrab oladi. 
Har bir talaba o‘zining mustaqil ishini tashkil etishni nimadan boshlashi kerak? 
Qanday   maqsad   qo‘yiladi?   Ish   qancha   davom   etadi?   Uni   bajarishda   qanday
usullardan   foydalaniladi,   aniq   ko‘z   oldiga   keltira   olishlari   kerak.   Yana   shuni
yoddan   chiqarmaslik   kerakki,   mustaqil   ishlarni   tashkil   qilish   qoidalari   ishlab
chiqildi   degani,   bu   ishni   tashkil   etildi   degani   emas.   O‘z   mustaqil   ishini   qanday
bajarishni   har   bir   talabaning   o‘zi   tashkil   etadi.   Muvaffaqiyatga   erishish   uchun
talabaning   o‘zi   sabr-toqat   bilan,   mashaqqatlardan   qo‘rqmay   o‘z   ustida   ishlashi
kerak. buni esa talabani o‘zi rejalashtiradi va amalga oshiradi. 
Mustaqil   ishni   bajarishni   tashkil   qilishning   asosiy   printsipini   uning
muntazamligidir. O‘quv jarayonida qat’iy izchillik va ketma-ketlik mavjud. 
Auditoriyada   seminar,   amaliy   mashg‘ulot,   laboratoriyada   olgan   bilimini   puxta
bo‘lishi   uchun   doimo   ularga   tayyorlanishi   kerak.   Bugungi   ma’ruzani   yaxshi tushunish   va   o‘zlashtirish   uchun,   avvalgi   mavzu   ustida   ishlash   kerak.   Masalani
nazariy   jihatdan   chuqur   o‘zlashtirmay   turib   masala   yechish,   amalda   uni   qanday
namoyon   bo‘lishini   tushunish   qiyin.   Har   qanday   predmetni   uni   muntazam
ravishda   o‘zlashtirish   mumkin.   Yaxshi   o‘qish,   mustaqil   ijodkor   mutaxassis
Bo‘lish uchun talaba har kuni muntazam o‘z ustida ishlashi kerak. 
O‘z   ustida   muntazam   ishlash   ko‘nikmasini   hosil   qilish   uchun   mustaqil   ishlarni
qanday,   qay   tartibda   bajarishni   har   qanday   mehnatni,   vaqtni   rejalashtirganday
rejalashtirish kerak. 
Har bir  talaba individual  tarzda umumiy vaqtini fanlar  bo‘yicha tabaqalashtirgan
holda   rejalashtirishi   kerak.   Fanlar   bo‘yicha   ajratilgan   vaqt   talabani   darsga
tayyorlanishi,   o‘quv   rejasi   bo‘yicha   fanni   muvaffaqiyatli   o‘zlashtirishga   yetarli
bo‘lishini   ko‘zda   tutadi.   Undan   kelib   chiqib   har   bir   talaba   o‘z   haftalik
rejasinikunlar   bo‘yicha   tuzadi.   Mustaqil   ishlarni   rejalashtirish   yuzaki   qaraganda
talabaga   hech   narsa   bermayotgandan.   Hech   qanaqa   yordami   yo‘qday   tuyuladi.
Lekin   tajriba   shuni   ko‘rsatadiki,   a’lochi   talabalar   o‘z   vaqtlarini   aniq
rejalashtiradilar va uni bajarishga harakat qiladilar. 
O‘zlashtirish   bo‘yicha   hatto   butun   fakultet   muvaffaqiyatini   ham   ko‘p   jihatdan
talabalarni o‘z vaqtlarini to‘g‘ri rejalashtirish, uni bajarish bilan bog‘lash mumkin.
Mustaqil   ishlarni   bajarish   muddati   jihatidan   hohlagancha   davom   etishi
mumkin   emas.   Tajriba   shuni   ko‘rsatadiki,   17-25   yosh   darajasida   mehnatni
ratsional tashkil etganda bir sutkada 9 soat unumli ishlash mumkin ekan. Haddan
tashqari   uzoq   o‘tiradigan   bo‘lsa,   mehnat   unum   pasayadi,   odam   charchaydi,
keyingi   kunlari   charchog‘i   yozilishi   qiyin   bo‘lgani   sababli,   avvalgiday   ishlay
olmaydi. 
Shuning   uchun   mustaqil   ishni   rejalashtirganda   auditoriyada   o‘tkazgan   vaqtini
hisobga   olishi   kerak.   agar,   aulitoriyada   dars   soatlari   6   soat   bo‘ladigan   bo‘lsa,
mustaqil   ishlash   3   soat,   auditoriyada   dars   undan   kam   bo‘lsa   3   soatdan   ko‘proq,
agarda ko‘p bo‘lsa kamroq tarda rejalashtirish kerak. 
Shunday   qilib,   haftalik   mustaqil   ish   bajarish   vaqti   22-24   soat   atrofida   bo‘ladi.
Albatta   bu   vaqt   talabani   normal   tarzda   diqqat-e’tibor,   g‘ayrat   qilib   ishlashini mo‘ljallangan belgilanadi. Lekin real hayotida turlicha bo‘lishi mumkin. Bir talab
o‘zini   zo‘rlab   dars   tayyorlasa,   ikkinchi   qiziqib,   vaqtini   qanday   o‘tganini   ham
unutib, predmetni o‘rganishga ilhom bilan ijodiy yondashib kirishib ketadi. 
Uchinchisi   esa   umuman   dars   tayyorlagisi   kelmaydi.   Bunga   qator   ob’ektiv   va
sub’ektiv sabablarni keltirish mumkin. 
Mustaqil   ishni   tashkil   qilishni   ish   tartibini   belgilash   katta   ahamiyatga   ega.
Mustaqil   ishlarni   bajarish   uchun   vaqtni   semestr   davomida   kunlar   bo‘yicha
taqsimlash,   uni   ratsional   tashkil   qilishning   muhim   printsipi,   qoidasi   hisoblanadi.
Goh   umuman   dars   tayyorlamay,   goh   haddan   tashqari   shoshib,   shiddat   bilan,
ayniqsa   semestr   yakuniga,   oraliq   nazorat   yakuniga   yaqin   qoldirgan,   bajarmagan
ishlarni   tezda   bajarishga   harakat   qilish   ijobiy   natija   berishi   qiyin.   Bu   talabaning
mehnati   samaradorligini,   qilgan   ishidan   qoniqish   hissini   pasaytiradi.   Odatda
talabaning   dars   jadvali   belgilaydi.   Lekin   ko‘p   narsa   talabaning   o‘ziga   ham
bog‘liq. Masalan ma’ruza, referat, nazorat ishi, seminar darsiga tayyorlanishga har
hafatada ma’lum vaqt ajratilib, muntazam ravishda olib borilmasa, kutilgan natija
bermaydi. 
Referat   yoki   ma’ruza   yozish   kerak   bo‘lsa,   uni   orqaga   surmay   tezda   kirishish
kerak. Bunda o‘qituvchi talabaga, ayniqsa birinchi kurs talabalariga referat nima,
ma’ruza   nima,   uni   qanday   yozish,   qanday   tarzda   adabiyot   tanlash   kerakligini
tushuntirish zarur. 
Adabiyotlarni tanlashda talabalarga iqtisodiy fanlardan dastur va seminar darslari
rejasida   ko‘rsatilgan   adabiyotlarni   taklif   qilish   mumkin.   Undan   tashqari   hozirgi
paytda   chop   qilinatyogan   kitoblarning   ko‘pchiligida   foydalanilgan   adabiyotlar
ro‘yxati mavjud. Ana shu ro‘yxatdan foydalanib, zarur adabiyotlarni kutubxonada,
o‘quv zalida bo‘lsa olib o‘qish mumkin. 
1.   Dars   o‘tilgandan   so‘ng   bajariladigan   ishlar,   uy   vazifalarini   bajarishda   darslik,
o‘quv qo‘llanmalari bilan ishash, konspekt tayyorlash; 
2.   Tipik   topshiriqlarni   yechish.   Bunda   talaba   avvalgi   bilimlarini   xotirada   qayta
tiklaydi   va   qisman   qayta   o‘zgartirib,   aniq   topshiriqlarga   qo‘llaydi.   Masalan,
masala, mashq echish;  3.   O‘rganilgan   bilimlarni   tipik   bo‘lmagan   sharoitda   qo‘llash.   Talaba   avval
o‘rgangan   bilimlarini   yangi   avvalgidan   o‘zgargan   sharoitda   foydalanadi.
Sharoitlarda ma’lum umumiylik bo‘lishi mumkin. 
4.   Ijodiy   faoliyatga   asos   yaratish.   Bunda   talaba   o‘rganilayotgan   sohaning
mohiyatiga   tushunadi,   uning   yangi   munosabat,   bog‘lanishlarini   aniqlaydi,
g‘oyalar va tushunchalarni yangi sharoitga bog‘laydi. 
Barcha   mustaqil   ishlar   talabalarda   ijodiy   ishlash   ko‘nikmasini   hosil   qilishga
qaratilgan.   Talaba   ijodiy   ishlashga   o‘rgatilmasa,   u   ma’lum   mavzuga   oid
materiallarni   turli   manbalardan   ko‘chirib   kelish   bilan   kifoyalanib   qolishi   hamda
o‘zi mustaqil fikr bildirishga qiynalishi mumkin. 
Mustaqil   ishlarni   individual   -   didaktik   maqsadlarni   amalga   oshirish   nuqtai
nazaridan ham 4 guruhga ajratish mumkin: 1. Bilimlarni dastlabki shakllanishiga,
idrok qilishga undaydigan vazifalar. Bunda o‘quvchi, talabalar ulardan maqsadga
erishish   uchun   nima   talab   qilinishi   aniq   bo‘lishi   lozim.   Vazifalar   -   axborotlarni,
ma’lumotlarni o‘zlashtirishga qaratilgan bo‘ladi; 
2. O‘zlashtirishga axborot, ma’lumotlarni xotirada saqlash va qayta jonlantirish va
qayta ishlashga  qaratilgan topshiriqlar. Bunda avval  egallangan bilimlarni  to‘g‘ri
jalb   qilish,   faollashtirish   asosida   bajariladigan   hamda   aniq   sharoitda   tatbiq   etish
talab qilinadigan vazifalar beriladi; 
3.   Avval   o‘zlashtirilgan,   qolipga   tushgan,   tajriba   to‘planishi   natijasidagi   bilim,
ko‘nikma,   malakalarga   yangicha   nuqtai   nazardan   yondashishni   talab   qiluvchi
topshiriqlar.   Ularga   masalaning   mohiyatini   izlash,   yangicha   yechimlar   topish,
yangicha g‘oya, fikrlar bilan ifodalashni talab etiladigan vazifalar beriladi; 
4. Ijodiy faoliyatga undovchi topshiriqlar. Talabalar mustaqil ishini tashkil etishda
muayyan fan (kurs) ning hususiyatlarini shuningdek, har bir talabaning akademik
o‘zlashtirish   darajasi   va   qobiliyatini   hisobga   olgan   holda   quyidagi   shakllardan
foydalaniladi: 
 ayrim nazariy mavzularni o‘quv adabiyotlari yordamida mustaqil o‘zlashtirish; 
 seminar va amaliy mashg‘ulotlarga tayyorgarlik ko‘rish; 
 berilgan mavzular bo‘yicha referat, axborot tayyorlash;  O‘rganilayotgan   fanning   eng   dolzarb   muammolarini   qamrab   oluvchi   referatlar
yozish; 
 laboratoriya ishlarini bajarishga tayyorgarlik ko‘rish; 
 hisob, grafik ishlarini bajarish; 
 nazariy bilimlarini amaliyotda qo‘llash; 
 amaliyotdagi mavjud muammolarning echimini topish; 
 maket, model va namunalar yaratish; 
  ilmiy   maqola,   anjumanga   ma’ruzalar,   ma’ruza   tezislarini   tayyorlash;     ijtimoiy,
iqtisodiy   siyosiy   mavzularda   bo‘lib   o‘tadigan   ilmiy,   amaliy   konferentsiya,
seminar   mashg‘ulotlar   va   davra   suhbatlariga   tayyorgarlik   ko‘rish   va   ularda
qatnashish; 
 turli jamg‘armalar tomonidan tashkil qilingan tanlovlarda ishtirok etish; 
  o‘rganilayotgan   fan   bo‘yicha   mavjud   asosiy   ilmiy   adabiyotlarga   annotatsyai
yozish va boshqalarni o‘z ichiga oladi. 
Mustaqil   ishlar   tarkibida   talabalardan   alohida   diqqat-e’tibor   bilan   ishlashni   talab
qiladigan mustaqil ish o‘rganilayotgan fandan kurs ishi hamda bitiruv malakaviy
ishi yozishdir. 
O‘qitiladigan fanning xususiyalaridan kelib chiqqan holda, mustaqil  ishni tashkil
etishda   boshqa   shakllardan   ham   foydalanishi   mumkin.   Mustaqil   bajariladigan
ishlardan   bir   iqtisodiy   masalalarga   bag‘ishlangan   ilmiy   adabiyotlarni   yoki   o‘quv
adabiyotlarni   konspekt   qilishdir.   Konspekt   qilish   –   talabani   fanni   o‘zlashtirishi
uchun   katta   yordam   beradi.   Lekin   eng   asosiysi   talabalar   kospekt   qilishni
to‘g‘ridan-to‘g‘ri kechirish deb tushunmasliklari kerak. 
Berilgan   topshiriqni   bajarish   o‘qishdan   boshlanadi.   O‘qish   bu   hali   o‘zlashtirish
emas.   O‘qish,   o‘qilgan   matnni   anglash   kerak.   tushunish,   o‘zlashtirish   uchun
qo‘shimcha ravishda aqlni ishlatish talab qilinadi. 
O‘zlashtirish   bu   yodda   saqlash   degani   emas,   albatta   u   o‘zlashtirishga   yordam
beradi.   Boshqacha   aytganda,   o‘qish   bu   o‘qish   emas.   Tushunish   boshqa,
tushunganni o‘zlashtirilganini yodda saqlash esa yana boshqa narsa, hammasi ham
aqlni   ishlatishni   alohida   holatini   talab   qiladi.   O‘qishga   minimum   vaqt   va   kuch sarflashga   harakat   qilib   asosiy   diqqatni   tushunishga,   tushunishga,   tushunganini
yozishga,   yodda  saqlashga  harakat  qilish  kerak.  sarflanadigan  vaqt,   uni  o‘qishga
qancha   va   tushunish   uchun   o‘ylashga   qancha   sarflanishi   mavzuga,   uning
murakkablik darajasiga bog‘liq. 
Ilmiy   to‘garak   ishini   muntazam   tashkil   etish,   talabalarning   ijodiy   kunlari,   ilmiy
davralari, anjumanlari, konkurslari olimpiada va ko‘rgazmalarini vaqti-vaqti bilan
o‘tkazib   turish   shubhasiz   talabalar   faolligini   oshiradi.   Ularni   fanni   o‘rganishga
rag‘batlantiradi.   Talabalarni   mustaqil   ravishda   ijodiy   izlanishga   o‘rgatishda
talabalarni kafedra tomonidantashkil  etilgan ilmiy to‘garakralar katta ahamiyatga
ega.  Bunda  kafedra  o‘rganilayotgan  fan bo‘yicha talabalarning  qiziqishi,  fandagi
yangiliklar,   o‘rganilishi,   tadqiq   etilishi   lozim   bo‘lgan   muammolarni   ilmiy
to‘garaklarda muhokama qilinishini ko‘zda tutishi kerak. 
                          Xulosa
Talabalar to‘garakda tayyorlagan ilmiy ma’ruzalarni tinglovchilar hukmiga havola
etar   ekanlar,   to‘garak   a’zolari   ham   uni   muhokamasida   faol   ishtirok   etishlarini ta’minlash zarur. To‘garak a’zolarini soni, muhokama qilinadigan masalar, ilmiy
ma’ruzalar miqdori, mavzularning mazmuni va boshqalarga ko‘ra to‘garak rahbari
oy davomida ilmiy to‘garaklar majlisi o‘tadigan kunlarni belgilaydi. 
Eng yaxshi baho berilgan ilmiy ma’ruzalar talabalarning ilmiy konferentsiyalarida
qatnashishga tavsiya etiladi. 
O‘tkaziladigan   konferentsiyani   umumiy   mavzusini   tasdiqlagach,   ma’ruzalarni
mavzu   yo‘nalishiga   ko‘ra   guruhlarga   ajratgan   ma’qul.   O‘tqaziladigan
talabalarning   ilmiy   konferentsiyasida   eng   yaxshi   deb   topilgan   ma’ruzalar
rag‘batlantiriladi, keyingi bosqichlarda qatnashishga tavsiya etiladi. 
Shu  jumladan   fanni   mustaqil   o‘rganishda   alohida   ahamiyatga   ega   bo‘lgan   o‘quv
shakllaridan   biri   kurs   ishidir.   Kurs   ishini   yozish   va   himoya   qilish   jarayonida
talabalar   iqtisodiy   fanlarni   yanada   chuqurroq   o‘rganishda.   Iqtisodiy   kategoriyasi
va   qonunlar   mohiyatini   tushunish   murakkab   nazariy   muammolarni   tahlili   etish,
uni amaliyotda tatbiq qilish haqida uylashga, fikr yuritishga undaydi.