Mustaqillik yillarida O‘zbekiston Braziliya munosabatlari - Педагогика - Дипломные работы

Информация о документе

Цена	12000UZS
Размер	35.2KB
Покупки	0
Дата загрузки	07 Ноябрь 2026
Расширение	docx
Раздел	Дипломные работы
Предмет	Педагогика

Mustaqillik yillarida O‘zbekiston Braziliya munosabatlari

Купить

Mavzu: Mustaqillik yillarida O’zbekiston
Braziliya munosabatlari.
Reja:
I.Kirish
II.Asosiy qism
a) Mustaqillik yillarida O’zbekistonning Yevropa davlatlari bilan
aloqalari
b) O‘zbekiston Respublikasining Braziliya davlati bilan o`zaro
hamkorlik aloqalari
c) O`zbekiston – Braziliya ijtimoiy iqtisodiy hamkorligi
d) Madaniy-texnikaviy sohadagi aloqalar
III.Xulosa
IV.Foydalanilgan adabiyot va manbalar ro‘yxati:
1

KIRISH
Mustaqillikning dastlabki kunlaridanoq,O‘zbekiston hukumati o‘z milliy
manfaatlariga mos tashqi siyosat yo‘linibelgilash, jahon hamjamiyatiga
qo‘shilish va xorijiy mamlakatlar bilan siyosiy,iqtisodiy, texnikaviy, madaniy
aloqalar o‘rnatishga eng dolzarb vazifalardan birideb qaradi. O‘zbekiston
tarixida birinchi marta tashqi siyosat asoslari va uningbosh yo‘nalishlari
qonun yo‘li bilan mustaxkamlandi. O‘zbekistonning Oliy Kengashi Bayonotida
“Xalqaro hamkorlikning to‘la huquqli a’zosi bo‘lgan O‘zbekiston Respublikasi
xalqaro munosabatlarda mustaqil davlat, xalqaro huquq sub’ekti sifatida
qatnashadi. Uning asosiy maqsadlari mustahkam tinchlik,qurolsizlanish, o‘z
hududini qurol – yarog‘lardan holi qilish, yadroviy qurolni va boshqa
ommaviy qirg‘in qurollarini yo‘qotish, suveren davlatlar o‘rtasidagi nizo va
ziddiyatlarni hal etishda kuch ishlatish va tazyiq o‘tkazishga, eng avvalo
harbiy kuch qo‘llashga yo‘l qo‘ymaslik, insoniyatning jahonshumul
muammolarini hal etishda davlatlar hamkorligi va xalqlar birdamligidan
iboratdir... O‘zbekiston Respublikasi oldindan hech qanday shart qo‘ymagan
holda barcha sheriklar bilan bevosita teng huquqli, o‘zaro manfaatli bitimlar
hamda shartnomalar tuzish uchun o‘zini ochiq deb e’lon qiladi”,
deyilgan.Prezidentimiz O‘zbekistonning tashqi siyosati istiqbolini taoriflab
shunday deydilar: “O‘zbekiston dunyo uchun ochiq, Biz ham dunyoning
O‘zbekistonga katta qiziqish bilan qarayotganini his etmoqdamiz. Bir paytda
O‘zbekiston bir yoqlama iqtisodiyotga, markazga qaram izdan chiqqan
iqtisodiyotga ega bo‘lgan yarim mustamlaka mamlakat qatoriga aylangan
edi” 1
.“Xalqaro hamjamiyatda katta aks sado bergan, 2012-yilning sentabr
oyida qabul qilingan “O‘zbekiston Respublikasining tashqi siyosiy faoliyati
konsepsiyasini tasdiqlash to‘g‘risida”gi qonun asosida aynan ana
shundayyondashuvlar mujassamdir.
1
Karimov I.A. Maqsadimiz – tinchlik, barqarorlik, hamkorlik. T., «O`zbekiston», 1995. 45 Braziliya
2

O‘zbekiston Respublikasining Evropa mamlakatlari
bilan hamkorlikaloqalari
O‘zbekiston Respublikasi Markaziy Osiyo davlati sifatida geografik
jihatdanEvropadan ancha yiroq joylashgan bo‘lsa ham, zamonaviy
iqtisodiy, siyosiy vaijtimoiy munosabatlar natijasida Evropaga va
Evropa Ittifoqiga tobora„yaqinlashib" bormoqda. Evropa Ittifoqi bu
hamkorlikka to‘g‘ri baho berga holda, ayniqsa, 2001 yil 11
sentabrdagi terrorchilik harakatlaridan keyinO‘zbekistonga nisbatan
yangi strategik hamkorlik dasturlari bilan javob bermoqda.Agar yaqin
kelajakda Janubiy Kavkazdagi respublikalar Evropa Ittifoqi
a’zosibo‘ladigan bo‘lsa, u holda Kaspiy dengizi Evropa Ittifoqining
sharqiy chegarasinitashkil etadi va Markaziy Osiyo Evropaning
bevosita qo‘shnisi bo‘lib qoladi.Evropa Ittifoqining Markaziy Osiyo
davlatlariga nisbatan munosabatlarining2001 yil 11 sentabrdan keyin
qay darajada o‘zgarganligini o‘rganish jiddiye’tiborga sazovordir.
Bu vazifani amalga oshirishda Evropa Ittifoqining MarkaziyOsiyoga
nisbatan munosabatini YIning boshqa bir mintaqaga nisbatan
bo‘lganmunosabati bilan qiyosiy o‘rganish muhim. Bu o‘rinda biz
janubiy Kavkazrespublikalarini mintaqa sifatida ko‘zda tutmoqdamiz.
Evropa Ittifoqi va MarkaziyOsiyo davlatlari o‘rtasidagi
munosabatlari qanday asosda qurilgan va hamkorlikqay daraj ada
amalga oshmoqda? Evropa Ittifoqi tomonidan ilgari ham bir
nechamarotaba Markaziy Osiyo mintaqasiga nisbatan hamkorlik
loyihalari ishlabchiqildi, lekin bu loyihalar to‘liq amalga oshmadi,
3

ba’zilari esa hatto qog‘ozdaqolib ketdi 2
.Evropa Ittifoqi Markaziy
Osiyo davlatlari bilan qanday shartnomaviyhuquqiy hujjatlar asosida
hamkorlik qilmoqda? Evropa Ittifoqining MarkaziyOsiyoga nisbatan
siyosati qay darajada amalga oshmoqda? Bu siyosat faqatiqtisodiyot
mojarolarni bartaraf etish va atrof-muhitni muhofaza qilish
kabiyo‘nalishlar bilangina cheklanib qolmayaptimikan? SHu narsani
ta’kidlash joizki,Markaziy Osiyoda havfsizlik va barqarorlikni
saqlash - Evropa Ittifoqini sharqqa.qarab kengaytirish kabi yaqin
kelajakdagi dolzarb muammolardan biri hisoblanadi.U holda yana bir
savol tug‘iladi: Barqarorlikni saqlash zarur va muhim ekan,
negaendi shu maqsadda Kavkaz davlatlari o‘rtasida barqarorlikni
saqlash to‘g‘risidagibitimga o‘xshash bitimlarni Markaziy Osiyoda
ham imzolash mumkin emas? Bujuda ham o‘rinli va maqsadga
muvofiq bo‘lar edi.Amerika Qo‘shma SHtatlari, Rossiya va Xitoy
salohiyatli hamkorlar sifatidao‘z mavqe’iga ega. Lekin Evropa
Ittifoqining Markaziy Osiyo mintaqasidagiimkoniyatlari cheklangan
deb bo‘lmaydi.Kavkaz davlatlaridan keyin birin-ketin Markaziy
Osiyo respubikalari hamEvropa Ittifoqi bilan hamkorlik to‘g‘risidagi
bitimlarini imzoladilar. Ushbubitimlar Evropa Ittifoqi bilan
Markaziy Osiyo davlatlari o‘rtasidagi hamkorlikmunosabatlari uchun
umumhuquqiy asos bo‘lib xizmat qilmoqda. Amaldaqo‘llanilayotgan
bitimlar asosida esa Hamkorlik Kengashlari tashkil etildi.
MazkurHamkorlik Kengashlari tomonidan Evropa Ittifoqi bilan
Markaziy Osiyo davlatlario‘rtasidagi hamkorlikning borishi
to‘g‘risida muntazam ravishda anjumanlaro‘tkaziladi 3
. Markaziy
2
Millatlararo munosabatlar madaniyati va baynalmilal dunyoqarash. T., «O`qituvchi», 1992. 135 Braziliya№ 7-8.
3
Ibrohimov A., Sultonov X., Jo`raev N. Vatan tuyg’usi. T.,«O`zbekiston», 1996. 396 Braziliya
4

Osiyo davlatlari Kavkaz davlatlaridan farqli o‘laroq,
EvropaIttifoqiga nisbatan munosabatlarda bir hil maqomga ega
emas. Kavkazdagi barchadavlatlar Evropa Ittifoqi bilan hamkorlik
bitimini imzolaganlar, ratifikatsiyaqilganlar va mazkur bitimlar
kuchga kirgan. Bundan tashqari, Kavkaz davlatlariEvropa Ittifoqi
kengashida qatnashish huquqiga ega. Bunday hamkorlik
bitimlariQirg‘izistonda (01.07. 1999), Qozog‘istonda (01.07.1999) va
O‘zbekistonda(01.07.1999) kuchga kirgan, lekin Turkmanistonda bu
hujjat ratifikaziya arafasida, ammo Tojikistonda bunday bitim
imzolanishi hali taklif etilganiBitimlarining asosiy maqsadi - siyosiy
muloqotga erishish va ushbu dialogyordamida ikki tomonlama
siyosiy munosabatlarni o‘rnatish, demokratikqadriyatlar va bozor
iqtisodiyotini shakllantirish, bozor iqtisodiyotiga asoslanganiqtisodiy
munosabatlarni yaratishdir. Bitimdagi moddalarda mintaqada
iqtisodiy otsohasida ijobiy natijalarga erishish, qonun chiqarish, moliya,
fuqarolik huquqi, ilm fan, texnologiya va madaniyat sohalarida
o‘zaro hamkorlik qilish belgilab qo‘yilgan. Evropa Ittifoqining
tashabbusi asosidagi bu hamkorlik dasturlariMarkaziy Osiyodagi
siyosiy barqarorlikni ta’minlashga yordam beradi, o‘zaroiqtisodiy
imkoniyatlar yaratadi va nihoyat Markaziy Osiyo davlatlari va
EvropaIttifoqi birgalikda ko‘proq muvaffaqiyatlarga e’rishadi.
Evropa Ittifoqi vaMarkaziy Osiyo davlatlari o‘rtasidagi
munosabatlar Evropa Ittifoqi bilan Kavkazdavlatlari o‘rtasidagi
munosabatlardan farq qiladi. CHunki Markaziy Osiyodavlatlari
kelajakda Evropa Ittifoqiga a’zo bo‘lishga da’vogar emas.
Kavkazdavlatlari esa bunga da’vogar. SHu sababli Markaziy Osiyo
5

mintaqasiga Kavkazdavlatlariga nisbatan kamroq moddiy yordam
ajratilgan. Sobiq sovetlar Ittifoqiparchalanib ketganidan keyin
Markaziy Osiyoda iqtisodiy, ijtimoiy-siyosiy„demodernizatsiya"
jarayoni boshlangan. Mintaqadagi davlatlar hamon o‘tishholatidalar,
vaholanki ba’zi sobiq Ittifoq davlatlari esa rivojlanish yo‘liga
o‘taolganlar. Evropa Ittifoqining har bir hamkorlik loyihasi ushbu
o‘ziga xos shartlarniamalga oshirishni taqozo e’tadi.2001 yilning 11
sentabridan keyin Evropa Ittifoqi Markaziy Osiyodabarqarorlikni
ta’minlash vazifasini o‘z oldiga qo‘yganligini kuzatish mumkin.
Shubilan birga AQSH mazkur mintaqaga nisbatan havfsizlikni
ta’minlashda „qattiq" siyosat tarafdori sifatida faoliyat ko‘rsatayotgan
bo‘lsa, Evropa Ittifoqi esahafsizlikni ta’minlashda „yumshoq"
siyosat yuritish tarafdori. Evropa IttifoqiningKavkaz va Markaziy
Osiyoda hamkorlik qilish vositasi sifatida asosan uchtadasturi amal
qilmoqda, ya’ni: TACIS (,,Technical Assistance to the
Commonwealth of Independent States»), INOGATE (,,Interstate Oil
and Gas Transport to Europe»), TRACECA (,,Transport Corridor
Europe-Caucasus-Asia»).INOGATE va TRACECA – TACIS
dasturining davomi hisoblanadi.Evropa Ittifoqi va unga a’zo davlatlar
SHarqiy Evropa va Markaziy Osiyouchun mablag‘ hamda texnik
yordam ko‘rsatuvchi asosiy donor hisoblanadilar. 1991 yildan 1999
yilgacha bo‘lgan muddat ichida sharqiy Evropa va MarkaziyOsiyo
davlatlari TACIS dasturi orqali 4,226 mlrd. Evro miqdorida
bozoriqtisodiyotiga o‘tish va demokratiyaning barqaror bo‘lishi
uchun yordam oldilar.2000-2006 yillar uchun bu mintaqaga 3,138
mlrd. Evro ajratilgan. Bundan tashqariEvropa Ittifoqi va Markaziy
6

Osiyo davlatlari savdo-sotiq sohasida yaxshi hamkorhisoblanadilar.
TACIS-dasturida barcha sobiq sovet ittifoqi
respublikalariqatnashadilar. Dasturni amalga oshirishdan asosiy
maqsad siyosiy- iqtisodiyjihatdan mazkur davlatlarga o‘tish davrida
ko‘mak berish, demokratik tuzilmalarnibarpo etishda yordam
ko‘rsatish va nihoyat, Markaziy Osiyo davlatlarining jahonbozoriga
integratsiyalashuvini ta’minlashdir. 90-yillarning boshida Kavkaz
vaMarkaziy Osiyo davlatlari bilan dunyoning boshqa davlatlari
o‘rtasida ko‘plabyuqori darajadagi rasmiy uchrashuvlar o‘tkazildi va
natijada ko‘plabikkitomonlama munosabatlar o‘rnatildi.1995 yil
dekabr oyida Madridda yuqori darajadagi rasmiy
uchrashuvlaro‘tkazildi va aniq siyosiy dastur rivojlantirilishi e’lon
qilindi. SHu orqali EvropaIttifoqi birinchi marta Markaziy Osiyo
mintaqasida o‘zining geosiyosiy vaiqtisodiy manfaatlari borligini
bildirdi. Evropa Ittifoqi uchun bu mintaqa o‘ziningfoydali
qazilmalari, Evropa va Osiyoni hamda Uzoq SHarqni ham
bog‘laydigantarkibiy qism va kelajakda rivojlanish yo‘lida beqiyos
imkoniyatlarga ega bo‘lgan,shu bilan birga xalqaro uyushgan
jinoyatchilik uchun (asosan narkotrafik, qurolyarog‘ va xalqaro
terrorizmning yangi ko‘rinishidagi xavf-hatar uchun) kattadarvoza
sifatidagi vazifasini o‘zlari xohlamagan holda bajarmoqda.
SHuninguchun mintaqada o‘z manfaatlarini boshqa davlatlar ham
(Rossiya, AQSH, Xitoy,eron va Turkiya) izlamoqdalar. Mintaqada esa
Evropa Ittifoqi bilan yanada ko‘proqsohalarda hamkorlik qilish
istaklari mavjud 4
. Energiya resurslaridan foydalanishuchun
4
Jo`raev N. Tarix falsafasi: Tushuncha, mohiyat va siyosat.T., «Ma’naviyat», 1999. 192 Braziliya
7

hamkorlik ilish istagi ustivor hisoblanadi. O‘zaro hamkorlik
bitimlariniimzolashdan ham asosiy maqsad mazkur munosabatlarga
huquqiy kuch berishdir.Johannes Reissner Markaziy Osiyo
mintaqasida faoliyat ko‘rsatayotganxalqaro aktyorlarning tutayotgan
strategiyasini quyidagicha baholaydi:“Evropaning mazkur mintaqada
faoliyati uchun aniq strategiyasi va vositasi hammavjud emas.
AQSH esa bu mintaqa uchun aniq va uzoq muddatga
mo‘jallanganstrategiyasini ishlab chiqqan va tegishli vositaga ham
ega”.Markaziy Osiyo davlatlarini qo‘llab-quvvatlash uchun ushbu
davlatlardaqonun chiqarish shakllari, fuqarolik jamiyatini qurish,
saylov standartlariga rioyaqilsh kabi talablar qo‘yilgan. Alexander
Rahr fikriga ko‘ra: “Evropa Ittifoqio‘zining yangi hamkorlaridan
g‘arbiy Evropadagidek demokratiya modelini qabulqilishlariga
umidvor bo‘lib, ulardan inson huquqlarini to‘liq ta’minlaydigan
varatifikatsiya qilingan shartnomaga amal qilishga majbur
e’tmoqda”. Muammoshundan iboratki, Markaziy Osiyo davlatlari
bilan Evropa Ittifoqi o‘rtasida birnecha shartnoma va bitimlar
imzolangan, lekin ularga rioya qilinmayotganligitekshiruv va
kuzatuvlar natijasida ma’lum bo‘lgan. 1999 yil noyabr
oyidaIstambulda bo‘lib o‘tgan yuqori darajadagi EXHT anjumanida
O‘zbekiston vaQozog‘iston terrorizmga qarshi keskin kurash
maqsadida xalqaro markaz tashkile’tishni va uning byurosi uchun
Toshkentni taklif etdilar. Evropa Ittifoqi davlatlaribu masalada bir
qarorga kelgunlaricha buyuk davlatlardan biri bu
masaladatashabbusni o‘z qo‘llariga olishga ulgurdi.3 YIning
Markaziy Osiyo masalasidabunday uzoq vaqt biror fikrga kelishi bu
8

mintaqada AQSH o‘zining manfaatlarinita’minlaydigan strategiyasini
qabul qilishiga olib keldi.Xalqaro hamjamiyat (Evropa Ittifoqi ham
shu qatorda) O‘zbekiston orqaliharbiy va gumanitar yordamni 2001
yil 11 sentabrdan keyin Afg‘onistongayo‘naltirishni dolzarb va
muhim deb hisoblaydi. O‘zbekistonning bu masaladagisa’yi-
harakatlari Evropa Ittifoqi tomonidan ham ma’qullandi va bu davlat
bilanaloqalar yanada yaxshlandi. O‘zbekiston Tashqi ishlar vazirligi
bayonotidaaytilishicha, Afg‘onistondagi va unga qo‘shni
davlatlardagi sharoit terrorizmningtarqalishi, bunga yo‘l qo‘ymaslik
uchun Markaziy Osiyo davlatlari oldida yangivazifalar mavjud va
birgalikda rivojlanishdagi yangi imkoniyatlar yaratilgan.Ispaniyaning
Vazirlar kengashi raisi J.Pique ham Evropa IttifoqiO‘zbekiston va
Markaziy Osiyoga yordam ko‘rsatish tadbirlarini kelajakda
yanadarivojlantirish lozim degan fikrda. Bu fikr Evropa
Komissiyasi raisi muoviniCatherine Day tomonidan ham ma’qullangan
edi.Evropa Ittifoqi va Markaziy Osiyo mintaqasi davlatlari AQSH
ningAfg‘onistondagi harbiy harakatlarini qo‘llab-quvvatladilar. Bu
tadbirlar orqaliEvropa Ittifoqi o‘zining Markaziy Osiyoda uzoq
muddatli hamkorlik qilishdamanfaatlari mavjudligini bildirdi.Markaziy
Osiyoda 2000-2006 yillar uchun TACIS-dasturini davom ettirilishiham
Evropa Ittifoqining mintaqadagi hamkorlik munosabatlarining
jiddiyligidandalolat beradi.2001 yil 11 sentabrdagi terroristik
harakatlardan keyin Evropa IttifoqiMarkaziy Osiyo mintaqasidagi
tutayotgan siyosatiga o‘zgarishlar kiritish kerak debtopdi. Germaniya
Federativ Respublikasi ushbu siyosiy o‘zgarishlarda faolqatnashdi.
Islom fundamentalizmining Afg‘onistonda faollashuvini,
9

MarkaziyOsiyo mintaqasiga kirib kelishini Markaziy Osiyo
davlatlari ham Evropa Ittifoqiham xohlamasligi Evropa Ittifoqining
tashqi siyosatiga o‘zgartirishlar kiritdi. Markaziy Osiyo Evropaga
jug‘rofiy jihatdan uzoq bo‘lsada, e’ndi siyosiy jihatdanyaqin bo‘lib
qoldi.Evropa Ittifoqining boshqa mintaqaviy etakchi davlatlarga,
masalan, AQSH, Xitoy, Eron, Turkiya va Rossiyaga nisbatan
hamkorlik darajasi chegaralangan. Lekin YI mintaqada ko‘plab
dasturlarni amalga oshirmoqda: TACIS, Iste’molmollarini etkazib
berish, Reabilitatsiya, Demokratiya, INOGATE, TRACECA,Atrof-
muhitni muhofaza qilish, YAdroviy va narkotik moddalarga qarshi
kurashdasturlari va boshqalar.2003 yilning yanvar oyida Evropa
Ittifoqi tomonidan O‘zbekistonningmintaqadagi boshqa qo‘shni
davlatlar bilan birgalikda bildirgan „Evropaganarkotik moddalarning
olib kirilishiga va uyushgan jinoyatchilikka qarshi kurash" loyihasi
qo‘llab-quvvatlandi 5
. Bu kurashda mintaqa davlatlari o‘zaro
hamkorlikqilsalar maqsadga e’rishish mumkinligi aytildi.Evropa Ittifoqi
O‘zbekistondan demokratiya, davlatchilikda qonunustivorligi, inson
huquqlari va matbuot e’rkinligi, mamlakatda, mintaqada tinchli va
barqarorlikni ta’minlashning asosiy omili b’olgan bozor
iqtisodiyotiga kirish hamda Evropa investitsiyasi va tadbirkorlari
uchun qulay sharoit yaratishni davomettirishni xohlaydi. Evropa-
O‘zbekiston hamkorlik kengashida noharbiy yadromollari savdosi
to‘grisidagi bitim imzolandi. SHu davrgacha O‘zbekiston
bilanEvropa Ittifoqi o‘rtasidagi munosabatlar hamkorlik bitimi
asosida olib borilmoqdaedi. O‘zbekiston tomonidan kelajakdagi
5
Jo`raev N. Tarix falsafasi: Tushuncha, mohiyat va siyosat.T., «Ma’naviyat», 1999. 192 Braziliya
10

munosabatlar ushbu bitim asosida davome’ttirish istagi ma’lum
qilindi.Evropa Ittifoqining Markaziy Osiyodagi hamkorlik siyosatini
yorituvchideyarli barcha manbalar rejaviy istak-xohishlar va „quruq
va’dalar" bilanchegaralanib qolganligi sababli biz mazkur maqolani
tayyorlashda ba’zi birqiyinchiliklarga uchradik. 2001 yilning 11
sentabridan keyin ham bumunosabatlarda juda katta ijobiy
o‘zgarishlar bo‘ldi deb ham ta’kidlay olmaymiz. Evropa Ittifoqi
Markaziy Osiyo mintaqasiga nisbatan munosabatlaridagi o‘z
oldigaqo‘ygan maqsadlarini faqatgina 1995 yilga kelib amalga
oshira boshladi. EvropaIttifoqi o‘zining siyosiy loyihalarini xavf-
xatarni sezgandagina bajarayotganliginikuzatish mumkin. Masalan,
Evropa Ittifoqini sharq tomon kengaytirish natijasidakelajakdagi
sharqiy chegaralarda yangi xavf-xatar (narkotik moddalar savdosi,
qochoqlarning chegara atrofida ko‘plab yig‘ilib qolishi,
Islomfundamentalizmi)ning mavjud bo‘lishi. Bundan tashqari
Afg‘onistondagi Tolibonharakatining yana „jonlanishi" mumkinligi
va bu harakat qo‘shni Markaziy Osiyodavlatlariga o‘tib “avj” olishi
ehtimoli Evropa Ittifoqidan xalqaro siyosatda faolbo‘lishni taqozo
etmoqda. SHu sababli Evropa Ittifoqi Markaziy Osiyomintaqasiga
nisbatan munosabatlarini yanada yaxshilash, kelajakdagi
vujudgakelishi mumkin bo‘lgan xavflarning oldini olish kabi
havfsizlik siyosatinikuchaytirmoqda. Evropa Ittifoqi Rossiyaning
Markaziy Osiyo mintaqasidagi o‘rniva salohiyatidan unumli
foydalanishi kerak. Evropa Ittifoqining MarkaziyOsiyodagi asosiy
manfaaatlaridan biri bu mintaqadagi davlatchilik qurilishijarayonini
qo‘llab-quvvatlash va barqarorlikni ta’minlashdir. Evropa
11

Ittifoqiningmintaqadagi faoliyati cheklanganligi bu mintaqaga boshqa
xalqaro aktyorlar kiribkelishiga sabab bo‘lgan.
Braziliya haqida umumiy malumot.
Braziliya Federativ Respublikasi—Janubiy Amerikadagi eng katta va
aholisi eng ko p bo lgan mamlakat bo lib, ham aholi soni, ham maydoniʻ ʻ ʻ
jihatidan dunyoda beshinchi o rinni egallaydi. Maydoni 8512 ming km
ʻ 2
.
Pul birligi brazilian real. Rasmiy tili Portugal tili. YaIM 2005-yilgi
ro’yxat bo’yicha 1.568.000 mlrd AQSH dollari. Aholi jon boshiga 8.425
AQSH dollari. Aholisi 192,376,496 kishi (2012). U Janubiy Amerika
markazidan to Atlantika okeaniga qadar yoyilgan hududni egallab
Amerikalarning „eng sharqiy“ mamlakatidir. U bilan chegaradosh
mamlakatlar: Urugvay, Argentina, Paragvay, Boliviya, Peru,
Kolumbiya, Venesuela, Guyana, Surinam va Fransuz Giyanasining
fransuz qismi. Aniqrog i, u Ekvador va Chilidan tashqari, Janubiy
ʻ
Amerikaning har bir davlati bilan chegaradosh. Braziliyaning davlat tili
Portugal tilidir. Poytaxti –Brazilia shahri. BMT a zosi. Ma muriy
ʼ ʼ
jihatdan 26 shtat va federal (poytaxt) okrugga bo linadi. Davlat tuzumi
ʻ
Braziliya – federativ respublika. Amaldagi konstitutsiya1988-yil 5-
oktyabrda qabul qilingan; 1994-yil mart va 1997-yil iyunda tuzatish
kiritilgan. Davlat boshlig i – prezident. Prezident bilan vitse-prezident
ʻ
aholi tomonidan to g ri va yashirin ovoz berish orqali 4 yil muddatga
ʻ ʻ
saylanadi. Prezident ketma ket ikkinchi muddatga saylanishi mumkin.
Qonun chiqaruvchi hokimiyat – Milliy Kongress (parlament). Parlament
12

ikki palata: deputatlar palatasi va federal senatdan iborat. Ijroiya
hokimiyatni prezident va u tuzgan hukumat amalga oshiradi.
SanoatiKon sanoatida temir va marganes rudalar qazib olish muhim
o rin oladi. Boksit, qo rg oshin, volfram, oltin, olmos, neft va toshʻ ʻ ʻ
kumir, bir oz miqdorda qalay, pyx, mis, nikel ham qazib chiqariladi.
Braziliya tashqi bozorga, asosan AQShga strategik ahamiyatga molik
ma danlar – niobiy, berilliy, sirkoniy kabilarni, shuningdek uran rudasini
ʼ
sotadi. Hosil qilinadigan elektr energiyaning 90 % GESlarga to g ri
ʻ ʻ
keladi. Tiyete va RiuGrandi daryolarida yirik elektr stansiyalar mavjud.
Mahsulot ishlab chiqarish tarmoqdari orasida eng yiriklari: metallurgiya
(VoltaRedonda va BeluOrizonti shaharlaridagi zavodlar Lotin
Amerikasidagi eng katta po lat ishlab chiqarish korxonalari hisoblanadi)
ʻ
va mashinasozlik (jumladan, avtomobilsozlik, kemasozlik, aviasozlik,
qishloq xo jaligi, radioelektronika mashinasozligi). Keyingi yillarda
ʻ
elektr texnika, harbiy sanoat, atom sanoati, neftni qayta ishlash sanoati,
kimyo va neft kimyosi tarmoklari (kislotalar, ma danli o g itlar, sintetik
ʼ ʻ ʻ
tolalar, bo yoqlar, plastmassalar) rivojlandi. To qimachilik(asosan ip
ʻ ʻ
gazlama) va oziq-ovqat sanoati (qandshakar, go sht, yog , tamaki va
ʻ ʻ
boshqalar) Braziliya uchun an anaviy sohalardir. Sement,
ʼ
sellyulozaqog oz va oyna sanoati mavjud.Qishloq xo jaligiMamlakat
ʻ ʻ
maydonining 3,5 % ga yaqinida dehqonchilik qilinadi. Asosan Atlantika
okeani sohili va janubi-sharqiy shtatlarda ekinlar ekiladi. Eng muhim
plantatsiya ekinlari – kofe, shakarqamish kakao, banan, sizal, ananas.
Janubida tamakichilik va sohibkorlik yaxshi yo lgaqo yilgan. Asosiy
ʻ ʻ
oziq-ovqat ekinlari: makkajo xori, sholi, bug doy, soya, maniok, loviya.
ʻ ʻ
Asosan go shtbop yaylov chorvachiligi, go sht va jun olinadigan
ʻ ʻ
13

qo ychilik rivojlangan. Dengiz va daryolarda baliq ovlanadi.ʻ
O rmonlarda kauchuk, yong oq, mum, palma mevasi yig ishtirib olinadi,
ʻ ʻ ʻ
imoratbop, qimmatbaho yog ochlar tayyorlanadi. Braziliya
ʻ
yassitog ligida „paragvay choyi“ – yerbamate
ʻ
yetishtiriladi.TransportiBraziliya hududining katta qismi yo lsiz. Temir
ʻ
yo lning uzunligi 32 ming km, shundan 3 ming kmdan ortiqrog i
ʻ ʻ
elektrlashtirilgan. Transportning asosiy turi avtomobil; avtomobil
yo llari uz. 1,7 mln. km; 5 ming km dan ortiq uzunlikdagi
ʻ
Transamazonka magistrali Atlantika sohilini And tog etaklari bilan
ʻ
tutashtiradi. Ichki suv yo llarining uz. 31 ming km. Asosiy dengiz
ʻ
portlari:Rio de Janeyro, Santus, Riu Grandi, Paranagua,Portu Alegri,
Tubaran, San Sebastyan.Braziliya chetga asosan og ir va yengil
ʻ
sanoatningtayyor va chala tayyor mahsulotlari, kofe, temir rudasi, soya,
tamaki, qandshakar chiqaradi. Chetdan neft va neft mahsulotlari,
asbobuskuna, metall va undan yasalgan buyumlar, kimyo mahsulotlari,
bug doy va boshqa sotib oladi. Savdosotikdagi asosiy
ʻ
mijozlari:AQSH,Yevropa ittifoqimamlakatlari,Yaponiya,Kanada,Lotin
Amerikasimamlakatlari. Pul birligi – real.Tibbiy xizmati, maorifi, ilmiy
va madaniyma rifiy muassasalariAxrliga tibbiy yordamni xususiy
ʼ
shifokorlar ko rsatadi. Shifokorlarni mamlakat oliy o quv yurtlaridagi
ʻ ʻ
tibbiyot fakultetlari tayyorlaydi.Braziliyada rasman 7 yoshdan 14
yoshgacha bo lgan bolalar uchun majburiy bepul boshlangichta lim joriy
ʻ ʼ
qilingan. Bolalar shaharlardagi 4–5 yillik va qishloqlardagi 3 yillik
boshlang ich maktablarda ta lim oladilar. Bulardan tashqari to liqsiz
ʻ ʼ ʻ
maktab – gimnaziyalar, to liq o rta maktab – kollegiyalar, hunar va ped.
ʻ ʻ
maktablari ham bor. Oliy o quv yurtlarida pul to lab o qish mumkin.
ʻ ʻ ʻ
14

Braziliyada 70 ga yaqin universitet, 740 dan ortiq boshqa oliy o quvʻ
yurtlari bor. RiodeJaneyrodagi Braziliya va SanPaulu universitetlari
ularning eng yiriklaridir. Ilmiy muassasalari: Braziliya fanlar
akademiyasi, Milliy tibbiyot akademiyasi va boshqa Kutubxonalari:
Milliy kutubxona, Portugaliya qirollik qiroatxonasi (RiodeJaneyro),
Munitsipal kutubxona. Muzeylari:Milliy muzey, Milliy tarixiy muzey,
RiodeJaneyrodagi Milliy nafis san at muzeyi.Matbuoti, radioeshnttnrishi
ʼ
va teleko rsatuviBraziliyada 300 ga yaqin gazeta va jurnal nashr etiladi.
ʻ
Asosiy gazeta va jurnallari: „Gazeta merkantil“ („Savdo-sotiq gazetasi“,
SanPauluda chiqadigan kundalik iqtisodiy gazeta, 1920 yildan), „Dia“
(„Kun“, RiodeJaneyroda chiqadigan kundalik gazeta, 1951 yildan),
„Diariu di SanPaulu“(„SanPaulu gazetasi“, kundalik gazeta, 1925
yildan), „Jornal du Brazil“ („Braziliya gazetasi“, kundalik gazeta, 1891
yildan), „Jornal du komersiu“ („Tijorat gazetasi“, RiodeJaneyroda
chikadigan kundalik gazeta, 1827 yildan), „Letin Amerika deyli post“
(„Lotin Amerikasining kundalik pochtasi“, SanPauluda ingliz tilida
chikadigan kundalik gazeta, 1979 yildan), „Folya di SanPaulu“
(„SanPaulu varaqasi“, kundalik gazeta, 1921 yildan), „Globu“ („Yer
kurrasi“, kundalik kechki gazeta, 1925 yildan), „Veja“ („Ko ring“,
ʻ
haftalik ommaviy siyosiy jurnal, 1968 yildan), „Vizan“ („Saviya“,
haftalik ommaviy siyosiyjurnal, 1952 yildan) va boshqa Empreza
Brazileyradi Komunikasan, SA (Radiubraz) axborot xizmati 1988 yilda
hukumat axborot agentligi bilan davlat radioeshittirish
korporatsiyasining birlashuvi natijasida tashkil etilgan. Mamlakat
prezidentining fuqaro devoni tomonidan nazorat qilinadi.Radioeshittirish
va teleko rsatuvni asosan xususiy stansiyalar amalga oshiradi, ularni
ʻ
15

milliy aloqa departamenta nazorat qiladi. Braziliya radiova televizion
stansiyalar uyushmasi 1962 yilda tuzilgan.AdabiyotiAdabiyoti portugal
tilida rivojlangan. Braziliyada qadimdan indeys va negrlarning boy
og zaki ijodi mavjud. 17– 18-asrlarga kelib, yozma adabiyotda G.diʻ
Matusning satirik asarlari, T. Gonzaganing she rlari, J. Gamaning
ʼ
ma rifatparvarlik ruhidagi „Urugvay“ poemasi paydo bo ldi. Ularda
ʼ ʻ
oddiy xalqturmushi aks ettirildi. Braziliya adabiyotida 19-asrning 20-
yillarida vujudga kelgan romantizmokimi rivojlandi. Bu davrda G. di
Magalyainsning „Tamoyo qabilasi ittifoqi“, A. Gonsalvis Diasning
„Amerika dostonlari“ keng tarqaldi. J. M. di Alenkarning „Guaranlar“,
„Irasema“, „Ubirijara“ romanlarida indeyslarning urfodatlari,
azobuqubatli hayoti, stixiyali bo lsada kurashi aks etdi. Buyuk xalq
ʻ
shoiri A. Kastru Alvisning „Afrika ovozi“, „Bandi kema“ va boshqa
mashhur poemalari „To lqinlar mavji“ asarlar to plamiga kiritildi. 19-
ʻ ʻ
asrning ikkinchi yarmidan boshlab dehqonlar hayotini aks ettiruvchi bir
qator romanlar paydo bo ldi. Shu davrda A. Gonsalvis Diasning
ʻ
„Beatriche Chenchi“, „Patkul“ tarixiy romanlari ham katta shuhrat
qozondi. 19-asrning oxirlari va 20-asr boshlarida bir qator yozuvchilar
Braziliya adabiyotiga realizm an analarini olib kirdilar. 1896 yilda asos
ʼ
solingan Braziliya adabiyot akademiyasining birinchi prezidenta J. M.
Mashadu d’Asis tanqidiy realizmning atoqli namoyandasi edi. Xuddi
shu davrda Braziliya adabiyotida dekadentchilik kayfiyatlari kuchaydi.
Demokratik harakatlarning avj olishi bilan 20-asrning 40–50-yillarida
Braziliya dehqonlarining hayotini aks ettiruvchi realistik asarlar
ko paydi, taraqqiyparvar adabiyotning L. Barretu, G. Ramus, R. di
ʻ
Keyrus, M. di Andradi, Luara Brandau kabi namoyandalari ijodida
16

insonning ijtimoiy mavqei masalalari aks etdi. Jorji Amadu o zʻ
romanlarida dehqonlar hayotini, mehnatkash ommaning sinfiy ongi
o sayotganini ifodaladi. Shoirlardan V. di Morays, K. di Andradi,
ʻ
yozuvchilardan D. Jurandir, S. Martine, M. Palmeriu, dramaturglardan
N. Rodriges, G. Figeyredu, A. Suasuna ijodi Braziliya adabiyotida
salmoqli o rin egallaydi.Me morligiBraziliyaning yerli aholisi –
ʻ ʼ
indeyslarning me morligi qabr toshlari hamda Amazonka bo ylarida
ʼ ʻ
g orlarga solingan har xil rasmlar, qamish va yog och shoxlaridan
ʻ ʻ
yasalgan, konus shaklli uylardan iborat. 16-asrda portugaliyaliklar
Olinda, Resifi va Salvador (oldingi poytaxti) kabi shaharlarni bunyod
etdilar. 18-asr Braziliyada mustamlaka davri me morligining yuqori
ʼ
bosqichihisoblanadi. Oltin va olmos konlari topilishi bilan Braziliyada
yangi shaharlar barpo etiddi, Rio de Janeyro poytaxt bo lib qoldi (1960
ʻ
yilgacha). Braziliya me morligida ikki yo nalish: barokko (SanFransisku
ʼ ʻ
monastiri, Salvador) va rokoko (MinasJeraysdagi har xil binolar,
me mor va haykaltarosh Aleyjadinyu ishi) o rin oladi. Fransuzme mori
ʼ ʻ ʼ
O. Granjan de Montini Braziliyada ijod etib klassitsizm uslubini tarqatdi
(Mira teatri, Belen shahri, Itamarati saroyi, RiodeJaneyro shahri). 19–
20-asrlarga kelib Braziliya me morligida „modern“ uslubi keng tarqaldi.
ʼ
MinasJerays shtatida BeluOrizonti, Goyas shtatida Goyani va Braziliya
(yangi poytaxti) kabi yirik shaharlar va zamonaviy binolar kurildi. L.
Kosta, O. Nimeyer, A. E. Reydi va boshqa mashhurme morlar yetishib
ʼ
chiqdi.Tasviriy san atiQadimgi davr san at yodgorliklaridan har xil tosh
ʼ ʼ
va sopol bezaklar yetib kelgan. Mustamlaka davr san atidan (16–17-
ʼ
asrlar) Salvador va RiodeJaneyrodagi ibodatxonalar bezaklari bor.
Budavr san ati din bilan bog liq. Braziliya me morligidagi barokko va
ʼ ʻ ʼ
17

rokoko uslubi tasviriy san atga ham ta sir etgan. Ibodatxonalarʼ ʼ
bezagidaoltin va rangdor bo yoqlardan foydalanilgan. Haykaltarosh va
ʻ
me mor Aleyjadinyuning BonJezusdiMatozinyus cherkovidagi
ʼ
(Kongonyasshahri) tosh va yog ochdan ishlagan haykallari dunyoga
ʻ
mashhur. 18-asrda Braziliya shaharlarida tasviriy san at maktablari
ʼ
vujudga keddi (RiodeJaneyroda J. di Oliveyra, Salvadorda J. J.da Rosha,
Resifida J. di Deus Sepulveda, SanPauluda J. P.da Silva Marisku va
boshqalar). 1816 yilda qirol Juan VI fransuz rassomlari ishtirokida fan,
san at va hunar maktabini tashkil etdi. 1820 yilda bu maktab badiiy
ʼ
akademiyaga aylandi. 19-asr Braziliya tasviriy san atida klassitsizm
ʼ
hukmronlik qildi. Mashhur rassom J. F. di Almeyda Junior ijodida xalq
hayoti, tabiat manzaralari ko p o rin oladi. 20-asr Braziliya tasviriy
ʻ ʻ
san atida realizm bilan bir qatorda turli oqim (formalizm, abstraksionizm
ʼ
va boshqalar) namoyandalari ijod etmoqda. Amaliy san atda kulolchilik,
ʼ
matoga gul va rasm solish rivojlangan.MusiqasiMusiqasi indeys, negr,
ispan, portugal qo shiq va raqslari asosida shakllangan. A. K. Gomis, L.
ʻ
Migis, A. Levi, A. Nepomusenu, E. Vila Lobos, K. Santoru, M. K.
Guarnyeri, J. N. Garma, F. M. Silva (Braziliya milliy madxiyasining
muallifi) kabi kompozitorlarning ijodi mashhur. Braziliya musiqa
san atini yuksaltirishda, musiqachi va bastakorlar tayyorlashda
ʼ
RiodeJaneyro konservatoriyasi, Milliy musiqa instituti, Milliy opera
teatri va simfonik orkestrlar, Braziliya universitetining milliy musiqa
maktabi, Musiqa akademiyasi ish olib
boradi.TeatriAfrobraziliyaliklarning makumba deb atalgan diniy
marosim o yinlarida dramatik teatrga xos harakatlar bo lgan. Yevropalik
ʻ ʻ
ilk missionerlar indeyslarga xristianlikni singdirish uchun
18

portugaladabiy asarlari asosida sahnalarni, bir pardali diniymajoziy
tomoshalarni ko rsatishgan. Indeyslar uchun muqaddas „Lorensu teatri“ʻ
nomlidastlabki teatr binosi 16-asrda qurilgan. 1748 yilda „Opera uyi“,
1776 yilda „Yangi opera“ teatri barpo bo ldi. 1813 yilda „Avliyo Juan
ʻ
qirollik teatri“ ish boshladi. 19-asrda RiodeJaneyroda „di San Pedru di
Alikantara teatri“, „du Plasidu teatri“, „Yangi konstitutsion teatr“,
Resifida „Santi–Izabel teatri“ kabilar vujudga keldi. 1843 yilda panda
ko rsatilgan Observatoriya Laraiuan to g oni Prezident qarorgohi
ʻ ʻ ʻ
Universitet Dramatik san at konservatoriyasi, 1910 yilda Martine Pen
ʼ
dramatikmaktabi, 1917 yilda „Braziliya teatr mualliflari jamiyati“
(SBAT) tuzildi. So ngra doimiy dramatik truppalar tuzilib ish boshladi.
ʻ
Keyingi yillarda RiodeJaneyro va SanPaulu shaharlarida Braziliya
komediya teatri, Xalq badiiy teatri, Braziliya talabalari teatri,
negrlarning eksperimental teatri tashkil etildi.KinosiBirinchi xronikal
film 1903 yilda, badiiy film 1910 yilda suratga olingan. Dastlabki ovozli
filmlar 1935 yilda yaratilgan. Braziliyada yaratilgan filmlar ichida
„Kaysara“, „TikoTiko“ (rejissyor A. Cheli), „Bosqinchi“ (rejissyor L.
Barretu), „Boyning xotini“ (rejissyor T. Payne, O. Sampayu), „Dengiz
qo shig i“ (rejissyor A. Kavalkanti), „Rio 40°“ (rejissyor N. Pereyra dus
ʻ ʻ
Santus)kabi filmlar diqqatga sazovor. Braziliyada 6 kinostudiya, 3
mingdan ortiq kinoteatr bor.
19

O‘zbekiston Respublikasining Braziliya
davlati bilan o`zaro hamkorlik
aloqalari
O zbekiston Respublikasi bilan Braziliya o rtasidagi savdoiqtisodiyʻ ʻ
munosabatlarni yo lga qo yishga va buning uchun shartnomaviy
ʻ ʻ
huquqiy negiz yaratishga kirishildi.O zbekiston Respublikasining
ʻ
Braziliya. bilan 1996-yildagi tovar aylanmasi 7,16 mln. AQSH dollarini
tashkil etdi. 1997 yil yakuni bo yicha O zbekiston — Braziliya tovar
ʻ ʻ
aylanmasi 16,75 mln. AQSH dollariga yetdi va avvalgidek tovar
aylanmasi hajmining deyarli hammasi importdan iborat bo ldi. Uning
ʻ
93,8 % ini moyli urug lar va mevalar, 6,2 % ini tamaki tashkil
ʻ
qildi.Braziliyaning Taraqqiyot, sanoat va tashqi savdo vaziri Vyelber
Barral boshchiligidagi delegatsiyaning O‘zbekistonga tashrifi chog‘ida
ikki tomon turizm, maorif va qishloq xo‘jaligi sohalarida hamkorlikni
rivojlantirish istagini bildirdi.Vazir Barral hozirda ikki tomon bu
sohalardagi aloqalarni rivojlantirish uchun yaxshi imkoniyatlarga ega,
deya bayon qildi.Biroq Barralga ko‘ra, o‘z mamlakati va O‘zbekiston
o‘rtasidagi savdo-iqtisodiy aloqalar ikki davlat ega bo‘lgan real
imkoniyatlari va potensialiga mos kelmaydi.Braziliya 1991 yil 26
dekabrda O‘zbekiston mustaqilligini tan olgan. 1993 yil 30 aprelda
o‘zaro diplomatik aloqalar o‘rnatilgan.2007 yil avgustida Brazilia
shahrida O‘zbekiston-Braziliya Tashqi ishlar vazirliklari o‘rtasida ilk
siyosiy konsultatsiya bo‘lib o‘tgan.2018-yilining 27-fevral kuni
O‘zbekiston Respublikasi Tashqi ishlar vaziri Abdulaziz Kamilov
20

Braziliya Federatsiyasining Favqulodda va Muxtor Elchisi (qarorgohi
Moskva shahrida) etib tayinlangan Antonio Luis Espinola Salgadoni
qabul qildi.Vazir Elchining ishonch yorliqlarini qabul qilar ekan, uni
O‘zbekistondagi diplomatik missiyasining boshlanishi bilan tabrikladi
va ungamuvaffaqiyatlar tiladi.Qisqa marosimdan so‘ng bo‘lib o‘tgan
suhbat chog‘ida munosabatlarni yanada rivojlantirish bo‘yicha takliflar
ko‘rib chiqildi.Ta’kidlanganidek, O‘zbekiston va Braziliya geografik
jihatdan juda olisda bo‘lganiga qaramay, ular bir birini istiqbolli
sheriklar deb hisoblaydi va siyosiy, savdo-iqtisodiy, sarmoyaviy-
texnologik, sayyohlik, madaniy-gumanitar va boshqa sohalardagi ikki
tomonlama hamkorlikning mavjud salohiyatini keng miqyosda amalga
oshirishdan manfaatdordir.Uchrashuvda O‘zbekiston-Braziliya
munosabatlarini faollashtirish va ularga yanada tizimli tus berish
masalalari yuzasidan fikr almashildi.Xalqaro va mintaqaviy masalalar
muhokamasi doirasida Braziliya tomoniga 2018-yil 26-27-mart kunlari
Toshkent shahrida bo‘lib o‘tadigan “Tinchlik jarayoni, xavfsizlik
sohasida hamkorlik va mintaqaviy sherikchilik” nomli Afg‘oniston
bo‘yicha xalqaro konferensiya kun tartibi to‘g‘risida ma’lumot berildi.
1995-2002 yillarda Evropa Ittifoqi mamlakatlarining firma va
kompaniyalari respublikamizda umumiy qiymati qariyb 8 mlrd.
AQSH dollarilik yirik sarmoyaviy loyihalarni amalga oshirishda
qatnashdi. O‘zbekistonning Evropa Ittifoqi mamlakatlari bilan
mahsulotayirboshlash hajmi 2002 yilda 1 mlrd. 65,8 mln. AQSH
dollarini, 2003 yilda esa1,2 mlrd. AQSH dollarini tashqil etdi.Braziliya
O‘zbekistonning Evropadagi muhim sheriklaridan biri
hisoblanadi.1993 yil 28-30 oktabr kunlari O‘zbekiston Respublikasi
21

Prezidenti I.Karimovning Braziliyaga qilgan tashrifi chog‘ida
mamlakatimiz rahbarining Parij Xartiyasini imzolashi ikki davlat
o‘rtasidagi iqtisodiy aloqalarga asos solgandi.
XULOSA
Mamlakatimiz istiqlolning dastlabki davrlaridanoq o`z milliy
manfaatlariga mos keladigan puxta tashqi siyosiy yo`lini
tanlash, jahon hamjamiyatiga qo`shilish, xorijiy davlatlar
bilan siyosiy, iqtisodiy, diplomatik, ilmiy-texnikaviy va
madaniy aloqalarni rivojlantirilishiga katta e’tibor
berdi.Yurtimiz mustaqilligini mustahkamlash,
mamlakatimiz xavfsizligi, barqaror rivojlanishi va
taraqqiyoti ko`p jihatdan anashu vazifalarning hal etilishiga
bohliq bo`lib qolgan edi. Mustaqillikka qadar sobiq
sho`rodavrida, ittifoq konstitutsiyasiga binoan O`zbekiston
teng huquq lisuveren davlat hisoblanib, mustaqil tashqi
siyosat yuritish, xorijiy mamlakatlar bilan shartnomalar
tuzish va diplomatik va holatlarini ayirboshlash va boshqa
22

huquqlarga ega bo`lgan suveren respublika hisoblanardi.
Ammo real hayotda buni aksini ko`rish mumkin edi.
O`zbekiston o`zining tashqi siyosiy davlat idoralariga,
etarlicha diplomatic vakillariga ega emas edi. Bu
holatlarga sobiq SSSR (Ittifoq) ning parchalanishi bilan
barham berildi.O`zbekiston Respublikasi Prezidenti
I.A.Karimov o`zining «O`zbekistonning o`z istiqlol va
taraqqiyot yo`li» va boshqa bir qator asarlarida mustaqil
tashqi siyosat yuritish qoidalarini nazariy va amaliy
jihatdan puxta asoslab berdi.O`zbekiston tashqi
siyosatining asosiy yo`nalishlaridan biri Evropa davlatlari
bilan hamkorlik, do`stlik aloqalarini mustahkamlashga
qaratilgan.O`zbekiston-Braziliya o`rtasidagi ko`p
tomonlama aloqalarga quyidagi jihatlar asos qilib
olingan:Birinchidan, O`zbekiston va Braziliya o`rtasidagi
ko`p tomonlamaaloqalarning o`rnatilishi kelgusida Evropa
mintaqasidagi mamlakatlar bilan yaqinaloqalar o`rnatishga
keng yo`l ochadi;Ikkinchidan, ko`p tomonlama aloqalar
sohasiga savdo, iqtisodiy, madaniy aloqalarni, sport,
turizmni rivojlantirish, qishloq xo`jalik mahsulotlarini
qayta ishlash, turli foydali qazilmalarni qidirish, qazib
olish va foydalanish, kichik va o`rta korxonalarni qurish,
23

kadrlar tayyorlashni tashqil etish, muntazam havo
yo`llarini ochish sohalarida samarali hamkorlik qilish ko`zda
tutilgan.
Foydalanilgan adabiyotlar ro’yxati :
1. Karimov I.A. Maqsadimiz – tinchlik, barqarorlik, hamkorlik. T., «O`zbekiston», 1995. 45
Braziliya
2.Abdurazzoqova M.A. XXI asr ikkinchi yarmi jahon tarixi. T., «O`zbekiston milliy
ensiklopediyasi», 2000.272 Braziliya
3.Ahmedov E., Saydaminova Z. O`zbekiston Respublikasi:qisqacha ma’lumotnoma. T.,
«O`zbekiston», 1998. 400 Braziliya
4. Azizxo`jaev A. Mustaqillik: kurashlar, iztiroblar,quvonchlar. T.,«SHarq», «Akademiya»,
2001. 112 Braziliya
5.Gafarli M.S., Kasaev A.CH. Rivojlanishning o`zbek modeli: tinchlik va barqarorlik –
taraqqiyot asosi. T., «O`zbekiston», 2001. 430 Braziliya
6.Gulyamov S.S., Ibragimov N.I., Dodobaev YU.T., Xadjaev BRAZILIYAA. Osnovo`
diplomaticheskoy deyatelnosti Uzbekistana. T., «YAngi asr avlodi», 2002. 160 s.
7.Jo`raev N. Agar ogoh sen... Portretga chizgilar. Siyosiy esse. T., «YOzuvchi», 1998. 272
Braziliya
8.Jo`raev N. YUksalish: Portretga chizgilar. Siyosiy esse.T., «O`zbekiston», 1995.152 Braziliya
9.Jo`raev N. Tarix falsafasi: Tushuncha, mohiyat va siyosat.T., «Ma’naviyat», 1999. 192
Braziliya
24

10.Ibrohimov A., Sultonov X., Jo`raev N. Vatan tuyg’usi. T.,«O`zbekiston», 1996. 396 Braziliya
11. Millatlararo munosabatlar madaniyati va baynalmilal dunyoqarash. T., «O`qituvchi», 1992.
135 Braziliya№ 7-8.
25

Mustaqillik yillarida O‘zbekiston Braziliya munosabatlari

Купить

Похожие документы
2001-yil sentabr voqealri va uning xalqaro munosabatlarga
1945-1990-yillarda Buyuk Britaniya
1918-1923 yillarda xalqaro munosabatlar, Versal Vashington siyetemasining tuzilishi
Ahmad al-farg‘oniy
Almashlab ekishni loyihalashtirish va joriy etish