Mutaxassisning odobi va nutqi - Педагогика - Презентации

Информация о документе

Цена	3000UZS
Размер	182.0KB
Покупки	0
Дата загрузки	07 Ноябрь 2026
Расширение	pptx
Раздел	Презентации
Предмет	Педагогика

Mutaxassisning odobi va nutqi

Купить

Mutaxassisning
odobi va nutqi

Reja:
1. Nutq haqida tushuncha.
2. Nutqning o’qituvchi
faoliyatidagi o’rni .
3. Nutq texnikasi: nafas olish,
tovush, diksiya, ritmika .
4. O’qituvchining nutq malakasini
shakllantirish yo’llari

Nut q – tildagi mavjud ifoda vositalaridan
foydalangan holda real likka aylangan fikr
bo‘lib ikki xil ko’rinishda namoyon
bo‘ladi:
1. Ichki nutq
O‘qituvchi ongida hosil
bo‘ladigan, hali amalga
oshmagan til ele
ment laridan
tashkil topgan, kishining og‘iz
ochmasdan fikrlashi, mulo
haza
yuritishi, o‘ylashi ichki nutqdir. 2 . T ashqi nutq.
( оg’zаki ):
mоnоlоg, diаlоg,
yozmа : dоklаd,
rеfеrаt,
аnnоtаtsiya vа
bоshqаlаr .

Pеdаgоgik-psiхоlоgik аdаbiyotlаr tаhlili аsоsidа nutqning
quyidаgi o’zigа хоsliklаrini аjrаtib ko’rsаtish mumkin:
1. Funktsiyalаri: mulоqоt, shахsgа tа’sir ko’rsаtish, tа’lim vа
tаrbiya vоsitаsi.
2. Shаkllаri: tаshqi nutq (оg’zаki): mоnоlоg, diаlоg, yozmа:
dоklаd, rеfеrаt, аnnоtаtsiya vа bоshqаlаr; ichki nuqt.
3. Nutq tехnikаsi: pеdаgоg оvоzining kаsbiy sifаti: tеmbr,
intоnаtsiya, diksiya, tеmpоritm (bir minudа 120 tа so’z).
4. Nutqiy fаоliyat turlаri: o’qish, yozish, gаpirish.
5. Nutq uslublаri: ilmiy, rаsmiy, so’zlаshuv, bаdiiy, оmmаbоp.
6. Nutqqа qo’yilаdigаn tаlаblаr: tаlаffuzning аniqligi,
ifоdаviylik, emоtsiоnаllik, diksiyaning tushunаrligi,
tоvushlаrning аniq tаlаffuz qilinishi, оbrаzlilik, nutq mаdаniyati,
so’zdаn fоydаlаnish qоidаlаrigа riоya qilish, tеmpоritmgа аmаl
qilish.
7. Nutqni egаllаshdа yo’l qo’yilаdigаn kаmchiliklаr:
mоnоtоnlik, tеmpоritmning оshib kеtishi, nоto’g’ri diksiya,
so’zlаrni nоo’rin qo’llаsh, til qоidаlаrini buzish.

O’qituvchi ovozi o’zida quyidagi
xususiyatlarni aks ettira olishi zarur:
1) jarangdorlik (tovushning tozaligi va tembrning yorqinligi);
2) keng diapazonlik (ovozning eng pastlikdan eng yuqorigacha
bo’lgan darajasi);

3) havodorlik (erkin so’zlaganda yaxshi eshituvchanlikka ega
bo’lishi);

4) ixchamlik, harakatchanlik;

5) chidamlilik (uzoq ishlash qobiliyatiga ega bo’lish);

6) moslashuvchanlik (dinamika, tembr, ohandorlik ning turli sharoitga
moslasha olishi);
7) qarshi shovqinlarga nisbatan barqarorlik (xalaqit beruvchi
shovqinga tembr va tessituraning o’zgarib turishi);

8) suggetsivlik (ovozning xayajon ifodalash i va bu orqali, qanday so’z
aytilayotganidan qat’iy nazar, tinglovchining xulqiga ta’sir qilish
xususiyati)

Pedagogik faoliyatda o’qituvchi o’z nutqini tashkil
etishda quyidagilarga jiddiy e’tibor qaratishi zarur:
adabiy (sheva
so’zlarining
qo’llanilmasligi)
me’yorlariga (kadi
– qovoq, pamildori –
pomidor,
kelutti – kelyapti,
kartishka –
kartoshka va
hokazo tarzida)
amal qilish; talaffuz (o, a, u ,o’, f,
v, p, d, t, x, h, s, ts, j,
sh)
me’yorlariga (onor –
anor, uxshash –
o’xshash, palakat –
falokat, Hamit –
Hamid, xam – ham,
sentner – tsentner,
ijtimoiy – ishtimoiy
kabi shakllar) rioya
etish; kelishik
me’yorlariga
(Sobirni ukasi –
Sobirning
ukasi, o’quvchini
daftari –
o’quvchining daftari,
poezdga keldim –
poezdda keldim va
boshqalar
ko’rinishida) amal
qilish1 2
3

Demak , nutq aniq va ravon bo‘lishi,
grammatik jihatdan to‘g‘ri tuzil gan
bo‘lishi, adabiy talaffuz qoidalariga
bo‘ysunishi, boshlanishidan oxirigacha
izchil bayon qilinishi lozim. Ana shunday
nutq asosida o‘rga
nilayotgan bilim
o‘quvchi xotirasida uzoq vaqt saqlanib
qoladi. Shun
day nutq madaniy nutq
talablariga javob beradi. Buning uchun
o‘qi
tuv chilardan tinimsiz izlanish va o‘z
ustida ishlash, filologik bilim va muttasil
nutqiy mashq qilish talab qilinadi.

Pedagogik texnikaning tarkibiy qismlaridan biri
o‘qituvchining nutq malakalarini, ya’ni savodli gapirish,
o‘z nutqini chiroyli va tushunarli, ta’sirchan qilib bayon
etish, o‘z fikr va his-tuyg`ularini so‘zda aniq ifodalash
malakalarini egallashdan iborat.
O‘qituvchining nutq madaniyatiga ega bo‘lishi,
to‘g`ri nafas olishni ishlab chiqishi eng katta – eng
asosiy qiymatdir.
Og`zaki nutq mahoratini yuksaltirish, nafaqat
hikoya va tushuntirish, balki urg`u berilgan so‘z ham
pedagogik ta’sir usullaridan yaxshiroq foydalanishga
imkon yaratadi. Nutq texnikasi: nafas olish, tovush,
diksiya, ritmika

Asosiy shakllar
Monolog –
o’qituvchining
o’ziga
yoki
o’quvchilarga
qaratilgan
nutqi
(ichki va tashqi
monolog) Dialog –
o’qituvchi
va o’quvchi
o’rtasida
tashkil
etiladigan
suhbat Polilog –
o’qituvchi va bir
nechta o’quvchi
yoki o’quvchilar
jamoasi
o’rtasidagi
suhbatni
ifodalovchi nutq
O’qituvchi nutqining asosiy shakllar i

Nafas olish organizmga hayot bag`ishlovchi
fiziologik funktsiyani bajaradi. Shu bilan birga u
nutq energiya bazasi bo‘lib ham hisoblanadi.
Nutq so‘zlayotganda nafas olish – fonatsion nafas olish
deyiladi (rengo-tovush).
Kundalik hayotdagi nutq asosan dialog shaklida
bo‘ladi. Shuning uchun ham nafas olish ortiqcha
qiyinchilik tug`dirmaydi.
Dars davomida o‘qituvchi juda ko‘p gapiradi, yangi
mavzuni tushuntiradi, ma’ruza o‘qiydi.
Nut q s o‘ zlashda q aysi mushaklarning ishtirok
etishiga qarab nafas olish bir nechta turga
bo‘linadi.

11E’TIBORINGIZ
UCHUN
RAHMAT!

Mutaxassisning odobi va nutqi

Купить

Похожие документы
2001-yil sentabr voqealri va uning xalqaro munosabatlarga
1945-1990-yillarda Buyuk Britaniya
1918-1923 yillarda xalqaro munosabatlar, Versal Vashington siyetemasining tuzilishi
Ahmad al-farg‘oniy
Almashlab ekishni loyihalashtirish va joriy etish