Nafas a`zolari tizimi - Медицина - Презентации

Информация о документе

Цена	3000UZS
Размер	2.3MB
Покупки	0
Дата загрузки	20 Май 2026
Расширение	pptx
Раздел	Презентации
Предмет	Медицина

Nafas a`zolari tizimi

Купить

NAFAS A`ZOLARI TIZIMI Reja :  Burun bo’shligi va hiqildoq.  Traxeya va o’pkalar.

UMUMIY MA’LUMOTLAR Odam hamma tirik organizmlar singari ha vo tarkibidan nafas a`zolari yordamida kislo rod qabul qilib, nafas orqali karbonat angid rid chiqaradi. Odamning nafas a`zo lariga: burun bo`shlig`i, hiqildoq, traxeya, bronx va o`pka kiradi. Bular o`pka alveola riga kislorod etkazib beruvchi yo`l hisoblanadi.

BURUN BO`SHLIG`I . Burun bo`shlig`i nafas yo`lining boshlanish qismi bo`lib, oldinda tashqi burundan noksimon teshik orqali havo kirib, orqa tomonda joylashgan xoana orqali burun-hiqildoq yo`liga o`tadi. Burun bo`shli g`i qon tomir va bezlarga boy bo`lgan shilliq qavat bilan qoplangan. SHilliq qavatida kiprikli epiteliy joylashgan. SHilliq qavat ostida ayniqsa vena chigallari yaxshi rivojlangan.

BURUN BO`SHLIG`INING YUQORI QISMIDAGI Shilliq qavatda hidlash nervi uchlari joylashgan. Odatda burun bo`shlig`ining o`rta va pastki qismiga nafas olish bo`lagi deyiladi. Burun bo‘shlig`i yon devoridagi chig`anoqlar va uning atrofida joylashgan kovaklar burun bo`shlig`i yuzasini oshirib, nafas olganda burunga kirgan havoning tozalanishini, namlanishini va ilishini ta`minlaydi .

BURUNGA KIRISH QISMI - NOKSIMON TESHIK  Oldindan burun suyaklari va tog`oylari bilan chegaralanib, burunning old devorini hosil qiladi. Burunning qanot tog`aylari uchburchak shaklli, bir juft bo`lib, yonbosh qismida burun qanotlarini pastga, burun qirrasini hosil qiladi. Tog`aydan tuzilgan o`rta devor burun teshigini ikkiga ajratadi.

HIQILDOQ Hiqildoq nafas yo`lining ikkinchi qismi bo`lib o`zidan havo o`tkazishdan tashqari tozalash, ilitish, muhofaza qilish, ovoz paydo qilish funktsiyalarini bajaradi. Hiqildoq orqa tomondan halqum bilan birlashgan. Chunki nafas sistemasi birlamchi ichak nayining old tomonidan rivojlanganligi sababli hazm a`zolari sistemasi bilan nafas a`zolari o`zaro yutqin va hiqildoqlar orqali qo`shiladi.

 Hiqildoqning old va ikki yon tomoniga qalqonsimon bez joylashgan. Hiqildoq juft va toq tog`aylardan iborat. Hiqildoq ko`ndalang targ`il mushaklardan tuzilgan, ular odam ixtiyori bilan qisqaradi. Hiqildoq mushaklari vazifasiga ko`ra 3 guruhga bo`linadi: qisuvchi, bo`shashtiruvchi, tovush boylami holatini o`zgartiruvchi. Hiqildoqning shilliq pardasi pushti rangli, ko`p qatorli kiprikli qadoxsimon hujayralar aralashgan epiteliydan iborat.

CHAQALOQLARDA HIQILDOQ KALTA VA KENG  Qalqonsimon tog`ay burchagi unchalik rivojlanmagan bo`ladi. Bolalarda hiqildoq usti tog`ayi yuqoriroqqa joylashganligidan ovqat luqmasi uning ikki yonboshidan o`tadi. Tovush yorig`i kattalarga nisbatan bolalarda 3 marta kalta bo`lib, mushaklari rivojlanmagan. Balog`at yoshidan boshlab 23-25 yoshgacha hiqildoq tez rivojlanadi. Hiqildoq o`g`il bolalarda qizlarga nisbatan tezroq kattalashadi. Yosh ulg`aygan sari hiqildoq tog`ayi asta-sekin suyaklashib boradi.

TRAXEYA. Traxeya uzunligi 9-11 sm, diametri 15-18 mm keladigan naydan iborat bo`lib, 4-bo`yin umurtqasining ro`parasidan boshlanadi va bo`yin va ko`krak qismlari dan iborat. U 16-20 ta halqa shaklidagi tog`aylardan tuzilgan, o`zaro fibroz to`qimalardan iborat boylamlar bilan tutashgan. Tog`ay yarim halqa devorining ochiq qismi muskul tolalari aralashgan parda bilan o`ralgan. Muskul tolalari yo`tal paytida va nafas olganda qisqarib yordam beradi. Traxeya ichki yuzasi ko`p qatorli kiprikli epiteliy bilan qoplangan va shilliq bezlarga boy qavat bilan o`ralgan.

BRONXLAR. - Kekirdakning 4-5-ko`krak umurtqalari ro`parasida o`ng va chap bronxlarga bo`linishi boshlanadi. Ung bronx chap bronxga nisbatan kalta va kengroq bo`lib, 6-ta tog`ay halqadan tuzilgan. Chap bronx tor va uzunroqdir. U 9-12 ta tog`ay halqadan tuzilgan. Bronxlar shilliq qavati traxeya shilliq qavatiga o`xshab tuzilgan. Asosiy bronxlar o`pka darvozasiga kirib, maydaroq bronxlarga bo`linadi.

O`PKA.  O`pka ko`krak qafasida joylashadi o`ng va chap qismlarga bo`linadi. O`ng o`pka hajmi katta bo`ladi. Har bir o`pka; uchi va asos qismlarga bo`linadi. O`pkaning pastki yuzasi diafragmaga, tashqi yuzasi qovurg`alarga qaragan va ichki yuzasi bo`ladi. O`pkaning ichki yuzasida uning darvozasi bo`lib, asosiy bronx, o`pka arteriyasi, nerv, venasi va limfasi bilan to`lib turadi.

O`NG O`PKA 3 TA BO`LAKDAN, CHAP O`PKA 2 BO`LAKDAN IBORAT.  O`ng o`pka 3 ta bo`lakdan, chap o`pka 2 bo`lakdan iborat O`pkalarning bo`laklari o`z navbatida kichik bo`laklarga bo`linib, bu bo`lakchalar biriktiruvchi to`qimadan tuzilgan devorcha va qon tomir bilan ajralib turadi. Asosiy bronxlar o`ng va chap o`pkalar darvozasidan kirib, daraxt shoxi kabi o`pka bo`laklari tarmoqlariga bo`linadi.

O`ng o`pkaga kirgan bronx uch bo`lakkachap o`pka bronxi ikki bo`lakka tarmoqlanadi. Bo`lak bronxlar ikkala o`pkada taxminan 1000 taga yaqin bo`linadi. Bronxlar daraxti nafas yo`li hisoblanib, bronxlar oxirgi qismlarida tog`ay plastinkalar va shilliq bezlar uchramaydi.

Har bir bronx ikkita bronxiolaga bo`linadi, bronxiola torayib nafas naychasiga, u esa ken gayib nafas pufak chasi alveolaga ayla nadi. O`pkalarda 300-500 mln alveola bo`la di, uning sathi 30-100 m2 .

 Alveolalar devori bir qavatli yapaloq epiteliydan tuzilgan bo`lib, juda ko`p kapillyar qon tomirlar bilan o`ralgan. Ana shu qon tomirlar bilan alveola o`rtasida osmotik bosimga asos lanib gazlar almashinuvi bo`ladi.

 Plevra - Plevra o`pkani qoplagan seroz parda. Plevra ikki qavatli bo`ladi. Uning ustidan o`rab turgan varag`i, ichki yoki o`pka varag`i, ko`krak bo`shlig`i devorining ichki tomoniga yopishgan varag`i parietal varaq deyiladi. Visseral plevra o`pka to`qimasiga yopishib, uning bo`laklari oralig`iga yorib kiradi.

 Visseral plevra - o`pka darvozasiga kelganda o`zaro uchrashadi, qo`sh qavatli boylamni hosil qiladi. Parietal plevra qovurg`a , diafragma, ko`krak oralig`i qismlariga ajraladi. Parietal va vistseral pardalar o`rtasida bo`shliq bo`lib, bu bo`shlikda ma`lum miqdorda suyuqlik bo`ladi. U plevra suyuqligi deyiladi va u nafas olishga yordam beradi.

КЎКРАК ОРАЛИ И.Ғ  Ташқи ва ички плевра пардалар орасидаги органлар билан тўлиб турадиган қисм — кўкрак оралиги (mediastinum) деб номланади . Кўкрак оралиғи икки ёнидан плевра , олдиндан тўш суяги , орқадан кўкрак умуртқалари , пастдан диафраг ма билан чегарадош . Кўкрак оралиғида айрисимон без (болаларда), юрак, ундан чиқадиган йирик қон томирлари, трахея, қизилўнгач, баъзи нервлар, кўкрак лимфа оқими ва лимфа тугунлари жойлашган.  Кўкрак оралиғидаги барча ор ганлар юмшоқ бириктирувчи тўқима билан қопланган бўлади.

Кўкра к оралиғи.

Купить

Похожие документы
Sog‘liqni saqlash tizimi va uning xususiyatlari
Rentgenologik tekshirishning umumiy, xususiy va maxsus usullari
Jigarda gormonlarning zararsizlantirilishi
Qon ivishi, qon guruhlari va rezus omili
Sust boruvchi neyrovirusli infeksion kasalliklar