Войти Регистрация

Docx

  • Рефераты
  • Дипломные работы
  • Прочее
    • Презентации
    • Рефераты
    • Курсовые работы
    • Дипломные работы
    • Диссертациии
    • Образовательные программы
    • Инфографика
    • Книги
    • Тесты

Информация о документе

Цена 10000UZS
Размер 496.5KB
Покупки 0
Дата загрузки 06 Ноябрь 2026
Расширение docx
Раздел Курсовые работы
Предмет Педагогика

Продавец

Bohodir Jalolov

Nanozarrachalar

Купить
                 SAMARQAND DAVLAT UNIVERSETITUTI - 2022
SAMARQAND DAVLAT UNIVERSETITUTI KIMYO FAKULTETI MATERIALSHUNOSLIK
VA YANGI MATERIALLAR TEXNOLOGIYASI 410-GURUH TALABASI ESHPULATOV
JAVOXIR NANOKIMYO ASOSLARI FANIDAN BAJARGAN
KURS ISHI
MAVZU: NANOZARRACHALAR
TUZUVCHI:_______________________________
O’QITUVCHI:________________________________
SANARQAND-2022 MAVZU: NANOZARRACHALAR
REJA.
KIRISH
1.1. Nanozarrachalarni   rivojlanish bosqichlari
ASOSIY QISM
2.1.Nanozarrachalar	
  va	 zamonaviy	 texnika.
2.2.Nanozarralar.
2.3.Uglerod	
 nanotrubkalari.
2.4.Oltin	
 nanozarrachalari.
2.5.	
 IIa	 vaIIb	 qadam	 nanozarraning	 kattaligi	 bo’yicha.
2.6.  	
Nanorobotlar	 davri
XULOSA.
FOYDALANILADIGAN	
 ADABIYOTLAR. KIRISH
1.1 Nanoelektronikani   rivojlanish bosqichlari
     	  Nanotehnalogiya  	–	  bu   moddalar   bilan   ishlashdan   alohida   atomlarni
boshqarishga   o ’ tishi :	
  nanoo ’ lchamda   moddani   ko ’ plab   mehanik ,	  termodinamik  	,
magnit   va   elektrik   harakteriskalari   holati   o ’ zgarib   ketadi .	
  Masalan  	,	  oltin
nanozarralari   hajmiy   oltin   zarralaridan   katalitik ,	
  feromagnitik ,	  to ’ g ’ rilovchi   optik
hossalari ,	
  o ’ ziyig ’ ilishga   qodirligi   bilan   farq   qiladi .
 	
    	  Ular   yorug ’ likni   yahshi   yutadi   va   sochadi ,	  zaharsiz ,	  kimyoviy   stabil ,
biyomoskeluchi .	
  Ularning   intensiv   bo ’ yashda ( tovlanish )	  hozirda   dedektirlash
uchun ,	
  vizualiyashgan   va   biyotibbiyot   obektlar   miqdorni   aniqlashda
foydalanilmoqda  	
[1-7].	  Oltin   nanozarralari   butun   boshli   asboblar   diyagnostika
vositalardan   tortib   har 
    	  hil 	    	  turdagi 	    	  sensorlar 	  ,	  optik   tolali   va   kampyuter
nanosxemalarini [8-9]	
  yaratishda   itiqbollidir .	  Ko ’ rsatilgan   hususiyatlar   tufayli   oltin
nanozarralari   asosiy   metodlari   va   tushunchalari   bilan   osson   tushunarli   universal
obekt   modili   nanofanni   tanishtirish   uchun   qulay   rol   o ’ ynashi   mumkin ,
 	
      Zamonaviy   texnik   tizimlar   va   vositalarni   boshqarish   hamda   fan   va   texnikaning
rivojlanishi   elektronikaning   etakchi   tarmoqlaridan   biri   bo ’ lgan   mikroelektronika
hamda   endigina   paydo   bo ’ layotgan   nanoelektronika   sohalarida   faoliyat
ko ’ rsatadigan   malakali   mutaxacsislarni   tayyorlash   bilan   uzviy   bog ’ liqdir .
 
    	  Zamonaviy   elektronika   mahsulotlari   bo ’ lmish   integral   mikrosxemalar ,
mikroprostessorlar ,	
  o ’ ta   yuqori   chastotali   detektorlar ,	  quyosh   elementlari ,	  lazerlar ,
elektron   hisoblash   mashinalar   va   o ’ ta   yuqori   xotirali   tizimlar   va   boshqa   noyob
elektrik   asboblarni   yaratish   yangi   xususiyatga   ega   bo ’ lgan   yupqa   va   o ’ ta   yupqa
ko ’ p   komponentli   qatlamlar   tizimlarini   yaratishni   taqozo   qiladi .	
 Shu	 boisdan	 ham
keyingi	
 yillarda	 yupqa	 va	 o’ta	 yupqa	 qatlamlar	 hosil	 qilish	 texnologiyasi	 va
fizikasiga	
 bo’lgan	 e’tibor	 keskin	 ortib	 ketdi. Yupqa plyonkalar	 olish	 va	 ularning	 xususiyatlarini	 o’rganish	 o’tgan	 asrning	 70
yillardan	
 boshlab	 qo’llanilib	 kelinayotgan	 an’anaviy	 usullari	 mavjud.
 	
     Bu	 usullar	 bilan	 olingan	 plyonkalarning	 qalinligi	 asosan	 bir	 necha	 mikrondan
o’nlab	
 mikrongacha	 bo’lib,	 ular	 qattiq	 jismli	 elektron	 asbobsozlikda	 hozirgi	 kunda
ham	
 muvaffaqiyatli	 qo’llanilib	 kelmoqda.	 Hozirgi	 vaqtga	 kelib	 yupqa
(d  10 2
 10 3
  nm)	
 va	 o’ta	 yupqa	 (d<100	 nm)	 plyonkalar	 olishning	 zamonaviy
molekulyar	
 nurli	 epitaksiya(MNE),	 qattiq	 fazali	 epitakstiya(QFE),	 ionlar
implatastiyasi	
 va	 eng	 zamonaviy	 (nanoassembler)	 usullari	 orqali	 hosil	 qilish
mumkin.	
 Zamonaviy	 usullar	 yordamida	 asosan	 plyonka	 hosil	 qilish	 o’ta	 yuqori
vakuum	
 sharoitda	 olib	 borilishi,	 o’ta	 yaxshi	 tozalangan	 asos(taglik)lardan	 va
atom(molekula)	
 	manbalaridan	 	foydalanilishi,	 	plyonkalarning
mukammalligi(yuqori	
 darajada	 tekisligi,	 bir	 jinsliligi,	 silliqligi,	 monokristalligi)
bilan	
 eski	 (tradistion)	 usullaridan	 tubdan	 farq	 qiladi.       2.1. Nanoelektronika   va   zamonaviy   texnika .
 
      Hozirgi	 paytda   nanoelektronika   rivojlanmoqda,	 ya’ni	 elektron	 asbobsoslikda
qalinliklari	
 o’nlab	 nanometr	 (1	 nm	 = 10 -9  
m)	 bo’lgan	 plyonkalarni	 ishlatish	 ustida
ishlar	
 olib	 borilmoqda.	 Bunday	 plyonkalar	 ustma-ust,	 qatlama-qatlam	 qilib
joylashtirilib	
 aktiv	 va	 passiv	 elementlar	 hosil	 qilishda	 ishlatilishi	 mumkin.	 Fan	 va
texnika	
 rivojlanib	 uch	 o’lchamli	 tizimlar	 hosil	 qilinmoqda.	 Bunday	 tizimlarda	 1
sm 3
  hajmda	
 yuz	 minglab-millionlab	 yupqa	 plyonkali	 elementlarni	 joylashtirish
mumkin.	
  Ular	 asosida	 hosil	 qilingan	 integral	 sxemalar   katta   va   o’ta	 kattaintegral
mikrosxemalar   debataladi.
 	
     Demak,	 kerakli	 maqsadlarda	 ishlatilishi	 mumkin	 bo’lgan   yupqa	 qatlamlarni
hosil	
 qilish ,	 ularning	 tarkibini,	 kristall	 va	 elektron	 tuzilishini,	 fizik	 va	 kimyoviy
xususiyatlarini	
 o’rganish	 fanning	 ahamiyatini	 belgilasa,	 olingan	 yupqa
plyonkalarning	
 asbob	 sifatida	 ishlatilishi	 uning	 xalq	 ho’jaligida	 va	 texnikada
qo’llanilishini	
 aks	 ettiradi.
2.2.Nanozarralar.
 	
     Sistemada	 atom	 yoki	 molekulyar	 tartibda	 o’zgarishlar	 ro’y	 berganda
materialning	
 xususiyatlari	 aniq	 ko’rinadi.	 Uglerod	 qattiq	 fazada	 bir	 qancha	 turli
modifikasiyalarni	
 paydo	 qilishi	 mumkin	 (olmosdan	 boshlab	 grafitgacha).	 Ikki
materialning	
 fizik	 xususiyatlari	 o’rtasida	 farqlar	 turli	 ko’rinishdagi	 atomlarni
kristall	
 ko’rinish	 holatidan	 tartibga	 keltirilishi	 bilan	 izohlanadi.	 Toza	 uglevod
fullerene	
 deb	 nomlanuvchi	 yana	 bir	 ko’rinishga,	 shaklga	 ega	 bo’lishi	 mumkin
ekan.
 	
      С
60   fulleren	 molekulaning	 tarkibi	 60	 dan	 ziyod	 atomlardan	 tashkil	 topgan,
beshburchak,	
 oltiburchak	 shaklidagi	 ko’rinishlar	 futbol	 to’pini	 (12	 ta
beshburchaklar	
 va	 20	 ta	 oltiburchaklar)	 eslatadi.
 	
     Ma'lumki,	 klassik	 mexanika	 moddiy	 zarralarning	 aniq	 chiziqlar,	 ya'ni
traektoriyalar	
 bo‘ylab	 harakat	 qilishini	 miqdoriy	 qonuniyatlar	 yordamida o‘rganadi. Bunda	 zarraning	 boshlang‘ich	 holatini	 ifodalovchi	 shartlar	 ma'lum
bo‘lsa,	
 kelgusida	 uning	 qanday	 bo‘lishi	 ham	 aniqlanadi.	 Oqibat,	 fanda	 chuqur	 iz
qoldiradigan	
 va	 olamning	 mexanik	 manzarasini	 yaratish	 (barcha	 hodisalarni
mexanika	
 qonunlari	 asosida	 tushuntirish)ga	 intilish	 paydo	 bo‘ldi.
 	
     Afsuski,	 olamni	 faqat	 mexanika	 qonunlari	 asosida	 butunlay	 tushuntirishning
iloji	
 yo‘q.	 Shu	 bois,	 bunday	 qarashlar	 o‘zini	 oqlamadi	 desak,	 xato	 bo‘lmaydi.	 XIX
asr	
 oxiri	 XX	 asr	 boshlarida	 matematika	 sohasida	 erishilgan	 yutuqlar	 (differentsial
hisob,	
 Minkovskiy	 geometriyasi)	 tufayli	 mexanik	 qonunlarning	 yangi	 ko‘rinishlari
paydo	
 bo‘ldi.	 To‘lqin	 teng lamalarining	 otasi	 Ervin	 Shryodinger	 tomonidan
yaratilgan	
 mikrozar ra larning	 harakat	 (Shryodinger)	 teng lamalari	 klassik
tasavvurlarga	
 sig‘maydigan	 natijalarga	 olib	 keldi.	 Masalan,	 energiyaning
kvantlanishi	
 (klassik	 mexanikada	 esa	 energiya	 uzluksiz	 bo‘ladi).	 O‘sha	 davrda	 bu
tenglamalar	
 to‘g‘risida	 fikr	 yuritishga	 jazm	 qiladigan	 inson	 yo‘q	 edi.	 Sababi,	 bunga
ma'lum	
 ma'noda	 «fandagi	 shakkoklik»	 deb	 ham	 qaralgan.
 	
     Kvant	 fizikasining	 asoschilaridan	 biri	 M.	 Plank	 1879	 yili	 Myunxenda	 disser -
tatsiyasini	
 himoya	 qilgandan	 keyin	 ustozi	 Filip	 fon-Jolliga	 nazariy	 fizika	 bilan
shug‘ullanish	
 niya ti	 borligini	 aytadi.	 Ustoz	 esa	 o‘z	 nav batida	 nazariy	 fizika
poyoniga	
 yetgani,	 faqat	 ba'zi	 xususiy	 hollar,	 boshlang‘ich	 va	 chegaraviy	 shartlarni
o‘zgartirib	
 differentsial	 tenglama larning	 echimini	 topish	 qolgani,	 umuman,	 bu
«istiqbolsiz	
 ish»	 bilan	 shug‘ullanish	 befoydaligini	 uqtiradi.
 	
     Shunga	 qaramay,	 Plank	 nazariy	 fizika	 bilan	 shug‘ullanishni	 davom	 ettirib,
1900	
 yili	 elektromagnit	 nurlanishning	 diskret	 ekanligini	 kashf	 qildi.	 1905	 yilda
Eynshteyn	
 tomonidan	 elektromagnit	 maydonning	 energiyasi	 diskret	 strukturaga
egaligi,	
 undagi	 eng	 kichik	 zarra	 fotonni	 aniqlaydi,	 keyinchalik	 atomning	 kvant
nazariyasi	
 va	 kvant	 mexanikaga	 asos	 soladi.	 U	 davrda	 kvant	 mexanikasi	 tu -
shunchalarining	
 ilm	 ahli	 tomonidan	 qabul	 qilinishi	 juda	 qiyin	 kechdi.	 Boisi,
birinchidan,	
 kichik	 zarralarning	 kichik	 o‘lchamlarda	 harakat	 traektoriyasi	 degan
tushunchaning	
 yo‘qligi,	 ikkinchidan,	 Veyner	 Geyzenberg	 tomonidan	 kiritilgan noaniqlik printsipi	 edi.	 Unga	 ko‘ra,	 kichik	 o‘lchamlarda	 zarrachaning	 impulsi	 va
koordinatasi	
 (energiya	 yoki	 vaqt)ni	 bir	 vaqtda	 katta	 aniqlikda	 o‘lchab	 bo‘lmaydi.
 	
     Nobel	 mukofotining	 laureati	 Richard	 Feynman	 tomonidan	 yaratilgan	 kvant
mexanika	
 borasida	 ko‘pchilik	 bu	 murakkab	 formulalar	 to‘plamidir,	 degan	 fikrda.
Olim	
 etuk	 mutaxassis	 sifatida	 kvant	 mexanikasining	 yuksak	 istiqbolini	 ko‘ra
bilgan.	
 Uning	 ta'kidlashicha:	 «Insonlar	 kelgusida	 alohida	 atomlarni	 boshqarishni
o‘rganib	
 olib,	 xohlagan	 narsalarini	 yaratishlari	 (sintez	 qilishlari)	 mumkin».
Sohaning	
 keyingi	 rivoji	 jism	 zarralari	 harakatini	 o‘lchamning	 kvantlanishi
masalalariga	
 olib	 keldi.	 Bunda	 erkin	 zarraning	 harakatini	 biror-bir	 o‘lcham	 yoki
yo‘nalish	
 bo‘yicha	 chegaralasak,	 ya'ni	 kvantlasak,	 natijada	 uning	 harakat	 qonunlari
erkin	
 zarranikidan	 butunlay	 farq	 qiladi.	 Kvantlashni	 davom	 ettirib,	 zarraning
harakatini	
 ikki	 o‘lcham	 bo‘yicha	 (bir	 o‘lchamli	 tuzilmalar),	 so‘ngra	 uni	 uchala
o‘lcham	
 bo‘yicha	 ham	 chegaralasak	 (nol	 o‘lchamli	 tuzilmalar),	 butunlay	 yangi
hodisalar	
 va	 qonuniyatlar	 namoyon	 bo‘lar	 ekan.	 Xususan,	 1987	 yili	 ikki	 o‘lchamli
elektronlar	
 gazida	 kvant	 va	 kasrli	 kvant	 Xoll	 effektlarining	 kashf	 etilishi	 past
o‘lchamli	
 tuzilmalarga	 qiziqishni	 kuchaytirdi.	 Ikki	 o‘lchamli	 tuzilmalarda
yorug‘likning	
 katta	 miqdorda	 sochilishi	 va	 yutilishi,	 yupqa	 pardalarda	 ulkan
magnit	
 qarshiliklar,	 uglerod	 asosidagi	 kvant	 o‘lchamli	 yirik	 molekulalar,
fullurenlarning	
 kashf	 etilishi	 va	 ularning	 amaliyotda	 ishla tilish	 istiqbollari	 - bu
sohadagi	
 izlanishlarga	 katta	 turtki	 berdi.
O‘lchamli	
 kvantlanishni	 yarim	 o‘t kazgichlarda	 namoyon	 qilish	 yuqori	 texno -
logiyalar	
 (molekulyar	 nurli	 epitaktsiya)	 yordamida	 biror	 taglik	 ustida	 nafaqat
kristolografik	
 tuzilishi,	 balki	 kimyoviy	 tarkibi	 ham	 bir-biridan	 farq	 qiladigan	 o‘ta
yupqa	
 qatlamlar	 o‘stirish	 orqali	 amalga	 oshirildi.	 Bu	 sohadagi	 tadqiqot	 ishlari
o‘tgan	
 asrning	 70-yillaridan	 boshlandi.	 E'tiborlisi,	 asosan	 uchlangan	 birikmalar
asosida	
 Alx   Ga1-x	 As	 ikkilangan	 gete roo‘tishlar	 hosil	 qilish	 ustida	 tadqiqotlar	 olib
borildi	
 va	 natijada	 2003	 yili	 nemis	 olimi	 Bimberg	 va	 rus	 olimi	 J.Alfyorov	 Nobel
mukofotiga	
 sazovor	 bo‘lishdi.	 Hozir	 yarim	 o‘tkazgichlardagi	 past	 o‘lchamli
strukturalar	
 quyidagilarga	 bo‘linadi: - kvant	 nuqtalar	 (KN)	 - bu	 strukturalarning	 o‘lchamlari	 mavjud	 uch	 yo‘nalish
bo‘yicha	
 qator	 atomlar	 orasidagi	 masofa	 tartibida	 bo‘ladi	 (KNlarni	 ba'zan	 sun'iy
atomlar	
 deb	 ham	 atashadi).	 Masshtabiga	 bog‘liq	 ravishda	 struktura	 nol	 o‘lcham
(0D)	
 yoki	 uch	 o‘lchamli	 (3D)	 hisoblanadi.	 Bu	 erda	 D-dimention	 - o‘lcham,	 massiv,
o‘lchov,	
 kattalik,	 hajm	 so‘zlarining	 birinchi	 harfi	 bo‘lib,	 uning	 oldidagi	 raqam	 esa
tuzilma	
 geometrik	 o‘lchami	 tartibini	 bildiradi;
-	
 kvant	 simlar	 (KS)	 yoki	 kvant	 iplar	 (KI)	 - bunda	 strukturalar	 o‘lchamlari	 ikki
yo‘nalish	
 bo‘yicha	 bir	 necha	 atomlar	 orasidagi	 masofaga	 teng	 bo‘ladi,	 uchinchi
yo‘nalish	
 bo‘ylab	 esa	 o‘lcham	 makroskopik	 qiymatga	 ega	 bo‘ladi	 (1D);
-	
 kvant	 devorlar	 (KD),	 boshqacha	 aytganda,	 kvant	 chuqurliklar	 (KCh)	 -
strukturalarning	
 o‘lchamlari	 bir	 yo‘nalish	 bo‘yicha	 qator	 atom	 oralig‘idagi	 masofa
tartibida	
 bo‘ladi,	 qolgan	 ikki	 yo‘nalish	 bo‘yicha	 esa	 o‘lcham	 makroskopik
qiymatga	
 ega	 bo‘ladi	 (2D).
2.3.Uglerod nanotrubkalari. С
60   molekulasining tuzilishi
С
60   molekulasidan tashkil topgan kristallning tuzilishi
Bu nomning	 kelib	 chiqishi,	 qachonlardir	 mashhur	 arxitektor	 Richard	 Bukministr
Fuller	
 shunday	 shakldagi	 molekulalarning	 borligi	 haqida	 bilmagan	 holda	 binolar
gumbazlarini	
 yaratish	 uchun	 tegishli	 poliedrik	 qurilmalardan	 foydalanganligi	 bilan
bog’liq.	
 Juda	 ko’plab	 boshqa,	 ancha	 yirik	 bo’lgan	 fullerenlar	 mavjud	 ( С 70,	  С 82,
С 84,	
 …,	  С 240…),	 ancha	 murakkab	 ko’rinishdagi	 fullerenlar	 esa	 nanotrubkalar
degan	
 nomni	 olgan.	 Bugun	 ular	 haqida	 ma’lumotlar	 banki	 fullerenlarning	 10	 000
oshiq	
 ko’rinishlari	 bo’lganligini	 ko’rsatadi.
Quyidagi	
 rasmlarda	 nanotrubralarni	 tuzilishi	 keltirilgan.  
2.4.Oltin nanozarrachalari.
Oltin nanozarralarini	 sintezi.	 Oltin	 nanozarralarini	 kimyoviy	 sintez	 qilish	 uchun
“namlash	
 usulli”ning	 avzalligi	 oksidlanish-qaytalanish	 reyaksiyasi	 qo’llaniladi
Au 3+
+qaytalanish	
 →Au 0
 n	 Au 0
  (nanooltin)	 (1)
I	
 bosqichda	 bu	 reyaksiya	 oksidlanish	 qaytalanishga	 mos	 keladi.Odatda	 kirishma
modda	
 sifatida	 tetraxloraur	 kisllatasi	 – HAuCl
4 nH
2 O	 qo’llaniladi.	 (tiklovchi)
Qaytalanuvchi	
 har	 hil	 reagentlar:	 vodarod	 va	 vodarodli	 bog’lar	 (masalan,
tetragidroboratlar),   fosfor	
 xloristoe	 olova ,	 sitrat	 natriya,	 gidrozin,	 spirtlar,
etilenglikol,	
 kraxmal,	 glyukoza,	 askorbinovaya	 kislota	 va	 boshqalar	 boladi.
(tiklovchi)	
 Qaytalan	 stabillovchi	 organik	 modda	 ishtrokida	 o’tkaziladi	 – ligand,
nanozarralarni	
 ajrata	 oluvchi	 xususiyatlari	 II bosqich	 qadamlarni	 belgilash	 kerak:
nAu 0
  	
[Au 0
]
n   +	 mL	    	[Au 0
]
n L
m   (2).
2.5. IIa vaIIb qadam nanozarraning kattaligi bo’yicha.
            IIa   qadam   nanozarraning   kattaligi   bo’yicha.   Bu	
 metodning	 farqli	 tarafi
shundaki,	
 bunda	 sitrat-onion	 bir	 vaqitning	 o’zida	 muvozanatlovchi	 va	 tiklovchi
vosita	
 sifatida	 o’zini	 namoyon	 qiladi,	 shuning	 uchun	 bu	 ionning	 konsentratsiyasi
kritik	
 ro’l	 o’ynayd:	 uning	 o’zgarishi	 bir	 vaqitning	 o’zida	 ham	 muvozanat	 tezligi	 va
zarraning	
 o’sish	 prosesiga	 ta’sir	 qiladi.   Bundan	 tashqari	 reyaksiya	 natijasida aralashma sitrat-onion	 okislenyasi	 – 1.3	 otsetonkarbon	 va	 itokon	 kislatalari	 paydo
bo’ladi.
H
3 C
6 H
5 O
7   +	
 HAuCl
4     	Au	 + CO
2   +	 H
2 C
5 H
2 O
4   +	 H
2 C
5 H
2 O
4   +HCl,
H
3 C
6 H
5 O
7   –	
 (HOOC)-CH
2 -C(OH)(COOH)-CH
2 -(SOOH)	 – limon	 kislotasi
H
2 C
5 H
2 O
4   –	
 H
2 C   =   C(SOON)   –CH
2 COOH	 – itokon	 kislotasi
H
2 C
5 H
2 O
4   –	
 H
2 C   =   C(SOON)   –CH
2 COOH	 – 1.3	 –   otsetonkorbon	 kislotasi
 	
     Ushbu	 kislotalarning	 aralashmada	 mavjudligi	 yana	 qo’shimcha	 tozalash
zaruratini	
 keltirib	 chiqarishi	 mumkin.	 Sintez	 jarayonida	 reyaksiya	 aralashma	 rangi
o’zgaradi.	
 Birinchidan	 ionning	 AuCl
4   sust	 sarg’ish	 rangi	 yo’qoladi,	 va	 aralashma
to’q	
 ko’k	 ranga	 kiradi,	 keyinchalik	 binafsha	 va	 ohirida	 qizg’ish	 ranga.
 	
     Aralashma	 rangining	 o’zgarishi	 sistemaning	 strukturaviy	 o’zgarishi	 oqibatidir.
Electron	
 mikrasko’piya	 metodidan	 shuni	 ko’rish	 mumkunki	 sitrat	 qo’shilgandan
so’ng	
 tusga	 kirgan	 aralashma	 o’zida	 3-5	 nm	 duyametrda	 oltin	 nanoklasterlarini
tashkil	
 etadi.	 (74a-rasm)[10].	 Toq	 ko’k	 aralashmada	 5 nm	 diyametrli	 nanosimlarni
murakkab	
 strukturasi	 paydo	 bo’ladi(74b-rasm).	 Yo’q	 binafsha	 ranga	 kirgan
jarayonda	
 nanosimlarning	 asosiy	 nuqtasi	 yoyilishi	 natijasida	 uncha	 katta
bo’lmagan	
 segmentlar	 paydo	 bo’ladi(74c-rasm).	 Qachon	 aralashma	 (ribino)
qizgish	
 ranga	 kirganda	 oltin	 nanosferalari	 paydo	 bo’ladi(74f-rasm).
Birlamchi	
 nanoklasterlar	 singari	 o’zi	 yig’iluvchi	 chiziqli	 nanozanjir	 tashkil
qiladimi?Eksperementlar	
 hulosasiga	 ko’ra	 birlamchi	 nanoklasterlar	 geyometriyasi
kesishgan	
 oktoedrik	 ko’rinishida	 bo’lib	 aniq	 yupqa	 chegaralariga	 egadir
[11].Shunday	
 gepoteza	 mavjudki,	 chiziqli	 ko’rinishga	 ushbu	 nanozarralarning
chegaralari	
 qo’shilishi	 natijasida	 vujudga	 keladi	 oktoedrlarning	 burchakli	 tashqi
ko’rinishi	
 chegaralarning	 tomomila	 qo’shilishini	 oldini	 oladi.Ushbu	 cheklanish
chiziqli	
 strukturaning	 vujudga	 kelishining	 asosidir. Elektronmikraskop yordamida olingan oltin nanozarralaring har hil bosqichlarda olinishi.
Ikkita yonma-yon chegaralarning qo’shilishi sterik tuzilishligi bilan bartaraf etiladi.
Jarayon borishi	 mobaynida	 nanozanjir	 qalinlashib	 va	 diyametri	 8	 nmga
yaqinlashganda	
 sistema	 barqarorligini	 yoqotib	 fregmentlarga	 ajrala	 boshlaydi.
Bunga	
 AuCl
4   ioni	 kansentratsiyasi	 kamayib,	 sitrat-ioni	 o’z	 dominantligini
o’rnatadi.Ular	
 nanozarralarni	 qoplab	 manfiyligini	 oshiradi	 bu	 o’z	 navbatida	 kuchli
itaruvchanlik	
 effektini	 uyg’otib	 chiziqli	 struktura	 yemirilib	 orniga	 sferik	 shakilga
olib	
 keladi,	 lekin	 bu	 holat	 tamomila	 oxiriga	 yetishi	 uchun	 hona	 haroratida	 10-15
daqiqa	
 ushlab	 turish	 kerak.5-rasmda	 oltindagi	 zolning	 tuzilish	 shemasi
ko’rsatilgan. 13 nm diyametrli oltin nanozarrasining mikrosirati ko’rsatilgan. O’ngda: oltin 
nanozarrasining tashqi ilyustratsiyasi ko’rsatilgan. Har bitta nanozarra 500000 Au 
atomlaridan tashkil topgan. Sitrat-onionlari nanozarra ustini qoplaydi.
2.6.  Nanorobotlar davri
Ko‘pgina mutaxassislar	 mikrotexnologiya	 tarixi	 Richard	 Feynmanning	 1959	 yili
Amerika	
 fiziklar	 jamiyatida	 o‘qigan	 mashhur	 ma'ruzasidan	 so‘ng	 boshlangan
degan	
 fikrda.	 U	 mikrotexnologiya	 potentsialini	 boy	 bo‘yoqlarda	 tasavvur	 etadi.
Ma'ruzalarida	
 kompyuterlar,	 axborotni	 saqlash	 qurilmalari,	 elektron	 qismlar	 va
robotlar	
 mitti	 holatda	 tasvirlangan	 edi.	 Feynmanning	 mikroelektronika	 borasidagi
bashoratlari	
 tez	 (aniqrog‘i,	 1960-70	 yillarga	 keliboq)	 amalga	 oshdi.	 1980	 yilda	 esa
etakchi	
 universitetlar	 va	 davlat	 laboratoriyalarida	 nisbatan	 arzon	 usullarda	 mitti
mexanik	
 detallar	 yaratila	 boshlandi.	 Buning	 uchun	 mikroelektromexanik	 sistemalar
(MEMS)	
 texnologiyasi	 ishlab	 chiqildi.
Amalda	
 MEMSning	 ilk	 tijorat	 mahsuloti	 paydo	 bo‘lishi	 uchun	 30	 yil	 kerak	 bo‘ldi.
Keng	
 tarqalgan	 dastlabki	 MEMS	 texnologiyalari	 tezlanish	 sensorlari	 xorijda	 har
bir	
 avtomobilga	 o‘rnatilib,	 to‘qnashuvni	 payqash	 va	 havo	 yostiqchasini	 ishga
tushirish	
 uchun	 ishlatilardi.	 Hozir	 yiliga	 50	 millionta	 bu	 kabi	 sensorlar	 ishlab
chiqariladi.	
 Shuningdek,	 «Sandiya»	 firmasi	 ham	 samarali	 mikroskopik	 sensorlar
yarata	
 boshladi.	 1990	 yili	 yaratilgan	 avtonom	 robot	 MARV	 1 kub	 dyuym	 hajmda
bo‘lgan,	
 2000	 yilga	 kelib	 esa	 uning	 o‘lchamlarini	 4 marta	 kichiklashtirishga	 imkon
tug‘ildi.	
 Bu	 kabi	 robotlar	 kompyuter	 orqali	 boshqariladi,	 bajaradigan	 vazi falari	 esa
turli-tuman.	
 Ishlab	 chiqa ruvchilarning	 fikricha,	 ularning	 asosiy	 vazifalari	 bomba	 va minalarni, xavfli	 bio logik,	 kimyoviy	 va	 radioaktiv	 modda larni	 qidirib	 topish
hamda	
 zararsiz lantirishdan	 iborat.	 Shu	 bilan	 birga,	 robotlardan	 inson	 faoliyatini
nazorat	
 qilish,	 razvedkada	 va	 boshqa	 maqsadlarda	 foydalanish	 mumkin.
XULOSA.
 	
     Yuqoridagilardan	 kelib	 chiqib,	 bir	 qancha	 amaliy	 takliflar	 kiritishni	 maqsadga
muvofiq	
 deb	 topdik.	 M.	 Toirovning	 davlatimizda	 «Nanotexnologiya»	 jurnalini
tashkil	
 etish	 taklifini	 qo‘llab-quvvatlash	 lozim.	 Mamlakatimizning	 barcha	 tabiiy-
ilmiy	
 va	 oliy	 texnika	 o‘quv	 yurtlarida	 kvant	 mexanikasi	 o‘quv	 predmetini	 davlat
ta'lim	
 standartiga	 kiritish	 ham	 foydadan	 xoli	 emas.	 Shuningdek,	 oliy	 o‘quv
yurtlarining	
 fizika,	 fizika-texnika,	 kimyo	 fakultetlarida	 «nanotexnologiya»	 va
«nanomateriallar»	
 ta'limining	 keng	 yo‘lga	 qo‘yilishi,	 bu	 yo‘nalishlar	 bo‘yicha
bakalavr	
 va	 magistratura	 ta'lim	 bosqichlarining	 hamda	 nanotexnologiya
kafedralarining	
 tashkil	 etilishi	 yurtimizda	 mazkur	 sohaning	 istiqbolini	 belgilab
beruvchi	
 omillardan	 bo‘lishi,	 shubhasiz. FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR.
1. X.K. Aripov,	 A.M.	 Abdullaev,	 N.B.	 Alimova.   Elektronika.   O‘quv
qo‘llanma–	
 Toshkent:	 TATU,	 2008,	 137	 b.
2. Ugryumov	
 Ye.P.	 «Tsifrovaya	 sxemotexnika».	 Sankt-Peterburg	 «BXV	 -
Peterburg»	
 2007g.
3. Bezugmov
 D. А .,	 Kalenko	 I.V.	 «Tsifroviye	 ustroyistva	 i mikroprotsessoriy».
Rostov	
 na	 Donu	 2006	 g.
4. Babich	
 N.P.,	 Jukov	 I. А .,	 «Osnoviy	 tsifrovoy	 sxemotexniki»	 Moskva,	 DMK,
Press-2007	
 g.
5. Yu.F.	
 Opadchiy,	 O.P.	 Gludkin,	 A.I.	 Gurov.	 Analogovaya	 i sifrovaya
elektronika.	
 – M.:	 Goryachaya	 liniya	 – Telekom,	 2003.
6. Stepanenko	
 I.P.	 Osnovi	 mikroelektroniki:	 Uchebnoe	 posobie	 dlya	 vuzov.	 –
2-e	
 izd.,	 pererab.	 i dop.-	 M.:	 Laboratoriya	 Bazovix	 Znaniy,	 2001.
7. Yu.L.	
 Bobrovskiy,	 S.A.	 Kornilov,	 I.A.	 Kratirov	 i dr.;	 Pod	 red.	 prof.	 N.F.
Fedorova.	
 Elektronnie,	 kvantovie	 pribori	 i mikroelektronika:	 Uchebnoe
posobie	
 dlya	 vuzov.-	 M.:	 Radio	 i svyaz,	 2002.
8. Dikman	
 L.A.,	 Bogatirev	 V.A.,	 SHegolev	 S.Yu.,	 Xlebstov	 N.G.	 Zolotie
nanochastisti:	
 Sintez,	 svoystva	 i biomedistinskie	 primeneniya.	 M.:	 Nauka,
2008.	
 – 318	 s. 9. Evdokimov Yu.M.,	 Sichov	 V.V .//Uspexi ximii   2008 ,   2,	 194-206.
10. Krutyakov	
 Yu.A.,	 Kudrinskiy	 A.V.,	 Olenin	 A.Yu.,	 Lisichkin	 G.V.	 //   Uspexi
ximii   2008 ,   77(3),	
 242-265.
11. Gubin	
 S.P.,	 Yurkov	 G.Yu.,	 Kataeva	 N.A.	 Nanochastisti	 blagorodnix
metallov	
 i materiali	 na	 ix	 osnove.   M.: OOO «Azbuka-2000»,   2006 ,   156	 s.
12. Xlebstov	
 N.G.,	 Bogatirev	 V.A.,	 Dikman	 L.A.,	 SHegolev	 S.Yu.	 // Rossiyskie
nanotexnologii	
 2007	 2,	 №	 3-4,	 69-86.
13. Murphy	
 C.	 J.,	 Sau	 T.	 K.,	 Gole	 A.	 M.,	 Orendorff	 C.	 J.,	 Gao	 J.,	 Gou	 L.,
Hunyadi	
 S.	 E.,	 Li	 T.	 //   J. Phys. Chem. B   2005,   109,   13857-13870.
14. Quan-Yu	
 Cai,	 Sun	 Hee	 Kim,	 Kyu	 Sil	 Choi,   Soo	 Yeon	 Kim ,	 Seung	 Jae	 Byun,
Kyoung	
 Woo	 Kim,	 Seong	 Hoon	 Park,	 Seon	 Kwan	 Juhng,	 Kwon-Ha	 Yoon   //
Invest. Radiol.2007,   42 ,   797–806.
15. Grieshaber	
 D.,	 MacKenzie	 R.,	 Voros	 J.,	 Reimhult	 E.	 //   Sensors   2008,   8 ,
1400-1458.
16. Daniel	
 Huang,	 Frank	 Liao,	 Steven	 Molesa,	 David	 Redinger,	 Vivek
Subramanianb	
 //   Journal   of   The   Electrochemical   Society ,	 150	 (7)	 G412-
G417	
 (2003).
17. Pong
 B.K.,	 Elim	 H.	 I.,	 Jian-Xiong	 Chong,	 Wei	 Ji,	 Bernhardt	 L.	 Trout,	 Jim-
Yang	
 Lee	 //   J. Phys. Chem. C,   2007,	 111	 (17),	 6281	 -628.
18. Whetten	
 R.	 L.,	 Khoury	 J.	 T,	 Alvarez	 M.	 M.,	 Srihari	 Mu&y,	 Vezmar	 I.,
Wang	
 Z.	 L.,	 Stephens	 P.	 W.,	 Cleveland	 C.	 L.,	 Luedtke	 W.	 D.,	 LandmanU . //
Adv. Mater.   1996 , 8,   5,	
 428-433.
19. McFarland	
 A.D.,	 Haynes	 C.L.,	 Mirkin	 C.	 A.,	 Van	 Duyne	 R.P.,	 Godwin	 H.
A.	
 //J.	 Chem.	 Ed.	 2004,	 544A,	 81,	 4,   www.JCE.DivCHED.org .
20. Liz-Marzan	
 L.	 M.	 // materialstoday	 2004,	 February,	 26-31.
21. Rayford	
 II	 C.	 E.,	 Schatz	 G.,	 Shuford	 K.	 //Nanoscape   27,   Spring
2005,Volume	
 2,	 Issue	 1.

Nanozarrachalar

Купить
  • Похожие документы

  • 2001-yil sentabr voqealri va uning xalqaro munosabatlarga
  • 1945-1990-yillarda Buyuk Britaniya
  • 1918-1923 yillarda xalqaro munosabatlar, Versal Vashington siyetemasining tuzilishi
  • Ahmad al-farg‘oniy
  • Almashlab ekishni loyihalashtirish va joriy etish

Подтвердить покупку

Да Нет

© Copyright 2019-2026.

  • Инструкция по снятию с баланса
  • Контакты
  • Инструкция использования сайта
  • Инструкция загрузки документов
  • O'zbekcha