Narx belgilashni jarayon omillar - Педагогика - Презентации

Информация о документе

Цена	3000UZS
Размер	815.6KB
Покупки	0
Дата загрузки	07 Ноябрь 2026
Расширение	pptx
Раздел	Презентации
Предмет	Педагогика

Narx belgilashni jarayon omillar

Купить

Narx belgilashni
jarayon omillar

•
Tovarlar qiymati va
ularning nafliligi
o'zlarining
namoyon bo'lishini
narxda topadi.
Amaliy hayotda
qiymat tovar ishlab
chiqaruvchilarni,
naflilik esa
iste'molchilarni
ra²batlantiruvchi,
ularni harakatga
keltiruvchi kuch
sifatida amal qiladi.

•
Tovarning bir-biriga qarama-qarshi bo'lgan, lekin
doimo bir-birini taqozo etadigan, birisiz ikkinchisi
bo'lmaydigan ikki xususiyatga, ya'ni ma'lum bir
naflilikka (iste'mol qiymatiga) va qiymatga ega
ekanligi, tovar yoki xizmat shu ikki xususiyat birligidan
iborat ekanligi o'quvchiga oldingi mavzulardan
ma'lumdir.
•
U erda biz tovarning qiymati har qanday sarflarni
emas, balki mavjud sharoitda shu tovarni ijtimoiy
zaruriy miqdorda va sifatda ishlab chiqarish uchun
zarur bo'lgan ijtimoiy zaruriy sarflarni ifoda etishini
aytib o'tgan edik. Baholar mazmunini aniqlashda
tovardagi mana shu ikki xil xususiyatning birligini,
bunda iste'mol qiymat (naflilik) qiymatni o'zida olib
yuruvchi moddiy asos ekanligini to'g'ri hisobga
olmaslik natijasida narx mazmuni turli olimlar va
oqimlar tomonidan turlicha aniqlanmoqda va unga
turlicha ta'rif berilmoqda.
•
Buning ustiga narxning darajasiga (uning baland yoki
past bo'lishiga), uning o'zgarishiga turli xil omillar
ta'sir qiladiki, bu ham masalani to'²ri tushunishni bir oz
chigallashtiradi.

•
Olimlar esa narx talab va taklif asosida tashkil topadi
deyishadi. Ularning har biri o'zlaricha turli isbotlar topib, o'z
o`ylarini isbotlashga harakat qiladilar.
•
Alohida tovarlarga qilingan mehnat sarflari turlicha bo'lib,
ulardan ayrimlari ijtimoiy mehnat sarfi sifatida to'la tan
olinsa, boshqasi qisman tan olinadi, uchinchisi esa
umuman tan olinmasligi mumkin. Bundan ko'rinib turibdiki,
bozordagi mavjud narxlarga mehnat sarflari yoki
qiymatning aynan o'zi deb qarash noto'²ridir. Chunki unga
mehnat sarfidan boshqa omillar ham ta'sir qilib, natijada
narx qiymatdan past yoki yuqori bo'lishi mumkin.
•
Jumladan, o'zgarib turuvchi talab va taklif ta'siri ostida biror
tovarning bozor narxi tebranib, uning qiymatidan u yoki bu
tomonga farqlanishi mumkin. Raqobat ham qiymat — narx
nisbatiga xuddi talab va taklif kabi ta'sir ko'rsatadi. Bu erda
shuni ta'kidlash lozimki, xaridor u yoki bu tovarni sotib
olishda, nafaqat uning qancha turishini, balki mazkur
tovarning iste'mol xususiyatlari o'zining ehtiyoji va didiga
qanchalik mos kelishini, ya'ni uning nafliligini ham hisobga
oladi .

•
Tovarning xarid qilinishi uning alohida olingan
bir kishi uchun emas, balki jamiyat uchun
nafliligini va shu bilan birga ijtimoiy qiymatini
ham tan olishni bildiradi. Shu sababli, "ijtimoiy
iste'mol qiymat" tushunchasining o'zi biror tovar
(xizmat) ning jamiyat uchun nafliligi, qadr-
qiymatga egaligini ko'rsatadi. Shu
mulohazalardan kelib chiqib aytish mumkinki,
narx o'zida faqatgina naflilik yoki sarflarning
birini emas, balki har ikkalasining bir vaqtda
mavjudligini va ularning ma'lum miqdorini
pul ko'rinishida ifoda etadi.
•
Tovardagi ikki xususiyati birdaniga tan
olinmasa, u pulda ifodalanmasa oldi-sotti sodir
bo'lmaydi. Chunki tovarning qiymati tomonida
sotuvchining manfaati, nafliligi (iste'mol qiymati)
tomonida esa xaridorning manfaati yotadi.
Tovar egasi o'z tovari uchun ketgan sarflarni
qoplab, ma'lum darajada, iloji boricha ko'proq
foyda olishni ta'minlashi mumkin bo'lgan
darajada qiymatni pul shaklida o'zgartirishga
intilsa, xaridor iloji boricha sarf qilayotgan
pulining har bir birligiga ko'proq naflikka
(iste'mol qiymatiga) ega bo'lishga harakat
qiladi. Ularning manfaatlari to'²ri kelgan
nuqtada, darajada narx o'rnatilib, tovar pul
almashuvi, oldi-sotdi sodir bo'ladi.

Q iymati
Ijtimoiy zaruriy
sarflar
(меҳнат ва
моддий)
Нафлилиги
(истеъмол
қиймати) Ijtimoiy
qiymati
Tovar
Ижтимоий
нафлилиги Ijtimoiy
qiymatning
puldagi ifodasi
Narxi
Ижтимоий
нафлиликнинг
пулдаги
ифодаси
Tovar ishlab
chiqarishdagi
ijtimoiy zaruriy
sarflar (qiymat)
Талаб ва таклиф
нисбатлариTurli xil to'g'ri
soliqlar Narx Tovar yoki
xizmatning
nafliligi
Raqobat
kurashlariDavlat iqtisodiy
siyosati
Харидорларнин
г диди

Narx belgilashni jarayon omillar

Купить