Natriy va kaliyning xossalari - Педагогика - Презентации

Информация о документе

Цена	3000UZS
Размер	176.7KB
Покупки	0
Дата загрузки	07 Ноябрь 2026
Расширение	pptx
Раздел	Презентации
Предмет	Педагогика

Natriy va kaliyning xossalari

Купить

“ NATRIY VA KALIYNING XOSSALARI ”

REJA:
1. Tabiatda uchrashi
2. Olinishi
3. Fizik xossalari
4. Kimyoviy xossalari
5. Ishqoriy metallarning gidroksidlari

TABIATDA UCHRASHI
Natriy va kaliy tabiatda keng tarqalgan bo'lib, faqat birikmalari
shaklida ko'plab tog' jinslari va minerallar tarkibiga kiradi. Natriy
xlorid (osh tuzi) ko'l, dengiz va okean suvlarida, ayrim joylarda esa
toshtuz shaklida yer ostida 100 m qalinlikkacha bo'lgan qatlamlar
tashkil qilgan holda uchraydi.
Glauber tuzi Na
2 SO
4 -10H
2 O va Chili selitrasi NaNO
3 ham natriyning
tabiatda ko'p uchraydigan birikmalaridir.
Silvinit KCl-NaCl, karnallit KCl-MgCl
2 -6H
2 O minerallari tarkibiga
kaliy ham kiradi va u barcha o'simliklarda uchraydi.

O'zbekistonda kaliyning tuzlari Qashqadaryo viloyatidagi Tubokat,
Surxondaryo viloyatidagi Xo'jaikon konlaridan qazib olinadi

Tosh tuzi (natriy xlorid) Xo'jaikon, Tubokat, Borsakelmas,
Boybichakon, Oqqal'a konlaridan qazib olinadi

Borsakelmas tosh tuzidan Qo'ng'irotda soda ishlab chiqarilmoqda

OLINISHI
Sanoatda natriy va kaliy ularning suyuqlantirilgan
tuzlarini elektroliz qilib olinadi. Masalan, natriy
xlorid suyuqlanmasi tegishli ionlarga
dissotsiatsiyalanadi:
Doimiy tok o'tkazilganda bu suyuqlanmadagi natriy
ionlari katodga tortiladi va elektron qabul qilib erkin
holda ajraladi; xlor ionlari anodga tortiladi va
elektron berib erkin xlor gazi holida ajralib chiqadi.

FIZIK XOSSALARI
Natriy va kaliy-yumshoq, kumushrang
metallar. Ularning zichligi va suyuqlanish
harorati yuqoridagi jadvalda ko'rsatilgan.
Tipik metallar kabi natriy va kaliy yuqori
elektr va issiqlik o'tkazuvchanlikka, metall
yaltiroqligiga, plastiklikka ega. natriy va kaliy
ionlari alangani xarakterli rangga bo'yaydi:
natriy-sariq rangga, kaliy-och binafsha
rangga kiritadi. Bu xususiyatdan ularning
birikmalarini aniqlashda foydalaniladi.

KIMYOVIY XOSSALARI
Barcha ishqoriy metallar kabi natriy va kaliy kuchli
qaytaruvchilardir. Ular barcha metallmaslar bilan
reaksiyaga kirishishadi. Birikmalarida doimo +1
oksidlanish darajasini namoyon qiladi.
Natriy va kaliy kislorodda yonganda peroksidlar
Na
2 O
2 va KO
2 (yoki K
2 O
4 ) hamda qo'shimchalar
sifatida Na
2 O, K
2 O hosil bo'ladi (toza oksidlar
peroksidlarga metall qo'shib qizdirib olinadi):
2Na + O
2 — Na
2 O
2 Na-O-O-Na
4Na + O
2 — 2Na
2 O Na-O-Na
Havoda natriy va kaliy tezda oksid qatlami bilan
qoplanib qoladi. Shuning uchun ularni kerosin ostida
saqlanadi.

Natriy va kaliyning boshqa metallmaslar bilan ta'siridan tuzlar hosil
bo'ladi:
2Na + Cl
2 - 2NaCl natriy xlorid
6K + N
2 - 2K
3 N kaliy nitrid
2K + H
2 - 2KH kaliy gidrid
Natriy va kaliyning oltingugurt bilan ta'sirlashuvidan M
2 S
n tarkibli
sulfidlar olinadi.
2Na + S - Na
2 S natriy sulfid
2Na + 2S - Na
2 S
2 natriy disulfid
2K + 5S — K
2 S
5 kaliy pentasulfid
Natriy va kaliyning metallmaslar bilan birikmalari ion bog'li qattiq
moddalar.
Natriy va kaliy suv bilan odatdagi sharoitda juda shiddatli, hatto yonish va
portlash bilan ta'sirlashadi. Natijada natriy yoki kaliy gidroksid va
vodorod hosil bo'ladi:
2Na + 2H
2 O — 2NaOH + H
2 T; 2K + 2H
2 O — 2KOH + H
2 T
Natriy va kaliy kislotalar bilan shiddatli tarzda reaksiyaga kirishadi. HCl,
HBr, HJ, H
2 S, H
2 SO
4 (suyul.) natijada vodorodni siqib chiqarib, tuzlar
hosil qiladi.

ISHQORIY METALLARNING GIDROKSIDLARI
NaOH, KOH, LiOH, RbOH, CsOH. Suvda juda yaxshi eriydi. Asoslar
uchun hos bo'lgan barchja reaksiyalarni beradi. Lakmusni ko'k rangga,
fenolftaleinni pushti rangga kiritadi.
Natriy gidroksid NaOH. Amaliyotda natriy gidroksidni kaustik soda deb
ham ataladi. Laboratoriya sharoitida NaOH ni olish uchun natriy
metaliga, natriy oksid yoki peroksidga suv ta'sir ettirib olish mumkin.
2Na + 2H
2 O = 2NaOH + H
2 ; Na
2 O + H
2 O = 2NaOH;
Sanoat miqyosida NaOH ni olish uchun osh tuzi eritmasini elektroliz
qilinadi.
Kaliy gidroksidni olish uchun ham laboratoriya sharoitida kaliy metali va
kaliy oksiddan, sanoatda esa kaliy xlorid eritmasini elektroliz qilib olinadi.
Natriy va kaliy gidroksidlari amaliy jihatdan katta ahamiyatga ega bo'lib,
sanoatning turli sohalarida qo'llaniladi.

Kaliy gidroksid turli kaliyli tuzlar olishda, suyuq sovun olish
uchun ishqoriy akkumulyatorlar tayyorlashda ishlatiladi.
Natriy peroksid (Na
2 O
2 ) natriy metalining yonishi natijasida
hosil bo'lgan modda bo'lib, karbonat angidridni yutish
xossasiga ega. Uning ana shu xossasidan suv osti kemalarining
honalarida yig'ilib qolgan karbonat angidridni bog'lash
maqsadida foydalaniladi.

Vodorod peroksid olish uchun ham natriy peroksiddan
foydalaniladi. Buning uchun sovuq sulfat kislotaga natriy
peroksid ta'sir ettiriladi.

SAVOLLAR VA TOPSHIRIQLAR
1. Natriy va kaliyning fizik va kimyoviy xossalarini aytib bering.
2. 46 g natriyning suv bilan ta'sirlashishidan qancha xajm vodorod olish mumkin
(n.sh.)?
3. 8 % KOH tutgan 700 g ishqor eritmasi tayyorlash uchun qancha miqdor kaliy
metalidan kerak bo'ladi?
4. Natriy va kaliyni ularning tuzlari eritmalarini elektroliz qilib olish mumkinmi?
5. Eng muhim natriy va kaliy tuzlari formulalarini yozing va nomini ayting.
6. Natriy va kaliy birikmalari qanday maqsadlarda ishlatiladi?
7. 34,8 kg kaliy sulfat olish uchun zarur bo'lgan kaliy gidroksid va 20 %% li sulfat
kislotasi massasini toping.
8. Na, Na
2 O va osh tuzidan foydalanib NaOH hosil qilish reaksiyasi tenglamalarini
yozing.
9. CO
2 , P
2 O
5 , H
3 PO
4 , CuCl
2 larni NaOH bilan o'zaro ta'sirlashuv reaksiyasi
tenglamalarini yozing.

Natriy va kaliyning xossalari

Купить

Похожие документы
2001-yil sentabr voqealri va uning xalqaro munosabatlarga
1945-1990-yillarda Buyuk Britaniya
1918-1923 yillarda xalqaro munosabatlar, Versal Vashington siyetemasining tuzilishi
Ahmad al-farg‘oniy
Almashlab ekishni loyihalashtirish va joriy etish