Информация о документе

Цена 12000UZS
Размер 45.6KB
Покупки 0
Дата загрузки 07 Ноябрь 2026
Расширение docx
Раздел Дипломные работы
Предмет Педагогика

Продавец

Bohodir Jalolov

Навоӣ ва Ҳилолӣ хусусияти типологияи эҷодиёт

Купить
Кори курсӣ Мавз ъ: Наво ва Ҳилол : хусусияти типологияи э одиёт ӯ ӣ ӣ ҷ Нақша: 1. Муҳити адабии асрҳои XV-XVI 2. Алишер Наво ва достони “Лайл ва Ма нун”-и ӣ ӣ ҷ ӯ 3. Бадриддин Ҳилол ва достони “Лайл ва Ма нун”-и ӣ ӣ ҷ ӯ 4. Ҳамшабеҳии достони “Лайл ва Ма нун”-и Наво ва Ҳилол ӣ ҷ ӣ ӣ 5. Хулоса Муҳити адабии асрҳои XV-XVI. Роли адабиёти баде дар инъикоси ӣ ҳодисаҳои сиёс -и тимо ва нишон додани муҳити ҳамон давра аҳамияти ӣ ҷ ӣ хеле бузург дорад. Шоирон ва нависандагон бо роҳҳои гуногун бо сабку услуби хоси худ ҳодисаю воқеаҳои таърихии даври худро дар асарҳояшон тасвир менамоянд. Дар ин асрҳо ҳаёти адаби бештар дар шаҳрҳои Ҳирот, Самарқанд. Табрез ва Бухоро риво у равнақ ёфт. Дар шаҳрҳое, ки мо дар боло номбар кардем ҷ мактабҳои адаб мав уд буд ва онҳо бо ҳамдигар додугирифт, рафтуомад ва ӣ ҷ мубодилаи афкор доштанд. Махсусан мактаби адабии Ҳирот, ки ташкил- кунанда ва сарвари он нависанда ва мутафаккири бузург Абдуруҳмони ом Ҷ ӣ буд. ом дар таърихи адабиёти то ику форс хизматҳои шоиста ва таъсири Ҷ ӣ ҷ амиқе гузоштааст. Намояндагони ин мактаб адабиёти 500-600 солаи моро амъбаст карда дар аксарити жанрҳои адаб асарҳои мукаммал э од ҷ ӣ ҷ намудаанд. Дар нимаи дуюми асри XVба ҳирот аз шаҳру кишварҳои гуногуни мусалмон толибилмон, адибонбарои таҳсил. Барои имтиҳони адибони бузург Абдураҳмони ом ва Алишери Наво гузаштан меомаданд. Онҳо дар ин о Ҷ ӣ ӣ ҷ истеъдоди худро такмил медоданд ва аз ашъори шоирони гузашта шеърҳо ҳифз намда ба онҳо назира мебастанд. Дар охир амъомад ташкил карда ҷ шеърҳои худро мехонданд ва муҳокима мекарданд. ом бошад асарҳои Ҷ ӣ онҳоро мехонд, мешунид ва дар охир ба шоирони авон маслиҳат медод. ҷ Масалан, Зайниддин Маҳмуди Восиф , Бадриддин Ҳилол , ва мавлоно ӣ ӣ Ҳотиф (мувофиқи маълумотҳо хоҳарзодаи ом мебошад) аз имтиҳони ӣ Ҷ ӣ устодони бузурги худ Абдураҳмони ом ва Алишери Наво бомуваффақият Ҷ ӣ ӣ гузашта буданд. Бешубҳа, нати аи ғамхории падаронаи он устодони сухан буд, ки мактаби ҷ адабии Ҳирот самараи хуб дод. Дастпарварони ин мактаб Камолиддин Бино , Ҳусайн Воизи Кошиф , Бадриддин Ҳилол дар таърихи адабиёти ӣ ӣ ӣ классикии асри XVI мақоми аввалиндара а доранд. ҷ Дар адабиёти асрҳои XV-XVI мисли асрҳои пешин асосан назм ҳукмрон буд. Асарҳои манзум ч аз иҳати шакл ва чи аз аз иҳати мазмун назар ба ӣ ҷ ҷ асарҳои наср мавқеи муҳимеро ишғол мекарданд.. Ғазал, қасида, достон, ӣ рубо , қитъа, мухаммас, таркиббанд, тар еъбанд, мустазод, шаклҳои ӣ ҷ маъмултарини адабиёти ин асрҳо ба шумор мерафтанд. Дар э одиёти ҷ аксарияти шоирони ин асрҳо ғазал мавқеи муҳимеро ишғол мекард. ом низ Ҷ ӣ ба ин масъала ишорат карда, чунин мег яд: ӯ Ғазал девони шеъри ман аксар, Ғазали ошиқони шайдо . ӣ АЛИШЕР НАВО (ФОН ) ВА ДОСТОНИ “ЛАЙЛ ВА Ӣ Ӣ Ӣ МА НУН”-И Ҷ Ӯ Низомиддин Алишери Наво сардафтари адабиёти классикии збек буда,ӣ ӯ бо асарҳои бар астааш дар таърихи адабиёти збек мақоми арзанда дорад. ҷ ӯ Гарчанд падари Кен а-баҳодур савод надошт, дар таълиму таҳсили ӯ ҷ фарзандаш саъю к шиши зиёд кардааст. Наво таҳсили ибтидои ва миёнаро ӯ ӣ дар Ҳирот мегирад, баъд аз он дар Маҳшад ба дарбори Абулқосим Бобур Мирзо хизмат карда, дар ҳамон о таҳсили худро давом медиҳад. Наво ҷ ӣ махсусан ба ом хтани э одиёти адабони форс-то ик Низомии Ган ав , амир ӯ ҷ ҷ ҷ ӣ Хусрави Деҳлав , Камоли Ху анд , Ҳофизи Шеъроз машғул мегардад. ӣ ҷ ӣ ӣ Низомиддин Алишери Наво бо забони форс -то ик таҳсил гирифта, ӣ ӣ ҷ ӣ забонҳои араб ва то икиро хуб медонист. қобилияту истеъдоди а иб ӣ ҷ Ӯ ҷ дошта, азхуд кардани илмҳои гуногун, аз бар намудани абёти зиёди шоирони форсу то ик чашми Навоиро ба шоҳроҳи шеъру шоир кушод. Илова бар ин ҷ ӣ ҳамчун Абдураҳмони ом устод дошт, ки дар пешрафти э одии саҳми Ҷ ӣ ҷ ӯ арзанда гузошт. Навои дар ду забон шеър иншо мекард. Дар шеърҳои форс - ӣ то ик “Фон ” ва дар шеърҳои турк - збек “Наво ” тахуллус интихоб ҷ ӣ ӣ ӣ ӯ ӣ ӣ кард. Азбаски Наво дар ду забон шеър мегуфту, асар э од мекард, бинобар ӣ ҷ ин ҳамзамононаш ба тахаллуси иловаг “зуллисонайн”, яъне “соҳиби ду ӯ ӣ забон” дода буданд. Алишери Наво аксарияти асарҳояшро ба забони модарии худ турк - ӣ ӣ збек иншо кардааст. То замони Наво ба забони турк збек э од ӯ ӣ ӣ ӣ ӯ ӣ ҷ намудани достонҳои ҳа ман бузургро ғайри имкон, яъне нодуруст ҷ мешумориданд. Наво аввалин шуда ин назарияро нодуруст шуморида, ӣ барои исботи ин пан достон э од кард. Онҳоро дар пайравии “”Хамса”-ҳои ҷ ҷ низомии Ган ав , Хусрави Деҳлав ва “Ҳафт авранг”-и Абдураҳмони оми ҷ ӣ ӣ Ҷ иншо кардааст. Дар ин бора худи Наво чунин мег яд: ӣ ӯ Форс чун гашт дар эшон адо, ӣ Турк кунам, нест а аб, ибтидо. ӣ ҷ Форс чу хурсанд шуд аз он гуҳар, Турк ҳам ар шод шавад, хубтар. Ман, ки дар ин роҳ ниҳодам қадам, Ҳаст, уммедам, чу бигирам қалам. Роҳбари карда Низом маро,ӣ Ёр шавад Хусраву ом маро. Ҷ ӣ Аз мутолиаи шеъру ғазалҳои шоир ба мо маълум мешавад, ки хусусияти ӯ назми моро хуб медонистааст. Худи шоир ба ин маън ишорат карда чунин ӣ мег яд: ӯ Маънии ширину рангинам ба турк беҳад аст, ӣ Форс ҳам лаълу дурҳои самим, гар бингар . ӣ ӣ Г иё дар ростбозори сухан бикшудаам, ӯ Як тараф д кони қаннодиву як с заргар . ӯ ӯ ӣ Девони то икии Наво бо номи “Майдони балоғат” ш ҳрат дорад ва ҷ ӣ ӯ қариб чор ҳазор байтро дар бар мегирад. Дар девони шоир ғазал мавқеи асос ӣ дорад. Як хусусияти муҳими девони Наво аз он иборат аст, ки адиб пеш аз ӣ ҳар як ғазал ба кадом шоири гузашта пайрав карда э од карда бошад қайд ӣ ҷ карда мегузарад. Масалан, “Татабб ъи Мир Хусрав”, “Татабб ъи ҳазрати ӯ ӯ Махдум ” ва ғайра. ӣ ДОСТОНИ «ЛАЙЛ ВА МА НУН»-И НАВО Ӣ Ҷ Ӣ Саввумин достони "Хамса"-и Алишер Наво "Лайл ва Ма нун" ӣ ӣ ҷ мебошад. Достони “Лайл ва Ма нун” аз баъзе иҳатҳо ба “Фарҳод ва ӣ ҷ ҷ Ширин”-и достони аввалаи “Хамса” шабеҳанд. Аммо дар айни замон ин як асари мустақилест, ки аз он ба кулл фарқ мекунад. Дар достони “Фарҳод ва ӣ Ширин” романтика бисёртар дида мешавад. Дар достони “Лайл ва Ма нун” ӣ ҷ бошад реализм, яъне ин достон ба ҳақиқат наздиктар аст. Лаҳзаҳои фантастик -афсонав каманд. Дар ин достон романтика ву уд дорад, аммо ӣ ӣ ҷ майли реализм қав аст. Дар мавриди воқеияти дар намоиш инъикосшуда ӣ доираи мавз ии «Лайл ва Ма нун» нисбатан маҳдуд аст. ӯ ӣ ҷ Сужети достон. Шоир достонро аз орзуи яке аз қабилаҳои араб, пешвои қабилаи Бани Амир, ки солиёни дароз орзуи фарзанддор шуданро дошт ва ро ба номи падари худ - Қайс гузошт, оғоз мекунад. Онҳо к дакро бо ӯ ӯ эҳтиёт ва муҳаббати беандоза нигоҳубин мекунанд. Дар синни 4-5-солаг ӣ ӣ ро ба мактабе фиристоданд, ки яке аз сардорони қабилаҳои ҳамсоя барои ӯ духтараш кушод. Вай ҳамчун к даки зирак ва доно дарсҳоро пухта меом хт ӯ ӯ ба зуд аз дигар хонандагони синф пеш мегузарад. Р зе Лайл , ки аз сабаби ӣ ӯ ӣ бемор ба мактаб намерафт, ба дарс меояд. Қайс, ки ро дид, ошиқ шуд. ӣ ӯ Ҳангоми сайругашт дар боғ Лайл Қайсро мебинад, ки дар байни гулҳо гиря ӣ мекунад. Байни онҳо саволу авоб баргузор мешавад. Қайс беҳуш меафтад. ҷ Саҳар Қайс, ки ба худ омада буд, дар гулзор д стдоштаашро наёфта фарёд ӯ мезанад. Дар ин о шоир гулҳо, навдаҳо, бунафша, наргис ва сарвҳоро аз як ҷ иҳаташон шабоҳат ба Лайл мекунад ва гуфтуг и Қайсро бо онҳо тасвир ҷ ӣ ӯ мекунад. Аз умла муро иати Қайсро ба булбул чунин тасвир мекунад: ҷ ҷ «Бежиҳат ўлди бу малолинг, Чун ёринг ила эрур висолинг. Маскан санга бўлди тоза гулшан, Гулбун уза айладинг нишиман. Гулшан аро маҳрами ҳарамсен, Гул суҳбати ичра муҳтарамсен. Гўё бу мурод эмас писандинг, Ё ёр висолидин ўсондинг Ким, шому саҳар қилиб мароға, Минг тил била ун солиб ароға. Элга етуруб унунгдин озор, Айтурсен ўзунгни ошиқи зор, Ким сен киби урса ишқдин дам, Ишқ аҳли қачон тутар мусаллам. Сен аҳли висолсен дам урма, Ҳажр аҳли қошида нукта сурма! Мискин мепу дардманди мажруҳ, Тоимай тан аро нишонаи руҳ. Яъни ғам ўтида жисми зорим, Шўх жон киби сарви гулъузорим Сен тортма нола мубталовор Ким, пола эрур манга сазовор. Олингда сенинг висолдин боғ, Бағримда менинг фироқдин доғ. Внингда сепинг гули баҳори, Кўнглумда менинг фироқ хори». (Алишер Навоий, Хамса, саҳ-372) Марде, ки аз ҳолати Кайс огоҳ ёфт, ба волидонаш хабар мерасонад. Падару модаре, ки писари худро ме устанд онро ба хонаашон гирифта ҷ мераванд. Шабҳо Қайс боз бо нолаву фиғон ба тарафи қабилаи Лайл меояд. ӣ Лайл низ аз дарди ишқ бедор буд. Онҳо мулоқот мекунанд. Лайлиро, ки ӣ беҳуш буд, дояаш ба бистар бурд, ва Қайсро дар ои дуртар аз қабилааш ҷ гузошт. Саҳар Қайсро дар зери рег пайдо карда, ба назди волидонаш ӣ мебаранд. Вақте, ки офтоб ғуруб мекунад, Қайс боз ба с и қабила "Лайл , ӯ ӣ Лайл ..." г ён мегурезад. Ин ҳолат ҳар р з такрор мешавад. Акнун бошад ӣ ӯ ӯ одамон ро “Ма нун” (“Девона”) г ён еғ мезаданд. ӯ ҷ ӯ ҷ Онҳо аҳволи Ма нунро ба падари Лайл мерасонанд ва мег янд, ки он ба ҷ ӣ ӯ Лайл ошиқ аст. Падари Лайл бошад ба падари Ма нун паёме фиристод ва ӣ ӣ ҷ дар он навишта буд, ки: "Агар вазъ чунин идома кунад, ман қабилаи шуморо аз ин дашт пеш мекунам". Падари Ма нун ба пойи писараш зан ир мезанад. Дар ин ҳолат Ма нун ҷ ҷ ҷ сахт азоб мекашад. Дар ниҳоят, завлонаро кушода ба биёбон гурехт. ӯ Дар ин замон Лайлиро сарвари қабилаи Бани Асад бо номи Ибни Салом, ки худ марди сарватманд, бонуфуз ва бузургест дар боғ мебинад ва ба ошиқӯ мешавад. бо т ҳфаҳои зиёд ба падари Лайл хостгор мефиристад. Ӯ ӯ ӣ Пешниҳоди пазируфта мешавад. Лайл аз ин огоҳ дошта, бемор мешавад. ӯ ӣ ӣ Пас аз усту и т лон падари Ма нун ро ба зиёрати ҳа мебарад. Ба ҷ ҷӯ ӯ ӣ ҷ ӯ ҷ ӯ амр дод, то дар Каъба ба худ саломат хоҳад. Ма нун бошад чунин илти о ӣ ҷ ҷ мекунад: “Ишқ ичра букун мени шикаста. Келмиш мен асиру пойбаста. Ҳар раги таним ичра ишқ банди, Жон риштаси ишқнинг каманди. Тори баданим аро бўғунлар, Ҳам ишқ танобидин тугунлар… Мамлу анинг ўти бирла жоним, Жоним неки, мағзи устухоним. Бу ишқ ўтиким баён қилурмен, Муҳлик ғамини аён қилурмен. Демогин мени тарабға хос эт, Ёхуд ғами ишқдин халос эт! Дерменки манга бу ўтни ҳардам, Афсун қилу, қилма зарраи кам!... Кўнглумга фазо ҳарими ишқ эт, Жонимга гизо наснми ншқ эт!... Кўнглум ғам ила тўқ айла, ё раб! Ишқ ичра мсни йўқ айла, ё раб! Дерлар манга «Ишқни унутғил, Лайли ғамидин канора тутғил». Аллоҳ-аллоҳ, бу не сўз ўлғай, Ул қавмға тенгри узр қўлғай. Ёрабки бу хушгувор бода, Жоми талабимға қуй зиёда!... Лайли ишқин таннмда жон қил. Лайли шавқин рагимда қон қил… Дардимға хаёлини табиб эт! Жонимға висолини насиб эт!... То бўлса ҳаётдин нишоним, Савдосини қил тан ичра жоним!... Онсиз мени бирдам этма мавжуд, Будумни қил онсиз ўлса нобуд! ” . (Алишер Навоий, Хамса, саҳ-391-392) Падаре, ки нолаи зориҳои писарашро мешунавад, ро ба уз аз ихтиёри ӯ ҷ худ гузоштан, ило и дигаре надошт. Дар дашту биёбонҳои Ма нун дар ёд ҷ ҷ ӣ Лайл шеърҳо хонда паррандаҳо ва даррандаҳоро ба худ ром мекунад. Р зе ӣ ӯ Ма нун ба оҳу дарду ҳасрати худро мегуфт, Навфал ном шахс онро ҷ мешунавад. Навфал саргузашти Ма нунро г ш мекунад ва мек шад, ки ба ҷ ӯ ӯ ӯ кумак кунад. Ба падари Лайл хостгор мефиристад. Пас аз хабаре, ки Лайл ӣ ӣ ба Ибни Салом номзад шудааст, Навфал к шиш кард, ки бо падари Лайл ӯ ӣ мубориза барад ва ин ду ошиқро ба ҳамдигар расонад. Аммо Ма нун ба он ҷ и озат намедиҳад. ҷ Р зе дар биёбон Ма нун бо авоне номаш Зайд, ки аз қабилаи Лайл буд ӯ ҷ ҷ ӣ вомех рад ва тавассути ошиқон ба ҳамдигар нома мефиристанд. ӯ ӯ Падари Ма нун ба ғами удо тоб наоварда, писарашро дар биёбон ҷ ҷ ӣ ме яд. Вай билохира онро дар вайронае меёбад. илти о мекунад ва ҷӯ Ӯ ҷ илтимос кунон Ма нунро ба хона бармегардонад. Дар қабила хурсанд ҷ ӣ мешавад. Аз дуру наздик хешовандонаш ба дидани Ма нун меоянд. Навфал ҷ низ, ки инро шунида буд, расида омад. Пирони қабила бо маслиҳати хешовандонашон ба Навфал рафтанд, то духтари Навфалро ба Ма нунр ҷ пурсанд. Вай ин пешниҳодро бо хушнудии зиёд қабул мекунад. Дар ин лаҳза ишқи Ма нун ш зад ва ба биёбон баромада рафт. Ма нун бо ҷ ҷӯ ӯ ҷ ч пони қабилаи Лайл р ба р шуда, аз хоҳиш мекунад, ки як бор барои ӯ ӣ ӯ ӯ ӯ дидани Лайл к мак кунад. Ч пон п сти г сфандро болои Ма нун меп шад. ӣ ӯ ӯ ӯ ӯ ҷ ӯ Ҳамин, ки Лайлиро дид, Ма нун беҳуш афтод. Лайл низ аз дидани ҷ ӣ маҳбубаш беҳуш мешавад. Барои хотима додан ба чунин ҳолатҳо, падари Ма нун аз писараш қавл ҷ гирифт, ки бештар аз писари худ и озати падари худро тарк накунад. Т йи ҷ ӯ Ма нун ва духтари Навфалро оғоз мекунанд. Вақте ки ар су домод танҳо ҷ ӯ мемонанд, духтар ба Ма нун дар бораи муҳаббат ва д стдоштааш нақл ҷ ӯ мекунад ва аз к мак мепурсад. Вай аз далер ва садоқати духтар ба ва д ӯ ӯ ӣ ҷ омада, ба он орзуҳои нек мебахшад ва аз хона меравад. Т йи Лайл ва Ибни ӯ ӣ Салом ҳамзамон бо т йи Ма нун баргузор шуд. Дар р зи т й, Ибни Салом ӯ ҷ ӯ ӯ бемор шуд. Лайл аз фурсати он, ки ҳама бо банд ҳастанд истифода бурда, ӣ ӯ ба биёбон меравад. Дар он о ду д стдоштагон вомех ранд ва ба ҳамдигар ҷ ӯ ӯ қиссаҳои худро нақл мекунанд. Лайл ба хона бармегардад ва Ма нун ба ӣ ҷ к ҳи На д меравад. Падару модари Ма нун аз дард мемиранд. Ма нун бар ӯ ҷ ҷ ҷ сари қабри онҳо фарёд мезанад ва торафт заифтар мешавад. Лайл , ки пеш ӣ аз марги худ розигии модарашро мегирифт ва ба васият мекард, ҳамзамон ӯ Ма нун меояд. Онҳо бори охир ба якдигар нигоҳ карда мемиранд: ҷ «Бир наъшқа солдилар иковни, Жонсиз келину, ўлук куёвни. Кирди ики жисм бир кафанға, Йўқ, йўқ, ики руҳ бир баданға. Бир наъш ила ул ики дилором, Андоқ эдиким ду дона бодом. Йўқ, йўқ, дема они икки дона, Ул дона эмас эди дугона… Не ишқ элига шоҳ қолди, Не ҳусн авжида моҳ қолди». (Алишер Навоий, Хамса, саҳ-446-447) БАДРИДДИН ҲИЛОЛ ВА ДОСТОНИ “ЛАЙЛ ВАӢ Ӣ МА НУН”-И Ҷ Ӯ Адабиёти форс-то ик осмони паҳноварест, ки ситорагони дурахшони ҷ бешумор дорад. Бадриддин Ҳилол дар ин осмони паҳновари илму адаб, яке ӣ аз он ситорагони дурахшонест, ки бо андешаҳои ол , нер и халлоқонаи ӣ ӯ сухан дар силсилаи суханварони бузург ой дорад. ҷ Чакидаҳои оташбору маънодори шоир бо аззобияту зебо , латофату ҷ ӣ ширин ва малоҳату дилнишин дили оламиёнро тасхир менамоянд. ӣ ӣ Маснавиҳои “Шоҳу Дарвеш”, “Сифотулошиқин”, “Лайл ва Ма нун”ва ӣ ҷ ғазалҳои равону дилош баш чун гулдастаҳои зебою хушб боғи назму насри ӯ ӯ адабиёти форсу то икро зеб медиҳанд. ҷ Бадриддини Ҳилол аз машҳуртарин шоирони охирҳои асри XV ва ӣ аввалҳои асри XVI-и то ик мебошад. дар Астробод ном шаҳри Хуросон ҷ Ӯ таваллуд ёфтааст. Таҳсили ибтидоиро дар Астробод мегирад ва барои давом додани таҳсили илм ба маркази сиёс , илм ва адабии онвақтаи Хуросон ба ӣ ӣ шаҳри Ҳирот меояд. Дере нагузашта ба муҳити адаб ва илмии Ҳирот, ки дар он вақтҳо ӯ ӣ Абдураҳмони ом , Алишери Наво ва Ҳусайн Воизи Кошиф ҳан з дар Ҷ ӣ ӣ ӣ ӯ қайди ҳаёт буданд, шинос мешавад. Мулоқоти аввалине, ки дар байни Ҳилол ва Наво р й дода буд Ҳилолии авон таъсири зиёде ӣ ӣ ӯ ҷ мегузаронад. Назар ба маълумоти Соммирзо, ки дар тазкираи худ “Т ҳфаи ӯ Сом ” ӣ овардааст, Ҳилол байти аввали яке аз ғазалҳои худро, ки ба тариқи ӣ зер аст: Чунон аз по фиканд имр зам он рафтору қомат хам, ӯ Ки фардо барнахезам, балки фардои қиёмат ҳам дар ҳузури Наво мехонад. Истеъдод ва табъи баланди шоирии ӣ Ҳилол ӣ диққати Навоиро ба худ алб мекунад. ҷ Наво дар тазкираи худ “Ма олис- ӣ ҷ ун-нафоис” дар бораи қувваи ҳофизаи қав ва табъи баланд доштани ӣ Ҳилол баҳои баланд медиҳад. ӣ Э одиёти Бадриддин Ҳилол аз ғазал шурўъ шудааст.Ў аз аввали авон ҷ ӣ ҷ ӣ то охири ҳаёти худ ғазал мегуфт ва дар ҳамин жанри лирик истеъдоди ӣ фавқулоддае дошт.Ба гуфти Саид Нафис , «беҳтарин шоири ғазалсарои ӣ рўзгори худ буд». Ин мулоҳизаро ҳамаи муаллифони сарчашмаҳои замони Ҳилол ба як қавл тасдиқ карда буданд. Далели ин ҳанўз дар рўзгори ӣ авонии шоир ба Мир Алишер бағоят писанд омадани ғазали «Чунон аз по ҷ фиганд имрўзам он рафтору қомат ҳам» и ўст. Наво пас аз шунидани ин ӣ ғазал, ки дар шаклу мазмун хеле баланду комил буд, тахаллуси ин шоири авонро мепурсад. Шоир “Ҳилол ” г ён посух медиҳад. Ин замон ҷ ӣ ӯ Наво : “Ҳилол не, Бадр , Бадр ” ӣ ӣ ӣ ӣ (Яъне ту на “моҳи нав”, балки “моҳи пурра” асти) г ён ба шоири авон муваффақиятҳо хоста орзуву дуоҳои нек ӯ ҷ мекунад. Ҳамасри дигари шоир Бобур Мирзо низ қувваи қав доштани Ҳилолиро ӣ эътироф кардааст. дар асари худ “Бобурнома” чунин мег яд: “ Ӯ ӯ Қувваи ҳофизаи хеле қав доштааст. Си-чиҳил ҳазор байт ёд медонистааст. ӣ Мег янд, ки аксарияти абёти хамсатайнро аз ёд медонад. Дар илми ар з, ӯ ӯ қофия ва шеър хеле мустаҳзар (ҳозир авоб) аст ҷ ”. Бадриддин Ҳилол бештари ҳаёташро дар Ҳирот гузаронд. Оиладор шудаӣ соҳиби фарзанд гардид. Доир ба ин масъала адиб дар достони «Лайл ва ӣ Ма нун» ҷ ба тарзи зайл ишорат кардааст: Эй дурри шарар зи баҳри кавнайн, Фарзанди азиз – қурратулайн. Бишнав сухани маро, ки панд аст, Панди падар аст, судманд аст. ДОСТОНИ «ЛАЙЛ ВА МА НУН»-И ҲИЛОЛ Ӣ Ҷ Ӣ Достони «Лайл ва Ма нун» нуқтаи баландтарини э одиёти Бадриддини ӣ ҷ ҷ Ҳилолист. Мавзўи достон нав нест. Қиссаи Лайл ва Ма нун ҳанўз дар ӣ ҷ э одиёти шоирони асри X ёдрас шудааст.Ин қисса яке аз афсонаҳои маъмули ҷ мардуми араб буда, пас аз истилои арабҳо дар байни халқи мо паҳн мешавад. Бори аввал дар таърихи адабиёти то ику форс шоири асри XII Низомии ҷ Ган ав ин қиссаро ба риштаи назм даровардааст. Сониян, Амир Хусрави ҷ ӣ Деҳлав , ом , Наво , Ҳилол ва дигарон дар пайравии Низом ва Амир ӣ Ҷ ӣ ӣ ӣ ӣ Хусрав достонҳои худро иншо кардаанд. Бадриддини Ҳилол низ ба адибони гузашта, махсусан ба Низомии ӣ Ган ав , Амир Хусрави Деҳлав ва Абдураҳмони ом пайрав карда, ҷ ӣ ӣ Ҷ ӣ ӣ достонашро э од кардааст. Шоир дар хотимаи асар ба ин масъала ишорат ҷ намуда чунин мегўяд: Буданд сегонаи замона, Ҳар як ба ягонаг фасона... ӣ Ман кистам аз шумори эшон, Корам нарасад ба кори эшон. Эй ман саги остони ом , Ҷ ӣ Хоки дари Хусраву Низом . ӣ Эшон баҳранду ман саробам, Эшон ган анду ман харобам.ҷ Дорам ду-се гавҳаре парешон, Он низ зи баҳру кони эшон. Аз ин байтҳо ба хуб пайдост, ки шоир марди хоксору фурўтан будааст. ӣ Ў худашро дар назди устодони гузашта ҳе мешуморад, Албатта, ин ҷ бузургии инсон аст. Аз тарафи дигар, ин байтҳо ба муқобили шоирони маддоҳи худбин, ки худро ягонаидаҳр ва аз ҳама шоирони гузашта муқаддамтар ва бузургтар мегузоштанд, равона карда шудаанд. Сужети достон. Достони «Лайл ва Ма нун» аз 1770 байт ва 34 боб ӣ ҷ иборат аст. Асар мисли достонҳои Низомиву Амир Хусрав дар баҳри ҳаза и ҷ мусаддаси ахраби мақбузи маҳзуф (- - V/ V - V -/V - -) суруда шудааст. Сужети мухтасари он чунин аст: «Мири арабписараш Қайси хурдсолро ба мактаб медиҳад. Дар ин мактаб бо Лайл ном духтараки зебое, ки аз қабилаи ӣ дигар аст, вомехўрад.Онҳо бо ҳам унс гирифта муҳаббат пайдо мекунанд. Боре Қайс Лайлиро дида беҳуш шуда меафтад. Лайл омада ўро ба ҳуш ӣ меорад. Пас аз ин қиссаи ишқу муҳаббати онҳо дар байни мактабиён овоза мегардад. Ин хабар ба гўши модари Лайл мерасад ва ў духтарашро дигар ба ӣ мактаб рафтан намемонад. Қайс тағйирёфта девонаавзоъ мешавад ва мардум номи Ма нунро ба ў муносиб мебинад. Боре Ма нун ба сурати гадоён ҷ ҷ даромада ба хонаи Лайл меравад ва бо ў мулоқот мекунад. Сипас, мулоқоти ӣ ўро падараш манъ мекунад ва Ма нун ма бур мешавад, ки ба дашту ҳомун ҷ ҷ барояд ва дар фироқи Лайл нола кунад. Падар барои овардани фарзанд саъю ӣ кўшиш мекунад ва бо маслиҳати пири хирадманд дар хонаи хоби Ма нун ҷ сурати Лайлиро мегузорад. Пас Ма нунро меорад. Ў чанд рўз дар хона ҷ меистад ва аз тамошои сурати Лайл то андозае таскин меёбад. Аммо боз ў ӣ тоқат накарда,ихтиёри дашту ҳомун карда, бо онварон ва ваҳшиён унс ҷ мегирад. Боре Лайл ба мақсади зиёрати мазоре аз хона берун ӣ шуда,Ма нунро усту ў мекунад ва ниҳоят ўро ёфта мулоқот мекунад.Пас аз ҷ ҷ ҷ ин ҳодиса падари Ма нун рафта ўро ба хона меорад ва барои муоли а табиби ҷ ҷ ҳозиқеро даъват мекунад. Табиб мегўяд,ки ягона ило аш ҳамин аст, ки ба ў ҷ Лайлиро хостгор кунед. Падар ба хонаи Лайл меравад. Аммо волидайни ӣ ӣ Лайл авоби инкор медиҳанд ва мегўянд, ки Қайс девона аст. Ин хабарро ба ӣ ҷ воситаи доя Лайл шунида эътироз баён мекунад ва мегўяд, ки ба узМа нун ӣ ҷ ҷ каси дигарро намехоҳад. Дар ҳақиқат, хангоме ки Ибни Салом барои писараш Лайлиро хостгор мекунад, Лайл авоби рад медиҳад ва мегўяд, ки ӣ ӣҷ ба ў уз Ма нун каси дигар лозим нест. ҷ ҷ Сардори қабила Навфал дар биёбон Ма нунро дар ҳолати мадҳуш дида, ҷ ӣ ўро ба ҳуш меорад, парастор мекунад ва ҳамаи саргузашти Ма нунро аз ў ӣ ҷ мефаҳмад ва мехоҳад, ки ба ў ёр расонад. Барои ҳамин ба падари Лайл ӣ ӣ мактуб навишта хоҳиш мекунад, ки бояд ин ду дилдода ба мурод расанд. Агар авоби рад шавад, дар байни мо анг ногузир ба вуқўъ меояд. Падари ҷ ҷ Лайл қабул намекунад ва дар байни ин ду қабила анг оғоз мегардад.Навфал ӣ ҷ ғалаба мекунад ва асирони зиёд мегирад. Дар байни асирон Лайл ҳам ӣ ғанимат меафтад. Вале Ма нун намехоҳад, ки беризояти падару модари ҷ Лайл бо ў издиво кунад. Пас аз ин Навфал Лайл ва дигар асиронро авоб ӣ ҷ ӣ ҷ медиҳад. Ҳангоме ки хешутабори Лайл аз рафтори Ма нун огоҳ мешаванд, ӣ ҷ муносибати онҳо ба Ма нун тағйир меёбад. Падару модари Лайл барои ҷ ӣ издиво и онҳо ризоят медиҳанд. Тўйи арўс оғоз меёбад. Ҳар дуқабила дар ҷ ӣ ин рўзи хурсанд иштирок мекунанд. Вале дар охири тўй, ҳангоме ки арўсу ӣ домод ба якдигар вомехўранд, аз хурсанд шодимарг мешаванд. Тўй ба ӣ мотам табдил меёбад. Аз ин ҳодисаифо иав мардуми ҳар ду қабила, падару ҷ ӣ модари онҳо мутаассир гашта, ашки ҳасрат мерезанд, асади онҳоро дар як ҷ қабр дафн мекунанд. Ҳамшабеҳии достони “Лайл ва Ма нун”-и Наво ва ӣ ҷ ӣ Ҳилол ӣ Наво ва Ҳилол шоирони машҳури замони худ буданд. Дар як ӣ ӣ муҳити адаб э од карда, меърос пурқиммате аз худ боқ ӣ ҷ ӣ ӣ гузоштаанд. Ин ду тан дар офаридани достони “Лайл ва Ма нун” ӣ ҷ бисёр заҳматҳо кашидаанд ва бо як маҳорати баланд бо нозукиҳои худ дар офаридани образҳо ба мақсад расидаанд. Мавзўи асос ё сужети қисса қариб дар ҳамаи достонҳо такрор ӣ меёбад. Мавзўи қисса ишқист. Ишқи фо иавии ду дилдода - Лайл ҷ ӣ ва Ма нун асоси достонҳоро ташкил медиҳад. Қарибки ду достон ҷ бо ҳам монанданд. Танҳо дар рафти воқеаҳо ва характери образҳо, яъне қаҳрамонҳои достон фарқ дида мешавад. Наво ва Ҳилол ин достонро тибқи анъанаҳои шеъри шарқ бо ӣ ӣ ӣ "ҳамд" ва "наът" оғоз мекунад. Онҳо дар аввал ба Офардгор ҳамду сано мег янд ва дар ин коре, ки онҳо оғоз карданд аз он мадад ӯ мехоҳанд. Дар баробари ин, устодони достонсароро, аз умла ҷ Низомии Ган ав , Хусрави Деҳлав ва омиро, ки пеш аз онҳо ҷ ӣ ӣ Ҷ "Хамса" навиштаанд, ситоиш мекунанд. Инчунин Наво дар замми ӣ ин шоир Ашрафро, ки дар мавз и “Лайл ва Ма нун” шеър ӯ ӣ ҷ навиштааст, ёдовар мешавад. Тафовути сужетҳо. Оғози ду достон низ аз ба мактаб додани Мири араб писараш Қайси хурсоларо ва дидани Лайл ном ӣ духтараки зебое, ки аз қабилаи дигар аст ва дар дили Қайс пайдо шудани муҳаббат нисбати Лайл сар мешавад. ӣ Аз ҳуш рафтани Қайс боре, ки Лайлиро мебинад ва ба ҳуш овардани Лайл дар достони “Лайл ва Ма нун” -и Ҳилол дар ӣ ӣ ҷ ӣ мактаб тасвир ёфтааст. Дар достони “Лайл ва Ма нун” –и Наво ӣ ҷ ӣ бошад ин ҳолат дар боғе, ки онҳо вох рда буданд тасвир ӯ гардидааст. Қайс вақте, ки ба ҳуш меояд дилдодаи худро намеёбад ва нолаву фиғон мекунад. Аз ишқи Лайл девонаавзо шудани Қайс ва ба “Ма нун” ном ӣ ӯ ҷ гузоштани авом дар ду достон низ тасвир ёфтааст. Дар достони ин ду тан, падари Ма нун дар ҳолате фақат ҷ Ма нунро гум мекард ва барои ба хона баргдондани писар саъю ҷ к шишҳо мекард тасвир ёфтааст.Илти ои Ма нун дар Каъба, ки ӯ ҷ ҷ падараш ро барои саломат шудани писараш бурда буд дар ду ӯ достон низ ба назар мерасад. Дар достони “Лайл ва Ма нун” –и Наво , Ибни Салом ном ӣ ҷ ӣ шахси давлатманд ба Лайл ошиқ мешавад ва барои худ хостгор ӣ мефиристад. Дар достони “Лайл ва Ма нун” –и Ҳилол бошад, ӣ ҷ ӣ Ибни Салом барои фарзандаш Лайлиро аз падар мепурсад. Вох рии Ма нун бо Навфал дар ду достон низ як хел аст. ӯ ҷ Образи Навфал дар ду достон ҳам мусбат аст. к шиш мекунад, ду Ӯ ӯ дилдораро ба ҳам расонад. Аммо дар анге, ки Навфал ба қасди ҷ падари Лайл лашкар кашида буд дар достони “Лайл ва Ма нун” ӣ ӣ ҷ –и Наво ан оми анг дар ҳолате, ки Ма нун намегузорад, ки ба ӣ ҷ ҷ ҷ висол ёри худ бо ин гуна роҳ расад ва аз Навфал хоҳиш мекунад, ки ангро бас кунад. Дар достони “Лайл ва Ма нун” –и Ҳилол ҷ ӣ ҷ ӣ бошад Навфал ғалаба мекунад ва бисёр асир мегирад, дар байни асирон Лайл низ буд ва ро саломат ба маҳбубаш мерасонад. ӣ ӯ Аммо Ма нун намехоҳад, ки ин гуна ба ёраш расад Лайлиро раҳо ҷ мекунад ва ба к ҳи На д баромада меравад. ӯ ҷ Боз як ое, кти дар достони Наво қайд мешавад ин аст: “Т йи ҷ ӣ ӯ Ма нун ва духтари Навфалро оғоз мекунанд. Вақте ки ар су домод ҷ ӯ танҳо мемонанд, духтар ба Ма нун дар бораи муҳаббат ва ҷ д стдоштааш нақл мекунад ва аз к мак мепурсад. Вай аз далер ӯ ӯ ӯ ӣ ва садоқати духтар ба ва д омада, ба он орзуҳои нек мебахшад ва аз ҷ хона меравад. Т йи Лайл ва Ибни Салом ҳамзамон бо т йи ӯ ӣ ӯ Ма нун баргузор шуд. Дар р зи т й, Ибни Салом бемор шуд. ҷ ӯ ӯ Лайл аз фурсати он, ки ҳама бо банд ҳастанд истифода бурда, ба ӣ ӯ биёбон меравад. Дар он о ду д стдоштагон вомех ранд ва ба ҷ ӯ ӯ ҳамдигар қиссаҳои худро нақл мекунанд. Лайл ба хона ӣ бармегардад ва Ма нун ба к ҳи На д меравад. Падару модари ҷ ӯ ҷ Ма нун аз дард мемиранд. Ма нун бар сари қабри онҳо фарёд ҷ ҷ мезанад ва торафт заифтар мешавад. Лайл , ки пеш аз марги худ ӣ розигии модарашро мегирифт ва ба васият мекард, ҳамзамон ӯ Ма нун меояд. Онҳо бори охир ба якдигар нигоҳ карда мемиранд” ҷ Дар Ҳилол бошад вақте, ки Навфал ин ду дилдодаро бо ҳам ӣ мерасонад ва Ма нун ин гуна роҳро ор дониста Лайлиро боз ба ҷ падару модараш бармегардонад ва аз ин кори Ма нун падару ҷ модари Лайл аҳсан гуфта розиёна Лайлиро ба Ма нун медиҳанд. ӣ ҷ Вале дар охири тўй, ҳангоме ки арўсу домод ба якдигар вомехўранд, аз хурсанд шодимарг мешаванд. Тўй ба мотам табдил ӣ меёбад. Аз ин ҳодисаи фо иав мардуми ҳар ду қабила, падару ҷ ӣ модари онҳо мутаассир гашта, ашки ҳасрат мерезанд, асади ҷ онҳоро дар як қабр дафн мекунанд. Дар достони Наво марги падару модари Ма нун, вақте ки ӣ ҷ Ма нун ба к ҳи На д меравад тасвир ёфтааст. Дар Ҳилол бошад ҷ ӯ ҷ ӣ падару модари Ма нун то охири достон зинда мемонанд. Боз як ҷ фарқ дар достонҳо. Таҳлили нақшҳои асосии достонҳо. Симои воқеии Лайлие, ки Ҳилол офаридааст бо бисёр хусусиятҳои худ аз Лайлиҳои ӣ достонҳои ҳамноми шоирони гузашта фарқ мекунад. Пеш аз ҳама, Лайлии Ҳилол боақл, соҳиб амол, бовафо, нотарс, қавиирода ва ӣ ҷ дар роҳи мақсад устувор аст. Муҳаббати ў ба Ма нун пок ва ҷ самимист. Образи Лайл дар достони Наво бисёр як духтари андешаманд ӣ ӣ ва заифе, ки дар зери таҳқири падару модар мондааст ва ҳаққи худро талаб карда наметавонад тасвир ёфтааст. Лайлие, ки Наво ӣ офаридааст бисёр азобҳои сахт мекашад. Аз як тараф дарди игқ ва аз тарафи дигар бошад аз норозигии падару модари худ. Ҳангоме ки ўро ба писари Ибни Салом додан мешаванд, ӣ Лайлии Ҳилол норизоии худро ошкор баён мекунад ва мегўяд, ки ӣ ман танҳо Ма нунро мехоҳам. базм қатъ мегардад, Ибни Салом ҷ баромада меравад: «Аз зери ҳарамсарои гардун Бар кас нарасам, магар ба Ма нун... ҷ Обу гили мо якест бо ҳам, ону дили мо якест бо ҳам. Ҷ Чун Ибни Салом з-он хабар ёфт, Баргашту инони азм бартофт. Аммо дар Наво ва дигарон Лайл фаъол нест ва мутеи дигарон ӣ ӣ аст. Дарди дилаш бисёр, вале ошкор гуфта наметавонад. Лайл дар достони Ҳилол нотарсу далер нишон дода шудааст. ӣ ӣ Ин далериву нотарс барои муҳофизати ишқи пок, барои амал ӣ ӣ гардидани нияту орзуҳои на иб аст. Ў ба Ма нун хитоб карда ҷ ҷ мегўяд, ки биё, аз байни ин амъият ишқи покамонро гирифта ҷ меравем. Дунё васеъ аст. Ба ое мерасем, ки ба ғайри мо каси ҷ дигаре набошад: Бархез, ки гум кунем раҳро, Чун бод ниҳем рў ба саҳро. Бошем ба зери чархи даввор, ое, ки тиҳ бувад зи ағёр. Ҷ ӣ На дўст ба мо расад, на душман. Ман бошаму ту, ту бошию ман! Садоқату муҳаббати Лайл нисбат ба Ма нун чунон бузург аст, ӣ ҷ ки ба ҳар роҳу восита мехоҳад Ма нунро бинад. Лаҳзае бошад ҳам, ҷ бо ў суҳбат намояд. Барои ин бо баҳонаи зиёрати мазоре ба мулоқоти Ма нун меравад ва ўро дар биёбон пайдо мекунад. Ба ин ҷ восита, агар аз як тараф, беҳуқуқ , зулму таадии гурўҳи табақаи ӣ болои омеаро нисбат ба зан нишон дода бошад, аз тарафи дигар, ў ҷ таъкид менамояд, ки зан дар ҳаёт бояд мавқеъ дошта бошад. Барои ишқи пок, амал гардидани мақсаду маром ў бояд мубориза барад. ӣ Ба ҳамин тариқ, шоир дар образи Лайл хислатҳои беҳтарини ӣ занони Шарқро инъикос намудааст. Ма нун дар ду достон ҳам ишқи пок дорад ва дар садоқат ҷ устувор аст. Ҳангоме ки ўро падараш ба зиёрати Каъба мебарад, Ма нун ба Каъба сачда карда хоҳиш мекунад, ки ишқи Лайлиро ҷ дар дилаш устувортар кунад. Орзу менамояд, ки ба висоли маҳбубааш расад: «Ё Раб, ки маро ба ғайри Лайлӣ Ҳаргиз ба касе мабод майле! Майле, ки ба ўст, беш бодо! Ҳар лаҳза фузун зи пеш бодо! (Аз “Лайл ва Ма нун”-и ӣ ҷ Ҳилол ) ӣ Ҳангоме ки Лайл ба Ма нун гурехтанро таклиф мекунад, ӣ ҷ Ма нун роз намешавад. Барои он роз намешавад, ки шарафу ҷ ӣ ӣ исмати Лайл барояш аз ҳама муҳимтар аст. Намехоҳад, ки Лайл ӣ ӣ бадном шавад: Ма нун гуфто: «Бале, фааммо ҷ Бадномии туст ин муаммо. Тарсам, ки миёни амъи авбош ҷ Ин қисса ба туҳмате шавад фош. Дар маъракаҳо фасона гардад, Дар майкадаҳо тарона гардад. (Аз “Лайл ва Ма нун”-и ӣ ҷ Ҳилол ) ӣ Аз ин лаҳза ва лаҳзаҳои дигари достон хислатҳои хирадманд , ӣ дурандеш , покният ва содадилии Ма нун ба хуб эҳсос ӣ ӣ ҷ ӣ мешаванд. Вақте ки Навфал аз ишқи Ма нун огоҳ мешавад, ҷ мехоҳад, ки ба ў дасти ёр дароз кунад. Ҳамин тавр ҳам мешавад. Ў ӣ бар қабилаи Лайл ғалаба мекунад. Аз рўйи мантиқ бояд ӣ дилдодагон ба мурод мерасиданд. Вале Ма нун ба Навфал авоби ҷ ҷ рад медиҳад ва намехоҳад, ки бо зўр ба висоли ёр расад. ӣ Он қавм ба он шуданд мамнун, ҷ Гуфтанд: «Зиҳ вафои Ма нун! ӣ ҷ Он беҳ, ки вафо кунем бо ў, То чанд афо кунем бо ў? ҷ Хотир ба салоҳи ў гуморем, Лайл ба никоҳи ў дарорем». (Аз “Лайл ва Ма нун”-и Ҳилол ) ӣ ӣ ҷ ӣ Ҳилол ба воситаи образи Ма нун хислатҳои гуманист , ӣ ҷ ӣ покви дон , софдил , вафодории одамони пешқадами омеаро ҷ ӣ ӣ ҷ нишон додааст. Дар достон Навфал образи мусбат тасвир ёфтааст. Навфал ҳам мехоҳад ба Ма нун нек кунад ва дар ҳақиқат нек ҳам ҷ ӣ ӣ кард. Зеро ў бо ву уди мақому мартабааш ба дарди ишқ гирифтор ҷ буд. Аз ин рў, дарди Ма нунро дуруст дарк кард: ҷ Бо ин ҳама мулку сарфароз ӣ Медошт саре ба ишқбоз . ӣ Ишқе зи қиёс дошт берун, Ў низ чу Қайс буд ма нун. (Аз “Лайл ва Ма нун”-и Ҳилол ) ҷ ӣ ҷ ӣ Аммо ў ҳам аз поктинатию инсондўстии Ма нун моту мабҳут ҷ гашт. Падари Ма нун ҳам нисбат ба фарзанди игарбанд муҳаббати ҷ ҷ бепоён дорад. Ў мехоҳад ба фарзандаш бо кадом роҳе, ки бошад, ёр расонад. ӣ Ба ҳоли Ма нун дилаш месўзад. Ба назди хирадманд, табиб ҷ меравад, то ки фарзандашро аз ин «бало» на от диҳад. Ўро ба ҷ Каъба мебарад. Ма бур мешавад, ки барои хостгор ба хонаи ҷ ӣ падари Лайл равад. ӣ Падари Лайл дар ду достон низ аз бисёр иҳат мухолифи ӣ ҷ падари Ма нун гузошта шудааст. Ў ба зан ҳамчун ба махлуқи паст ҷ нигоҳ мекунад. Аз ин ост, ки бар хилофи хоҳиши духтараш ҷ Лайлиро ба шахси доро, сарватманд додан мешавад. Дар симои ӣ падару модари Лайл шоир ашхоси мағруру худписанд, чизпараст ӣ ва волидайни бераҳму шафқатро ба қалам додааст. Чунин падару модарон расму оинҳои номатлубро асос карда, бахту саодат ва ояндаи фарзандони худро фикр намекунанд. Бадриддини Ҳилол пеш аз навиштани достони худ «Лайл ва ӣ ӣ Ма нун»-ҳои зиёдеро омўхта, мутолиа карда ба хулосаи даркор ҷ ӣ меояд. Аввалан, дар асараш лаҳзаҳои нав дохил намуда, ба ин восита характери қаҳрамонҳои асосиро тақвият медиҳад. Махсусан образи Лайл бозёфти шоир аст. Ба воситаи образи Лайл шоир ӣ ӣ муносибаташро ба зан нишон медиҳад. Дар симои Лайл ақидаҳои ӣ пешқадами Ҳилол амъбаст гардидаанд. Аз ин рў, доир ба ин ӣ ҷ масъала адиб нисбат ба ҳамасрон ва шоирони гузашта қадами иддие ба пеш гузоштааст. ҷ Дуюмин хусусияти фарқкунандаи достони “Лайл ва Ма нун”-и ӣ ҷ Ҳилол дар он аст, ки инсонпарвар , яъне масъалаи одамият бо ӣ ӣ тамоми хусусиёташ дар дара аи аввал гузошта шудааст. Ин ҷ гуманизми Ма нун аст. Ма нун ишқи пок дорад. Дар роҳи ба ҷ ҷ мақсад расидан азобу машаққат мекашад, чора ме ўяд, вале ҷ одамиятро аз даст намедиҳад. Аз рўйи ақлу хирад рафтор карда бо зўр , бе ризогии падару модари Лайл ба мурод расиданро раво ӣ ӣ намебинад. Бо ангу хунрез ба муҳаббат, ба васли ёр расиданро ҷ ӣ барои худ нанг мешуморад: Васле, ки ба зўри анг бошад, ҷ Номест, ки умла нанг бошад. ҷ Бе майлу ризои қавми Лайл ӣ Моро набувад ба васл майле... (Аз “Лайл ва Ма нун”-и Ҳилол ) ӣ ҷ ӣ Шоир бо ин таъкид менамояд, ки инсон дар кадом лаҳзаи душворе бошад, бояд аз рўйи хирад, одамият рафтор кунад. Бешубҳа, кору амалиёти Ма нун ба рафторҳои ношоиста, кибру ҷ ғурур, беандешаг , фисқу фу ури ашхоси нолоиқи рўзгори шоир ӣ ҷ муқобил гузошта шудааст. Мо дар боло ба гулу суману сарвҳо монанд кардани Лайлро Наво аз ягон иҳат дар болотар гуфта гузаштем. Ҳилол низ дар ӣ ҷ ӣ тасвири табиат, зебоиҳои он суханро ба ҳадди камол расонидааст. Масалан, адиби нозукадо дамидани субҳ, баромадани офтобро бисёр рангин ва озибу дилкаш ба қалам додааст. ҷ Чун субҳ дарид пардаи шаб, Пурғулғула шуд аҳон чу мактаб. ҷ В-ин лу аи чархи ло вард ҷҷ ҷ ӣ Аз муҳраи зар гирифт зард . ӣ Чун аз дами субҳи оламоро Шуд меҳри нуҳуфта ошкоро, 3-ин меҳр, ки синасўз афтод, Сад роз ба рўи рўз афтод. (Аз “Лайл ва Ма нун”-и Ҳилол )ӣ ҷ ӣ Ғояи асар . Тавре ки зикр кардем, мавзўи достон ситоиши ишқи поки инсонист. Ишқи номуроди ду дилдода - Лайл ваМа нун. ӣ ҷ Шоирон ба ин восита нишон додааст, ки омеа, ашхоси бефарҳанг ҷ ва урфу одатҳои а дод имконият надоданд ин ду авон, ки ҷ ӣ ҷ якдигарро дўст медоштанд ва бе якдигар зиндаг карда ӣ наметавонистанд, ба мурод расанд. Ишқу муҳаббат ва худи онҳоро омеа нобуд кард. Оре, зан дар ҳар як самти зиндаг бесадо, ҷ ӣ беҳуқуқ ва мазлум буд. Аммо шоирон дар ин достон ба воситаи образҳои асар муносибаташонро нисбат ба ин масъалаҳо баёнкарда, хотиррасон мекунад, ки инсон ва ишқи поки ўро таҳқиркардан нашояд. Ҳатто ҳайвоноти ваҳш ба Ма нун унс гирифта, дўст ӣ ҷ ӣ карданд, вале омеа ва афроди нолоиқ Қайсро таҳқир карда, девона ҷ хонданд. Чунин ҳодисаҳо дар рўзгори пешин бисёр буданд. Аз ин иҳат асари шоирон дар асоси заминаҳои реал ба ву уд омадааст. ҷ ӣ ҷ ХУЛОСА Ишқро оғоз ҳаст, ан ом нест... (Саъд )ҷ ӣ Ҳар қадар аз ишқ гуем, боз кам аст. Агар дар баёни ишқ дафтарҳоро пур аз навиштаҳо намоем ҳам, ҳан з маънои онро баён ӯ карда наметавонем, зеро с зу сози ишқу маънои ишқро танҳо ошиқ ӯ медонад. Мақсад аз офаридани чунин достонҳои ишқие, ки монанди «Хусрав ва Ширин», «Вомиқу Узро», «Фарҳод ва Ширин», «Лайл ва Ма нун» ин аст, ки онҳо намунаи бар аста дар ӣ ҷ ҷ боби ишқу ошиқистанд. Зеро, онҳо ба ҳамдигар ишқи ҳақиқ дорад ӣ на ишқи ма оз . Мақсад низ ҳамин аст, одамон бояд ишқи ҷ ӣ ҳақиқиро аз онҳо ом занд ва дар боби ишқварз мардҳо якқавлу ӯ ӣ якрав ва занҳо ботамкину бомеҳру бовафову босабр бошанд. Муҳимаш онҳо ишқи пок дошта бошанд. Дар муқоисаи ин ду тан шоири бузургу тавоно, хушгуфтору хушбаён ба мо маълум шуд, ки ҳар ду нафар, яъне Алишери Наво ӣ ва Бадриддини Ҳилол ин достоне, ки қарнҳо боз зинда аст ва ба ӣ дили одамон ой гирифтааст бо маҳорати баланд иншо шудааст. ҷ Якеашон ба забони турк - збек ва якеашон ба забони форс - ӣ ӯ ӣ ӣ то ик э од кардаанд. Аз ин бармеояд, ки д стиву рафоқати байни ҷ ӣ ҷ ӯ форзибонон ва туркизабонон аз ҳамон давраҳо ва аз он низ пештар оғоз ёфта будааст. Дар ҳама давру замон д ст ва д ст аз рукнҳои ӯ ӯ ӣ асосии арзишҳои бани одам буданд, ки дар замири онҳо меҳру муҳаббат, созиши байни ҳамдигар ва рафоқат, ҳамкориву ҳамдил ӣ ӣ нуҳуфтааст. Д ст дар замони аҳонишав беш аз пеш аҳамият ӯ ӣ ҷ ӣ касб мекунад. Мафҳумҳои д ст ва д ст ба ду маъно мавриди ӯ ӯ ӣ истифода мебошанд: танг – байни шахсони алоҳида ва васеъ – миёни халқҳо ва кишварҳо. Д стии шахсони муътабари халқҳо ӯ метавонад барои д стии халқҳо омили муҳим бошад. Ҳаёт ва ӯ фаъолияти Мавлоно Абдураҳмони ом ва Мир Алишери Наво Ҷ ӣ ӣ намунаи дурахшони ин андеша аст. ом ва Наво натанҳо устоду Ҷ ӣ ӣ шогирд, балки д стони оние буданд, ки он барои таҳкурсии ӯ ҷ д стии адабиёт ва халқҳои то ику збек асоси мустаҳкам ӯ ҷ ӯ гардидааст. Ин д ст ба д стии адабиёт табдил ёфт, д стии адабиёт ӯ ӣ ӯ ӯ бошад, ба д стии мардумони то ику збек пояи мустаҳкам гузошт ӯ ҷ ӯ ва он ҳамеша дар такомул ва рушду риво аст. ҷ Дониш и бахши дуввуми ҷӯ факултети филологияи то ик, ҷ Абдум минов Фир з ӯ ӯ Р йхати адабиётҳои истифодашуда: ӯ 1. Бадриддин Ҳилол . Девон. – Душанбе: Адиб, соли 2016 ӣ 2. Гулшани адаб. Намунаҳои назми то ик. Асрҳои XVI XVIII ҷ . IV.- Душанбе: Ирфон 1977 Ҷ 3. Алишер Навоий. Лайл ва Ма нун(назмий баёни). – ӣ ҷ Ғафур Ғулом номидаги адабиёт ва санъат нашриёти, соли 1990 4. Малеҳо Муҳаммад Бадеъи Самарқанд Тазкираи ӣ “Музокир ул асҳоб” ё тазкират уш шуаро. Матни интиқод ба эҳтимоми Камолиддин Садриддинзодаи Айн . ӣ ӣ Душанбе: интишороти “Пайванд” , 1385ҳ. 5. Камол Айн . Бадриддин Ҳилол . – Сталинобод, Нашриёти ӣ ӣ давлатии То икистон, соли 1957 ҷ 6. А. Самадов. Пайвандҳои Дӯстӣ ва адабӣ.- Тошканд: Муҳаррир, 2012.200 с 7. .Афсаҳзод А Адабиёти форсу тоҷик дар нимаи дуюми асри XV. Китоби аввал-Душанбе: Дониш, 1987 8. С. Айн . Куллиёт. Китоби якум (1). - Душанбе: 1963 ӣ 9. Шодиев Э. Алишер Навоий ва форс тожик адиблари. – Тошкент: Ўқитувчи, 1989. 112 бет. 10. Шодиев Э. Хужанд шоирлари ва ўзбек адабиёти. – Душанбе: Ирфон, 1986.160 саҳифа. 11. Самадов А. Ўзбек-тожик адабиёти: ўзаро алоқалар, ўзаро таъсир. - Тошкент: Ўзбекистон, 1990. 64 саҳифа. . 12. Алишер Навоӣ. Хамсату-л-мутаҳайирин. Интихоб ва тарҷумаи А.Маниёзов. – Сталинобод, 1961 13. МирзоевА. Муҳимтарин сарчашмаи таърихи адабиёти асри XVII \\ Шарқи сурх, 1940, №5 14. Р. Ҳодизода. Татаббӯъот ва сабки осори Фонӣ», «Садои Шарқ», 1968, №8 15. С. Ғаниева. Алишер Навоий. – Тошкент, Фан нашриёти, 1968 йил 16. Donishju_tj 17. Ziyo.net 18. Ahli adab 19. Tafakkur.net

Навоӣ ва Ҳилолӣ хусусияти типологияи эҷодиёт

Купить