Информация о документе

Цена 2000UZS
Размер 48.1KB
Покупки 0
Дата загрузки 07 Ноябрь 2026
Расширение docx
Раздел Рефераты
Предмет Педагогика

Продавец

Bohodir Jalolov

Navoiyning “Hayrat ul abror” dostonida so‘z,nutq madaniyati haqidagi fikrlari

Купить
Mavzu: Navoiyning “Hayrat ul abror” dostonida so’z,nutq madaniyati haqidagi fikrlari. Tavallud topgan sana:1441-yil Vafot etgan sana: 1501-yil Tug’ilgan joyi:Hirot Reja: 1. Navoiy “Hayrat ul-abror” da so z ta rif-tavsifiga nisbatan bildirgan fikrlari.ʻ ʼ 2. Navoining nasr va nazmdagi so’zga nisbatan qarashlari. 3. Mutafakkirning nutqiy madaniyat bobida qarashalari. 4. Xulosa. Annotatsiya Mustaqil ishda Alisher Navoiyning so zga nisbatan qanchalik mas uliyat bilan ʻ ʼ yondashgani xususida so z yuritiladi. ʻ Tayanch so zlar ʻ : Navoiy, “Hayrat ul-abror” dostoni, so z mas uliyati, til, hikmat, ʻ ʼ “Mahbub ul-qulub”, she r, so zdagi ma no. ʼ ʻ ʼ Navoiy “Xamsa”sining birinchi dostoni bo lgan ʻ “Hayrat ul-abror” da so z ta rif- ʻ ʼ tavsifiga bir bob bag ishlangan. Ushbu o n to rtinchi bobning nasriy ʻ ʻ ʻ sarlavhasidayoq shoir so zning inson vujudini yorituvchi yorug yulduz ekanini, ʻ ʻ inson tanasi bir ma dan bo lsa, so z o sha ma danning qimmatbaho javohiri ʼ ʻ ʻ ʻ ʼ ekanini ta kidlaydi ʼ : “So z ta rifidakim, bashar vujudi sipehrining kavokibi ʻ ʼ jahontobi va inson zoti ma danining javohiri serobi durur…” ʼ Yaxshi insonlarning bir-biri bilan yaqinlashuviga ularning yaxshi so zlari sabab ʻ bo lishini, fazilatli odamlarning o zaro ulfatliklariga ham so zlarining yoqimli ʻ ʻ ʻ ekani vosita bo lishini tasvirlaydi: “… sa d kavkablarning bir-biri birla qironi ʻ ʼ yaxshi asar ko rguzuridin va samin javharlarning “bir-biriga iqtironi dilpazir ʻ ko rinuridin…” ʻ Shundan so ng Alisher Navoiy insonga Yaratuvchi tomonidan berilgan so z ʻ ʻ ne matini ta riflashga o tadi. So zni gavharga qiyoslaydi, so ng bu fikridan qaytib, ʼ ʼ ʻ ʻ ʻ gavhar hatto so z uchun sadaf – idish bo lishga ham yaramaydi, deb so z ʻ ʻ ʻ sharafining naqadar yuksak va balandligini aytadi: So z guhariga erur oncha sharaf, ʻ Kim bo la olmas anga gavhar sadaf. ʻ Chunki insonning qalbidan chiqadigan so z gavharining jonsiz, qonsiz, hissiz ʻ toshning ichida saqlanishi so zga nisbatan zulm bo lar edi. Shuning uchun Latif ʻ ʻ Zot bu gavharning saqlanishi uchun insonning qalbini va oppoq qog ozning yuzini ʻ makon qildi. Ulug adiblarning, buyuk shoirlarning qalb qa ridan chiqqan so z ʻ ʼ ʻ javohirlarini kitoblar, ya ni qog oz o z bag rida yuz yillab, ming yillab saqlab ʼ ʻ ʻ ʻ avlodlardan avlodlarga yetkazmoqda. Alisher Navoiy Yaratuvchining insonga ato qilgan mana shu buyuk ne matini e tirof etib, shukrona keltiradi. Shukrona ʼ ʼ keltirish esa shukrona keltiruvchiga ayni ne matning ziyoda bo lishini ta minlaydi. ʼ ʻ ʼ So’z gavharining sharafi shunchalar yuksakki,gavhardek qimmatbaho narsa ham unga sadaf bo’la olmaydi.To’rt sadaf ichidagi gavharga quti ham shu so’z,yeti qavat osmon yulduzlarining burjlari ham shu so’zdir.Inson *96ko’ngli qaysi tomonga boqmasin,jahon bog’chasida yuz xil yangi gullarni ko’rarkan,ular barchasi bir vaqtlar sirli yo’qlikning gulshanida yashiringan,g’unchalar ham hammasi ochilmagan holda edi. Azaliyat tog’idan mayin shabada esa boshlashi bilan jahon bog’idagi shuncha gullar ochilib ketdi.Bu oddiy shabada emas,gullar sochuvchi shabada bo’lib,u na’matak va undan to’kilgan gul yaprog’iga o’xshab ketadi.Shu ikki narsani donishmand odam bir-biriga yopishtirsa,”kofu nun”hosil bo’ladi.Dunyodagi hamma bir-biriga bog’liq va bog’liq bo’lmagan narsalar- barchasi shu “kof” va “nun”ning bolalari,o’shandan barpo bo’lganlar.Bu bolalar yana hisobsiz bolalar ko’rib,bola o’zi ham ota,ham o’g’ilga aylandi.Uni so’z bilan qanday maqtash mumkin?Axir,nima deyilsa ham uning o’zini o’zi bilan maqtalgan bo’ladi-da! So’z jon bo’lib,ruh uning qolipidadir.Tanida ruhi bor odam doim unga ehtiyoj sezadi.So’z dunyoda bor barcha ko’ngillarning qutisidagi javhar,hammaning og’iz qutisidagi qimmatbaho gavhardir.Agar til bamisoli bir po’lat xanjar bo’lsa,so’z unga qadalgan injulardir.Til shu chamanning ochilgan lolasi bo’lsa,so’z durlari unga qadalgan shabnamlardir.So’z o’lgan odamning tanasiga pok ruh bag’ishlaydi.So’zdan tanadagi tirik ruh halok bo’lishi mumkin Yaxshi so’z bilan o’lganni tiriltira olgani uchun Iso payg’ambar o’zini “Jonbaxsh” degan laqab bilan atagan.So’z tufayli Xalil o’zini o’tga tashlagan;Jabroil ham so’z yukiga hammol bo’lgan.Tangri insonni sirlar xazinasi darajasiga ko’targan ekan,uni so’zlash qobiliyatiga ega bo’lgani uchun hayvonlardan ortiq qilib yaratdi. Navoiy so zning jonbaxshlik sifatini ta riflar ekan, uning odamni halok qilish ʻ ʼ xususiyati ham borligini ta kidlaydi: ʼ So zdin o lukning tanida ruhi pok, ʻ ʻ Ruh dag i tan aro so zdin halok. ʻ ʻ Ayni mazmunni adib shunday ifodalaydi: “Odame til bila soyir hayvondin mumtoz bo lur va ham aning bila soyir insong a sarafroz bo lur. Til muncha sharaf bila ʻ ʻ ʻ nutqning olatidur va ham nutqdirki, agar nopisand zohir bo lsa, tilning ofatidur. ʻ Ayn ul-quzot til sharafidin Masih guftor bo ldi va Husayn Mansur til sur atidin ʻ ʼ dorg a sazovor…” ʻ Zohiriy ko rinishi go zal bo lgan insonning qalb go zalligini bilish uchun uni ʻ ʻ ʻ ʻ so zlatish kerakligini, agar o sha odam har qancha chiroyli bo lsa ham so z ʻ ʻ ʻ ʻ ne matidan, so z fasohatidan bebahra bo lsa, jim o tiraversa, u bilan devorning ʼ ʻ ʻ ʻ farqi qolmasligini aytadi: Tengriki, insonni qilib ganji roz, So z bila hayvondin anga imtiyoz. ʻ G uncha og izlik sanami no sh lab, ʻ ʻ ʻ So zdin agar aylasa xomush lab… ʻ Surat ila bo lsa mahi osmon, ʻ Surati devor hamon, ul hamon… Navoiy so z ta rifida hozirgacha aytilganlar nasriy, oddiy so zlashuvdagi so z ʻ ʼ ʻ ʻ xususida edi, endi nazmdagi so z haqida so z yuritamiz, deydi. Nazmdagi, she rga ʻ ʻ ʼ solingan so zning poyasi va martabasi butunlay o zgachaligini ta kidlaydi: ʻ ʻ ʼ …Munchaki sharh etdi qalam so zga hol,ʻ Nasridadur, nazmda bor o zga hol… ʻ Shoir so zida davom etib, nazmiy so z bilan nasriy so zni bir-biriga qiyoslashda ʻ ʻ ʻ turli tashbehlardan foydalanadi. Tishlar og izda o z o rnida turganda qanchalar ʻ ʻ ʻ go zal bo lsa, og izdan sug urilib olinganda o sha go zallikdan asar ham ʻ ʻ ʻ ʻ ʻ ʻ qolmasligini aytadi. Og izda tishlarning terilib turishini she rdagi so zlarning ʻ ʼ ʻ tizilib turishiga o xshatadi. Atirgul va chiroyli daraxtlar bog da tartib bilan ʻ ʻ turganda xush ko rinishini, tog da betartib o sganda esa ular o tin qatorida ʻ ʻ ʻ ʻ hisoblanishini ta kidlaydi. ʼ Nazmdagi so zning ham asli, mohiyati, darajasini belgilovchi jihati ma nosi ʻ ʼ ekanini shoir doimo diqqat markazida tutadi. Ma no ahli nazariga tushishi uchun ʼ she rning suvrati, tashqi jihati go zal bo lishi bilan birga, mazmun-mohiyati ham ʼ ʻ ʻ marg ub va dilkash bo lishi zarurligini aytadi: ʻ ʻ Nazmki ma ni anga marg ub emas, ʼ ʻ Ahli maoniy qoshida xo b emas. ʻ Nazmki ham surat erur xush anga, Zimnida ma ni dog i dilkash anga… ʼ ʻ Alisher Navoiy so z xususida yuqorida o zi aytib o tgan fikrlariga butun umri, ʻ ʻ ʻ butun ijodi davomida rioya qildi. U o zi bitgan har bir misra, o zi tuzgan har bir ʻ ʻ jumlaga alohida mas uliyat bilan qaradi. ʼ Alisher Navoiy tavalludi munosabati bilan o tkazilgan anjumanlardan birida yirik ʻ so z san atkorlaridan biri shunday degan edi: “Odatda she rda ham musiqadagi ʻ ʼ ʼ kabi boshlanishi, asta-sekin ko tarilib avjga chiqishi va ohista-ohista pastlashib ʻ tugashi bo ladi. Bu xususiyat deyarli barcha shoirlarning she rlariga xos. Lekin ʻ ʼ Hazrat Navoiy o z she rlarini birdan avj nuqtadan boshlab, avjda davom ettiradi va ʻ ʼ avjda tugatadi!” Navoiyning nutq haqidagi fikrlariga to’xtaladigan bo’lsak,Navoiy tilni o’sib,rivojlanib boruvchi,jamiyatning ehtiyojiga muvofiqlashuvchi zarurat ekanligini anglab,tillar o’zaro aloqada bo;ladi,bir-biriga chatishadi deb hisoblaydi.Navoiy kishining nutq qobiliyati tug’ma ekanligini ta’kidlaydi. Alisher Navoiyning so z mas uliyati xususidagi fikrlaridan quyidagicha ʻ ʼ umumiy xulosalar chiqarish mumkin: 1 .So z insonga ato etilgan eng buyuk ne mat, u tufayli inson hayvondan afzal ʻ ʼ bo ldi. Boshqa ne matlar kabi so zning ham isrofi bor. Uni isrof qilishdan ʻ ʼ ʻ saqlanish lozim. 2 .So z vositasida insonning fazilati, ma naviy darajasi namoyon bo ladi. ʻ ʼ ʻ 3 .Nazmga solingan so zning, ya ni she rning martabasi nasriy so zdan balanddir. ʻ ʼ ʼ ʻ Agar nazmning surati – shakli bilan mazmuni bir-biriga mos ravishda go zal ʻ bo lsa, u yetuk badiiy so z darajasiga ko tariladi. Navoiyning barcha she rlarida ʻ ʻ ʻ ʼ mana shu muvozanat saqlangan. 4 .Alisher Navoiy o z she rlarining yuksak badiiyatini, darajasini juda yaxshi ʻ ʼ anglagan. Uning “Muhokamat ul-lug atayn”idagi quyidagi so zlari ayni haqiqatdir: ʻ ʻ “Umidim uldur va xayolimg a andoq kelurkim, so zum martabasi avjdin quyi ʻ ʻ inmagay…” Foydalanilgan adabiyotlar ro’yxati: 1. Alisher Navoiy “Hayrat ul abror”nasriy bayoni 2 .Alisher Navoiy “Maqbub ulqulub”asarining nasriy bayoni 3 .Arboblar.uz 2021 Davlat axborot tizimlarini yaratish va qo’llab-quvvatlash bo’yicha Yagona integral sayt maqolalari 4 .Karimov S “Alisher Navoiy voizlik haqida”maqolasi

Navoiyning “Hayrat ul abror” dostonida so‘z,nutq madaniyati haqidagi fikrlari

Купить